Luận án Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) tại Việt Nam

Cùng với quá trình đổi mới, mở cửa và hội nhập nền kinh tế thế giới, trong hơn 10 năm qua (1993-2004), nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) đã thực sự góp phần to lớn vào sự nghiệp phát triển kinh tế, công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất n-ớc, xoá đói giảm nghèo và hỗ trợ cải cách chính sách kinh tế tại Việt Nam. Tuy nhiên: “do nhiều nguyên nhân, song nguyên nhân chủ quan của ta là chính”, đó là cơ chế, chính sách quản lý ODA còn nhiều bất cập, thiếu đồng bộ, chồng chéo, không ổn định, và ch-a phù hợp với thông lệ quốc tế. Mô hình tổ chức quản lý, điều hành các ch-ơng trình, dự án ODA ch-a hợp lý. Công tác kiểm tra, giám sát nguồn vốn ODA còn buông lỏng, thiếu các chế tài xử phạt. Hiện t-ợng tiêu cực, tham nhũng, lãng phí trong quá trình sử dụng nguồn vốn ODA còn nan giải. Nhận thức của các cấp về nguồn “ngoại lực” ODA còn sai lệch, ch-a đầy đủ.; Từ những nguyên nhân cơ bản trên đã làm hạn chế đến hiệu quả quản lý nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) tại Việt Nam trong thời gian qua. Hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) có thực sự trở thành “nguồn vốn n-ớc ngoài có ý nghĩa quan trọng” góp phần vào quá trình tăng tr-ởng kinh tế bền vững hay không? tiến độ giải ngân và sử dụng nguồn vốn ODA có đạt hiệu quả nh- mong muốn mà Đảng và Nhà n-ớc đề ra hay không? gánh nặng nợ nần ODA có nằm trong biên độ cho phép hay không?.tất cả đang chờ vào những thay đổi mang tính đột phá từ nhận thức đến các cơ chế, chính sách quản lý nhà n-ớc về ODA trong thời gian tới. Vì vậy, Nghiên cứu sinh chọn đề tài Luận án “Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nguồn vốn Hỗ trợ phát trển chính thức (ODA) tại Việt nam” nhằm góp phần đáp ứng những đòi hỏi bức xúc hiện nay của thực tiễn.

pdf22 trang | Chia sẻ: ducpro | Ngày: 29/10/2012 | Lượt xem: 1770 | Lượt tải: 4download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Luận án Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) tại Việt Nam, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
