Luận án Chính sách phát triển nguồn nhân lực cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Đà Nẵng

Một quốc gia trong trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội luôn phải sử dụng nhiều nguồn lực: nguồn nhân lực, vật lực, tài lực , song yếu tố quan trọng nhất vẫn là nguồn nhân lực. Chỉ nguồn nhân lực mới có thể gắn kết các nguồn lực khác thành sức mạnh tổng hợp cho một môi trƣờng nhất định, và đây là cơ sở để các nguồn lực khác muốn phát huy tác dụng. Chính vì vậy, nguồn nhân lực có vị trí quan trọng trong hệ thống tổ chức, nhằm phát huy mọi tiềm năng cho sự phát triển. Đặc biệt, với nền kinh tế tri thức hiện nay và trong xu thế toàn cầu hóa, hội nhập kinh tế quốc tế, nguồn nhân lực ngày càng trở nên quan trọng. Theo nhiều nghiên cứu, một nền kinh tế muốn tăng trƣởng nhanh và ở mức cao phải dựa trên một trong ba nhân tố cơ bản: công nghệ mới, hạ tầng cơ sở hiện đại và nguồn nhân lực có chất lƣợng. Nguồn nhân lực luôn là động lực quan trọng nhất của sự tăng trƣởng kinh tế bền vững, tức là những con ngƣời đƣợc đầu tƣ phát triển, có kỹ năng, kiến thức, tay nghề, kinh nghiệm, năng lực sáng tạo nhằm trở thành "nguồn vốn - vốn con người, vốn nhân lực".

pdf198 trang | Chia sẻ: thientruc20 | Ngày: 18/08/2021 | Lượt xem: 83 | Lượt tải: 0download
Bạn đang xem trước 20 trang tài liệu Luận án Chính sách phát triển nguồn nhân lực cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Đà Nẵng, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC THƢƠNG MẠI ------------------------- HÀ THỊ DUY LINH CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC CHO CÁC DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ HÀ NỘI - 2019 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC THƢƠNG MẠI ------------------------- HÀ THỊ DUY LINH CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC CHO CÁC DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG Chuyên ngành : Quản lý kinh tế Mã số : 62.34.04.10 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. PGS.TS Trần Hùng 2. TS Trần Văn Trang HÀ NỘI - 2019 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các thông tin và kết quả nghiên cứu trong luận án do tôi tự tìm hiểu và phân tích một cách trung thực với tình hình thực tế. Nghiên cứu sinh Hà Thị Duy Linh ii LỜI CẢM ƠN Trƣớc hết, cho phép tôi bày tỏ lòng biết ơn tới PGS.TS Trần Hùng và TS Trần Văn Trang, những ngƣời hƣớng dẫn về mặt khoa học đã giúp đỡ tôi hoàn thành bản luận án này. Nghiên cứu sinh cũng xin cảm ơn toàn thể giáo viên Bộ môn Quản trị học và Khoa Quản trị kinh doanh, Khoa Sau đại học, Ban Giám hiệu Trƣờng Đại học Thƣơng mại đã giúp đỡ tận tình trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án. Xin chân thành cảm ơn các cơ quan ban ngành trực thuộc thành phố Đà Nẵng đã tạo điều kiện và góp ý trong quá trình thực hiện nghiên cứu. Cuối cùng, xin cảm ơn gia đình và ngƣời thân đã luôn động viên để tôi hoàn thành luận án này. Nghiên cứu sinh Hà Thị Duy Linh iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN ....................................................................................................... i LỜI CẢM ƠN ............................................................................................................ ii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ......................................................................... vii DANH MỤC CÁC BẢNG ...................................................................................... viii DANH MỤC CÁC HÌNH ......................................................................................... ix MỞ ĐẦU ..................................................................................................................... 1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ............................................................................................................ 6 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án ................... 6 1.1.1. Các nghiên cứu về nguồn nhân lực ................................................................... 6 1.1.2. Các nghiên cứu liên quan đến phát triển nguồn nhân lực ................................. 7 1.1.3. Các nghiên cứu liên quan đến các chính sách phát triển nguồn nhân lực cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa ...................................................................................... 