Đặc điểm đầu tư của Trung Quốc vào Việt Nam từ khi bình thường hóa quan hệ đến nay

Kể từ khi bình thường hoá quan hệ vào tháng 11ư1991 đến nay, hợp tác giữa Việt Nam – Trung Quốc đã có bước phát triển trên nhiều lĩnh vực, trong đó bao gồm cả quan hệ đầu tư. Đây được coi là một nội dung mới trong hợp tác kinh tế Việt Nam – Trung Quốc. Bởi trước khi bình thường hoá, hai nước chưa có quan hệ đầu tư với nhau. Các công trình của Trung Quốc ở Việt Nam trong giai đoạn những năm 50 ư70 thế kỷ XX, chủ yếu là dưới hình thức viện trợ kinh tế, giúp Việt Nam xây dựng công trình, nhà máy thiết yếu phục vụ cho sản xuất ở miền Bắc. Bước sang thập niên 90, quan hệ đầu tư giữa hai nước mới thực sự bắt đầu. Dự án đầu tư đầu tiên của Trung Quốc vào Việt Nam là dự án Nhà hàng “Hoa Long’’ tại phố Hàng Trống, Hà Nội ngày 25ư11ư1991 với vốn đầu tư 200.000 USD. Đây là dự án đánh dấu sự hợp tác mới giữa hai nước. Tiếp sau đó, để tăng cường hợp tác cũng như bảo đảm quyền lợi hợp pháp cho các nhà đầu tư, Chính phủ hai nước đã chính thức ký kết “Hiệp định khuyến khích và bảo hộ đầu tư lẫn nhau” vào ngày 2ư12ư1992. Từ đó đến nay, đầu tư của Trung Quốc vào Việt Nam đã có nhiều thay đổi về số lượng, hình thức và phương thức đầu tư. Tuy nhiên, quan hệ đầu tư giữa hai bên chủ yếu thường nghiêng về các doanh nghiệp Trung Quốc đầu tư vào Việt Nam . Điều này có thể được lý giải, bởi chính sách đổi mới, thu nhập đầu người, khả năng sản xuất, trình độ kỹ thuật, công nghệ của Việt Nam thấp hơn so với Trung Quốc. Vì vậy, bài viết sẽ đi vào phân tích một số đặc điểm chính của đầu tư Trung Quốc vào Việt Nam kể từ khi hai nước bình thường hoá quan hệ đến nay và đưa ra một số nhận xét về triển vọng đầu tư của Trung Quốc tại Việt Nam trong thời gian tới. I. Đặc điểm đầu tư của Trung Quốc vào Việt Nam 1. Quy mô dự án tăng chậm Trong giai đoạn những năm 90 của thế kỷ XX, quy mô dự án cũng như vốn

pdf12 trang | Chia sẻ: lvbuiluyen | Ngày: 16/11/2013 | Lượt xem: 1560 | Lượt tải: 3download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Đặc điểm đầu tư của Trung Quốc vào Việt Nam từ khi bình thường hóa quan hệ đến nay, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
lª tuÊn thanh nghiªn cøu trung quèc sè 7(77) - 2007 48 Ths. Lª tuÊn thanh ViÖn Nghiªn cøu Trung Quèc Ó tõ khi b×nh th−êng ho¸ quan hÖ vµo th¸ng 11-1991 ®Õn nay, hîp t¸c gi÷a ViÖt Nam – Trung Quèc ®· cã b−íc ph¸t triÓn trªn nhiÒu lÜnh vùc, trong ®ã bao gåm c¶ quan hÖ ®Çu t−. §©y ®−îc coi lµ mét néi dung míi trong hîp t¸c kinh tÕ ViÖt Nam – Trung Quèc. Bëi tr−íc khi b×nh th−êng ho¸, hai n−íc ch−a cã quan hÖ ®Çu t− víi nhau. C¸c c«ng tr×nh cña Trung Quèc ë ViÖt Nam trong giai ®o¹n nh÷ng