1 Më ®Çu 1. TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi LuËn ¸n Cïng víi qu¸ tr×nh ®æi míi, më cöa vµ héi nhËp nÒn kinh tÕ thÕ giíi, trong h¬n 10 n¨m qua (1993-2004), nguån vèn hç trî ph¸t triÓn chÝnh thøc (ODA) ®· thùc sù gãp phÇn to lín vµo sù nghiÖp ph¸t triÓn kinh tÕ, c«ng nghiÖp ho¸ - hiÖn ®¹i ho¸ ®Êt n−íc, xo¸ ®ãi gi¶m nghÌo vµ hç trî c¶i c¸ch chÝnh s¸ch kinh tÕ t¹i ViÖt Nam. Tuy nhiªn: “do nhiÒu nguyªn nh©n, song nguyªn nh©n chñ quan cña ta lµ chÝnh”, ®ã lµ c¬ chÕ, chÝnh s¸ch qu¶n lý ODA cßn nhiÒu bÊt cËp, thiÕu ®ång bé, chång chÐo, kh«ng æn ®Þnh, vµ ch−a phï hîp víi th«ng lÖ quèc tÕ. M« h×nh tæ chøc qu¶n lý, ®iÒu hµnh c¸c ch−¬ng tr×nh, dù ¸n ODA ch−a hîp lý. C«ng t¸c kiÓm tra, gi¸m s¸t nguån vèn ODA cßn bu«ng láng, thiÕu c¸c chÕ tµi xö ph¹t. HiÖn t−îng tiªu cùc, tham nhòng, l·ng phÝ trong qu¸ tr×nh sö dông nguån vèn ODA cßn nan gi¶i. NhËn thøc cña c¸c cÊp vÒ nguån “ngo¹i lùc” ODA cßn sai lÖch, ch−a ®Çy ®ñ....; Tõ nh÷ng nguyªn nh©n c¬ b¶n trªn ®· lµm h¹n chÕ ®Õn hiÖu qu¶ qu¶n lý nguån vèn hç trî ph¸t triÓn chÝnh thøc (ODA) t¹i ViÖt Nam trong thêi gian qua. Hç trî ph¸t triÓn chÝnh thøc (ODA) cã thùc sù trë thµnh “nguån vèn n−íc ngoµi cã ý nghÜa quan träng” gãp phÇn vµo qu¸ tr×nh t¨ng tr−ëng kinh tÕ bÒn v÷ng hay kh«ng? tiÕn ®é gi¶i ng©n vµ sö dông nguån vèn ODA cã ®¹t hiÖu qu¶ nh− mong muèn mµ §¶ng vµ Nhµ n−íc ®Ò ra hay kh«ng? g¸nh nÆng nî nÇn ODA cã n»m trong biªn ®é cho phÐp hay kh«ng?......tÊt c¶ ®ang chê vµo nh÷ng thay ®æi mang tÝnh ®ét ph¸ tõ nhËn thøc ®Õn c¸c c¬ chÕ, chÝnh s¸ch qu¶n lý nhµ n−íc vÒ ODA trong thêi gian tíi. V× vËy, Nghiªn cøu sinh chän ®Ò tµi LuËn ¸n “Gi¶i ph¸p n©ng cao hiÖu qu¶ qu¶n lý nguån vèn Hç trî ph¸t trÓn chÝnh thøc (ODA) t¹i ViÖt nam” nh»m gãp phÇn ®¸p øng nh÷ng ®ßi hái bøc xóc hiÖn nay cña thùc tiÔn. 2. Môc ®Ých nghiªn cøu -Nghiªn cøu nh÷ng vÊn ®Ò lý luËn c¬ b¶n vÒ hiÖu qu¶ qu¶n lý nguån vèn hç trî ph¸t triÓn chÝnh thøc (ODA). -Ph©n tÝch, ®¸nh gi¸ thùc tr¹ng hiÖu qu¶ qu¶n lý nguån vèn hç trî ph¸t triÓn chÝnh thøc (ODA) ë ViÖt nam. -§Ò xuÊt gi¶i ph¸p n©ng cao hiÖu qu¶ qu¶n lý Nguån vèn hç trî ph¸t triÓn chÝnh thøc (ODA) t¹i ViÖt nam trong thêi gian tíi. 3. §èi t−îng vµ ph¹m vi nghiªn cøu LuËn ¸n ®i s©u nghiªn cøu hiÖu qu¶ qu¶n lý ®èi víi nguån vèn ODA vay −u ®·i tõ n¨m 1993 ®Õn 2003 t¹i VN. 5. Ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu Trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn luËn ¸n, c¸c ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu ®−îc sö dông: Ph−¬ng ph¸p duy vËt lÞch sö; Ph−¬ng ph¸p duy vËt biÖn chøng; Ph−¬ng ph¸p m« h×nh ho¸; Ph−¬ng ph¸p ph©n tÝch vµ m« t¶; Ph−¬ng ph¸p tæng hîp, thèng kª, so s¸nh ...; Toµn bé c¸c ph−¬ng ph¸p trªn ®−îc luËn ¸n sö dông mét c¸ch linh ho¹t cã thÓ lµ kÕt hîp, cã thÓ lµ riªng rÏ trong qu¸ tr×nh nghiªn cøu. 6. ý nghÜa khoa häc cña LuËn ¸n -HÖ thèng ho¸ nh÷ng vÊn ®Ò lý luËn vÒ hiÖu qu¶ qu¶n lý nguån vèn hç trî ph¸t triÓn chÝnh thøc (ODA), trùc tiÕp lµ nguån vèn ODA vay −u ®·i (tøc vèn vay cã thµnh tè hç trî cao); -§¸nh gi¸ hiÖu qu¶ qu¶n lý nguån vèn ODA vay −u ®·i ë VN trong thêi gian qua. -§Ò xuÊt c¸c gi¶i ph¸p nh»m n©ng cao hiÖu qu¶ qu¶n lý ®èi víi nguån vèn ODA vay −u ®·i trong thêi gian tíi. 7. KÕt cÊu cña LuËn ¸n Ngoµi c¸c phÇn Më ®Çu, KÕt luËn, Phô lôc, Danh môc tµi liÖu tham kh¶o, LuËn ¸n ®−îc tr×nh bµy theo 3 ch−¬ng: Ch−¬ng 1: HiÖu qu¶ qu¶n lý Nguån vèn hç trî ph¸t triÓn chÝnh thøc (ODA) vµ nh÷ng vÊn ®Ò lý luËn chung. Ch−¬ng 2: Thùc tr¹ng hiÖu qu¶ qu¶n lý nguån vèn hç trî ph¸t triÓn chÝnh thøc (ODA) t¹i ViÖt nam trong thêi gian qua. Ch−¬ng 3: Gi¶i ph¸p n©ng cao hiÖu qu¶ qu¶n lý nguån vèn hç trî ph¸t triÓn chÝnh thøc (ODA) t¹i ViÖt nam trong thêi gian tíi. - 1 - 18 Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Tr−êng ®¹i häc kinh tÕ quèc d©n --------o0o--------- T«n Thanh T©m Gi¶i ph¸p n©ng cao hiÖu qu¶ qu¶n lý nguån vèn hç trî ph¸t triÓn chÝnh thøc (ODA) t¹i viÖt nam Chuyªn ngµnh: Tµi chÝnh, l−u th«ng tiÒn tÖ vµ tÝn dông M· sè : 5.02.09 Tãm t¾t LuËn ¸n tiÕn sü kinh tÕ Hµ néi 2004 19 C«ng tr×nh nµy ®−îc hoµn thµnh t¹i tr−êng ®¹i häc kinh tÕ quèc d©n Nh÷ng ng−êi h−íng dÉn khoa häc: GS. TS NguyÔn V¨n Nam TS. §ç TÊt Ngäc Ph¶n biÖn 1: Ph¶n biÖn 2: Ph¶n biÖn 3: LuËn ¸n sÏ ®−îc b¶o vÖ t¹i Héi ®ång chÊm luËn ¸n cÊp Nhµ n−íc häp t¹i tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n Vµo håi .... giê ....... ngµy ....... th¸ng ........ n¨m 2004 Cã thÓ t×m hiÓu luËn ¸n t¹i Th− viÖn Quèc gia Th− viÖn tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n 20 Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o --------o0o--------- Gi¶i ph¸p n©ng cao hiÖu qu¶ qu¶n lý nguån vèn hç trî ph¸t triÓn chÝnh thøc (ODA) t¹i viÖt nam Chuyªn ngµnh: Tµi chÝnh, l−u th«ng tiÒn tÖ vµ tÝn dông M· sè : 5.02.09 tãm t¾t LuËn ¸n tiÕn sü kinh tÕ Hµ néi 2004 21 C«ng tr×nh nµy ®−îc hoµn thµnh t¹i tr−êng ®¹i häc kinh tÕ quèc d©n Nh÷ng ng−êi h−íng dÉn khoa häc: GS. TS NguyÔn V¨n Nam TS. §ç TÊt Ngäc Ph¶n biÖn 1: Ph¶n biÖn 2: Ph¶n biÖn 3: LuËn ¸n sÏ ®−îc b¶o vÖ t¹i Héi ®ång chÊm luËn ¸n cÊp Nhµ n−íc häp t¹i tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n Vµo håi .... giê ....... ngµy ....... th¸ng ........ n¨m 2004 Cã thÓ t×m hiÓu luËn ¸n t¹i Th− viÖn Quèc gia Th− viÖn tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n 22 23 2 ch−¬ng I hiÖu qu¶ qu¶n lý nguån vèn hç trî ph¸t triÓn chÝnh thøc (ODA) nh÷ng vÊn ®Ò lý luËn chung 1.1 Tæng quan vÒ nguån vèn hç trî ph¸t triÓn chÝnh thøc 1.1.1 Kh¸i niÖm vµ ®Æc ®iÓm nguån vèn hç trî ph¸t triÓn chÝnh thøc 1.1.1.1 Kh¸i niÖm “ODA lµ mét giao dÞch chÝnh thøc ®−îc thiÕt lËp víi môc ®Ých chÝnh lµ thóc ®Èy sù ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi cña c¸c n−íc ®ang ph¸t triÓn. §iÒu kiÖn tµi chÝnh cña giao dÞch nµy cã tÝnh chÊt −u ®·i vµ thµnh tè viÖn trî kh«ng hoµn l¹i chiÕm Ýt nhÊt lµ 25%” 1.1.1.2 ®Æc ®iÓm ODA cã mét sè ®Æc ®iÓm sau: -Thµnh tè hç trî hay cßn gäi lµ “phÇn cho kh«ng” lµ tû lÖ phÇn tr¨m danh nghÜa cña kho¶n vay ph¶n ¸nh møc −u ®·i cña kho¶n vay ODA. Møc −u ®·i ph¶i ®¹t Ýt nhÊt tõ 25% trë lªn ®Õn 100% th× míi ®−îc gäi lµ vèn ODA. -TÝnh hai mÆt cña nguån vèn ODA: (i) −u ®iÓm cña nguån vèn ODA lµ bæ sung nguån vèn trung, dµi h¹n cho ®Çu t− ph¸t triÓn, thóc ®Èy ®Çu t− t− nh©n, hç trî t¨ng c−êng n¨ng lùc thÓ chÕ vµ ®Èy m¹nh c¸c ho¹t ®éng c¶i c¸ch chÝnh s¸ch kinh tÕ, bï ®¾p thiÕu hôt c¸n c©n thanh to¸n quèc tÕ, gãp phÇn ®¶m b¶o nhu cÇu chi tiªu cÇn thiÕt cña ChÝinh phñ, cÇu nèi giao l−u v¨n ho¸ chÝnh trÞ vµ con ng−êi gi÷a n−íc tiÕp tµi trî vµ tiÕp nhËn viÖn trî. (ii) MÆt tr¸i cña ODA ®ã lµ c¸c rµng buéc vÒ chÝnh trÞ vµ kinh tÕ. 1.1.2 B¶n chÊt chÝnh trÞ vµ kinh tÕ cña nguån vèn hç trî ph¸t triÓn chÝnh thøc 1.1.2.1 B¶n chÊt chÝnh trÞ T¨ng c−êng lîi Ých chiÕn l−îc vµ chÝnh trÞ ng¾n h¹n cña c¸c n−íc tµi trî ®èi víi c¸c n−íc tiÕp nhËn viÖn trî 1.1.2.2 B¶n chÊt kinh tÕ Thóc ®Èy t¨ng tr−ëng dµi h¹n vµ gi¶m nghÌo ®ãi ë nh÷ng n−íc ®ang ph¸t triÓn.. 1.1.3 C¸c nhµ tµi trî ODA C¸c nhµ tµi trî ODA bao gåm: -ChÝnh phñ tÊt c¶ c¸c n−íc trªn thÕ giíi cã tham gia vµo qu¸ tr×nh cung cÊp ODA cßn gäi lµ c¸c nhµ tµi trî ODA song ph−¬ng. -C¸c tæ chøc liªn chÝnh phñ hoÆc liªn quèc gia cßn gäi lµ c¸c nhµ tµi trî ODA ®a ph−¬ng. 1.1.4 C¸c h×nh thøc cung cÊp ODA Cã nhiÒu c¸ch ph©n lo¹i, nh−ng nh×n chung cã 3 h×nh thøc cung cÊp ODA c¬ b¶n sau: ODA kh«ng hoµn l¹i, ODA cho vay −u ®·i, ODA hçn hîp. 1.1.5 C¸c ph−¬ng thøc cung cÊp ODA HiÖn cã mét sè ph−¬ng thøc cung cÊp ODA c¬ b¶n sau: (i) ViÖn trî theo ch−¬ng tr×nh bao gåm: hç trî c¸n c©n thanh to¸n, hç trî ng©n s¸ch, hç trî ng©n s¸ch theo ngµnh, gi¶m nî; (ii) viÖn trî theo dù ¸n gåm: viÖn trî dù ¸n ®−îc chuyÓn qua c¸c ChÝnh phñ, viÖn trî dù ¸n do nhµ tµi trî qu¶n lý, viÖn trî dù ¸n ®−îc chuyÓn qua c¸c tæ chøc phi chÝnh phñ (NGOs). 1.2 Néi dung qu¶n lý nguån vèn hç trî ph¸t triÓn chÝnh thøc (ODA) 1.2.1 Sù cÇn thiÕt trong viÖc qu¶n lý nguån hç trî ph¸t triÓn chÝnh thøc (ODA) 1.2.1.1 Tõ gãc ®é c¸c nhµ cung cÊp ODA (c¸c nhµ tµi trî) ODA ®−îc trÝch mét phÇn tõ thu nhËp quèc d©n cña c¸c n−íc giµu ®Ó thùc hiÖn “nghÜa vô” cña m×nh ®èi víi nh÷ng n−íc nghÌo th«ng qua con ®−êng hç trî ph¸t triÓn chÝnh thøc. Møc trÝch theo qui ®Þnh cña Liªn hîp quèc lµ 0,7%/GDP/n¨m. Do GDP h×nh thµnh trªn c¬ së thuÕ, phÝ, lÖ phÝ ...cña ng−êi d©n n−íc tµi trî ®ãng gãp nªn, v× vËy viÖc qu¶n lý nguån vèn ODA cho vay ®· trë thµnh yªu cÇu tÊt yÕu kh¸ch quan ®èi víi c¸c nhµ tµi trî. 1.2.1.2 Tõ gãc ®é c¸c n−íc tiÕp nhËn ODA (n−íc nhËn tµi trî) - 3 - 3 ODA lµ mét trong nh÷ng nguån vèn vay −u ®·i (nguån huy ®éng) cña ChÝnh phñ c¸c n−íc ®ang ph¸t triÓn (n−íc ®i vay), do ®ã ®· cã vay th× ph¶i cã tr¶, ®Ó ®¶m b¶o nguån tr¶ nî (gèc vµ l·i) th× viÖc qu¶n lý chÆt chÏ ®èi víi nguån vèn huy ®éng nµy còng trë thµnh yªu cÇu tÊt yÕu kh¸ch quan cña n−íc tiÕp nhËn viÖn trî. 1.2.2 Néi dung qu¶n lý nguån vèn ODA Néi dung qu¶n lý nguån vèn ODA chñ yÕu