9 1.2. Một số kết luận rút ra và khoảng trống nghiên cứu ................................. 17 1.2.1. Một số kết luận rút ra ..................................................................................... 17 1.2.2. Khoảng trống nghiên cứu ................................................................................ 18 1.3. Phƣơng pháp nghiên cứu ............................................................................. 19 1.3.1. Phƣơng pháp thu thập dữ liệu ........................................................................ 20 1.3.2. Phƣơng pháp phân tích dữ liệu ....................................................................... 22 Chƣơng 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC CHO CÁC DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA .............................................. 25 2.1. Tổng quan về chính sách phát triển nguồn nhân lực cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa ................................................................................................... 25 2.1.1. Các khái niệm cơ bản về chính sách phát triển nguồn nhân lực cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa ..................................................................................................... 25 2.1.2. Bản chất chính sách phát triển nguồn nhân lực cho doanh nghiệp nhỏ và vừa .... 37 2.1.3. Vai trò của chính sách phát triển nguồn nhân lực cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa đối với địa phƣơng......................................................................................... 39 iv 2.1.4. Tiêu chí đánh giá chính sách phát triển nguồn nhân lực cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại địa phƣơng ......................................................................................... 40 2.2. Những chính sách phát triển nguồn nhân lực cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại địa phƣơng ............................................................................................. 44 2.2.1. Chính sách đào tạo nguồn nhân lực cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại địa phƣơng .................................................................................................................... 45 2.2.2. Chính sách thu hút nguồn nhân lực cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại địa phƣơng ................................................................................................................... 47 2.3. Các yếu tố ảnh hƣởng đến chính sách phát triển nguồn nhân lực cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại địa phƣơng.............................................................. 50 2.3.1. Nhóm yếu tố khách quan ................................................................................ 51 2.3.2. Nhóm yếu tố chủ quan ................................................................................... 53 2.4. Kinh nghiệm xây dựng và triển khai chính sách phát triển nguồn nhân lực cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa trên thế giới .............................................. 55 2.4.1. Kinh nghiệm xây dựng và thực hiện chính sách phát triển nguồn nhân lực cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa của một số địa phƣơng, quốc gia trên thế giới ................ 55 2.4.2. Kinh nghiệm xây dựng và thực hiện chính sách phát triển nguồn nhân lực cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại các địa phƣơng Việt nam ............................................ 63 2.5. Bài học có thể vận dụng đối với chính sách phát triển nguồn nhân lực cho thành phố Đà Nẵng .......................................................................................................... 66 Chƣơng 3: THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG ...................................................................................................................... 70 3.1. Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của thành phố Đà Nẵng .... 70 3.1.1. Điều kiện tự nhiên .......................................................................................... 70 3.