Đề tài Phương pháp dạy đọc hiểu tác phẩm văn xuôi nước ngoài Sách Giáo Khoa Ngữ văn 11

1.1. Ngữ văn luôn luôn đóng vai trò là một trong những bộ môn chính yếu trong trường THPT. Hơn thế nữa, với đặc thù riêng về sự chính xác tương đối, sự phụ thuộc vào cảm xúc của người dạy và người học mà vấn đề dạy và học Ngữ văn luôn được quan tâm đặc biệt. “Mục tiêu chung của môn Ngữ văn ở THPT là trên cơ sở đã đạt được của chương trình Ngữ văn THCS, bồi dưỡng thêm một bước năng lực Ngữ văn cho học sinh, bao gồm năng lực đọc hiểu các văn bản thông dụng (văn, thơ, truyện), năng lực viết một số văn bản thông dụng đồng thời cung cấp một hệ thống tri thức về văn học dân tộc và văn học thế giới” [1, tr.78]. Học sinh luôn tiếp xúc trước hết với văn bản và chính vì thế mà định hướng phương pháp đọc hiểu là vô cùng cần thiết. 1.2. Hoạt động đọc của học sinh hiện nay đã trở thành trọng tâm khi bình giá, phân tích, cắt nghĩa tác phẩm văn chương. Trong cuốn Phương pháp dạy văn học ở trường phổ thông, A. Nhikônxki cho rằng “học sinh là độc giả tác phẩm văn học” [41, tr.35]. Vấn đề đọc hiểu cũng đã được đề cập đến trong Kỉ yếu hội thảo khoa học quốc tế được tổ chức lần 4 tại Bristane-Australia với tiêu đề “Focus on Comprehension”. Mỗi nền văn học, mỗi thể loại, giai đoạn văn học khác nhau lại cần có những đặc trưng về kĩ năng đọc hiểu riêng. Phần Văn học nước ngoài trong SGK cũng là một phần quan trọng nhưng vốn không được giáo viên chú ý nhiều trong giảng dạy. Dạy bản dịch như nguyên tác, không tính đến sự hỗ trợ của các yếu tố khác, đó chính là nguyên nhân dẫn tới sự hiểu sai lệch nghiêm trọng. Nguyễn Thanh Hùng đã viết “Dạy đọc hiểu là nền tảng văn hóa cho người đọc” [25, tr.13]. Điều này đặc biệt đúng khi áp dụng vào giảng dạy các tác phẩm văn học nước ngoài. 1.3. Khi xét nội dung của tác phẩm cần tìm hiểu một cách tương đối kĩ về những kinh nghiệm văn hóa lịch sử, phát hiện được những mối tương đồng tạo điều kiện cho học sinh chiếm lĩnh tác phẩm. Từ trước đến nay trong nhà trường việc dạy văn học nước ngoài áp dụng qui trình và phương pháp như dạy văn học Việt Nam, trong khi đó về phương diện lí luận chúng ta coi tính dân tộc như một thuộc tính. Việc dạy đọc hiểu để khám phá, để hiều đúng văn bản chính là một yêu cầu quan trọng trong quá trình giảng dạy phần văn học nước ngoài nói chung và các tác phẩm văn xuôi nước ngoài SGK Ngữ văn 11 nói riêng. 1.4. Bộ SGK lớp 10 Nâng cao vốn bao gồm 2 bài học “Đọc hiểu văn bản văn học” và “Đọc hiểu văn bản trung đại” nhưng thiết nghĩ như thế vẫn chưa đủ để có thể giúp học sinh khái quát kiến thức và áp dụng cho mọi loại văn bản, đặc biệt là văn bản văn học nước ngoài với nhiều khó khăn và rào cản về ngôn ngữ, văn hóa. Các tác phẩm văn xuôi nước ngoài SGK Ngữ văn 11, mỗi tác phẩm đều có rất nhiều vấn đề cần chú ý, vì thế việc xây dựng được qui trình và phương pháp đọc hiểu hợp lí chính là chìa khóa để hiểu đúng và sâu những vấn đề cốt lõi của tác phẩm. Từ những lí do như trên, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Phương pháp dạy đọc hiểu tác phẩm văn xuôi nước ngoài SGK Ngữ văn 11

