Đề án Một số bất cập trong Công tác thu bảo hiểm xa hội – nguyên nhân và giải pháp

Bảo hiểm xã hội là một chính sách trong hệ thống An sinh xã hội, nó là sự cần thiết khách quan của bất kỳ quốc gia nào. Đối với Việt Nam Chính sách bảo hiểm xã hội đã được Đảng ta hoạch định từ lâu, nhưng việc triển khai còn muộn. Khi bước vào xây dựng nền kinh tế thị trường hội nhập với kinh tế thế giới và khu vực nhiều vấn đề nảy sinh và cần sự hoạch định chính sách. Trong những vấn đề đó là chính sách xã hội, cụ thể là Bảo hiểm xã hội. Qua hơn 30 năm thực hiện chính sách Bảo hiểm xã hội, chúng ta đã đạt được một số thành tựu song cũng không thể tránh được những tồn tại. Chúng ta phải biết nhìn thẳng vào những tồn tại mà khắc phục, không được né tránh hay giải quyết một cách qua loa, đại khái. Làm sao cho chính sách Bảo hiểm xã hội thể hiện là công cụ bảo vệ hữu hiệu nhất đối vói người lao động. Đồng thời cũng thể hiện tính ưu việt của chế độ Xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam. Một xã hội của dân do dân và vì dân. Từ khi tách Quỹ Bảo hiểm xã hội ra khỏi Ngân sách nhà nước, tiến hành thu phần đóng góp của nguời lao động và người sử dụng lao động. Công tác thu trở lên vô cùng quan trọng. Để thực hiện tốt các chế độ trong Bảo hiểm xã hội thì Công tác thu phải thực hiện tốt hay có thu tốt thì chi mới đủ. Vì vậy em chọn đề tài : “Một số bất cập trong Công tác thu bảo hiểm xã hội – nguyên nhân và giải pháp” cho đề án môn học của mình. Mục đích của đề tài này là cho ta một cái nhìn tổng quát hơn về một số bất cập trong Công tác thu Bảo hiểm xã hội, với những nguyên nhân và giải pháp đưa ra nhằm làm cho Công tác thu trở lên hoàn thiện hơn.

doc28 trang | Chia sẻ: ducpro | Ngày: 16/10/2012 | Lượt xem: 1111 | Lượt tải: 2download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Đề án Một số bất cập trong Công tác thu bảo hiểm xa hội – nguyên nhân và giải pháp, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
Lêi më ®Çu B¶o hiÓm x· héi lµ mét chÝnh s¸ch trong hÖ thèng An sinh x· héi, nã lµ sù cÇn thiÕt kh¸ch quan cña bÊt kú quèc gia nµo. §èi víi ViÖt Nam ChÝnh s¸ch b¶o hiÓm x· héi ®· ®­îc §¶ng ta ho¹ch ®Þnh tõ l©u, nh­ng viÖc triÓn khai cßn muén. Khi b­íc vµo x©y dùng nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng héi nhËp víi kinh tÕ thÕ giíi vµ khu vùc nhiÒu vÊn ®Ò n¶y sinh vµ cÇn sù ho¹ch ®Þnh chÝnh s¸ch. Trong nh÷ng vÊn ®Ò ®ã lµ chÝnh s¸ch x· héi, cô thÓ lµ B¶o hiÓm x· héi. Qua h¬n 30 n¨m thùc hiÖn chÝnh s¸ch B¶o hiÓm x· héi, chóng ta ®· ®¹t ®­îc mét sè thµnh tùu song còng kh«ng thÓ tr¸nh ®­îc nh÷ng tån t¹i. Chóng ta ph¶i biÕt nh×n th¼ng vµo nh÷ng tån t¹i mµ kh¾c phôc, kh«ng ®­îc nÐ tr¸nh hay gi¶i quyÕt mét c¸ch qua loa, ®¹i kh¸i. Lµm sao cho chÝnh s¸ch B¶o hiÓm