n¨m 50 -70 thÕ kû XX, chñ yÕu lµ d−íi h×nh thøc viÖn trî kinh tÕ, gióp ViÖt Nam x©y dùng c«ng tr×nh, nhµ m¸y thiÕt yÕu phôc vô cho s¶n xuÊt ë miÒn B¾c. B−íc sang thËp niªn 90, quan hÖ ®Çu t− gi÷a hai n−íc míi thùc sù b¾t ®Çu. Dù ¸n ®Çu t− ®Çu tiªn cña Trung Quèc vµo ViÖt Nam lµ dù ¸n Nhµ hµng “Hoa Long’’ t¹i phè Hµng Trèng, Hµ Néi ngµy 25-11-1991 víi vèn ®Çu t− 200.000 USD. §©y lµ dù ¸n ®¸nh dÊu sù hîp t¸c míi gi÷a hai n−íc. TiÕp sau ®ã, ®Ó t¨ng c−êng hîp t¸c còng nh− b¶o ®¶m quyÒn lîi hîp ph¸p cho c¸c nhµ ®Çu t−, ChÝnh phñ hai n−íc ®· chÝnh thøc ký kÕt “HiÖp ®Þnh khuyÕn khÝch vµ b¶o hé ®Çu t− lÉn nhau” vµo ngµy 2-12-1992. Tõ ®ã ®Õn nay, ®Çu t− cña Trung Quèc vµo ViÖt Nam ®· cã nhiÒu thay ®æi vÒ sè l−îng, h×nh thøc vµ ph−¬ng thøc ®Çu t−. Tuy nhiªn, quan hÖ ®Çu t− gi÷a hai bªn chñ yÕu th−êng nghiªng vÒ c¸c doanh nghiÖp Trung Quèc ®Çu t− vµo ViÖt Nam(1). §iÒu nµy cã thÓ ®−îc lý gi¶i, bëi chÝnh s¸ch ®æi míi, thu nhËp ®Çu ng−êi, kh¶ n¨ng s¶n xuÊt, tr×nh ®é kü thuËt, c«ng nghÖ cña ViÖt Nam thÊp h¬n so víi Trung Quèc. V× vËy, bµi viÕt sÏ ®i vµo ph©n tÝch mét sè ®Æc ®iÓm chÝnh cña ®Çu t− Trung Quèc vµo ViÖt Nam kÓ tõ khi hai n−íc b×nh th−êng ho¸ quan hÖ ®Õn nay vµ ®−a ra mét sè nhËn xÐt vÒ triÓn väng ®Çu t− cña Trung Quèc t¹i ViÖt Nam trong thêi gian tíi. I. §Æc ®iÓm ®Çu t− cña Trung Quèc vµo ViÖt Nam 1. Quy m« dù ¸n t¨ng chËm Trong giai ®o¹n nh÷ng n¨m 90 cña thÕ kû XX, quy m« dù ¸n còng nh− vèn K §Æc ®iÓm ®Çu t− cña Trung Quèc vµo ViÖt Nam… nghiªn cøu trung quèc sè 7(77) - 2007 49 ®Çu t− cña Trung Quèc vµo ViÖt Nam Ýt, quy m« nhá(2), ch−a t−¬ng xøng víi tiÒm n¨ng ph¸t triÓn cña hai n−íc(3). C¸c doanh nghiÖp Trung Quèc ®Çu t− vµo ViÖt Nam giai ®o¹n nµy chñ yÕu lµ nh÷ng dù ¸n nhá. Sè c«ng tr×nh ®Çu t− d−íi 1 triÖu USD/ c«ng tr×nh chiÕm 60%(4), chñ yÕu tËp trung vµo nh÷ng ngµnh kh¸ch s¹n, ¨n uèng, chÕ t¹o kÝnh v.v…(5) §iÒu ®¸ng l−u ý lµ, trong ®ã cã mét sè dù ¸n cã sè vèn ®Çu t− qu¸ nhá, chØ trªn d−íi 100.000 USD(6). NÕu so s¸nh c¸c dù ¸n ®Çu t− trùc tiÕp n−íc ngoµi vµo ViÖt Nam trong giai ®o¹n 1988-1999, sè l−îng vèn ®¨ng ký quy m« dù ¸n b×nh qu©n lµ 13,4 triÖu USD/dù ¸n(7), th× cã thÓ thÊy r»ng b×nh qu©n vèn ®Çu t− cña c¸c dù ¸n cña Trung Quèc cßn cã kho¶ng c¸ch xa so víi vèn ®Çu t− b×nh qu©n cña mét dù ¸n n−íc ngoµi vµo ViÖt Nam trong thêi ®iÓm trªn. Tuy nhiªn, ®Õn nh÷ng n¨m ®Çu cña thÕ kû XXI, cïng víi nh÷ng thay ®æi vÒ ngµnh nghÒ ®Çu t−, n¨ng lùc cña c¸c nhµ ®Çu t− Trung Quèc, vèn ®Çu t− b×nh qu©n mçi dù ¸n ®· t¨ng lªn vµo kho¶ng h¬n 2 triÖu USD(8). Nh−ng nÕu so víi c¸c dù ¸n cña c¸c n−íc kh¸c, tû lÖ trªn vÉn ch−a ph¶i lµ cao. H¬n n÷a, thêi gian cña c¸c dù ¸n ®Çu t− cña Trung Quèc t¹i ViÖt Nam th−êng chØ trong