doc65 trang | Chia sẻ: ngtr9097 | Lượt xem: 4181 | Lượt tải: 31download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Đề tài Phương pháp dạy đọc hiểu tác phẩm văn xuôi nước ngoài Sách Giáo Khoa Ngữ văn 11, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
Lời cảm ơn Tôi xin trân trọng cảm ơn cô giáo hướng dẫn TS. Nguyễn Ngọc Bích đã nhiệt tình hướng dẫn tôi trong quá trình hoàn thành khóa luận tốt nghiệp. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới các thầy cô giáo của Khoa Văn học, trường Đại học KHXH & NV và các thầy cô giáo của Khoa Sư phạm, Đại học Quốc gia Hà Nội, đã nhiệt tình giảng dạy tôi trong suốt 4 năm học. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới Ban giám hiệu, các thầy cô và các em học sinh của trường THPT Kim Liên và THPT Cao Bá Quát (Hà Nội) đã ủng hộ, giúp đỡ tôi trong quá trình thực tập và tiến hành nghiên cứu khóa luận. Tôi xin cảm ơn bố mẹ đã động viên, khích lệ tôi, tạo điều kiện tốt nhất để tôi hoàn thành nhiệm vụ của mình. Tôi xin cảm ơn những người bạn tốt đã tin tưởng, cùng tôi chia sẻ, vượt qua những khó khăn trong học tập và cuộc sống. Hà Nội, ngày 20 tháng 5 năm 2007 Tác giả Trương Thị Thùy Linh PHẦN MỞ ĐẦU Lí do chọn đề tài Ngữ văn luôn luôn đóng vai trò là một trong những bộ môn chính yếu trong trường THPT. Hơn thế nữa, với đặc thù riêng về sự chính xác tương đối, sự phụ thuộc vào cảm xúc của người dạy và người học mà vấn đề dạy và học Ngữ văn luôn được quan tâm đặc biệt. “Mục tiêu chung của môn Ngữ văn ở THPT là trên cơ sở đã đạt được của chương trình Ngữ văn THCS, bồi dưỡng thêm một bước năng lực Ngữ văn cho học sinh, bao gồm năng lực đọc hiểu các văn bản thông dụng (văn, thơ, truyện), năng lực viết một số văn bản thông dụng…đồng thời cung cấp một hệ thống tri thức về văn học dân tộc và văn học thế giới” [1, tr.78]. Học sinh luôn tiếp xúc trước hết với văn bản và chính vì thế mà định hướng phương pháp đọc hiểu là vô cùng cần thiết. Hoạt động đọc của học sinh hiện nay đã trở thành trọng tâm khi bình giá, phân tích, cắt nghĩa tác phẩm văn chương. Trong cuốn Phương pháp dạy văn học ở trường phổ thông, A. Nhikônxki cho rằng “học sinh là độc giả tác phẩm văn học” [41, tr.35]. Vấn đề đọc hiểu cũng đã được đề cập đến trong Kỉ yếu hội thảo khoa học quốc tế được tổ chức lần 4 tại Bristane-Australia với tiêu đề “Focus on Comprehension”. Mỗi nền văn học, mỗi thể loại, giai đoạn văn học khác nhau lại cần có những đặc trưng về kĩ năng đọc hiểu riêng. Phần Văn học nước ngoài trong SGK cũng là một phần quan trọng nhưng vốn không được giáo viên chú ý nhiều trong giảng dạy. Dạy bản dịch như nguyên tác, không tính đến sự hỗ trợ của các yếu tố khác, đó chính là nguyên nhân dẫn tới sự hiểu sai lệch nghiêm trọng. Nguyễn Thanh Hùng đã viết “Dạy đọc hiểu là nền tảng văn hóa cho người đọc” [25, tr.13]. Điều