Đề tài Đặc điểm, thưc trạng và giải pháp cho Doanh nghiệp Nhà nước

Trọng tâm của công việc đổi mới kinh tế do Đảng ta đề ra và tổ chức thực hiện là chuyển từ nền kinh tế kế hoạch hoá tậo trung sang nền kinh tế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Trong xu thế toàn cầu hoá, hội nhập kinh tế khu vực và trên thế giới thì DNNN tiếp tục phát triển nâng cao hiệu quả, cần điều chỉnh cơ chấy để DNNN tập trung vào những ngành, lĩnh vực then chốt, và địa bàn quan trọng, không nhất thiết giữ tỷ trọng lớn trong các ngành, qui mô thuộc loại vừa và lớn cán bộ tiên tiến. Trong thời buổi kinh tế thị trường hiện nay DNNN cần phải thay đổi lớn để phù hợp với sự thay đổi trong bối cảnh hội nhập thế giới và phát triển kinh tế xã hội đi lên công nghệ hoá - hiện đại hoá. Nếu doanh nghiệp Nhà nước không có biện pháp khắc phục thực trạng như hiện nat thì sản phẩm làm ra không thể cạnh tranh nổi với các nước khác do công nghệ lạc hậu, quản lý kém, vốn hao hụt, năng suất lao động thấp, làm ăn thua lỗ kéo dài, kém hiệu quả như vậy liệu có thể điều tiết được nền kinh tế vĩ mô hay không. Nêu vấn đề tìm giải pháp để cho DNNN thực hiện vai trò chủ đạo, ổn định và phát triển kinh tế xã hội là một việc làm cấp thiết. Nội dung bài tiểu luận được chia thành các phần sau: I. Khái niệm về Doanh nghiệp Nhà nước II. Đặc điểm Doanh nghiệp Nhà nước III. Thực trạng Doanh nghiệp Nhà nước IV. Giải pháp cho Doanh nghiệp Nhà nước Đề tài: “Đặc điểm, thưc trạng và giải pháp cho Doanh nghiệp Nhà nước”

doc15 trang | Chia sẻ: lvbuiluyen | Ngày: 14/08/2013 | Lượt xem: 1314 | Lượt tải: 1download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Đề tài Đặc điểm, thưc trạng và giải pháp cho Doanh nghiệp Nhà nước, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
Lêi nãi ®Çu Träng t©m cña c«ng viÖc ®æi míi kinh tÕ do §¶ng ta ®Ò ra vµ tæ chøc thùc hiÖn lµ chuyÓn tõ nÒn kinh tÕ kÕ ho¹ch ho¸ tËo trung sang nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng cã sù qu¶n lý cña Nhµ n­íc theo ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa. Trong xu thÕ toµn cÇu ho¸, héi nhËp kinh tÕ khu vùc vµ trªn thÕ giíi th× DNNN tiÕp tôc ph¸t triÓn n©ng cao hiÖu qu¶, cÇn ®iÒu chØnh c¬ chÊy ®Ó DNNN tËp trung vµo nh÷ng ngµnh, lÜnh vùc then chèt, vµ ®Þa bµn quan träng, kh«ng nhÊt thiÕt gi÷ tû träng lín trong c¸c ngµnh, qui m« thuéc lo¹i võa vµ lín c¸n bé tiªn tiÕn. Trong thêi buæi kinh tÕ thÞ tr­êng hiÖn nay DNNN cÇn ph¶i thay ®æi lín ®Ó phï hîp víi sù thay ®æi trong bèi c¶nh héi nhËp thÕ giíi vµ ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi ®i lªn c«ng nghÖ ho¸ - hiÖn ®¹i ho¸. NÕu doanh nghiÖp Nhµ n­íc kh«ng cã biÖn ph¸p kh¾c phôc thùc tr¹ng nh­ hiÖn nat th× s¶n phÈm lµm ra kh«ng thÓ c¹nh tranh næi víi c¸c n­íc kh¸c do c«ng nghÖ l¹c hËu, qu¶n lý kÐm, vèn hao hôt, n¨ng suÊt lao ®éng thÊp, lµm ¨n thua lç kÐo dµi, kÐm hiÖu qu¶ nh­ vËy liÖu cã thÓ ®iÒu tiÕt ®­îc nÒn kinh tÕ vÜ m« hay kh«ng. Nªu vÊn ®Ò t×m gi¶i ph¸p ®Ó cho DNNN thùc hiÖn vai trß chñ ®¹o, æn ®Þnh vµ ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi lµ mét viÖc lµm cÊp thiÕt. Néi dung bµi tiÓu luËn ®­îc chia thµnh c¸c phÇn sau: I. Kh¸i niÖm vÒ Doanh nghiÖp Nhµ n­íc II. §Æc ®iÓm Doanh nghiÖp Nhµ n­íc III. Thùc tr¹ng Doanh nghiÖp Nhµ n­íc IV. Gi¶i ph¸p cho Doanh nghiÖp Nhµ n­íc Đề tài: “Đặc điểm, thưc trạng và giải pháp cho Doanh nghiệp Nhà nước” I. Kh¸i niÖm vÒ doanh nghiÖp Nhµ n­íc Doanh nghiÖp Nhµ n­íc (DNNN) theo §iÒu 1 ngµy 20 th¸ng 4 n¨m 1995 th× DNNN lµ tæ chøc kinh doanh do Nhµ n­íc ®Çu t­ vèn thµnh lËp vµ tæ chøc qu¶n lý, ho¹t ®éng kinh doanh hoÆc ho¹t ®éng c«ng Ých, nh»m thùc hiÖn c¸c môc tiªu kinh tÕ - x· héi do Nhµ n­íc giao. DNNN cã t­ c¸ch ph¸p nh©m cã quyÒn vµ nghÜa vô d©n sù, tù chÞu tr¸ch nhiÖm vÒ toµn bé ho¹t ®éng kinh doanh trong ph¹m vi sè vèn do Nhµ n­íc qu¶n lý. DNNN cã tªn gäi, cã con dÊu riªng, vµ cã trô së chÝnh trªn l·nh thæ ViÖt Nam LuËt DNNN ®Ò cËp ®Õn hai chñ thÓ ®Òu ®­îc coi lµ doanh nghiÖp. §ã lµ doanh nghiÖp Nhµ n­íc ho¹t ®éng kinh doanh vµ doanh nghiÖp Nhµ n­íc ho¹t ®éng c«ng Ých Nhµ n­íc cã chøc n¨ng kinh tÕ vµ x· héi víi t­ c¸ch lµ ®¹i diÖn chñ së høu ®èi víi tµi s¶n thuéc së h÷u toµn d©n, Nhµ n­íc cã tr¸ch nhiÖm duy tr× vµ ot khèi tµi s¶n to lín cña Nhµ n­íc nh»m phôc vô c¸c lîi Ých chung cña toµn x· héi. Doanh nghiÖp Nhµ n­íc do Nhµ n­íc ®Çu t­ vèn vµ thµnh lËp, ®­îc sö dông nh­ mét c«ng cô quan träng cña c«ng t¸c qu¶n lý vµ ®iÒu hµnh vÜ m« cña Nhµ n­íc. Do ®ã DNNN võa ph¶i thùc hiÖn nhiÖm vô x· héi võa ph¶i ®ång thêi tæ chøc c¸c ho¹t ®éng kinh tÕ víi môc tiªu t×m kiÕm lîi nhuËn. II. ®Æc ®iÓm cña doanh nghiÖp Nhµ n­íc - Thø nhÊt: DNNN lµ tæ chøc kinh tÕ do Nhµ n­íc ®Çu t­ vµ thµnh lËp. Tr­íc hÕ, DNNN lµ mét tæ chøc kinh tÕ nªn ph¶i lÊy c¸c ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh lµm chñ yÕu. Ho¹t ®éng nµy cã tÝnh chÊt liªn tôc trong suèt qu¸ tr×nh tån t¹i cña doanh nghiÖp theo ®óng lÜnh vùc, ngµnh nghÒ ®· ®¨ng ký tæ chøc kinh tÕ chÞu tr¸ch nhiÖm d©n sù b»ng tµi s¶n cña m×nh víi t­ c¸ch lµ mét tæ chøc kinh tÕ, DNNN lµ mét thùc thÓ ®éc lËp víi c¬ quan c«ng quyÒn, tæ chøc x· héi. DNNN tr­íc hÕt ph¶i ®­îc Nhµ n­íc ®Çu t­ vèn, nh­ng vÊn ®Ò ë ®©y lµ Nhµ n­íc ®Çu t­ vèn nh­ thÕ nµo? xÐt trªn khÝa c¹nh h×nh thµnh th× doanh nghiÖp hay mét c«ng ty míi thµnh lËp, vÊn ®Ò së h÷u ban ®Çu quyÕt ®Þnh lo¹i h×nh cña doanh nghiÖp hay cña c«ng ty ®ã, nÕu vèn ban ®Çu cña mét c«ng ty lµ vèn cæ phÇn th× râ rµng lµ c«ng ty cæ phÇn. NÕu vèn ban ®Çu lµ cña nhãm ng­êi kh«ng ph¶i ph¸t hµnh cæ phiÕu th× doanh nghiÖp ®ã lµ c«ng ty tr¸ch