x· héi thÓ hiÖn lµ c«ng cô b¶o vÖ h÷u hiÖu nhÊt ®èi vãi ng­êi lao ®éng. §ång thêi còng thÓ hiÖn tÝnh ­u viÖt cña chÕ ®é X· héi chñ nghÜa ë ViÖt Nam. Mét x· héi cña d©n do d©n vµ v× d©n. Tõ khi t¸ch Quü B¶o hiÓm x· héi ra khái Ng©n s¸ch nhµ n­íc, tiÕn hµnh thu phÇn ®ãng gãp cña nguêi lao ®éng vµ ng­êi sö dông lao ®éng. C«ng t¸c thu trë lªn v« cïng quan träng. §Ó thùc hiÖn tèt c¸c chÕ ®é trong B¶o hiÓm x· héi th× C«ng t¸c thu ph¶i thùc hiÖn tèt hay cã thu tèt th× chi míi ®ñ. V× vËy em chän ®Ò tµi : “Mét sè bÊt cËp trong C«ng t¸c thu b¶o hiÓm x· héi – nguyªn nh©n vµ gi¶i ph¸p” cho ®Ò ¸n m«n häc cña m×nh. Môc ®Ých cña ®Ò tµi nµy lµ cho ta mét c¸i nh×n tæng qu¸t h¬n vÒ mét sè bÊt cËp trong C«ng t¸c thu B¶o hiÓm x· héi, víi nh÷ng nguyªn nh©n vµ gi¶i ph¸p ®­a ra nh»m lµm cho C«ng t¸c thu trë lªn hoµn thiÖn h¬n. MÆc dï em chØ ®­a ra mét khÝa c¹nh trong ChÝnh s¸ch B¶o hiÓm x· héi nh­ng qua ®ã mµ cã thÓ thÊy ®­îc nh÷ng bÊt cËp trong ChÝnh s¸ch B¶o hiÓm x· héi. Víi mong muèn chÝnh s¸ch cao ®Ñp nµy cña nhµ n­íc ngµy cµng ®­îc hoµn thiÖn, quyÒn lîi cña ng­êi lao ®éng ngµy cµng ®­îc ®¶m b¶o. Em xin ch©n thµnh c¶m ¬n c« Th.s Ph¹m ThÞ §Þnh ®· gióp em hoµn thµnh ®Ò ¸n nµy. Do lý luËn vµ thùc tiÔn cßn h¹n chÕ nªn kh«ng thÓ tr¸nh ®­îc nh÷ng khiÕm khuyÕt kÝnh mong C« söa vµ bæ xung cho ®Ò tµi ®­îc tèt h¬n. Em xin ch©n thµnh c¶m ¬n C«. Néi dung Ch­¬ng I .Giíi thiÖu chung vÒ B¶o hiÓm x· héi vµ c«ng t¸c thu B¶o hiÓm x· héi I.B¶o hiÓm x· héi ( BHXH ) 1.BHXH lµ mét chÝnh s¸ch cña nhµ n­íc. BHXH hiÖn nay hÇu hÕt ®­îc ¸p dông ë tÊt c¶ c¸c n­íc trªn thÕ giíi. Song kh«ng ph¶i ai còng hiÓu ®­îc BHXH lµ g× vµ thÊy ®­îc sù cÇn thiÕt kh¸ch quan cña BHXH trong ®êi sèng. Tr­íc hÕt, ta cÇn ph¶i biÕt BHXH lµ mét chÝnh s¸ch x· héi cña nhµ n­íc, lµ bé phËn quan träng cÊu thµnh hÖ thèng An sinh x· héi . Mµ An sinh x· héi thÓ hiÖn truyÒn thèng ®oµn kÕt, gióp ®ì lÉn nhau, t­¬ng th©n t­¬ng ¸i cña céng ®ång, thÓ hiÖn chñ nghÜa nh©n ®¹o cao ®Ñp. VËy An sinh x· héi lµ g× ? mµ ®Æc biÖt BHXH lµ g×? Theo Tæ chøc lao ®éng quèc tÕ (ILO), An sinh x· héi lµ sù b¶o vÖ ®èi víi c¸c thµnh viªn cña m×nh th«ng qua mét lo¹t biÖn ph¸p c«ng cô nh»m chèng l¹i nh÷ng khã kh¨n vÒ kinh tÕ vµ x· héi, do bÞ ngõng hoÆc gi¶m thu nhËp g©y ra bëi c¸c rñi ro nh­ èm ®au, thai s¶n, tai n¹n lao ®éng, thÊt nghiÖp, tuæi giµ, chÕt, ®ång thêi b¶o ®¶m ch¨m sãc y tÕ vµ trî cÊp cho c¸c gia ®×nh ®«ng con. Cßn BHXH ®­îc coi lµ x­¬ng sèng cña hÖ thèng An sinh x· héi. Nã lµ sù b¶o ®¶m thay thÕ, bï ®¾p mét phÇn thu nhËp cho ng­êi lao ®éng khi hä gÆp ph¶i nh÷ng rñi ro lµm gi¶m, mÊt thu nhËp do gi¶m, hoÆc mÊt kh¶ n¨ng lao ®éng, mÊt viÖc lµm v× c¸c nguyªn nh©n nh­ èm ®au, tai n¹n, giµ yÕu... ViÖc thùc hiÖn BHXH dùa trªn nguyªn t¾c cïng chia sÎ rñi ro gi÷a nh÷ng ng­êi tham