này đặc biệt đúng khi áp dụng vào giảng dạy các tác phẩm văn học nước ngoài. Khi xét nội dung của tác phẩm cần tìm hiểu một cách tương đối kĩ về những kinh nghiệm văn hóa lịch sử, phát hiện được những mối tương đồng tạo điều kiện cho học sinh chiếm lĩnh tác phẩm. Từ trước đến nay trong nhà trường việc dạy văn học nước ngoài áp dụng qui trình và phương pháp như dạy văn học Việt Nam, trong khi đó về phương diện lí luận chúng ta coi tính dân tộc như một thuộc tính. Việc dạy đọc hiểu để khám phá, để hiều đúng văn bản chính là một yêu cầu quan trọng trong quá trình giảng dạy phần văn học nước ngoài nói chung và các tác phẩm văn xuôi nước ngoài SGK Ngữ văn 11 nói riêng. Bộ SGK lớp 10 Nâng cao vốn bao gồm 2 bài học “Đọc hiểu văn bản văn học” và “Đọc hiểu văn bản trung đại” nhưng thiết nghĩ như thế vẫn chưa đủ để có thể giúp học sinh khái quát kiến thức và áp dụng cho mọi loại văn bản, đặc biệt là văn bản văn học nước ngoài với nhiều khó khăn và rào cản về ngôn ngữ, văn hóa. Các tác phẩm văn xuôi nước ngoài SGK Ngữ văn 11, mỗi tác phẩm đều có rất nhiều vấn đề cần chú ý, vì thế việc xây dựng được qui trình và phương pháp đọc hiểu hợp lí chính là chìa khóa để hiểu đúng và sâu những vấn đề cốt lõi của tác phẩm. Từ những lí do như trên, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Phương pháp dạy đọc hiểu tác phẩm văn xuôi nước ngoài SGK Ngữ văn 11”. Mục đích nghiên cứu Mục đích cơ bản của đề tài này là hình thành phương pháp và qui trình dạy đọc hiểu tác phẩm văn xuôi nước ngoài SGK Ngữ văn 11. Qua đó, giáo viên có thể có cái nhìn bao quát về quá trình giảng dạy đọc hiểu đối với tác phẩm văn học nước ngoài; đồng thời học sinh có được phương pháp đọc hiểu cơ bản khi tiếp xúc với những văn bản này, nhờ vậy tránh được những cách hiểu sai lệch vấn đề trọng tâm trong các tác phẩm. Đối tượng, khách thể, phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu: Phương pháp dạy đọc hiểu Khách thể nghiên cứu: Các tác phẩm văn xuôi nước ngoài SGK Ngữ văn 11. Phạm vi nghiên cứu + Chương trình SGK Ngữ văn 11 + Học sinh: Lớp 11A4 THPT Kim Liên-Hà Nội (Ban KHTN) Lớp 11A1 THPT Cao Bá Quát-Hà Nội (Ban cơ bản) + Giáo viên Ngữ văn trường THPT Kim Liên, THPT Cao Bá Quát Nhiệm vụ nghiên cứu Trong đề tài này, tôi tập trung hoàn thành những nhiệm vụ sau: Nghiên cứu về lí thuyết phương pháp đọc hiểu văn bản văn học Nghiên cứu về những đặc trưng của tác phẩm văn học nước ngoài nói chung. Từ đó tôi đưa ra những đánh giá về thực trạng dạy và học phần văn học nước ngoài hiện nay trong hệ thống các trường THPT. Xây dựng được qui trình giảng dạy đọc hiểu các tác phẩm văn xuôi nước ngoài SGK Ngữ văn 11. Phương pháp nghiên cứu Trong quá trình nghiên cứu, tôi sử dụng 2 nhóm phương pháp: Nhóm phương pháp nghiên cứu lí thuyết. Phương pháp nghiên cứu lí luận về đọc hiểu văn bản văn học. Với phương pháp này, tôi chủ yếu vận dụng các thao tác: nghiên cứu SGK Ngữ văn 10 (Nâng cao) và SGK Ngữ văn 11, nghiên cứu tài liệu về đọc hiểu văn bản văn học… Các tài liệu trong quá trình nghiên cứu sẽ được phân tích, tổng hợp một cách có hệ thống. Phương pháp nghiên cứu lí thuyết về văn học nước ngoài. Tôi sẽ tìm hiểu đặc trưng của các tác phẩm văn học nước ngoài được đưa vào SGK nói chung và tác phẩm văn xuôi nước ngoài SGK 11 nói riêng để giáo viên và học sinh có cái nhìn bao quát, toàn diện khi tiến hành đọc hiểu văn bản văn học nước ngoài. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn Phương pháp quan sát: Tôi dự kiến tiến hành dự một số giờ học về văn học nước ngoài ở lớp 11 của 2 trường THPT Cao Bá Quát và THPT Kim Liên để có thể rút ra những nhận xét thực tế, khách quan về giảng dạy đọc hiểu tác phẩm văn xuôi nước ngoài SGK Ngữ văn 11. Phương pháp phỏng vấn: Với đối tượng là giáo viên Ngữ văn của trường THPT Kim Liên, tôi sẽ tiến hành phỏng vấn (khoảng 10 giáo viên) để tìm hiểu những khó khăn, thuận lợi, phương pháp áp dụng khi dạy học tác phẩm văn xuôi nước ngoài SGK Ngữ văn 11. Phương pháp điều tra bảng hỏi: Đề tài nghiên cứu của tôi sẽ bao gồm cả bảng hỏi đối với 10 giáo viên của trường THPT Kim Liên. Bảng hỏi bao gồm những câu hỏi đã được chọn lựa kĩ lưỡng, sát đề tài nghiên cứu. Phương pháp phân tích kết quả nghiên cứu: + Những phần phỏng vấn tôi ghi chép cẩn thận, tỉ mỉ , tổng hợp và sau đó hỏi ý kiến chính những giáo viên được phỏng vấn để xác định được những ý kiến chung nhất, đánh giá xác đáng nhất về thực trạng liên quan đến vấn đề cần nghiên cứu. Đồng thời tôi cũng tham khảo ý kiến của các giảng viên, chuyên gia trong ngành giáo dục. + Những số liệu điều tra bảng hỏi sẽ được tổng hợp, tính tỉ lệ phần trăm, tính số liệu cụ thể để làm minh chứng cho những kết luận đưa ra. Như vậy, đề tài nghiên cứu sẽ có được những nhận xét xác đáng về thực trạng việc dạy đọc hiểu tác phẩm văn xuôi nước ngoài SGK Ngữ văn 11 với mục đích cuối cùng là tôi có thể xây dựng được qui trình giảng dạy đọc hiểu những tác phẩm này sao cho có hiệu quả cao nhất. Cấu trúc của đề tài Ngoài phần mở đầu và kết luận, khóa luận gồm 3 chương: Chương 1: Cơ sở lí luận về đọc hiểu và phương pháp đọc hiểu. Chương 2: Thực trạng giảng dạy tác phẩm văn học nước ngoài ở trường THPT. Chương 3: Đề xuất qui trình dạy đọc hiểu tác phẩm văn xuôi nước ngoài SGK Ngữ văn 11. Chương I CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ ĐỌC HIỂU VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY ĐỌC HIỂU Cái mới trong nội dung môn Ngữ văn là vấn đề đọc hiểu. Đọc hiểu là khái niệm cơ bản của môn học có nội dung mới. Trước kia ta xem đọc là phương pháp trong giảng văn mà thôi và lại thường nhấn mạnh một cách cường điệu phương pháp đọc diễn cảm. Hiểu việc đọc văn như thế chưa thấy hết được hoạt động đọc văn là con đường duy nhất để học sinh tự mình cảm nhận cái hay cái đẹp của hình thức tồn tại của văn bản nghệ thuật; từ đó tiến tới hiểu nội dung tư tưởng khái quát về nhân tâm thế sự. Có thể nói rằng, đọc hiểu là