nhiÖm h÷u h¹n. V× Nhµ n­íc lµ ng­êi ®Çu t­ toµn bé vèn ®iÒu lÖ vµ kh«ng chia sÎ víi bÊt cø ai quyÒn ®Çu t­ vèn ban ®Çu ®Ó thµnh lËp doanh nghiÖp, cho nªn Nhµ n­íc ®­¬ng nhiªn lµ s¸ng lËp viªn duy nhÊt vµ gi÷ quyÒn quyÕt ®Þnh, thµnh lËp DNNN kh¸c víi doanh nghiÖp vµ tæ chøc kinh tÕ kh¸c lµ Nhµ n­íc cho phÐp thµnh lËp theo s¸ng kiÕn cña c¸ nh©n, tæ chøc tu©n theo thñ tôc do ph¸p luËt quy ®Þnh. Thø hai: Doanh nghiÖp Nhµ n­íc do mnn tæ chøc qu¶n lý vµ ho¹t ®éng theo c¸c môc tiªu kinh tÕ - x· héi do Nhµ n­íc giao doanh nghiÖp Nhµ n­íc kh«ng chØ lµ ®èi t­îng qu¶n lý cña Nhµ n­íc nh­ c¸c lo¹i h×nh doanh nghiÖp kh¸c, mµ nã cßn lµ c«ng cô ®Ó Nhµ n­íc thùc hiÖn ®iÒu tiÕt kinh tÕ theo ®Þnh h­íng v¹ch ra. Do ®ã, mét mÆt, Nhµ n­íc trao cho doanh nghiÖp quyÒn tù chñ s¶n xuÊt kinh doanh ®Ó doanh nghiÖp ®ñ søc ®Ó cã thÓ tån t¹i vµ ph¸t triÓn ®­îc trong c¬ chÕ thÞ tr­êng trong m«i tr­êng c¹nh tranh b×nh ®¼ng víi doanh nghiÖp thuéc c¸c thµnh phÇn kh¸c. MÆt kh¸c, Nhµ n­íc ph¶i thiÕt lËp ®­îc mèi quan hÖ ch¾c ch¾nm bÒn v÷ng víi c¸c DNNN vÒ mÆt tæ chøc qu¶n lý doanh nghiÖp. QuyÒn cña Nhµ n­íc trong viÖc thùc hiÖn tæ chøc qu¶n lý ®èi víi DNNN bao gåm nh÷ng néi dung chñ yÕu sau: - Nhµ n­íc quy ®Þnh m« h×nh c¬ cÊu tæ chøc qu¶n lý cho tõng lo¹i DNNN phï hîp víi qui m« cña nã. - Nhµ n­íc quy ®Þnh chøc n¨ng nhiÖm vô, quyÒn h¹n cña c¸c c¬ cÊu, tæ chøc trong doanh nghiÖp nh­ Héi ®ång qu¶n trÞ, Chñ tÞch H§QT, Gi¸m ®èc, Ban kiÓm so¸t, §¹i héi c«ng nh©n viªn chøc, c¸c tæ chøc §¶ng vµ ®oµn thÓ x· héi vµ mèi quan hÖ gi÷a c¸c c¬ cÊu tæ chøc nµy trong néi bé víi Nhµ n­íc. - X¸c ®Þnh thÈm quyÒn, tr×nh tù thñ tôc, cña viÖc Nhµ n­íc bæ nhiÖm, miÔm nhiÖm c¸c chøc vô quan träng cña doanh nghiÖp nh­ Chñ tÞch H§QT, Gi¸m ®èc, Tæng gi¸m ®èc, c¸c thµnh viªn H§QT, KÕ to¸n tr­ëng, c¸c thµnh viªn ban kiÓm so¸t. Ho¹t ®éng cña DNNN chÞu sù chi phèi cña Nhµ n­íc vÒ c¸c môc tiªu kinh tÕ - x· héi do Nhµ n­íc giao. So víi qui ®Þnh t¹i NghÞ ®Þnh 388/H§BT. "Doanh nghiÖp Nhµ n­íc ho¹t ®éng theo ®Þnh h­íng cña Nhµ n­íc th× qu¶n lý ho¹t ®éng cña DNNN theo môc tiªu ®Æt ra, râ rµng lµ tho¸ng h¬n phï hîp tÝnh ®a d¹ng cña lo¹i h×nh DNNN trong c¬ chÕ thÞ tr­êng. Qu¶n lý theo môc tiªu cho phÐp doanh nghiÖp cã thÓ chñ ®éng nghiªn cøu chuyÓn ®æi h­íng kinh doanh, tÊt nhiªn ph¶i ®¨ng ký theo quy ®Þnh chung. DNNN kh«ng ph¶i thùc hiÖn môc tiªu do Nhµ n­íc ®Ò ra theo thiÕt kÕ ban ®Çu. Nh­ng còng kh«ng thÓ quy ®Þnh chØ cã c¸c doanh nghiÖp c«ng Ých ho¹t ®éng trªn lÜnh vùc c«ng céng, ®¶m b¶o an ninh, quèc phßng, míi b¾t buéc ph¶i theo thiÕt kÕ ban ®Çu cña Nhµ n­íc cßn c¸c doanh nghiÖp ho¹t ®éng kinh doanh cã thÓ tù thay ®æi h­íng kinh doanh miÔn lµ kinh doanh cã l·i cã ®ãng gãp cho ng©n s¸ch, t¹o lµm viÖc, thu nhËp cho c«ng nh©n theo chóng t«i DNNN cã thÓ thay ®æi môc tiªu