gia. Ng­êi tham gia gåm cã ng­êi lao ®éng, ng­êi sö dông lao ®éng, vµ cã sù hç trî cña nhµ n­íc. An sinh x· héi còng nh­ BHXH lµ sù cÇn thiÕt kh¸ch quan ®èi víi bÊt kú x· héi nµo. Nh­ng tuú vµo ®iÒu kiÖn kinh tÕ x· héi cña mçi n­íc mµ cã hÖ thèng an sinh x· héi vµ thùc hiÖn c¸c chÕ ®é BHXH lµ kh¸c nhau. Song nÕu thùc hiÖn ®­îc tèt c¸c chÕ ®é trong An sinh x· héi, ®Æc biÖt lµ thùc hiÖn tèt c¸c chÕ ®é BHXH chÝnh lµ ®iÒu kiÖn, ®éng lùc thóc ®Èy tiÕn bé x· héi vµ c«ng b»ng x· héi. V× BHXH lµ chÝnh s¸ch lín cña nhµ n­íc nªn nã ®­îc c¸c n­íc rÊt quan t©m vµ th­êng cã h¼n mét bé luËt riªng cho nã quy ®Þnh râ ®èi t­îng tham gia, møc ®ãng vµ tr¸ch nhiÖm cña c¸c bªn tham gia. Dï bÊt kú ®Êt n­íc nµo víi chÕ ®é chÝnh trÞ nh­ thÕ nµo ®i ch¨ng n÷a th× BHXH vÉn lu«n thÓ hiªn sù cÇn thiÕt kh¸ch quan cña nã trong ®êi sèng. NhiÒu n­íc BHXH ®­îc ¸p dông mét c¸ch réng r·i trong x· héi, song còng cã n­íc viÖc ¸p dông BHXH cßn rÊt h¹n chÕ vÝ dô nh­ ViÖt Nam. VËy vÊn ®Ò ®Æt ra lµ ph¶i lµm g× ®Ó BHXH ®i vµo cuéc sèng cña bÊt kú ng­êi d©n nµo. Nh­ng vÊn ®Ò nµy kh«ng ph¶i lµ dÔ song còng kh«ng ph¶i lµ kh«ng cã biÖn ph¸p, ®iÒu nµy cßn phô thuéc vµo nhiÒu yÕu tè song nh×n chung yÕu tè quan träng nhÊt vÉn lµ quan niÖm cña nhµ n­íc vÒ vÊn ®Ò tuyªn truyÒn BHXH. NÕu chó träng h¬n viÖc nµy th× ch¾c ch¾n sÏ thu ®­îc kÕt qu¶ tèt h¬n hiÖn t¹i. Ta sÏ thÊy râ h¬n tÇm quan träng cña BHXH khi biÕt ®­îc nhiÖm vô, vai trß vµ b¶n chÊt cña nã. 2.Chøc n¨ng, vai trß, b¶n chÊt, nhiÖm vô cña BHXH 2.1. Chøc n¨ng- vai trß cña BHXH. a.Chøc n¨ng. BHXH kh«ng nh÷ng cã chøc n¨ng ph©n phèi vµ gi¸m ®èc mµ do nã cã tÝnh ®Æc thï nªn BHXH cßn cã tÝnh kinh tÕ – x· héi cao. Nh­ng nh×n chung BHXH cã mét sè chøc n¨ng sau: Thø nhÊt: BHXH thay thÕ, bï ®¾p mét phÇn thu nhËp cho ng­êi lao ®éng tham gia BHXH khi hä bÞ gi¶m hoÆc mÊt thu nhËp do mÊt kh¶ n¨ng lao ®éng hay mÊt viÖc lµm do c¸c nguyªn nh©n nh­ èm ®au, thai s¶n, tai n¹n lao ®éng, chÕt.v.v.. BÊt kú ai sinh ra còng ph¶i lín lªn, giµ ®i råi chÕt. Muèn tån t¹i th× con ng­êi ph¶i lao ®éng nh­ng lao ®éng chØ thùc hiÖn khi cßn cã kh¶ n¨ng lao ®éng, vËy cßn lóc èm ®au hay vÒ giµ th× sao. Ng­êi lao ®éng tham gia BHXH sÏ cã thÓ an t©m s¶n xuÊt vµ kh«ng ph¶i lo l¾ng vÒ thu nhËp khi bÊt ngê gÆp rñi ro. Thø hai: BHXH tiÕn hµnh ph©n phèi vµ ph©n phèi l¹i thu nhËp gi÷a nh÷ng ng­êi tham gia BHXH. T¹o sù c«ng b»ng trong x· héi. Ta ®· biÕt ®èi t­îng tham gia BHXH lµ ng­êi lao ®éng , ng­êi sö dông lao ®éng vµ cã sù hç trî mét phÇn cña nhµ n­íc. BHXH sÏ tiÕn hµnh ph©n phèi l¹i gi÷a ng­êi giµu vµ ng­êi nghÌo, ng­êi khoÎ m¹nh vµ ng­êi èm yÕu ph¶i nghØ viÖc....Tõ ®ã t¹o sù c«ng b»ng trong x· héi. Thø ba: gãp phÇn kÝch thÝch ng­êi lao ®éng h¨ng say s¶n xuÊt. Khi m¹nh khoÎ ng­êi lao ®éng ®­îc tr¶ l­¬ng cho c«ng