mục đích cuối cùng của các giai đoạn đọc và mức độ đọc. Đọc hiểu là hoạt động truy tìm và giải mã ý nghĩa của văn bản. Ý nghĩa ấy hình thành và sáng tỏ dần nhờ sự soi chiếu tổng hợp, khái quát hóa từ ý nghĩa tồn tại trong hình thức hóa nghệ thuật của tác phẩm, từ ý đồ sáng tạo, quan niệm nghệ thuật của nhà văn và ý nghĩa phái sinh thông qua khả năng tiếp nhận của người đọc. Đọc hiểu tuân theo lôgic khoa học, đã làm giảm đi tính chất “mơ hồ, đa nghĩa” của tác phẩm văn chương để sự giao tiếp nghệ thuật đi tới chiều hướng thỏa thuận nào đó. Cũng có thể nói, đọc hiểu là hoạt động cơ bản của học sinh đem tích hợp các tầng ý nghĩa của văn bản. Tùy theo loại văn bản mà người đọc cần tích hợp những tri thức đọc hiểu nào. VD: Muốn đọc hiểu VHDG thì người học sinh phải được trang bị tri thức đọc hiểu về thi pháp VHDG, tri thức về văn hóa dân gian, tri thức về folklore, tri thức về môi trường diễn xướng. Không có những tri thức đó không thể đọc hiểu được những văn bản còn nhiều điều mù mờ về thời điểm sáng tác, về tác giả, về dị bản, về vùng miền lưu truyền đối với các thể loại VHDG. Quan điểm về đọc tác phẩm văn chương Đọc không chỉ là hoạt động nhận thức nội dung ý tưởng từ văn bản mà còn là hoạt động trực quan sinh động, giàu cảm xúc, có tính trực giác và khái quát trong nếm trải của con người. Vì thế chúng ta thấy xuất hiện kinh nghiệm đọc và sự biến đổi cách thức và chất lượng người đọc. Đọc còn hoạt động mang tính chất tâm lí, một hoạt động tinh thần của độc giả, bộc lộ rõ năng lực văn hóa từng người. Chúng ta cần phải bàn đến tính vật chất của hoạt động đọc. Người ta không chỉ đọc văn bản mà còn đọc sách, chẳng những đọc sách mà còn những tác phẩm văn chương. Tuy rằng văn bản, sách và tác phẩm văn chương đều mang tính hoàn chỉnh về cấu trúc nhưng độ dài ngắn, dung lượng và ý nghĩa, chức năng, bản chất, tác dụng của chúng là hết sức khác nhau. Vì vậy, cách thức đọc chúng, phương pháp và biện pháp đọc chúng không hoàn toàn đồng nhất. Theo Nguyễn Thanh Hùng, đọc tác phẩm văn chương là giải quyết vấn đề thế giới quan của các cấu trúc tồn tại trong tác phẩm, trước hết là cấu trúc ngôn ngữ, thứ đến là cấu trúc hình tượng thẩm mĩ, sau nữa là cấu trúc thẩm mĩ [25, tr.58]. Trong cấu trúc ngôn ngữ, người đọc được tìm hiểu để nắm bắt các loại thông tin, tư tưởng hiện thực đời sống và tư tưởng thẩm mĩ.Tư tưởng hiện thực trong tác phẩm gợi ra sự đa dạng trong kinh nghiệm sống của từng độc giả. Đây là bức tranh đời sống vừa quen vừa lạ. Quen để chia sẻ thừa nhận. Lạ để trao đổi và suy nghĩ. Tầng lớp xuất hiện và vị trí xuất hiện của người đọc có ảnh hưởng nhiều đến mối quan hệ giữa quen và lạ trong thông tin hiện thực đời sống mà cấu trúc ngôn ngữ tác phẩm tạo ra. Có thể nói rằng, ngay từ cấu trúc cụ thể, ngôn ngữ, tư tưởng và định hướng tư tưởng sáng tạo đã có mặt, góp phần quyết định giá trị đích thực của tác phẩm. Cấu trúc ý nghĩa của tác phẩm văn chương là sự tồn tại tất yếu với những nhà văn