nh­ng kh«ng thÓ tù ý thay ®æi mµ kh«ng cã sù cho phÐp cña Nhµ n­íc. Nhµ n­íc lµ chñ së høu ®­îc DNNN, do ®ã quyÒn ®Æt ra môc tiªu vµ thay ®æi môc tiªu lµ qu¸ tr×nh ho¹t ®éng cña doanh nghiÖp lµ quyÒn cña Nhµ n­íc. - Thø ba: DNNN cã t­ c¸ch ph¸p nh©n, cã quyÒn qu¶n lý vèn vµ tµi s¶n do Nhµ n­íc giao, DNNN cã t­ c¸ch ph¸p nh©n tøc lµ nã cã t­ c¸ch ®Ó trë thµnh mét chñ thÓ ®Çy ®ñ cña c¸c quan hÖ ph¸p luËt d©n sù, cã kh¶ n¨ng h­ëng quyÒn d©n sù vµ n¨ng lùc d©n sù, cã quyÒn d©n sù vµ chÞu tr¸ch nhiÖm d©n sù. Nãi ®Õn tµi s¶n cña ph¸p nh©n lµ tæ chøc kinh tÕ tr­íc hÕt lµ nãi ®Õn vèn cña nã, vèn cña ph¸p nh©n ph¶i phï hîp víi quy ®Þnh cña ph¸p luËt. Ph¸p nh©n ph¶i cã ®ñ sè vèn cÇn thiÕt ®Ó cã ®ñ t­ c¸ch ®éc lËp tham gia vµo c¸c quan hÖ d©n sù. ë ®©y, tµi s¶n cña doanh nghiÖp ph¶i héi tô hai ®iÒu kiÖn. - Mét: Tµi s¶n cña ph¸p nh©n ph¶i ®éc lËp víi ng­êi ®Çu t­ vµ do ph¸p nh©n ®éc lËp chi phèi. - Hai: Tµi s¶n cña ph¸p nh©n ph¶i ®¹t tíi møc tèi thiÓu do ph¸p luËt qui ®Þnh (kh«ng thÊp h¬n møc vèn ph¸p ®Þnh). DNNN còng ph¶i tho¶ m·n hai ®iÒu kiÖn trªn ®©y, nh­ng ®iÒu kiÖn 1 ®èi víi DNNN lµ rÊt ®Æc thï lµ vÊn ®Ò mÊu chè liªn quan ®Õn hµng lo¹t vÊn ®Ò vÒ tæ chøc vµ ho¹t ®éng cña DNNN. Mét nguyªn t¾c lu«n ®­îc ®Ò cao ®ã lµ tµi s¶n trong DNNN lµ tµi s¶n thuéc së h÷u Nhµ n­íc, doanh nghiÖp chØ cã quyÒn qu¶n lý vµ sö dông. Nh­ng vÊn ®Ò lµ ë chç lµm thÕ nµo ®Ó mét mÆt vÉn ®¶m b¶o vÒ nguyªn t¾c tµi s¶n cña Nhµ n­íc ®Çu t­ vµo doanh nghiÖp vÉn thuéc së h÷u cña Nhµ n­íc. MÆt kh¸c, t¸ch b¹ch ®­îc gi÷a tµi s¶n cña Nhµ n­íc do Nhµ n­íc qu¶n lý víi khèi tµi s¶n cßn l¹i thuéc së h÷u Nhµ n­íc t¹o tiÒn ®Ò vËt chÊt b¶o ®¶m quyÒn tù chñ thùc sù cho doanh nghiÖp trong s¶n xuÊt kinh doanh thÝch øng nhanh nh¹y víi nh÷ng biÕn ®éng ngµy cangf t¨ng cña thÞ tr­êng më cöa hoµ nhËp víi thÞ tr­êng quèc tÕ. Trong nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng "C¸c xÝ nghiÖp chØ tån t¹i nhê sù ph©n chia quyÒn tµi s¶n thµnh quyÒn vËt dông vµ quyÒn cam kÕt...." QuyÒn vËt dông hay quyÒn ®èi víi tµi s¶n thuéc vÒ c«ng ty cßn quyÒn cam kÕt thuéc vÒ cæ ®«ng... Ng­êi gãp vèn chØ cã quyÒn cam kÕt nh÷ng g× liªn quan ®Õn c«ng ty. Do ®ã ®Ó dnnn cã thÓ tån t¹i vµ tr¸ch nhiÖm b¶o toµn vèn cho DNNN. B»ng viÖc lµm ®ã Nhµ n­íc ®· t¹o ra sù t¸ch b¹ch gi÷a tµi s¶n ®Çu t­ víi khèi tµi s¶n cßn l¹i cña Nhµ n­íc. Tuy nhiªn møc ®é t¸ch b¹ch nµy ch­a thÓ s¸nh víi tù t¸ch b¹ch ë c¸c c«ng ty cæ phÇn. Nh­ vËy t­ c¸ch ph¸p nh©n cña doanh nghiÖp Nhµ n­íc g¾n liÒn víi nã lµ tr¸ch nhiÖm h÷u h¹n cña doanh nghiÖp, ngay c¶ ®èi víi doanh nghiÖp 100% víi Nhµ n­íc. NÕu doanh nghiÖp kh«ng cã tµi s¶n riªng cÇn thiÕt th× kh«ng ®ñ ®iÒu kiÖn ®Ó trë thµnh ph¸p nh©n. Doanh nghiÖp kh«ng cã quyÒn ®éc lËp, chi phèi ®èi víi tµi s¶n cña nã th× kh«ng cã kh¶ n¨ng g¹nh chÞu ph¸p