viÖc cña m×nh, khi rñi ro x¶y ra ng­êi lao ®éng ®­îc trî cÊp .Tõ ®ã mµ hä thÊy ®­îc sù quan t©m cña mäi ng­êi ®èi víi hä ®Æc biÖt lµ ng­êi sö dông lao ®éng.Vµ hä sÏ h¨ng say lao ®éng h¬n, kÝch thÝch sù s¸ng t¹o lµ mét trong nh÷ng ®éng lùc lµm t¨ng n¨ng suÊt lao ®éng. Thø t­: BHXH g¾n lîi Ých cña ng­êi lao ®éng víi lîi Ých cña ng­êi sö dông lao ®éng vµ nhµ n­íc. Tõ tr­íc ®Õn nay, ng­êi lao ®éng vµ ng­êi sö dông lao ®éng lu«n cã mèi quan hÖ m©u thuÉn néi t¹i ë bªn trong. Khi tham gia BHXH ng­êi lao ®éng h¨ng say s¶n suÊt, t¨ng n¨ng suÊt lao déng vµ ®©y chÝnh lµ lîi Ých cña ng­êi sö dông lao ®éng, nhµ n­íc ®· ®iÒu hoµ m©u thuÉn néi t¹ng ®ã, b¶o ®¶m cho x· héi ®­îc ®¶m b¶o, vµ thu thuÕ tõ ng­êi sö dông lao ®éng dÔ dµng h¬n. Nhµ n­íc kh«ng nh÷ng thu ®­îc lîi Ých kinh tÕ mµ cßn thu ®­îc lîi Ých x· héi. b.Vai trß. Thø nhÊt: Vai trß BHXH ®èi víi ng­êi lao ®éng, ng­êi sö dông lao ®éng . Tõ nh÷ng chøc n¨ng cña BHXH ®· nªu ë trªn ta thÊy viÖc ng­êi lao ®éng tham gia BHXH lµ thùc sù cÇn thiÕt. Nã lµ ®iÒu kiÖn ®¶m b¶o vµ b¶o vÖ nguêi lao ®éng tr­íc nh÷ng rñi ro bÊt ngê cã thÓ x¸y ra, gióp hä cã thÓ æn ®Þnh cuéc sèng, yªn t©m s¶n suÊt, t¹o cho hä niÒm tin vµo t­¬ng lai vµ mäi ng­êi xung quanh. Nãi chung BHXH vµ nguêi lao ®éng kh«ng thÓ t¸ch rêi vµ chØ cã BHXH lµ c«ng cô b¶o vÖ h÷u hiÖu nhÊt. Tõ ®ã mµ nh÷ng ng­êi sö dông lao ®éng cã thÓ t¨ng n¨ng suÊt vµ t¨ng lîi nhuËn. Thø hai: Vai trß cña BHXH ®èi víi nhµ n­íc vµ nÒn kinh tÕ – x· héi. BHXH ®· chøng minh sù cÇn thiÕt cña m×nh b»ng nh÷ng g× mang ®Õn cho ng­êi lao ®éng vµ ng­êi sö dông lao ®«ng vµ ®Æc biÖt h¬n nã ®¶m b¶o sù æn ®Þnh trong tõng tÕ bµo cña x· héi, lµm cho x· héi ngµy cµng ph¸t triÓn. Kh«ng nh÷ng thÕ nã cßn cã vai trß trong viÖc ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ. ViÖc tham gia BHXH ®· huy ®éng mét quü tµi chÝnh t­¬ng ®èi lín, nguån tµi chÝnh nµy sÏ ®­îc sö dông ®Ó thùc hiÖn c¸c chÕ ®é trong BHXH. Khi Quü BHXH nhµn rçi nã sÏ ®­îc ®Çu t­ vµo nÒn kinh tÕ. BHXH lµ mét biÖn ph¸p huy ®éng vèn h÷u hiÖu cho nÒn kinh tÕ. 2.2.B¶n chÊt cña BHXH. Thùc chÊt BHXH lµ sù ®Òn bï hËu qu¶ cña nh÷ng rñi ro x· héi. Sù ®Òn bï nµy ®­îc thùc hiÖn th«ng qua qu¸ tr×nh tæ chøc vµ sö dông quü tiÒn tÖ tËp chung h×nh thµnh do sù ®ãng gãp cu¶ c¸c bªn tham gia nh»m ®¶m b¶o an toµn x· héi Nh­ vËy b¶n chÊt cña BHXH ®­îc thÓ hiÖn ë nh÷ng néi dung sau: Thø nhÊt: BHXH lµ nhu cÇu kh¸ch quan. Qua nhiÖm vô vµ vai trß cña BHXH ë trªn, ta còng ®· thÊy ®­îc BHXH quan träng nh­ thÕ nµo ®èi víi cuéc sèng. Nã kh«ng nh÷ng lµ nhu cÇu kh¸ch quan cña ng­êi lao ®éng mµ nã cßn lµ nhu cÇu kh¸ch quan cña x· héi. Thø hai: BHXH cã tÝnh ngÉu nhiªn ph¸t sinh kh«ng ®ång ®Òu theo thêi gian vµ kh«ng gian. C¸c rñi ro lµ ngÉu nhiªn trong cuéc sèng theo thêi gian vµ kh«ng gian