kho¶ng 20 n¨m. Theo chóng t«i, ®iÒu nµy cã liªn quan ®Õn 3 nguyªn nh©n chÝnh sau: Thø nhÊt, do Trung Quèc lµ n−íc ®ang ph¸t triÓn, ®ang trong thêi kú chuyÓn ®æi nÒn kinh tÕ(9), møc sèng, thu nhËp ®Çu ng−êi kh«ng cao. KÓ tõ nh÷ng n¨m 80 cña thÕ kû XX ®Õn nh÷ng n¨m ®Çu thÕ kû XXI, Trung Quèc vÉn ®ang tiÕn hµnh thu hót ®Çu t− n−íc ngoµi, tranh thñ nguån vèn, kü thuËt hiÖn ®¹i cña ph−¬ng T©y ®Ó ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ trong n−íc, n©ng cao møc sèng cña ng−êi d©n nªn Ýt cã kh¶ n¨ng v−¬n ra ®Çu t− ë n−íc ngoµi. Trong giai ®o¹n nµy, Trung Quèc lµ mét trong nh÷ng n−íc thu hót FDI nhiÒu nhÊt trªn thÕ giíi. Thø hai, c¶ hai n−íc ®Òu lµ nh÷ng n−íc theo m« h×nh qu¶n lý kinh tÕ cò, míi chuyÓn h−íng sang nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng. Do vËy, nhiÒu doanh nghiÖp cña hai n−íc cßn gÆp khã kh¨n vÒ vèn, lóng tóng vµ thiÕu kinh nghiÖm khi ®iÒu hµnh, qu¶n lý doanh nghiÖp, nhÊt lµ nh÷ng doanh nghiÖp ®Çu t− ë n−íc ngoµi. Thø ba, thÞ tr−êng cña ViÖt Nam vµ Trung Quèc ®Òu lµ nh÷ng thÞ tr−êng míi, nªn c¸c chÝnh s¸ch vÒ thu hót ®Çu t−, c¸c luËt lÖ liªn quan cßn ch−a ®ång bé. Thªm vµo ®ã, chÝnh s¸ch ®Çu t− cña nhµ n−íc vµ c¸c doanh nghiÖp hai n−íc vÉn ®ang trong qu¸ tr×nh hoµn thiÖn(10). Ch¼ng h¹n nh− LuËt ®Çu t− n−íc ngoµi t¹i ViÖt Nam trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn ®· qua nhiÒu lÇn söa ®æi bæ sung (1990, 1992, 1996, 2000)(11) vµ lÇn söa ®æi cuèi cïng vµo n¨m 2005 trong LuËt §Çu t− chung(12). Gièng ViÖt Nam, Trung Quèc còng ph¶i nhiÒu lÇn söa ®æi c¸c v¨n b¶n ph¸p luËt vÒ ®Çu t− n−íc ngoµi(13). V× vËy, c¸c thñ tôc ®Ó triÓn khai dù ¸n ®ßi hái nhiÒu giÊy tê, ph¶i th«ng qua nhiÒu kh©u rÊt phøc t¹p, trong khi ®ã ng−êi n−íc ngoµi Ýt hiÓu biÕt vÒ c¸c ®iÒu kiÖn kinh tÕ – x· héi vµ ph¸t lª tuÊn thanh nghiªn cøu trung quèc sè 7(77) - 2007 50 luËt ViÖt Nam, hä th−êng gÆp khã kh¨n trong giao dÞch, quan hÖ cïng mét lóc víi kh¸ nhiÒu c¬ quan chøc n¨ng cña ViÖt Nam ®Ó cã ®−îc ®Çy ®ñ c¸c ®iÒu kiÖn triÓn khai x©y dùng c¬ b¶n còng nh− tæ chøc thùc hiÖn dù ¸n ®Çu t−(14). Do c¸c chÕ ®Þnh ®Çu t− ch−a ®ång bé nh− vËy, nªn phÇn lín c¸c nhµ ®Çu t− n−íc ngoµi ch−a thùc sù an t©m khi ®Çu t− vµo ®©y. Ph¶i ®Õn nh÷ng n¨m ®Çu thÕ kû XXI, khi tr×nh ®é kü thuËt, thùc lùc, ®iÒu kiÖn kinh tÕ ®ñ m¹nh, nhiÒu doanh nghiÖp qua mét thêi gian nhÊt ®Þnh ®· hiÓu biÕt ®−îc thÞ tr−êng ViÖt Nam, céng víi nh÷ng chÝnh s¸ch vÒ thu hót ®Çu t− cña ViÖt Nam ®−îc söa ®æi ngµy cµng minh b¹ch, th«ng tho¸ng nªn nhiÒu doanh nghiÖp cña Trung Quèc ®· m¹nh d¹n ®Çu t− vèn vµo ®©y. Nhê ®ã, quy m« vèn ®Çu t−, sè l−îng dù ¸n cña c¸c nhµ ®Çu t− Trung Quèc sang ViÖt Nam míi dÇn dÇn n©ng lªn. 2. Tèc ®é vèn ®Çu t− t¨ng, nh−ng