luËt d©n sù vµ do ®ã kh«ng thÓ trë thµnh chñ thÓ cña quan hÖ ph¸p luËt d©n sù kh¸c. C¸c quyÒn tµi s¶n nµy do ph¸p luËt quy ®Þnh. Thùc chÊt quyÒn tµi s¶n DNNN víi t­ c¸ch lµ mét ph¸p nh©n lµ c¸c quyÒn vµ nghÜa vô cña doanh nghiÖp ®èi víi tµi s¶n cña nã, kh¸c víi c¸c quyÒn vµ nghÜa vô cña c¸c chñ thÓ d©n sù kh¸c ®èi víi tµi s¶n cña hä. §ã lµ c¸c quyÒn lîi vÒ tµi s¶n theo nghÜa réng gåm cã quyÓn sö dông ®èi víi vèn vµ tµi s¶n ®­îc Nhµ n­íc giao quyÒn cña chñ nî, quyÒn së h÷u trÝ tuÖ, quyÒn h­ëng dông, quyÒn thu l·i do ®Çu t­ n­íc ngoµi doanh nghiÖp. Ngoµi t­ c¸ch lµ chñ thÓ ®éc lËp cña c¸c quan hÖ ph¸p luËt d©n sù DNNN cßn lµ mét chñ thÓ c¹nh tranh trªn thÞ tr­êng cã quyÒn tù chñ s¶n xuÊt, kinh doanh, tù chÞu tr¸ch nhiÖm ®èi víi kÕt qu¶ kinh doanh, tù ph¸t triÓn tù rµng buéc, DNNN cã quyÒn tù s¶n xuÊt kinh doanh vµ cèt lâi vËt chÊt cña quyÒn nµy quyÒn tù chñ vÒ vèn, cña DNNN ®­îc më réng. §Ó ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh chiÕm lÜnh thÞ tr­êng, giµnh ­u thÕ trong c¹nh tr¹nh, ph¸p luËt cho phÐp DNNN ®­îc quyÒn sö dông tµi s¶n, thÕ chÊp tµi s¶n (nh÷ng thiÕt bÞ, nhµ x­ëng, quan träng ph¶i ®­îc c¬ quan cã thÈm quyÒn cho phÐp) trªn c¬ së b¶o toµn vµ ph¸t triÓn vèn, cã quyÒn dïng tµi s¶n cña doanh nghiÖp ®Ó ®Çu t­, liªn doanh gãp vèn cæ phÇn theo quy ®Þnh cña ph¸p luËt, ®­îc gi÷ l¹i víi khÊu hao c¬ b¶n ®Ó tÝch luü, sö dông lîi nhuËn ®Ó t¸i ®Çu t­. III. Thùc tr¹ng DNNN trong nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng ë ViÖt Nam ë n­íc ta còng nh­ c¸c n­íc kh¸c trªn thÕ giíi, sù ra ®êi vµ tån t¹i cña kinh tÕ quèc doanh ®Òu cã nh÷ng nguyªn nh©n kh¸ch quan chi phèi. Trong suèt thêi kú dµi, chóng ta thùc hiÖn m« h×nh kinh tÕ kÕ ho¹ch ho¸ tËp trung, lÊy viÖc më r«nghj ph¸t triÓn khu vùc kinh tÕ Nhµ n­íc bao trïm toµn bé nÒn kinh tÕ quèc d©n lµm môc tiªu cho viÖc c¶i t¹o vµ x©y dùng chñ nghÜa x· héi. ChÝnh v× vËy mµ khu vùc kinh tÕ quèc doanh ®· ph¸t triÓn réng kh¾p trªn mäi lÜnh vùc vµ chiÓm tû träng tuyÖt ®èi trong nÒn kinh tÕ quèc d©n. BiÓu 1: C¬ cÊu c¸c khu vùc kinh tÕ - nh÷ng chØ tiªu chñ yÕu §¬n vÞ tÝnh: % ChØ tiªu Kinh tÕ x· héi chñ nghÜa Kinh tÕ t­ nh©n c¸ thÓ Tæng sè Quèc doanh vµ c«ng ty hîp danh TËp thÓ Tæng sè T­ b¶n t­ nh©n 1. C¬ cÊu tæng s¶n phÈm x· héi 70,9 35,7 35,2 29,1 2. C¬ cÊu thu nhËp quèc d©n 67,3 24,4 42,9 32,7 3. C¬ cÊu lao ®éng x· héi 86,2 17,7 71,5 13,8 0,04 Víi c¬ chÕ bao cÊp s¶n xuÊt kinh doanh thua lç ®­îc ng©n s¸ch Nhµ n­íc cÊp bï, c¸c DNNN ®· hoµn toµn thô ®éng trong s¶n xuÊt kinh doanh theo kÕ ho¹ch tËp trung cña Nhµ n­íc tõ kh©u thua mua s¶n xuÊt tiªu thô ®Þnh ®o¹t gi¸ kh«ng ph¸t huy ®­îc tÝnh n¨ng ®éng, chñ ®éng s¸ng t¹o cña doanh nghiÖp, hËu qu¶ lµ c¸cung cÊp doanh nghiÖp thua lç kÐo dµi, trë thµnh g¸nh nÆng nÒ cho ng©n s¸ch Nhµ n­íc th©m hôt