nªn còng cã thÓ nãi viÖc chi tr¶ c¸c chÕ ®é BHXH còng lµ ngÉu nhiªn ( trõ tr­êng hîp tuæi giµ), v× vËy cã thÓ coi BHXH lµ ngÉu nhiªn Thø ba: BHXH võa cã tÝnh kinh tÕ, võa cã tÝnh x· héi, ®ång thêi cßn cã tÝnh dÞch vô. TÝnh kinh tÕ, x· héi cña BHXH ®· ®­îc nªu ë trªn. Ngoµi ra BHXH cßn mang tÝnh dÞch vô ë chç. BHXH kh«ng ph¶i lµ ho¹t ®éng s¶n xuÊt, muèn ®­îc h­ëng c¸c chÕ ®é BHXH th× ng­êi lao ®éng ph¶i ®ãng phÝ vµ tÊt nhiªn ph¶i lµm viÖc trong doanh nghiÖp cã ®¨ng ký tham gia BHXH. Khi nÒn kinh tÕ ngµy cµng ph¸t triÓn th× tÝnh dÞch vô vµ x· héi ho¸ cña BHXH ngµy cµng cao. 2.3.NhiÖm vô cña BHXH. Mçi n­íc thùc hiÖn c¸c chÕ ®é BHXH lµ kh¸c nhau, nh­ng nh×n chung BHXH cã nh÷ng nhiÖm vô sau: ChØ ®¹o vµ thùc hiÖn c«ng t¸c thu BHXH, qu¶n lý quü, thùc hiÖn c¸c biÖn ph¸p nh»m t¨ng tr­ëng quü BHXH Tæ chøc chi tr¶ c¸c chÕ ®é BHXH, tæ chøc c«ng t¸c thèng kª, h¹ch to¸n, kÕ to¸n viÖc thu, chi BHXH. Thùc hiÖn l­u gi÷ hå s¬. Cã nh÷ng kiÕn nghÞ, gi¶i ph¸p vÒ viÖc söu ®æi bæ xung vÒ møc ®ãng, møc h­ëng vµ c¸c quy ®Þnh kh¸c cña BHXH. X©y dùng bé phËn th«ng, tin tuyªn truyÒn, gi¶i thÝch BHXH ®èi víi c¸c ®èi t­îng tham gia. Th­êng xuyªn kiÓm tra, kiÖn toµn tæ chøc bé m¸y, viÖc thu chi, n©ng cao tr×nh ®é cho c¸n bé c«ng nh©n viªn. Cã nh÷ng biÖn ph¸p nh»m t¨ng sè l­îng lao ®éng vµ sè doanh nghiÖp tham gia BHXH. II. Quü BHXH. 1.Nguån h×nh thµnh. Quü BHXH lµ quü tµi chÝnh ®éc lËp n»m ngoµi Ng©n s¸ch nhµ n­íc. Nã ®­îc h×nh thµnh tõ c¸c nguån sau: Thø nhÊt lµ do sù ®ãng gãp cña ng­êi sö dông lao ®éng ( th­êng c¨n cø vµo tæng quü l­¬ng). Thø hai lµ do sù ®ãng gãp cña ng­êi lao ®éng ( th­êng c¨n cø vµo l­¬ng th¸ng). Thø ba lµ do sù ®ãng gãp vµ hç trî thªm cña nhµ n­íc. Thø t­ lµ c¸c nguån kh¸c ( l·i ®Çu t­ , c¸c tæ chøc tõ thiÖn ...) Tuú vµo ®iÒu kiÖn kinh tÕ – x· héi vµ tËp qu¸n cña mçi n­íc mµ cã nh÷ng møc ®ãng gãp lµ kh¸c nhau. VÝ dô: ViÖt Nam. ng­êi sö dông lao ®éng ®ãng 15% so víi tæng quü l­¬ng. Ng­êi lao ®éng ®ãng 5% l­¬ng th¸ng. Nhµ n­íc ®ãng cho c¸c c¸n bé c«ng nh©n viªn chøc trong c¬ quan nhµ n­íc vµ hç trî ( bï thiÕu, ®¶m b¶o thùc hiÖn mét sè chÕ ®é ...). Céng hoµ liªn bang §øc. Ng­êi sö dông lao déng ®ãng 16,3% ®Õn 22,6% so víi tæng quü l­¬ng. Ng­êi lao ®éng ®ãng14,8% ®Õn 18,8% l­¬ng th¸ng. Nhµ n­íc tiÕn hµnh bï thiÕu. Malaxia. Ng­êi sö dông lao ®éng ®ãng 12,75% so víi tæng quü l­¬ng. Ng­êi lao ®éng ®ãng 9,5% l­¬ng th¸ng. Nhµ n­íc chi toµn bé chÕ ®é èm ®au, thai s¶n. ViÖt Nam, hµng th¸ng ng­êi sö dông lao ®éng cã tr¸ch nhiÖm ®ãng BHXH theo quy ®Þnh vµ trÝch tõ tiÒn l­¬ng cña ng­êi lao ®éng nép cho c¬ quan BHXH. TiÒn l­¬ng th¸ng cña ng­êi lao ®éng lµm c¨n cø ®Ó ®ãng BHXH gåm l­¬ng g¹ch bËc, chøc vô, hîp ®ång, vµ c¸c kho¶n phô cÊp khu vùc, ®¾t ®á, chøc vô, th©m niªn, hÖ sè chªnh lÖch b¶o l­u ( nÕu cã ). Ngoµi ra hµng th¸ng bé tµi chÝnh trÝch tõ ng©n s¸ch nhµ n­íc sè tiÒn chuyÓn vµo quü BHXH ®ñ chi cho c¸c chÕ ®é h­u trÝ, trî cÊp mÊt søc lao ®éng, tai n¹n lao ®éng, bÖnh nghÒ nghiÖp, tö tuÊt, b¶o hiÓm y tÕ, cña nh÷ng ng­êi lao ®éng thuéc khu vùc nhµ n­íc. Quü BHXH ®­îc qu¶n lý thèng nhÊt theo chÕ ®é tµi chÝnh cña nhµ n­íc, h¹ch to¸n ®éc lËp vµ ®­îc nhµ n­íc b¶o hé. ViÖc qu¶n lý Quü BHXH, cã sù ph©n cÊp viÖc thu ®ãng do bé phËn thu cña mçi cÊp ®¶m nhiÖm vµ chÞu tr¸ch nhiÖm toµn diÖn sau ®ã sÏ ®­îc tËp trung qu¶n lý thèng nhÊt theo chÕ ®é qu¶n lý tµi chÝnh cña nhµ n­íc. 2. Môc ®Ých sö dông quü. Theo c«ng ­íc 102 th¸ng 6 n¨m 1952 t¹i Gi¬nev¬ cña Tæ chøc lao ®éng quèc tÕ ( ILO) th× quü BHXH dïng ®Ó trî cÊp cho 9 chÕ ®é. Ch¨m sãc y tÕ. Trî cÊp èm ®au. Trî cÊp thÊt nghiÖp. Trî cÊp tuæi giµ. Trî cÊp tai n¹n lao ®éng vµ bÖnh nghÒ nghiÖp. Trî cÊp gia ®×nh. Trî cÊp sinh ®Î. Trî cÊp khi tµn phÕ. Trî cÊp cho ng­êi cßn sèng ( trî cÊp mÊt ng­êi nu«i d­ìng). Tuú vµo ®iÒu kiÖn cña mçi n­íc mµ cã thÓ tham gia nh÷ng ®iÒu kiÖn g×, nh­ng Ýt nhÊt ph¶i cã mét trong n¨m chÕ ®é lµ: 3,4,5,8,9. ViÖt Nam thùc hiÖn n¨m chÕ ®é ®ã lµ : Trî cÊp èm ®au. Trî cÊp thai s¶n. Trî cÊp tai n¹n lao ®éng, bÖnh nghÒ nghiÖp. Trî cÊp h­u, mÊt søc lao ®éng. Trî cÊp tö tuÊt. §Ó xÐt h­ëng BHXH cßn phô thuéc vµo nhiÒu yÕu tè trong ®ã cã: Thêi gian ®ãng BHXH, kh¶ n¨ng thanh to¸n cña quü, møc sèng cña d©n c­, l­¬ng cña ng­êi lao ®éng, l­¬ng tèi thiÓu theo quy ®Þnh cña nhµ n­íc...Tuy nhiªn møc h­ëng kh«ng cao h¬n so víi tiÒn l­¬ng cña nguêi lao ®éng khi hä ®ang lµm viÖc. Ngoµi ra quü BHXH cßn dïng ®Ó chi tr¶ cho chi phÝ qu¶n lý hµnh chÝnh, PhÇn nhµn rçi dïng ®Ó ®Çu t­ vµo nÒn kinh tÕ nh»m sinh lêi ®¶m b¶o vµ t¨ng tr­ëng quü. ViÖt Nam, quü BHXH ®­îc giao cho c¬ quan BHXH ViÖt Nam qu¶n lý thu chi ®­îc thùc hiÖn th«ng qua viÖc cÊp ph¸t sæ BHXH. ViÖc ®Çu t­ t¨ng tr­ëng Quü BHXH ph¶i gi¶i quyÕt tèt mét sè vÊn ®Ò sau: Thø nhÊt, ph¶i x¸c ®Þnh râ nguån ®Çu t­. Thø hai, quy ®Þnh râ tõng danh môc ®Çu t­ vµ h¹n møc ®Çu t­ cho tõng danh môc ph¶i ®¶m b¶o anh toµn vµ ®¶m b¶o t¨ng tr­ëng Quü. Thø ba, kh«ng h¹n chÕ ë danh môc ®Çu t­ cã thÓ më réng ra thªm c¸c danh môc ®Çu t­ trong nÒn kinh tÕ cã nghÜa lµ ®a d¹ng ho¸ danh môc ®Çu t­. Thø t­, ph¶i ph©n tÝch dù ¸n ®Çu t­ mét c¸ch kü l­ìng vµ ch¾c ch¾n vµ thµnh lËp mét bé phËn chuyªn chÞu tr¸c nhiÖm vÒ ho¹t ®éng ®Çu t­ t¨ng t­ëng Quü. II. vai trß cña c«ng t¸c thu BHXH. BHXH lµ chÝnh s¸ch lín cña nhµ n­íc, viÖc chi tr¶ c¸c chÕ ®é trong BHXH dùa trªn nguyªn t¾c chia sÎ rñi ro cña nh÷ng ng­êi tham gia vµ nguyªn t¾c cã ®ãng míi cã h­ëng. ViÖc thu BHXH lµ cÇn thiÕt kh¸ch quan. Nh×n chung vÒ nguyªn t¾c th× c«ng t¸c thu BHXH cã mét sè vai trß sau: 1. Thu BHXH cña nh÷ng ng­êi tham gia ®Ó t¹o ra mét quü tµi