kh«ng cã nhiÒu ®ét ph¸ MÆc dï lµ hai n−íc l¸ng giÒng, cã ®iÒu kiÖn chÝnh trÞ, giao th−¬ng ph¸t triÓn æn ®Þnh, nh−ng ®Çu t− cña c¸c doanh nghiÖp Trung Quèc vµo ViÖt Nam trong thêi gian qua vÉn ch−a t−¬ng xøng víi tiÒm n¨ng ph¸t triÓn cña hai n−íc. Trong giai ®o¹n ®Çu tÝnh tõ khi cã c¸c dù ¸n ®Çu t− ®Çu tiªn cña Trung Quèc vµo ViÖt Nam ®Õn gi÷a thËp kû 90 thÕ kû XX cã 39 c«ng ty cña Trung Quèc ®¨ng ký më v¨n phßng ®¹i diÖn t¹i ViÖt Nam(15). VÒ ®Çu t−, Trung Quèc ®Çu t− vµo ViÖt Nam 60 triÖu USD(16). §Õn n¨m 1997, Trung Quèc ®Çu t− 48 dù ¸n ë ViÖt Nam, víi sè vèn ®Çu t− theo hiÖp ®Þnh lµ 90 triÖu USD, chØ chiÕm 0,3% tæng møc ®Çu t− cña n−íc ngoµi t¹i ViÖt Nam, ®øng thø 21 trong tæng sè 57 n−íc vµ khu vùc ®Çu t− vµo ViÖt Nam(17). TÝnh trong toµn bé thËp niªn 90 cña thÕ kû tr−íc, tæng sè vèn ®Çu t− trùc tiÕp theo ®¨ng ký cña c¸c doanh nghiÖp Trung Quèc lµ 120 triÖu USD, chiÕm kho¶ng 0,36% tæng sè vèn ®Çu t− trùc tiÕp cña n−íc ngoµi vµo ViÖt Nam, khiÕn cho Trung Quèc ®Õn cuèi n¨m 1999 vÉn chØ ®øng ë vÞ trÝ ngoµi 20 trªn h¬n 60 quèc gia vµ vïng l·nh thæ trªn thÕ giíi cã vèn ®Çu t− trùc tiÕp ë ViÖt Nam(18). §©y qu¶ lµ mét con sè rÊt nhá bÐ nÕu so víi 2.773 dù ¸n ®Çu t− n−íc ngoµi vµo ViÖt Nam thêi ®iÓm ®ã víi tæng vèn ®¨ng ký cña c¸c dù ¸n cßn hiÖu lùc lµ 36.086 triÖu USD(19). Nh×n chung, ®Õn cuèi thËp niªn 90 thÕ kû XX tèc ®é ®Çu t− cña Trung Quèc vµo ViÖt Nam kh«ng cã nh÷ng ®ét biÕn, b×nh qu©n mçi n¨m ®Çu t− vµo ViÖt Nam kho¶ng h¬n 10 triÖu USD. MÆc dï ®Çu t− cña Trung Quèc vµo ViÖt Nam ch−a t−¬ng xøng víi kh¶ n¨ng cña c¸c doanh nghiÖp Trung Quèc, nh−ng ®Çu t− cña c¸c doanh nghiÖp Trung Quèc vµo ViÖt Nam còng ®· cã nh÷ng ®ãng gãp nhÊt ®Þnh cho sù ph¸t triÓn cña ViÖt Nam. TÝnh ®Õn th¸ng 9-1999, cã 39 triÖu USD trong tæng sè h¬n 118,6 triÖu USD ®Çu t− trùc tiÕp cña c¸c doanh nghiÖp Trung Quèc t¹i ViÖt Nam ®· ®−îc ®−a vµo sö dông (trªn 30%) §Æc ®iÓm ®Çu t− cña Trung Quèc vµo ViÖt Nam… nghiªn cøu trung quèc sè 7(77) - 2007 51 thu hót h¬n 1.550 lao ®éng lµm viÖc trùc tiÕp, cã doanh thu kho¶ng 34 triÖu USD, trong ®ã xuÊt khÈu ®−îc kho¶ng 6 triÖu USD(20). Thêi kú nµy, cã mét sè dù ¸n ®¸ng chó ý cña Trung Quèc ®Çu t− vµo ViÖt Nam lµ vµo th¸ng 8-1998, c¸c nhµ ®Çu t− cña Trung Quèc ®· ®Çu t− 2 dù ¸n cã tæng sè vèn 15,35 triÖu USD ®Ó x©y dùng chî S¾t (H¶i Phßng) vµ kinh doanh nhµ hµng ¨n Trung Quèc (Hµ Néi). Mét dù ¸n quan träng vµ thµnh c«ng nhÊt cña Trung Quèc trªn l·nh thæ ViÖt Nam lµ cña C«ng ty liªn doanh khai th¸c kinh doanh khu chÕ xuÊt Sµi Gßn – Linh Trung (thµnh phè Hå ChÝ Minh), tæng vèn ®Çu t− 26,5 triÖu USD(21). Tû lÖ gãp vèn cña mçi bªn lµ 50/50(22) ®−îc ®¸nh gi¸ lµ mét trong nh÷ng dù ¸n thµnh c«ng nhÊt ë khu