lớn, với những nghệ sĩ tài năng. Tuy trừu tượng và tiềm ẩn nhưng cấu trúc ý nghĩa của tác phẩm văn chương được nhận ra và đánh giá trên nền tảng của cấu trúc ngôn ngữ, cấu trúc hình tượng thẩm mĩ. Cần lưu ý rằng, sự lĩnh hội tác phẩm văn chương thông qua hoạt động đọc bao giờ cũng xen lẫn vào nó thiên hướng chủ quan, không thể loại trừ “cái tôi” của người đọc ra ngoài quá trình tiếp nhận. Cũng theo những nghiên cứu của Nguyễn Thanh Hùng, cấu trúc ý nghĩa của tác phẩm văn chương là cấu trúc mở, là “kết cấu vẫy gọi” (Appelestructur) bao gồm sự tham gia sáng tạo của mọi người. Vì vậy, ý nghĩa nội dung tư tưởng thẩm mĩ của tác phẩm văn chương là kết quả của sự đồng thuận và nhượng bộ tỉnh táo hai chiều giữa nhà văn và người đọc về cấu trúc hình tượng thẩm mĩ. Nói tóm lại, đọc tác phẩm văn chương là một quá trình phát hiện và khám phá nội dung ý nghĩa xã hội, con người, thời đại trong cấu trúc hình tượng thẩm mĩ của tác phẩm đan xen giữa hoạt động nhận thức, đánh giá và thưởng thức giá trị đích thực tồn tại trong hình thức NT độc đáo của tác phẩm. Những thành tựu nghiên cứu hoạt động đọc tác phẩm văn chương Trong lịch sử nhân loại, khi nào xuất hiện văn bản kí tự dưới hình thức cố định thì bắt đầu có hoạt động đọc. Đọc là quá trình chuyển hóa nội dung ý nghĩa từ ghi khắc sang âm thanh lời nói, âm vang trong óc. Có thể ghi nhận ý kiến của thánh Paul trong kinh Cựu ước và Tân ước, của Mạnh Tử, của Đào Tiềm, Bô-đơ-le hay Asmus…[25, tr.57] Trong tài liệu dịch, trước hết phải kể đến công trình “Phương pháp giảng dạy văn học ở trường phổ thông” của A. Nhikônxki. Ngay từ những dòng đầu tiên khi bàn đến hoạt động học của học sinh và ông đã dành phần lớn trang lược thuật những quan niệm trong nhà trường Nga về vấn đề đọc. Những luận điểm quan trọng trong công trình được tác giả nhấn mạnh thuộc về vị trí của học sinh trong giảng dạy học tập môn văn và thuộc về bản chất lao động trong đọc văn. Sách khẳng định “học sinh là độc giả tác phẩm văn học” [41, tr.15] Trình bày hệ thống các phương pháp và biện pháp dạy học, giáo trình “Phương pháp luận dạy văn học” do Ia. Rez chủ biên đã đặt phương pháp học tập sáng tạo ở vị trí hàng đầu như là phương pháp đặc biệt đối với văn học, với tư cách là một môn học nhằm “phát triển cảm thụ NT, hình thành những thể nghiệm, những khuynh hướng và năng khiều NT cho học sinh bằng phương diện NT” [26, tr.38]. Quan niệm phân tích tác phẩm văn học trong nhà trường là một quá trình sáng tạo, tác giả còn trình bày các biện pháp bộc lộ và thúc đẩy sự đồng sáng tạo của người đọc, trong đó đọc diễn cảm được xem là “biện pháp hoạt động đặc thù nhằm tăng cường sự đồng sáng tạo của người đọc, tạo điều kiện cho sự đồng thể nghiệm và phát triển trí tưởng tượng của người đọc” [26, tr.39] Thực chất của quá trình đọc văn là quá trình phát hiện và tổng hợp những tầng lớp ý nghĩa đã được nhà văn mã hóa trong một hệ thống kí hiệu ngôn ngữ NT. Mỗi giai đoạn của quá trình ấy lại