vµ béi chi triÒn miªn. BiÓu 2: Tû träng DNNN trong nÒn kinh tÕ quèc d©n ChØ tiªu §¬n vÞ tÝnh 1985 1986 1987 1. Trong tæng s¶n phÈm x· héi % 37,1 35,7 34,4 2. Trong thu nhËp quèc d©n % 27,0 30,4 28,1 3. Trong c«ng nghiÖp % 56,3 56,3 56,3 4. Sè bï lç tõ ng©n s¸ch Tû ®ång 5,01 47,38 N¨m 1987, cïng víi viÖc thõa nhËn nÒn kinh tÕ nhiÒu thµnh phÇn §¶ng vµ Nhµ n­íc ta ®· chñ tr­¬ng ®æi míi c¬ chÕ qu¶n lý nÒn kinh tÕ, xo¸ bá c¬ chÕ tËp trung quan liªu bao cÊp chuyÓn sang c¬ chÕ thÞ tr­êng cã sù qu¶n lý cña Nhµ n­íc theo ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa. §æi míi c¬ chÕ qu¶n lý doanh nghiÖp, chuyÓn sang c¬ chÕ h¹ch to¸n kinh doanh më réng quyÒn tù chñ vÒ tµi chÝnh cho doanh nghiÖp. B»ng mét lo¹t hÖ thèng v¨n b¶n ph¸p qui, tõ quyÕt ®Þnh 217/H§BT ngµy 14 th¸ng 11 n¨m 1987 cña Héi ®ång Bé tr­ëng x¸c lËp quyÒn tù chñ s¶n xuÊt kinh doanh cña DNNN, tiÕp ®ã lµ NghÞ ®Þnh sè 500/H§BT ngµy 23 th¸ng 3 n¨m 1998 cña Héi ®ång Bé tr­ëng ban hµnh ®iÒu lÖ xÝ nghiÖp quèc doanh. NghÞ ®Þnh sè 98/H§BT ngµy 20 th¸ng 6 n¨m 1988 ban hµnh quy ®Þnh vÒ quyÒn lµm chñ tËp thÓ lao ®éng t¹i xÝ nghiÖp quèc doanh... Do ¸p dông c¸c biÖn ph¸p s¸t nhËp, gi¶i thÓ nh÷ng doanh nghiÖp nhá lµm ¨n thua lç, ®Õn nay cßn kho¶ng 5280 DNNN, gi¶m ®­îc h¬n 7.000 doanh nghiÖp. KÕt qu¶ n©ng qui m« vèn b×nh qu©n cña doanh nghiÖp lµ 3,3, tû ®ång (1990) ®Õn 11 tû ®ång (1996) h¬n 18 tû ®ång (1998) vµ h¬n 20 tû ®ång (1999). DNNN vÉn gi÷ ®­îc vai trß chñ ®¹o trong nhiÒu ngµnh kinh tÕ kh¸c nhau ®Æc biÖt lµ nh÷ng ngµnh quan träng, s¶n xuÊt vµ cung øng s¶n phÈm, dÞch vô quan träng cña nÒn kinh tÕ nh­ ®iÖn, n­íc, than, xi m¨ng, vËn t¶i, hµng kh«ng, b­u chÝnh viÔn th«ng, c«ng nghÖ th«ng tin... DNNN chiÕm tû träng lín trong GDP: 1992 lµ 40,12%, n¨m 1996 lµ 39,9%, n¨m 1997 lµ 40,5%, n¨m 1998 lµ 40,2%, n¨m 1999 lµ 40,12%. Trong 5 n¨m tõ 1991 - 1995 tèc ®é t¨ng tr­ëng b×nh qu©n hµng n¨m cña doanh nghiÖp lµ 11,7% gÇn gÊp r­ìi tèc ®é t¨ng tr­ëng cña nÒn kinh tÕ vµ gÇn gÊp ®«i kinh tÕ ngoµi quèc doanh. Trong giai ®o¹n 1996 ®Õn 1999 tèc ®é t¨ng tr­ëng cña nÒn kinh tÕ còng nh­ cña DNNN gi¶m do nhiÒu nguyªn nh©n. Tuy nhiªn tèc ®é t¨ng tr­ëng cña DNNN vÉn cao h¬n tèc ®é t¨ng tr­ëng cña nÒn kinh tÕ nãi chung tû träng tæng s¶n phÈm cña DNNN trong c¬ cÊu tæng s¶n phÈm. Trong n­íc t¨ng tõ 40,7% (1995) lªn ®Õn 41,23% (1998) DNNN ®ãng gãp nguån thu lín cho ng©n s¸ch Nhµ n­íc. Tèc ®é t¨ng kim ng¹ch xuÊt khÈu b×nh qu©n hµng n¨m 20%. DNNN lµ ®Çu mèi xuÊt khÈu hÇu hÕt c¸c mÆt hµng quan träng nh­ dÇu th«, than, g¹o, hµng may mÆc. Trong lóc c¸c thµnh phÇn kinh tÕ kh¸c ch­a v­¬n lªn ®­îc th× DNNN lµ ®èi t¸c chÝnh trong liªn doanh, liªn kÕt víi bªn ngoµi (chiÕm 98% dù ¸n) gãp phÇn t¹o ra nguån thu ®¸ng kÓ tõ khu vùc nµy. Trong thêi gian qua, phÇn lín doanh nghiÖp Nhµ n­íc ®· gÇn thÝch øng víi c¬ chÕ thÞ tr­êng, ®¹t ®­îc nh÷ng thµnh tùu quan träng, gãp phÇn ®¸ng kÓ vµo viÖc æn ®Þnh nÒn kinh tÕ - x· héi, ®­a nÒn kinh tÕ ra khái khñng ho¶ng. §øng v÷ng tr­íc nh÷ng t¸c ®éng tiªu cùc cña cuéc cñng khñng ho¶ng tµi chÝnh tiÒn tÖ ë khu vùc vµ thÕ giíi. Do ®ã l¹i cµng chøng tá vai trß søc m¹nh vËt chÊt cña DNNN trong viÖc gióp Nhµ n­íc ®iÒu tiÕt vµ h­íng dÉn nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng theo ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa, còng nh­ hç trî c¸c thµnh phÇn kinh tÕ kh¸c còng ph¸t triÓn. BiÓu 3: Khu vùc kinh tÕ quèc doanh trong nÒn kinh tÕ quèc d©n ChØ tiªu 1995 1996 1997 1. Tæng s¶n phÈm trong n­íc GDP (tû ®ång) 228.893 272.035 313.624 Trong ®ã khu vùc kinh tÕ quèc doanh 91.977 108.634 116.924 2. Tû träng GDP cña DNNN trong tæng s¶n phÈm trong n­íc 40,2 39,9 40,5 3. Tèc ®é t¨ng tr­ëng GDP (%) 9,5 9,34 8,15 Trong ®ã khu vùc kinh tÕ quèc d©n 9,4 11,3 9,7 Bªn c¹nh nh÷ng thµnh qu¶ ®¹t ®­îc DNNN ®ang béc lé nhiÒu yÕu kÐm. Nh÷ng n¨m gÇn ®©y tèc ®é t¨ng tr­ëng b×nh qu©n cña DNNN sau thêi gian ®¹t liªn tôc 13%, ®Õn n¨m 1998 vµ ®Çu n¨m 1999 gi¶m xuèng cßn 8 - 9%. HiÖu qu¶ sö dông vèn gi¶m. N¨m 1995 mét ®ång vèn Nhµ n­íc t¹o ra ®­îc 3,46 ®ång doanh thu vµ 0,19 ®ång lîi nhuËn. Tû lÖ t­¬ng øng cña n¨m 1998 chØ cßn 2,9 vµ 0,024 ®ång lîi nhuËn. Sè doanh nghiÖp lç trong ngµnh th­¬ng m¹i, dÞch vô, kh¸ch s¹n chiÕm tíi 41%. Tû lÖ DNNN thùc sù cã hiÖu qu¶ gi¶m dÇn tõ kho¶ng 50% ®Çu nh÷ng n¨m 90. N¨m 1999, theo ®¸nh gi¸ chung sè doanh nghiÖp cã l·i thùc sù cßn kho¶ng 20%, sè doanh nghiÖp bÞ lç chiÕm 25%. NÕu tÝnh ®ñ khÊu hau gi¸ trÞ tµi s¶n cè ®Þnh th× doanh nghiÖp lµm ¨n thua lç cßn lín h¬n sè doanh nghiÖp cßn l¹i n»m trong t×nh tr¹ng kh«ng æn ®Þnh, khi lç khi l·i vµ l·i còng kh«ng lín. BiÓu 4: HiÖu qu¶ kinh doanh cña Doanh nghiÖp Nhµ n­íc ChØ tiªu 1995 1996 1997 Vèn Nhµ n­íc (tû ®ång) 76.770 93.816 107.343 Lîi nhuËn thùc hiÖn (tû ®ång) 10.913 13.466 14.072 Tû suÊt lîi nhuËn/ vèn (%) 14,2 14,3 13,0 C«ng nî trong c¸c doanh nghiÖp Nhµ n­íc hiÖn nay lµ qu¸ lín. Nî ph¶i thu chiÕm tíi trªn 60%. Nî ph¶i tr¶ b»ng 124% vèn Nhµ n­íc trong doanh nghiÖp. MÆc dï ng©n s¸ch Nhµ n­íc lu«n th©m hôt nh­ng Nhµ n­íc vÉn giµnh mét tû lÖ nhÊt ®Þnh ®Ó hç trî cho mét sè doanh nghiÖp Nhµ n­íc. Trong 3 n¨m 1994 - 1997 ng©n s¸ch Nhµ n­íc ®· ®Çu t­ trùc tiÕp cho doanh nghiÖp 8.000 tû ®ång, trong ®ã 6.428 tû ®ång cÊp bæ sung vèn cho doanh nghiÖp, 1.464,4 tû ®ång lµ bï lç, hç trî cho c¸c doanh nghiÖp ®Ó gi¶m bít khã kh¨n vÒ tµi chÝnh. Ngoµi ra, Nhµ n­íc cßn miÔn gi¶m thuÕ 3.392 tû ®ång, gi¶m nî 540 tû ®ång, cho vay vèn tÝn dông ­u ®·i 8.685 tû ®ång. Tuy nhiªn viÖc hç trî nµy ë mét sè doanh nghiÖp kh«ng mang l¹i hiÖu qu¶ t­¬ng øng, sè nép vµo ng©n s¸ch Nhµ n­íc Ýt h¬n phÇn mµ Nhµ n­íc ®· hç trî cho doanh nghiÖp lo¹i nµy. DNNN nhiÒu vÒ sè l­îng nh­ng nhá vÒ qui m«, vÒ quy m« vèn cho ®Õn n¨m nay vÉn cßn 2,21% sè doanh nghiÖp cã vèn d­íi 1 tû ®ång, 31,7% doanh nghiÖp vèn tõ 1 -> 5 tû ®ång, 29,49% doanh nghiÖp vèn tõ 5 -> 10 tû ®ång. §Õn 31 th¸ng 12 n¨m 1999 tæng sè nî cña c¸c doanh nghiÖp lµ 10.130 tû ®ång. Tæng sè vèn huy ®éng vµo Nhµ n­íc kinh doanh 70,93 tû ®ång. Kh¶ n¨ng mÊt vèn ë vËt t­ hµng ho¸ kÐm phÈm chÊt, nî khã ®ßi, nî lòy kÕ... lµ gÇn 568 tû ®ång. Tr×nh ®é kü thuËt, c«ng nghÖ hÇu hÕt c¸c DNNN ®Òu l¹c hËu. B¸o c¸o ®iÒu ra ë Hµ Néi vµ thµnh phè Hå ChÝ Minh cho biÕt, ë Hµ Néi 33% m¸y mãc thiÕt bÞ trªn 20 n¨m, cßn ë thµnh phè Hå ChÝ Minh con sè 31%. Trong ®ã con sè t­¬ng øng cña doanh nghiÖp ngoµi quèc doanh lµ 21% vµ 22,5%. Hµng ho¸ do c¸c doanh nghiÖp Nhµ n­íc s¶n xuÊt ra kÐm chÊt l­îng, gi¸ thµnh cao, do vËy yÕu vÒ søc c¹nh tranh trªn thÞ tr­êng trong n­íc vµ ngoµi n­íc. T×nh h×nh trªn lµ do nhiÒu nguyªn nh©n. cã thÓ chØ ra mét sè nguyªn nh©n chñ yÕu dÉn ®Õn c¸c DNNN kinh doanh kÐm hiÖu qu¶. - Thø nhÊt: trong nhiÒu n¨m doanh nghiÖp Nhµ n­íc lu«n ®­îc b¶o vÖ tµi trî vµ n©ng ®ì cña Nhµ n­íc, kh«ng cã søc Ðp kinh tÕ nµo buéc doanh nghiÖp Nhµ n­íc ®Çu t­ n©ng cao hiÖu qu¶. chuyÓn sang kinh tÕ thÞ tr­êng sù bao cÊp cña Nhµ n­íc gi¶m ®¸ng kÓ nh­ng t­ t­ëng bao cÊp vÉn cßn nÆng nÒ, ch­a quen víi m«i tr­êng c¹nh tranh ch­a nhanh nh¹y trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt kinh doanh mÆt kh¸c do DNNN c«ng nghÖ l¹c hËu, c¸c doanh nghiÖp kh«ng chñ ®éng ®Çu t­ ®æi míi, do ®ã n¨ng suÊt lao ®éng thÊp chÊt l­îng s¶n phÈm kÐm, kh«ng ®ñ søc c¹nh tranh. - Thø hai: Tæ chøc bé m¸y DNNN kh«ng phï hîp, c¬ cÊu l·nh ®¹o chñ chèt trong DNNN th­êng do cÊp trªn s¾p xÕp, bæ nhiÖm thiÕu c¨n cø khoa häc. Do vËy th­êng thiÕu c¸n bé qu¶n lý ®iÒu hµnh s¶n xuÊt kinh doanh giái. - Thø ba: T×nh tr¹ng ®Çu t­ vèn dµn tr¶i, qu¶n lý vèn láng lÎo dÉn ®Õn t×nh tr¹ng c¸c DNNN thiÕu vèn nghiªm träng, chiÕm dông vèn vßng vo, trong khi ®ã thiÕu c¸c ph­¬ng thøc t¹o vèn thÝch hîp trong ®iÒu kiÖn kinh tÕ thÞ tr­êng, nã thÓ hiÖn trong sù mÊt c©n ®èi gi÷a ng©n s¸ch Nhµ n­íc co hÑp víi nhu cÇu vèn cho ®Çu t­ rÊt lín cña DNNN vµ mÊt c©n ®èi gi÷a nhu cÇu vay víi sù ®¬n diÖn vÒ ph­¬ng thøc thu hót vèn cña DNNN. IV. biÖn ph¸p kh¾c phôc thùc tr¹ng trªn. Tõ thùc tr¹ng vµ nguyªn nh©n kinh doanh kÐm hiÖu qu¶ cña c¸c DNNN ®ßi hái chóng ta ph¶i s¾p xÕp l¹i, ®æi míi DNNN, chØ gi÷ l¹i nh÷ng doanh nghiÖp Nhµ n­íc cã tÝnh chÊt mòi nhän, phôc vô nh÷ng chøc n¨ng cña Nhµ n­íc, tËp trung ®Çu t­ ®æi míi c«ng nghÖ, ®æi míi ph­¬ng thøc qu¶n lý ®Ó c¸c doanh nghiÖp nµy ®ñ søc c¹nh tranh trªn thÞ tr­êng. C¸c DNNN cßn l¹i ph¶i ®­îc chuyÓn h×nh thøc së h÷u nh­ t­ nh©n ho¸ vµ cæ phÇn ho¸ ®Ó mét mÆt gi
Luận văn liên quan