chÝnh tËp chung ®Ó chi tr¶ cho c¸c chÕ ®é trong BHXH, chi phÝ qu¶n lý hµnh chÝnh, vµ c¸c chi phÝ kh¸c cã liªn quan. VËy thu BHXH lµ ®iÒu kiÖn ®Ó thùc hiÖn chÝnh s¸ch BHXH. Cã thu tèt th× viÖc chi tr¶ míi ®¹t hiÖu qu¶. Tõ ®ã kÐo theo nh÷ng lîi Ých cña BHXH mang l¹i ®èi víi nÒn kinh tÕ-x· héi. 2. Tõ viÖc x¸c ®Þnh dù to¸n thu, møc thu, biÖn ph¸p thu phï hîp, ph¹m vi c¸c ®èi t­îng tham gia lµm sao ®Ó ®¶m b¶o thu ®ñ chi vµ quü BHXH ngµy cµng ®­îc më. §Ó thùc hiÖn c«ng viÖc nµy BHXH ph¶i dùa vµo c¸c sè liÖu nh­ sè doanh nghiÖp, sè lao ®éng, møc t¨ng tr­ëng kinh tÕ, tiÒn l­¬ng tèi thiÓu, møc sèng cña d©n c­...§Æc biÖt ë ViÖt Nam, C«ng t¸c thu ®­îc triÓn khai ®· dÇn dÇn xo¸ bá sù û l¹i, gi¶m g¸nh nÆng cho Ng©n s¸ch nhµ n­íc. 3. Cung cÊp sè liÖu thèng kª cho c¸c c¬ quan qu¶n lý nhµ n­íc vµ c¬ quan qu¶n lý cÊp trªn tõ ®ã cã c¨n cø khoa häc ®Ó ph©n tÝch sù biÕn ®éng, C¬ cÊu cña c¸c ®èi t­îng tham gia BHXH vµ cã nh÷ng chÝnh s¸ch hîp lý nh­ møc ®ãng, møc h­ëng, c«ng t¸c qu¶n lý, kiÓm tra, kiÖn toµn bé m¸y... BHXH lµ chÝnh s¸ch x· héi cña nhµ n­íc, C«ng t¸c thu ®¶m b¶o cho BHXH ®­îc thùc thi v× vËy C«ng t¸c thu lµ nÒn cho BHXH ph¸t triÓn vµ tr­ëng thµnh.Thu BHXH lµ cÇn thiÕt kh¸ch quan còng nh­ chÝnh s¸ch BHXH vËy. Ch­¬ng II . thùc tr¹ng c«ng t¸c thu BHXH ë viÖt nam I.Giíi thiÖu chung vÒ BHXH ë viÖt nam. §¶ng vµ Nhµ n­íc ViÖt Nam rÊt quan t©m ®Õn c¸c chÕ ®é trong an sinh x· héi ®Æc biÖt lµ chÝnh s¸ch BHXH vµ lu«n t¹o ®iÒu kiÖn ®Ó BHXH ph¸t triÓn. Sù ph¸t triÓn cña BHXH cã thÓ chia lµm hai giai ®o¹n. 1.Giai ®o¹n tr­íc n¨m 1995. Ngay sau khi C¸ch m¹ng th¸ng 8 n¨m 1945 thµnh c«ng. §¶ng ®· cã mét sè s¾c lÖnh vÒ BHXH cho c¸n bé c«ng chøc viªn chøc nhµ n­íc. Song v× ®iÒu kiÖn ®Êt n­íc ta cßn ®ang chiÕn tranh cho nªn kh«ng cã ®iÒu kiÖn thùc hiÖn. M·i ngµy 27 th¸ng 12 n¨m 1961 ChÝnh Phñ míi cã nghÞ ®Þnh sè 218/CP ban hµnh kÌm theo ®iÒu lÖ BHXH t¹m thêi ¸p dông cho c¸n bé c«ng nh©n viªn chøc nhµ n­íc, víi c¸c chÕ ®é nh­: èm ®au, thai s¶n, tai n¹n lao ®éng, bÖnh nghÒ nghiÖp, mÊt søc lao déng, h­u trÝ vµ tö tuÊt. Trong h¬n 30 n¨m ( 1961- 1993) thùc hiÖn BHXH theo ®iÒu lÖ t¹m thêi, ChÝnh Phñ ®· söa ®æi bæ xung rÊt nhiÒu lÇn. Song chÝnh s¸ch BHXH vÉn mang nÆng tÝnh bao cÊp, ®èi t­îng tham gia BHXH chØ lµ c¸n bé nhµ n­íc kh«ng ®­îc më réng ®Õn ng­êi lao déng trong c¸c doanh nghiÖp ngoµi quèc doanh. Ch­a x©y dùng quü BHXH, mäi thu chi BHXH phô thuéc vµo Ng©n s¸ch nhµ n­íc, c¬ chÕ qu¶n lý ph©n t¸n ch­a tËp chung thèng nhÊt, ®iÒu nµy thÓ hiÖn ë viÖc BHXH ®­îc qu¶n lý bëi hai c¬ quan ®ã lµ Tæng c«ng ®oµn ViÖt Nam (hiÖn nay gäi lµ Tæng liªn ®oµn lao ®éng ViÖt Nam) qu¶n lý quü BHXH ng¾n h¹n, Bé lao ®éng th­¬ng binh x· héi qu¶n lý quü dµi h¹n. TÊt c¶ c¸c kho¶n chi ®Òu lÊy tõ Ng©n s¸ch nhµ n­íc, mµ ®èi t­îng ®­îc