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội ............................................................................... 71 3.2. Khái quát về các doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Đà Nẵng .. 74 3.2.1. Đặc điểm nổi bật của doanh nghiệp nhỏ và vừa ............................................ 74 3.2.2. Thực trạng phát triển các doanh nghiệp nhỏ và vừa của thành phố Đà Nẵng .... 76 3.2.3. Đóng góp của doanh nghiệp nhỏ và vừa đối với sự phát triển kinh tế địa phƣơng ............... ....................................................................................................... 79 v 3.3. Thực trạng nguồn nhân lực tại các doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Đà Nẵng .......................................................................................... 80 3.3.1. Quy mô nguồn nhân lực .................................................................................. 80 3.3.2. Chất lƣợng nguồn nhân lực ............................................................................. 81 3.3.3. Cơ cấu nguồn nhân lực .................................................................................... 84 3.4. Thực trạng chính sách phát triển nguồn nhân lực cho doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Đà Nẵng ............................................................... 85 3.4.1. Thực trạng chính sách đào tạo nguồn nhân lực cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Đà Nẵng ......................................................................... 86 3.4.2. Thực trạng chính sách thu hút nguồn nhân lực cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Đà Nẵng ......................................................................... 98 3.5. Đánh giá chính sách phát triển nguồn nhân lực của doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Đà Nẵng .................................................................. 104 3.5.1. Tính khả thi của chính sách .......................................................................... 105 3.5.2. Tính hiệu quả của chính sách ....................................................................... 105 3.5.3. Tính kinh tế của chính sách .......................................................................... 106 3.5.4. Tính công bằng của chính sách .................................................................... 107 3.6. Những kết quả thực hiện chính sách phát triển nguồn nhân lực cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Đà Nẵng ............................. 107 3.6.1. Những ƣu điểm của chính sách phát triển nguồn nhân lực của doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Đà Nẵng ........................................................... 108 3.6.2. Hạn chế và nguyên nhân ............................................................................... 109 3.6.3. Những vấn đề đặt ra trong việc xây dựng chính sách phát triển nguồn nhân lực ........................................................................................................................ 113 Chƣơng 4: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC CHO CÁC DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG ...................................................................................... 116 4.1. Cơ sở giải pháp hoàn thiện chính sách phát triển nguồn nhân lực cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Đà Nẵng ............................. 116 4.1.1. Quan điểm phát triển nhân lực của thành phố Đà Nẵng ............................... 116 vi 4.1.2. Chiến lƣợc nhân lực của thành phố Đà Nẵng ..............................................119 4.1.3. Chiến lƣợc nguồn nhân lực của thành phố Đà Nẵng .................................. 119 4.1.4. Quan điểm về giải pháp hoàn thiện chính sách phát triển nguồn nhân nguồn nhân lực cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Đà Nẵng ...... 120 4.2. Giải pháp hoàn thiện chính sách phát triển nguồn nhân lực cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Đà Nẵng ............................. 121 4.2.1. Hoạch chính sách phát triển nguồn nhân lực cho doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Đà Nẵng .............................................................................. 122 4.2.2. Giải pháp hoàn thiện chính sách đào tạo nguồn nhân lực cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Đà Nẵng ............................................... 