vùc §NA(23). TiÕp ®ã lµ nhµ m¸y thÐp H¶i Phßng víi vèn ®Çu t− lµ 9,7 triÖu USD(24). Sang ®Õn giai ®o¹n nh÷ng n¨m ®Çu thÕ kû XXI, ®Çu t− cña c¸c doanh nghiÖp Trung Quèc vµo ViÖt Nam ®· b¾t ®Çu cã nh÷ng nÐt khëi s¾c. §Õn cuèi n¨m 2001, sè l−îng ®Çu t− trùc tiÕp cña Trung Quèc vµo ViÖt Nam lµ 154 dù ¸n víi vèn ®Çu t− ®¹t 278 triÖu USD. Tèc ®é ®Çu t− cña Trung Quèc vµo ViÖt Nam giai ®o¹n nµy ®· t¨ng nhanh, trong vßng 3 n¨m vèn ®Çu t− ®· t¨ng gÊp ®«i. Trong 9 th¸ng ®Çu n¨m 2003, Trung Quèc ®· ®Çu t− 42 dù ¸n vµo ViÖt Nam víi vèn ®Çu t− 64 triÖu USD, gÊp gÇn 2 lÇn so víi ®Çu t− cña Trung Quèc vµo ViÖt Nam n¨m 2000(25). TÝnh c¶ n¨m 2003, ®Çu t− cña Trung Quèc vµo ViÖt Nam chiÕm tû träng 10,3% tæng vèn ®Çu t− n−íc ngoµi vµo ViÖt Nam, xÕp thø 16/63 n−íc vµ vïng l·nh thæ. Theo sè liÖu cña Bé KÕ ho¹ch vµ §Çu t− ViÖt Nam, tÝnh ®Õn ngµy 31-12-2005, sè dù ¸n ®Çu t− cña Trung Quèc vµo ViÖt Nam lµ 358 dù ¸n (chiÕm 5,92% sè dù ¸n ®Çu t− vµo ViÖt Nam; víi tæng vèn ®Çu t− lµ 742.231.362 USD (chiÕm 1,45% tû lÖ vèn ®Çu t− cña n−íc ngoµi vµo ViÖt Nam), trong ®ã vèn ph¸p ®Þnh lµ 408.891.827 USD (chiÕm 1,8% vèn ph¸p ®Þnh n−íc ngoµi ®Çu t− vµo ViÖt Nam), ®Çu t− thùc hiÖn lµ 179.322.129 USD (chiÕm 0,66%); ®øng thø 16 trong sè 73 n−íc vµ vïng l·nh thæ ®Çu t− vµo ViÖt Nam(26). Sang n¨m 2006, vèn ®Çu t− cña Trung Quèc vµo ViÖt Nam ®· cã sù bøt ph¸ m¹nh mÏ víi 369 triÖu USD ®Çu t− vµo ViÖt Nam, b»ng gÇn 1/3 tæng vèn ®Çu t− cña c¸c n¨m tr−íc ®ã céng l¹i(27). ChØ trong vßng 6 n¨m, tõ n¨m 2000 ®Õn n¨m 2006, vèn ®Çu t− cña c¸c doanh nghiÖp Trung Quèc vµo ViÖt Nam tõ h¬n 100 triÖu ®· v−¬n lªn ®¹t trªn 1,1 tû USD, t¨ng kho¶ng 10 lÇn. Tèc ®é t¨ng vèn ®Çu t− cña Trung Quèc vµo ViÖt Nam giai ®o¹n nµy tÝnh trung b×nh mçi n¨m t¨ng kho¶ng gÇn 200 triÖu USD, h¬n tæng ®Çu t− Trung Quèc cña toµn bé giai ®o¹n nh÷ng n¨m 90 vµo ViÖt Nam. ChÝnh v× vËy ®· ®−a ®Çu t− cña Trung Quèc vµo ViÖt Nam ®· v−¬n lªn ®øng ë vÞ trÝ thø 14 trong tæng sè c¸c n−íc vµ khu vùc ®Çu t− vµo ViÖt Nam(28). Trong giai ®o¹n nµy, mét sè h¹ng môc c«ng tr×nh hîp t¸c ®Çu t− gi÷a hai n−íc ®−îc c¸c bé ngµnh hai bªn triÓn khai thùc hiÖn nh− dù ¸n ®−êng s¾t nhÑ Hµ lª tuÊn thanh nghiªn cøu trung quèc sè 7(77) - 2007 52 Néi-Hµ §«ng, Nhµ m¸y s¶n xuÊt ph©n ®¹m Ninh B×nh. Th¸ng 7-2005, trong chuyÕn th¨m Trung Quèc cña Chñ tÞch TrÇn §øc L−¬ng, ®¸ng chó ý cã mét sè h¹ng môc hîp t¸c lín nh−: Tho¶ thuËn hîp t¸c thµnh lËp nhµ m¸y liªn doanh s¶n xuÊt ph«i thÐp t¹i ViÖt Nam trÞ gi¸ 500 triÖu USD gi÷a Tæng C«ng ty C«ng nghiÖp tµu thuû ViÖt Nam vµ Tæng C«ng ty Kho¸ng s¶n Trung Quèc. Dù ¸n x©y dùng Nhµ m¸y NhiÖt ®iÖn CÈm Ph¶ 300 MW, trÞ gi¸ 280 triÖu USD gi÷a Tæng C«ng ty Than ViÖt Nam vµ C«ng ty C«ng tr×nh §iÖn C¸p NhÜ T©n. Tuy nhiªn nÕu so víi ®Çu t− cña c¸c n−íc vµ khu vùc kh¸c vµo ViÖt Nam th× chóng ta dÔ nhËn thÊy r»ng vÒ khèi l−îng, quy m« ®Çu t− cña Trung Quèc thêi gian qua vÉn cßn khiªm tèn, ch−a cho thÊy kh¶ n¨ng, tiÒm n¨ng cña c¸c doanh nghiÖp Trung Quèc. 3. C¬ cÊu ®Çu t− theo lÜnh vùc chuyÓn ®æi dÇn sang c«ng nghiÖp nÆng Nh×n l¹i ®Çu t− cña c¸c doanh nghiÖp Trung Quèc vµo ViÖt Nam trong thêi gian qua, cã thÓ thÊy næi lªn mét ®iÓm chÝnh lµ trong nh÷ng n¨m 90, ®Çu t− cña Trung Quèc vµo ViÖt Nam ®a sè lµ nh÷ng s¶n phÈm tiªu dïng c«ng nghiÖp nhÑ(29). Cßn lÜnh vùc kü thuËt cao, nh÷ng ngµnh c«ng nghiÖp cã −u thÕ cña Trung Quèc vÉn ch−a xuÊt hiÖn t¹i ViÖt Nam nh− ngµnh c¬ khÝ, thiÕt bÞ thuû ®iÖn, thiÕt bÞ c«ng nghiÖp v.v…(30) Ngµnh c«ng nghiÖp nhÑ, dÞch vô chñ yÕu tËp trung vµo c¸c lÜnh vùc nhµ hµng, kh¸ch s¹n, in Ên m¸c bao b× thùc phÈm, s¶n xuÊt l¾p r¸p ®å ®iÖn d©n dông, s¶n xuÊt vµ l¾p r¸p m¸y n«ng nghiÖp c¸c lo¹i, chÕ biÕn s¶n phÈm n«ng nghiÖp, gia c«ng chÕ biÕn chÌ xuÊt khÈu, s¶n xuÊt kinh doanh thuèc trõ s©u, s¶n xuÊt giÊy dÇu lîp nhµ, s¶n xuÊt l¾p r¸p m¸y ®Õm tiÒn vµ c¸c thiÕt bÞ cã liªn quan ®Õn ng©n hµng(31), c¸c dù ¸n s¶n xuÊt kinh doanh ®a sè thuéc c¸c ngµnh c«ng nghiÖp nhÑ vµ hµng tiªu dïng. Víi nh÷ng lÜnh vùc dÞch vô kh«ng yªu cÇu nhiÒu vèn ®Çu t− nh− trªn, ®iÒu hiÓn nhiªn lµ vèn ®Çu t− cña c¸c doanh nghiÖp Trung Quèc vµo ViÖt Nam kh«ng nhiÒu, quy m« s¶n xuÊt kinh doanh kh«ng lín, khã cã ®ñ ®iÒu kiÖn ®Ó trang bÞ nh÷ng thiÕt bÞ c«ng nghÖ, m¸y mãc hiÖn ®¹i. B−íc vµo thÕ kû XXI, lÜnh vùc ®Çu t− cña c¸c doanh nghiÖp Trung Quèc vµo ViÖt Nam ®· cã thay ®æi. NhiÒu dù ¸n ®· chuyÓn h−íng sang ®Çu t− vµo lÜnh vùc th¨m dß, khai th¸c má, x©y dùng nhµ m¸y luyÖn mangan, nh«m, gang thÐp(32), lÜnh vùc c«ng nghiÖp, x©y dùng c¬ së h¹ tÇng. Trong 9 th¸ng ®Çu n¨m 2003, sè l−îng vèn ®Çu t− cña c¸c c«ng tr×nh trong ngµnh c«ng nghiÖp vµ x©y dùng Trung Quèc vµo ViÖt Nam lµ 71,6% vµ 52,6%; trong lÜnh vùc n«ng, l©m, ng− nghiÖp lµ 15,4% vµ 17,4%; ngµnh dÞch vô lµ 13% vµ 30%. §Õn n¨m 2006, ®Çu t− vµo lÜnh vùc c«ng nghiÖp, nhÊt lµ c«ng nghiÖp nÆng ®· thu hót rÊt nhiÒu doanh nghiÖp Trung Quèc víi tæng vèn ®Çu t− chiÕm tû lÖ rÊt cao (b¶ng 1). B¶ng 1: §Çu t− cña Trung Quèc vµo ViÖt Nam ph©n theo ngµnh (n¨m 2006) §Æc ®iÓm ®Çu t− cña Trung Quèc vµo ViÖt Nam… nghiªn cøu trung quèc sè 7(77) - 2007 53 TT Chuyªn ngµnh Sè dù ¸n Vèn ®Çu t− ®¨ng ký (USD) Vèn ph¸p ®Þnh (USD) C«ng nghiÖp vµ x©y dùng 58 338.092.217 137.315.032 C«ng nghiÖp nÆng 34 313.208.217 121.704.732 C«ng nghiÖp nhÑ 17 16.884.000 9.930.300 C«ng nghiÖp thùc phÈm 1 200.000 200.000 I X©y dùng 6 7.800.000 5.480.000 II N«ng L©m nghiÖp 8 14.474.726 8.219.408 DÞch vô 8 