h­ëng ngµy cµng t¨ng lªn do ®ã ®· t¹o g¸nh nÆng cho Ng©n s¸ch nhµ n­íc. 2. Giai ®o¹n tõ 1995 ®Õn nay. N¨m 1995 víi sù ra ®êi cña bé luËt lao ®éng ®¸nh dÊu mét b­íc ph¸t triÓn míi vÒ c¸c vÊn dÒ lao ®éng. C¸c quy ®Þnh vÒ BHXH nh­ ®èi t­îng tham gia, møc ®ãng, tr¸ch nhiÖm ®ãng cña ng­êi lao ®éng vµ ng­êi sö dông lao ®éng, c¸c chÕ ®é BHXH, quü BHXH... ®­îc quy ®Þnh kh¸ râ. Ngµy 26 th¸ng 1 n¨m 1995 ChÝnh Phñ ban hµnh ®iÒu lÖ BHXH b¾t buéc kÌm theo nghÞ ®Þnh 12/CP ¸p dônh cho c«ng nh©n viªn chøc nhµ n­íc vµ c¸c doanh nghiÖp cã sö dông tõ 10 lao ®éng trë lªn vµ ®iÒu lÖ BHXH kÌm theo nghÞ ®Þnh 45/CP ¸p dông cho sÜ quan, qu©n nh©n chuyªn nghiÖp... Theo nghÞ ®Þnh 19/CP ngµy 19 th¸ng 2 n¨m 1995 cña ChÝnh Phñ, th× BHXH sÏ ®­îc ®Æt d­íi sù chØ ®¹o trùc tiÕp cña ChÝnh Phñ, sù qu¶n lý nhµ n­íc cña Bé lao ®éng th­¬ng binh vµ x· héi, c¸c c¬ quan qu¶n lý nhµ n­íc cã liªn quan, vµ sù gi¸m s¸t cña Tæ chøc c«ng ®oµn. Theo ®ã viÖc thùc hiÖn BHXH theo nghÞ ®Þnh míi t¹o lªn nh÷ng nÐt thay ®æi míi trong BHXH ViÖt Nam ®ã lµ ®èi t­îng BHXH ®­îc më réng ®Õn ng­êi lao ®éng lµm c«ng ¨n l­¬ng trong c¸c doanh nghiÖp quèc doanh cã sö dông 10 lao ®éng trë lªn, quü BHXH tËp chung ®· ®­îc h×nh thµnh, víi nguyªn t¾c cã ®ãng míi cã h­ëng ®· xo¸ bá t­ t­ëng û l¹i vµo Ng©n s¸ch nhµ n­íc. Víi chÝnh s¸ch BHXH thèng nhÊt ®· t¹o ®­îc sù c«ng b»ng gi÷a nh÷ng ng­êi lao ®éng lµm viÖc ë c¸c thµnh phÇn kinh tÕ. V× viÖc dùa vµo l­¬ng ®Ó x¸c ®Þnh møc ®ãng BHXH chØ cã thÓ ¸p dông ®èi víi nh÷ng ng­êi lao ®éng lµm c«ng ¨n l­¬ng. ViÖt Nam tØ lÖ lao ®éng tù do rÊt nhiÒu, l­¬ng kh«ng thÓ x¸c ®Þnh theo th¸ng v× vËy ®Ó thùc hiÖn chÝnh s¸ch BHXH ®èi víi tÊt c¶ nh÷ng ng­êi lao ®éng lµ rÊt khã. §iÒu ®¸ng ghi nhËn lµ n¨m 1996 BHXH tiÕn hµnh cÊp ph¸t sæ BHXH cho ng­êi lao ®éng. Nh»m qu¶n lý chÆt chÏ c¸c ®èi t­îng tham gia, t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi vµ ®¶m b¶o sù c«ng b»ng cho ng­êi lao ®éng, sæ BHXH cßn lµ c¬ s¬ ®Ó gi¶i quyÕt c¸c tranh chÊp ph¸t sinh gi÷a ng­êi lao ®éng, ng­êi sö dông lao ®éng vµ c¬ quan BHXH. N¨m 2003, khi triÓn khai thùc hiÖn NghÞ ®Þnh sè 01/2003/N§-CP Ngµy 9 th¸ng 1 n¨m 2003 cña ChÝnh Phñ, ¸p dông ®èi víi c¸c doanh nghiÖp cã tõ mét lao ®éng trë lªn ®· më réng ®­îc ®èi t­îng tham gia song v× c¸c doanh nghiÖp tõ m­êi lao ®éng trë xuèng Ýt cã tæ chøc ®oµn thÓ do bËn s¶n xuÊt kinh doanh khã cã thÓ tËp hîp l¹i ®Ó phæ biÕn NghÞ ®Þnh míi. Trong thêi gian s¾p tíi, §¹i héi ®¹i biÓu toµn quèc lÇn thø IX cña §¶ng chØ râ : KhÈn tr­¬ng më réng hÖ thèng BHXH vµ An sinh x· héi . Sím x©y dùng vµ thùc hiÖn c¸c chÝnh s¸ch x· héi ®èi víi ng­êi lao ®éng thÊt nghiÖp... ViÖt Nam ®ang cã chñ ch­¬ng tiÕn tíi BHXH tù nguyÖn. Do vËy nhiÖm vô cña C¬ quan BHXH trong thêi gian tíi rÊt nÆng lÒ. II. Thùc tr
Luận văn liên quan