126 4.2.3. Giải pháp hoàn thiện chính sách thu hút nguồn nhân lực cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Đà Nẵng ............................................... 130 4.2.4. Tổ chức thực hiện và kiểm soát chính sách .................................................. 134 KẾT LUẬN ............................................................................................................. 143 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC vii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Tiếng Anh Diễn giải DNNVV Doanh nghiệp nhỏ và vừa UBND Ủy ban nhân dân CPI Consumer Price Index Chỉ số giá tiêu dùng FDI Foreign Direct Investment Đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội GRDP Gross Regional Domestic product Tổng sản phẩm quốc nội trên địa bàn WTO World Trade Organization Tổ chức thƣơng mại thế giới viii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2.1. Tiêu chí doanh nghiệp nhỏ và vừa ............................................................ 26 Bảng 2.2. Tiêu chuẩn chất lƣợng nguồn lao động .................................................... 35 Bảng 3.1. Diện tích, dân số trung bình, mật độ dân số theo quận, huyện thành phố Đà Nẵng..................................................................................................................... 71 Bảng 3.2. Số doanh nghiệp nhỏ và vừa theo loại hình doanh nghiệp ....................... 75 Bảng 3.3. Số doanh nghiệp nhỏ và vừa phân theo vốn đầu tƣ .................................. 78 Bảng 3.4. Tỷ lệ nhân lực trong doanh nghiệp nhỏ và vừa ........................................ 80 Bảng 3.5. Tiêu chí đánh giá nguồn nhân lực............................................................. 81 Bảng 3.6. Nhân lực theo vị thế việc làm của các DNNVV trên địa bàn thành phố Đà Nẵng .......................................................................................................................... 85 Bảng 3.7. Tổng chi đầu tƣ phát triển cho giáo dục đào tạo TP Đà Nẵng ................. 88 Bảng 3.8. Lĩnh vực hoạt động của doanh nghiệp cần hỗ trợ kinh phí đào tạo ......... 89 Bảng 3.9. Số ngƣời đăng ký tham dự các khóa học giai đoạn 2016-2017................ 90 Bảng 3.10. Cơ sở liên kết đào tạo nguồn nhân lực của thành phố Đà Nẵng giai đoạn 2010-2018.................................................................................................................. 91 Bảng 3.11. Kết quả đào tạo bậc đại học theo chính sách nhân lực chất lƣợng cao giai đoạn 2004-2017 ......................................................................................................... 94 Bảng 3.12. Nguyên nhân không tổ chức đào tạo ...................................................... 96 Bảng 3.13. Kết quả thực hiện đào tạo nguồn nhân lực tại doanh nghiệp ................. 96 Bảng 3.14. Chế độ đãi ngộ ban đầu đối với các đối tƣợng chính sách ................... 101 Bảng 3.15. Tổng hợp chế độ đãi ngộ ban đầu trong chính sách nhân lực của một số địa phƣơng hiện nay ................................................................................................ 102 Bảng 3.16. Kết quả hoạt động thu hút nhân lực tại các DNNVV trên địa bàn thành phố Đà Nẵng ........................................................................................................... 103 Bảng 4.1. Dự báo số lƣợng DNNVV trên địa bàn thành phố ................................. 123 Bảng 4.2: Nhân lực theo vị trí thay đổi trong 5 năm tới ......................................... 124 ix DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 3.1. Tăng trƣởng GRDP Đà Nẵng .................................................................... 74 Hình 3.2. Số lƣợng doanh nghiệp đăng ký thành lập mới giai đoạn 2000-2016 ...... 77 Hình 3.3. Biểu đồ tiêu chí đánh giá về thể lực của nhân lực .................................... 82 Hình 3.4. Biểu đồ tiêu chí đánh giá về kiến thức của nhân lực ................................ 83 Hình 3.5. Biểu đồ tiêu chí đánh giá về nhân cách của nhân lực ............................... 83 Hình 3.6. Biểu đồ tiêu chí đánh giá về tính xã hội của nhân lực .............................. 