đặt ra những nhiệm vụ nhất định cần phải giải quyết. Vì vậy hoạt động đọc sẽ được vận dụng dưới nhiều hình thức phong phú, đa dạng, linh hoạt, hơn một cách duy nhất nào đó. Một số bài viết và công trình về đọc văn ở Việt Nam xuất hiện từ những năm 80 một cách có hệ thống, như vậy là đã có sự quan tâm và những lí giải về nhiều phương diện hoạt động đọc văn. Nếu trước kia xem đọc văn chỉ là phương pháp thì bây giờ người ta xem nó là một hoạt động. Cơ sở lí luận của đọc văn, nội dung bản chất của đọc văn, khả năng vận dụng đọc văn vào nghiên cứu phê bình văn học đến giảng dạy học tập văn học đều được đề cập tới. Càng ngày những người quan tâm nghiên cứu vấn đề đọc văn càng nhận ra mối quan hệ biện chứng của quá trình tiếp nhận tác phẩm văn chương. Đọc văn vừa là tiền đề cơ bản, vừa là kết quả xác thực của việc hiểu văn. Có đọc mới hiểu và có hiểu thì mới đọc tiếp được tác phẩm văn chương mà không làm tiêu tan những giá trị và ý nghĩa của nó.Các công trình nghiên cứu của Nguyễn Thanh Hùng đã thể hiện sự quan tâm sâu sắc của tác giả đến vấn đề phức tạp này: nhìn nhận trí tưởng tượng, khả năng liên tưởng như là chìa khóa mở ra thế giới NT phong phú, sinh động của tác phẩm văn chương đồng thời năng lực liên tưởng, tưởng tượng thông qua ngôn ngữ NT là dấu hiệu chất lượng của đọc văn. Tác giả viết: “Sự phát triển của quá trình đọc được vận động trong hoạt động liên tưởng, tưởng tượng và giải thích nghệ thuật”. Theo tác giả, việc đọc hiểu văn bản góp phần hình thành và củng cố, phát triển năng lực nắm vững và sử dụng tiếng Việt thành thạo. Đồng thời “năng lực văn hóa có ý nghĩa cơ bản đối với việc phát triển nhân cách , bởi vì phần lớn những tri thức hiện đại được truyền thụ qua việc đọc”, hơn nữa việc đọc còn là “phương tiện tinh thần nhiều loại khác nhau về quan điểm, thái độ, kinh nghiệm, tri thức”. [28, tr.14] Gần đây nhất, kế thừa và phát triển những thành tựu của lí thuyết tiếp nhận, trong chuyên luận “Đọc và tiếp nhận văn chương”, Nguyễn Thanh Hùng đã trả đọc về vị trí xứng đáng của nó trong quá trình khám phá chiều sâu của tác phẩm văn chương. “Tiếp nhận văn học là một quá trình, vì nó chỉ thực sự diễn ra theo một hoạt động duy nhất là đọc văn – một thứ văn bản được kiến tạo bằng thời gian” [26, 16]. Thông qua quá trình đọc văn với những yêu cầu riêng của một hoạt động tinh thần dựa trên một đối tượng thẩm mĩ, mục đích tiếp nhận là hiểu được tác phẩm văn chương. Cũng theo đó mà tác giả này đã khẳng định: “Đọc văn chương- một con người mới ra đời, đọc văn chương là lao động khoa học, đọc văn chương là cách phát huy trực cảm, đọc văn chương là hoạt động ngôn ngữ trong môi trường văn hóa thẩm mĩ, đọc văn chương là quá trình sáng tạo, đọc văn chương là quá trình tiếp nhận nội sinh và ngoại sinh từ tác phẩm” [26, tr.18] Phan Trọng Luận cũng đã phân tích rõ tầm quan trọng của hoạt động đọc trong chuyên luận “Cảm thụ văn học, giảng dạy văn học”: “Đọc từ chữ đầu đến chữ cuối, đọc cho âm