16.910.000 7.220.000 DÞch vô 3 1.160.000 1.120.000 GTVT-B−u ®iÖn 1 150.000 50.000 Kh¸ch s¹n, du lÞch 1 4.800.000 1.250.000 III V¨n ho¸, y tÕ, gi¸o dôc 3 10.800.000 4.800.000 Tæng sè 74 369.476.943 152.754.440 Nguån: Bé KÕ ho¹ch vµ §Çu t− So víi thêi kú nh÷ng n¨m 90, cã thÓ thÊy r»ng ®· cã sù thay ®æi vÒ vèn ®Çu t−. NhiÒu dù ¸n ®−îc ®Çu t− víi sè vèn t−¬ng ®èi, tËp trung vµo c¸c ngµnh c«ng nghiÖp, dÞch vô v.v... Víi 191 dù ¸n khai th¸c nguyªn liÖu th« nh− than ®¸, b«xÝt vµ x©y dùng ®−êng bé, ®−êng s¾t nèi liÒn vïng duyªn h¶i ViÖt Nam víi miÒn Nam Trung Quèc, cã tæng vèn ®Çu t− 302,9 triÖu USD, chiÕm 71,5% vÒ sè dù ¸n vµ 55,5% tæng vèn ®Çu t−(33). Thêi kú nµy, c«ng nghÖ ®Çu t− cña c¸c doanh nghiÖp Trung Quèc vµo ViÖt Nam ®· dÇn dÇn chuyÓn biÕn bëi mét sè doanh nghiÖp lín trang bÞ thiÕt bÞ tèt h¬n so víi tr−íc ®©y ®· b¾t ®Çu th©m nhËp vµo thÞ tr−êng ViÖt Nam. Nh−ng nh×n chung, c¸c thiÕt bÞ, m¸y mãc c«ng nghÖ cña c¸c doanh nghiÖp Trung Quèc ®−a vµo ViÖt Nam cßn sö dông kü thuËt c«ng nghÖ, kü thuËt ch−a cao so víi c¸c n−íc ph¸t triÓn, kü thuËt vµ c«ng nghÖ s¶n xuÊt thuéc lo¹i trung b×nh kh«ng tiªn tiÕn vµ hiÖn ®¹i b»ng NhËt B¶n, c¸c n−íc t− b¶n chñ nghÜa ¢u – Mü vµ ASEAN(34). §iÒu nµy còng dÔ hiÓu, bëi n¨ng lùc, tr×nh ®é kü thuËt cña Trung Quèc ch−a ph¶i lµ cao, c«ng nghÖ th−êng ®i sau nh÷ng n−íc ph¸t triÓn. MÆt kh¸c, ®Çu t− cña Trung Quèc vµo ViÖt Nam cßn Ýt nh÷ng doanh nghiÖp lín cã nguån vèn, trang thiÕt bÞ hiÖn ®¹i, mµ ®a phÇn lµ nh÷ng doanh nghiÖp võa vµ nhá cña Trung Quèc. MÆc dï vËy, nh÷ng dù ¸n nµy ®· t¹o c«ng ¨n viÖc lµm cho mét bé phËn ng−êi d©n b¶n ®Þa, nh−ng còng mang l¹i nhiÒu lîi Ých cho c¸c doanh nghiÖp Trung Quèc khi n−íc nµy cã thÓ tiªu thô ®−îc nhiÒu m¸y mãc thiÕt bÞ sang ViÖt Nam, ®ång thêi khai th¸c nhiÒu kho¸ng s¶n nh− quÆng s¾t, than phôc vô s¶n xuÊt cña c¸c doanh nghiÖp Trung Quèc. lª tuÊn thanh nghiªn cøu trung quèc sè 7(77) - 2007 54 4. C¬ cÊu theo h×nh thøc ®Çu t− Trung Quèc ®Çu t− vµo ViÖt Nam chñ yÕu theo ba h×nh thøc. H×nh thøc thø nhÊt lµ ®Çu t− 100% vèn. Thø hai lµ liªn doanh. Thø ba lµ kinh doanh hîp t¸c. C¸c dù ¸n ®Çu t− trùc tiÕp cña Trung Quèc t¹i ViÖt Nam trong nh÷ng n¨m 90 thÕ kØ XX ®Òu ®−îc triÓn khai d−íi hai h×nh thøc chñ yÕu lµ dù ¸n liªn doanh vµ dù ¸n 100% vèn Trung Quèc(35). Trong ®ã, tuyÖt ®¹i ®a sè lµ dù ¸n liªn doanh víi phÝa doanh nghiÖp, c«ng ty cña ViÖt Nam(36). §iÒu nµy cã nguyªn nh©n, v× giai ®o¹n ®Çu c¸c doanh nghiÖp Trung Quèc ®Çu t− vµo ViÖt Nam mang tÝnh chÊt th¨m dß, t×m hiÓu thÞ tr−êng. NhiÒu doanh nghiÖp ch−a n¾m râ thÞ tr−êng, chÝnh s¸ch cña ViÖt Nam, cho nªn viÖc ®Çu t− vèn lín lµ ®iÒu khã x¶y ra. Bªn c¹nh ®ã, ViÖt Nam còng nh− Trung Quèc ®Òu muèn khuyÕn