84 1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Một quốc gia trong trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội luôn phải sử dụng nhiều nguồn lực: nguồn nhân lực, vật lực, tài lực, song yếu tố quan trọng nhất vẫn là nguồn nhân lực. Chỉ nguồn nhân lực mới có thể gắn kết các nguồn lực khác thành sức mạnh tổng hợp cho một môi trƣờng nhất định, và đây là cơ sở để các nguồn lực khác muốn phát huy tác dụng. Chính vì vậy, nguồn nhân lực có vị trí quan trọng trong hệ thống tổ chức, nhằm phát huy mọi tiềm năng cho sự phát triển. Đặc biệt, với nền kinh tế tri thức hiện nay và trong xu thế toàn cầu hóa, hội nhập kinh tế quốc tế, nguồn nhân lực ngày càng trở nên quan trọng. Theo nhiều nghiên cứu, một nền kinh tế muốn tăng trƣởng nhanh và ở mức cao phải dựa trên một trong ba nhân tố cơ bản: công nghệ mới, hạ tầng cơ sở hiện đại và nguồn nhân lực có chất lƣợng. Nguồn nhân lực luôn là động lực quan trọng nhất của sự tăng trƣởng kinh tế bền vững, tức là những con ngƣời đƣợc đầu tƣ phát triển, có kỹ năng, kiến thức, tay nghề, kinh nghiệm, năng lực sáng tạo nhằm trở thành "nguồn vốn - vốn con người, vốn nhân lực". Trƣớc bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng và ảnh hƣởng của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0, nguồn nhân lực nói chung và nguồn nhân lực cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) nói riêng đang đóng vai trò quan trọng trên tất cả mọi lĩnh vực. Do đó, hầu hết các quốc gia hoặc các địa phƣơng trong một quốc gia đều nhận định phát triển nguồn nhân lực là chiến lƣợc, chính sách quan trọng trong sự cạnh tranh và phát triển của mình. Điều này cũng đƣợc khẳng định trong đƣờng lối, quan điểm phát triển của Đảng ta ngay từ đầu của thời kỳ đổi mới "con ngƣời vừa là động lực, vừa là mục tiêu của sự phát triển". Địa phƣơng nào không chú trọng đến vấn đề xây dựng chính sách phát triển nguồn nhân lực, không có chiến lƣợc, chính sách phát triển nguồn nhân lực một cách rõ ràng, bài bản, đều rơi vào cảnh tụt hậu hoặc kém phát triển. Từ thực tế ban hành và thực hiện chính sách phát triển nguồn nhân lực của các địa phƣơng trong thời gian qua, có thể khẳng định, chính sách phát 2 triển nguồn nhân lực đóng vai trò quan trọng, mang tính quyết định đối với sự vận động phát triển của mỗi địa phƣơng. Đà Nẵng là một thành phố trực thuộc Trung ƣơng, đƣợc thành lập năm 1997 trên cơ sở tách tỉnh Quảng Nam - Đà Nẵng thành tỉnh Quảng Nam và thành phố Đà Nẵng. Mặc dù mới đƣợc thành lập, Đà Nẵng hiện là một trong những địa phƣơng đi đầu trong việc thực hiện chiến lƣợc và chính sách phát triển nguồn nhân lực cùng với nhiều địa phƣơng khác nhƣ Bình Dƣơng, Vĩnh Phúc, Bắc Ninh, Hải Phòng, Thành phố Hồ Chí Minh, v.v... Trong những năm qua, cùng với việc xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức trong sạch, vững mạnh, Thành ủy, Ủy ban nhân dân (UBND) thành phố Đà Nẵng không chỉ đầu tƣ cho chính sách "chiêu hiền đãi sĩ" mà còn sử dụng ngân sách thành phố đƣa cán bộ, con em địa phƣơng đi du học, đào tạo sinh viên tốt nghiệp loại giỏi để làm việc tại thành phố. Đó cũng chính là những nhân tố góp phần làm nên "hiện tượng Đà Nẵng". Sự phát triển một cách toàn diện của Đà Nẵng trong những năm qua là bằng chứng về phát huy nội lực và sự thành công của thành phố, trong đó có sự đóng góp không hề nhỏ của hoạt động khối DNNVV. Trên địa bàn thành phố Đà Nẵng, DNNVV chiếm đến 99,55%, trong đó, doanh nghiệp có quy mô siêu nhỏ chiếm 76,07%. Bên cạnh đó, hoạt động khởi nghiệp đổi mới sáng tạo mạnh mẽ cũng đã phát triển rất nhanh số lƣợng DNNVV trên địa bàn thành phố những năm gần đây. Tuy nhiên, chất lƣợng nguồn nhân lực đƣợc các doanh nghiệp đƣợc đánh giá là chƣa cao, các doanh nghiệp đang còn gặp khó khăn trong việc tìm kiếm nguồn nhân lực thay thế và bổ sung vẫn chiếm số đông. Các DNNVV tại thành phố Đà Nẵng không có lợi thế về vốn, lao động, công nghệ, không cho phép tự chuẩn bị nguồn nhân lực cho mình mà phụ thuộc vào thị trƣờng lao động, cần có sự hỗ trợ thông qua các chính sách của Nhà nƣớc và chính quyền địa phƣơng. Về phía ngƣời lao động, đặc biệt là ngƣời lao động có thì môi trƣờng làm việc tại Đà Nẵng vẫn chƣa thực sự thu hút để họ yên tâm công tác và cống hiến. Từ những đánh giá, nhận định nhƣ trên nhằm tăng cƣờng hiệu quả của chính sách phát triển nguồn nhân lực cho các DNNVV đến năm 2025, tầm nhìn 2030,
Luận văn liên quan