vang, đọc để tri giác, cảm giác được bằng mắt bằng tai từ ngữ, hình ảnh, chi tiết…” và “trong khi đọc, những tín hiệu ngôn ngữ, những hình ảnh cuộc sống trong bài thơ hiện lên tuần tự sáng rõ dần”. Tác giả cũng chỉ rõ vai trò của liên tưởng tưởng, tưởng tượng đối với hiệu quả cảm thụ của quá trình đọc sách: “Đọc sách là liên tưởng, là hồi ức, là tưởng tượng. Sức hoạt động của liên tưởng càng mạnh bao nhiêu thì sức cảm thụ càng sâu, càng nhạy bén bấy nhiêu” [33, tr.57] Đọc văn không những được vận dụng trong nhà trường mà còn được ứng dụng rộng rãi trong giao tiếp văn hóa, trong tiếp nhận văn học, trong việc trao đổi thông tin tri thức và đời sống tinh thần nhân loại. Những trang sách kì diệu đã từng tỏa sáng tuổi thơ cơ cực, tăm tối của M. Gorki. Ông nói “Mỗi cuốn sách đều là bậc thang nhỏ mà khi bước lên, tôi tách khỏi con thú để lên tới gần con người”. Đọc sách trước hết là lao động trí tuệ mang lại niềm vui thanh khiết nhất của tâm hồn, là sự tự giải phóng cá nhân ra khỏi những trói buộc của hoàn cảnh để trí tuệ hóa và nhân đạo hóa con người ngày càng cao hơn. Đọc hiểu tác phẩm văn chương Có thể nói rằng đọc hiểu văn bản là một thuật ngữ mới xuất hiện trong bối cảnh của sự gia tăng khối lượng tri thức nhân loại theo cấp số nhân. Có hàng trăm nghìn kiểu văn bản và sách cần đọc. Mỗi người cần tìm ra một phương pháp đọc riêng cho mình để hiểu sâu về vấn đề quan tâm, biết cách chọn thông tin phục vụ cho nhu cầu bản thân. Chính vì điều này mà môn Ngữ văn trong nhà trường có một vai trò quan trọng trong việc hình thành thói quen, phương pháp, nhận thức về hoạt động đọc, cụ thể là hoạt động đọc hiểu. Môn Ngữ văn trong nhà trường THPT không còn giới hạn trong những văn bản nghệ thuật hư cấu mà mở rộng từ các thể loại văn học sang các phương thức biểu đạt, tự sự, miêu tả, lập luận,… như đoạn trích tiểu thuyết, kịch, truyện ngắn. Đọc những tác phẩm như thế có thể chưa hiểu được ngay. Nội dung tác phẩm cần phải được hiểu dần dần, rồi từng bước tiến tới hiểu kĩ, hiểu trọn vẹn. Quan điểm về “hiểu” trong đọc hiểu tác phẩm văn chương Hiểu là nắm vững nội dung và ý nghĩa của văn bản. Hiểu đối với việc đọc các văn bản không hư cấu là thế nhưng hiểu trong đọc văn chương với tư cách là văn bản hư cấu, tác phẩm NT ngôn từ thì không chỉ có thế mà là thấu đạt được những nội dung biểu hiện và ẩn tàng mà nhà văn cần nói, đáng nói và muốn nói với người đọc- những người sẵn sàng chờ đón và chia sẻ. Năng lực đọc hiểu, một năng lực bao gồm các năng lực cảm nhận, lí giải, thưởng thức, ghi nhớ và đọc nhanh mà năng lực lí giải là quan trọng nhất. Đọc- hiểu là hoạt động duy nhất để học sinh tiếp xúc trực tiếp với các giá trị văn học, tránh sự áp đặt từ bên ngoài kể cả từ thầy cô, ngăn chặn được sự suy giảm năng lực đọc của học sinh trong điều kiện các phương tiện nghe nhìn ngày càng phổ biến…Điều này rất phù hợp với qui luật tiếp nhận văn học và qui luật phát triển tư duy cũng như sự hì
Luận văn liên quan