khÝch c¸c nhµ ®Çu t− n−íc ngoµi lùa chän h×nh thøc liªn doanh ®Ó t¹o ®iÒu kiÖn ph¸t triÓn c¸c ®èi t¸c së t¹i, ®ång thêi ®−a ra nh÷ng biÖn ph¸p th¾t chÆt hoÆc h¹n chÕ h×nh thøc 100% vèn n−íc ngoµi(37). B−íc vµo nh÷ng n¨m ®Çu thÕ kû 21, cïng víi quan hÖ chÝnh trÞ song ph−¬ng ngµy cµng tèt ®Ñp, nhiÒu doanh nghiÖp Trung Quèc ®· t×m hiÓu vµ n¾m râ thÞ tr−êng, chÝnh s¸ch vµ cã kinh nghiÖm trong ®Çu t− ë ViÖt Nam. MÆt kh¸c, nhiÒu doanh nghiÖp cña Trung Quèc muèn më réng doanh nghiÖp vµ uy tÝn cña m×nh t¹i ViÖt Nam, v× vËy nhiÒu doanh nghiÖp ®· tiÕn hµnh h×nh thøc ®Çu t− 100% vèn n−íc ngoµi(38). TÝnh ®Õn thêi ®iÓm n¨m 2005 ®· cã 236 dù ¸n cña Trung Quèc ®Çu t− vµo ViÖt Nam, trong ®ã c¸c c«ng tr×nh liªn doanh chiÕm 57%; 100% vèn n−íc ngoµi chiÕm 36%, cßn l¹i lµ c¸c c«ng tr×nh hîp t¸c kinh doanh(39). Nh−ng vµo n¨m 2006, sè dù ¸n theo h×nh thøc ®Çu t− 100% vèn n−íc ngoµi b¾t ®Çu chiÕm −u thÕ râ rÖt, cho dï vèn ®Çu t− cña lo¹i h×nh nµy cßn kÐm xa so víi vèn ®Çu t− cña c¸c dù ¸n liªn doanh. Sang n¨m 2006, h×nh thøc ®Çu t− 100% vèn n−íc ngoµi ®· chiÕm tû lÖ rÊt cao (b¶ng 2). B¶ng 2: H×nh thøc ®Çu t− cña doanh nghiÖp Trung Quèc vµo ViÖt Nam n¨m 2006 §¬n vÞ: USD TT H×nh thøc ®Çu t− Sè dù ¸n Vèn ®Çu t− ®¨ng ký Vèn ph¸p ®Þnh 1 100% vèn n−íc ngoµi 56 136.579.193 69.635.690 2 Liªn doanh 14 222.597.750 74.318.750 3 Hîp ®ång hîp t¸c kinh doanh 4 10.300.000 8.800.00 Tæng sè 74 369.476.943 152.754.440 Nguån: Bé KÕ ho¹ch vµ §Çu t− §Æc ®iÓm ®Çu t− cña Trung Quèc vµo ViÖt Nam… nghiªn cøu trung quèc sè 7(77) - 2007 55 §©y lµ b−íc ph¸t triÓn phï hîp víi b−íc ®i ®Çu t− cña c¸c doanh nghiÖp n−íc ngoµi ë ViÖt Nam. Nã còng cho thÊy ®Çu t− cña Trung Quèc vµo ViÖt Nam ®· cã nh÷ng b−íc chuyÓn biÕn míi. 5. §Þa bµn ®Çu t− tõng b−íc ®−îc më réng Nh÷ng n¨m 90 cña thÕ kû XX, giai ®o¹n khëi ®Çu c¸c dù ¸n cña Trung Quèc vµo ViÖt Nam tËp trung ph©n bè t¹i c¸c tØnh, thµnh phè t−¬ng ®èi ph¸t triÓn, thuËn lîi cho vËn chuyÓn hµng ho¸, nguyªn vËt liÖu nh÷ng khu vùc cã ng−êi Hoa c− tró(40) ®Ó tËn dùng ®−îc lîi thÕ vÒ giao th«ng, kh¶ n¨ng kinh nghiÖm cña ng−êi Hoa. TÝnh ®Õn cuèi n¨m 1999, c¸c nhµ ®Çu t− Trung Quèc cã mÆt t¹i 30 tØnh vµ thµnh phè cña ViÖt Nam nh−: Hµ Néi, H¶i Phßng, Qu¶ng Ninh, Hµ Nam, Th¸i B×nh, Hoµ B×nh, S¬n T©y, VÜnh Phóc, L¹ng S¬n, B¾c Giang, Th¸i Nguyªn, Thanh Ho¸, §µ N½ng, B×nh D−¬ng, thµnh phè Hå ChÝ Minh v.v... Trong ®ã, 50,1% vèn ®¨ng ký tËp trung t¹i 4 ®Þa ph−¬ng lín lµ: thµnh phè Hå ChÝ Minh: 9 dù ¸n, vèn ®Çu t− 39,9 triÖu USD; Hµ Néi 24 dù ¸n, vèn ®Çu t− 33,5 triÖu USD; H¶i Phßng: 8 dù ¸n, vèn ®Çu t− 27,2 triÖu USD; Nam §Þnh: 3 dù ¸n, vèn ®Çu t− 14,1 triÖu USD(41), vµ c¸c tØnh ven biªn nh− Lµo Cai, L¹ng S¬n, Qu¶ng
Luận văn liên quan