dùa trªn c¸c qui ®Þnh cña c¸c bªn (tµi trî vµ nhËn tµi trî) liªn quan ®Õn chu kú 1 cña dù ¸n gåm: x¸c ®Þnh dù ¸n, chuÈn bÞ dù ¸n, thÈm ®Þnh, ®µm ph¸n ký kÕt vµ phª duyÖt c¸c ®iÒu −íc quèc tÕ vÒ ODA, tæ chøc thùc hiÖn, ®¸nh gi¸ vµ kÕt thóc ch−¬ng tr×nh/ dù ¸n ODA. 1.3 HiÖu qu¶ qu¶n lý nguån vèn hç trî ph¸t triÓn chÝnh thøc (ODA) 1.3.1 Kh¸i niÖm hiÖu qu¶ qu¶n lý nguån vèn ODA Theo Tõ ®iÓn qu¶n lý viÖn trî vµ ph¸t triÓn th× “HiÖu qu¶ lµ møc ®é hoµn thµnh môc tiªu cña mét ho¹t ®éng tµi trî”, vµ “HiÖu qu¶ qu¶n lý nhµ n−íc lµ khi mµ c¸c quèc gia cã ®−îc mét hÖ thèng qu¶n lý tèt vµ hÖ thèng nµy thu hót ®−îc sù quan t©m réng kh¾p cña c«ng chóng”. Nh− vËy, HiÖu qu¶ qu¶n lý nguån vèn ODA chÝnh lµ hiÖu qu¶ trong viÖc tæ chøc ®iÒu hµnh toµn bé c¸c ho¹t ®éng cã liªn quan ®Õn qu¸ tr×nh lËp kÕ ho¹ch, thiÕt kÕ dù ¸n, thÈm ®Þnh, phª duyÖt kho¶n vay, ®µm ph¸n, ký kÕt, phª chuÈn c¸c ®iÒu −íc quèc tÕ, tæ chøc triÓn khai thùc hiÖn, ®¸nh gi¸ vµ kÕt thóc dù ¸n..... b»ng c¸c c¬ chÕ chÝnh s¸ch qu¶n lý nhµ n−íc vÒ ODA nh− LuËt, Ph¸p lÖnh, NghÞ ®Þnh, Th«ng t−, H−íng dÉn, NghÞ quyÕt, ChØ thÞ...; Vµ hÖ thèng c¸c c¬ chÕ chÝnh s¸ch qu¶n lý nµy lu«n nhËn ®−îc sù quan t©m ñng hé cña c«ng chóng c¸c n−íc tµi trî lÉn n−íc tiÕp nhËn viÖn trî. §ã chÝnh lµ môc tiªu cña hiÖu qu¶ qu¶n lý nguån vèn ODA. 1.3.2 C¸c tiªu thøc c¬ b¶n ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ qu¶n lý nguån vèn hç trî ph¸t triÓn chÝnh thøc (ODA) §Ó ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ qu¶n lý nguån hç trî ph¸t triÓn chÝnh thøc (ODA), c¸c Nhµ qu¶n lý vµ ph©n tÝch nî ODA th−êng dùa vµo mét tËp hîp c¸c chØ tiªu võa mang tÝnh ®Þnh l−îng, nh−ng l¹i võa mang tÝnh ®Þnh tÝnh. C¸c chØ tiªu nµy võa ë tÇm vÜ m« tøc lµ xem xÐt hiÖu qu¶ qu¶n lý nguån ODA trong mét mèi quan hÖ qu¶n lý nî n−íc ngoµi tæng thÓ cña mét quèc gia, nh−ng l¹i võa ë tÇm vi m« tøc lµ xem xÐt hiÖu qu¶ qu¶n lý trong tõng ch−¬ng tr×nh, dù ¸n ODA. 1.3.2.1 C¸c tiªu thøc ®Þnh l−îng a. C¸c tiªu thøc ®Þnh l−îng mang tÝnh vÜ m« B¶ng 1.1: C¸c tiªu chuÈn ®¸nh gi¸ møc ®é nî n−íc ngoµi cña c¸c con nî Nguån Ng©n hµng ThÕ giíi (WB) vµ Quü tiÒn tÖ quèc tÕ (IMF) Bªn c¹nh c¸c chØ tiªu tæng hîp trªn, ®Ó ®¸nh gi¸ møc ®é hiÖu qu¶ qu¶n lý nguån vèn ODA, ng−êi ta cßn dùa vµo mét sè tiªu chÝ bæ trî kh¸c nh− kh¶ n¨ng tr¶ nî cña NSNN, chØ sè ICOR, ®Çu t−/GDP, ... ®Ó ®¸nh gi¸; b. C¸c tiªu th−c ®Þnh l−îng mang tÝnh vi m« §Ó ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ qu¶n lý nguån vèn ODA, ngoµi c¸c tiªu chÝ tæng hîp nãi trªn, c¸c nhµ tµi trî cßn ®−a ra c¸c chØ tiªu cô thÓ trong tõng ch−¬ng tr×nh/ dù ¸n ODA ®Ó gióp c¸c bªn tµi trî vµ bªn nhËn tµi trî cã c¬ së ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ qu¶n lý theo ®Þnh kú, ®ét xuÊt, hoÆc kÕt thóc dù ¸n nh−: tû lÖ gi¶i ng©n thùc tÕ cã ®¹t kÕ ho¹ch ®Ò ra kh«ng? ph©n bæ vµ sö dông vèn? møc ®é ®ãng gãp cña nguån vèn ODA ®Õn t¨ng tr−ëng GDP lµ bao nhiªu%? møc t¨ng GDP tÝnh theo ®Çu ng−êi? tû lÖ gi¶m nghÌo lµ bao nhiªu? ..v.v; 1.3.2.2 C¸c tiªu thøc ®Þnh tÝnh Tuú theo tÝnh chÊt tõng ch−¬ng tr×nh, dù ¸n ODA mµ c¸c nhµ tµi trî còng nh− c¸c n−íc tiÕp nhËn viÖn trî cã thÓ ®−a ra c¸c tiªu thøc ®Þnh tÝnh khi xem xÐt hiÖu qu¶ qu¶n lý nguån vèn ODA ë tÇm vÜ m« vµ vi m«, ch¼ng h¹n nh− viÖc xem xÐt c¸c c¬ chÕ, chÝnh s¸ch qu¶n lý ODA cã ®¹t hiÖu qu¶ kh«ng? møc ®é c¶i c¸ch thÓ chÕ vµ chÝnh s¸ch kinh tÕ ®Õn møc nµo? ®ãng cöa hay më cöa?.v.v.; hay mét sè nhµ tµi trî cßn ®−a ra mét sè tiªu thøc ®Þnh tÝnh dùa trªn viÖc ®¸nh gi¸ møc ®é thµnh c«ng cña 1 ch−¬ng tr×nh/ dù ¸n ODA víi 5 møc ®é thµnh c«ng kh¸c nhau nh− : rÊt thµnh c«ng, thµnh c«ng, thµnh c«ng phÇn nµo, kh«ng thµnh c«ng, kh«ng xÕp lo¹i. ViÖc ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ qu¶n lý dù ¸n theo ph−¬ng ph¸p trªn lµ nh»m cung cÊp nh÷ng th«ng tin h÷u Ých vµ ®¸ng tin cËy kh«ng nh÷ng cho chÝnh nhµ tµi trî mµ cho c¶ ChÝnh phñ n−íc ®i vay qua ®ã gióp c¶ hai phÝa rót ra ®−îc nh÷ng bµi häc kinh nghiÖm quÝ b¸u trong qu¸ tr×nh qu¶n lý c¸c ch−¬ng tr×nh/dù ¸n ODA, ®Æc biÖt lµ lo¹i dù ¸n tõ HÖ sè møc ®é nî Nî/GD P (%) Nî/XuÊt khÈu (%) Chi phÝ (tr¶ gèc vµ l·i)/ XuÊt khÈu (%) Tr¶ l·i/XuÊt khÈu (0) (1) (2) (3) (4) Nî qu¸ nhiÒu > 50 > 275 > 30 > 20 Nî võa ph¶i 30 - 50 165 - 275 18 - 30 12 - 20 Nî Ýt < 30 < 165 < 18 < 12 4 møc kh«ng thµnh c«ng vµ kh«ng xÕp lo¹i (tøc cã vÊn ®Ò nghiªm träng). Vµ còng ®Ó tõ ®ã mµ cã nh÷ng ®iÒu chØnh kÞp thêi c¶ vÒ mÆt vÜ m« lÉn vi m«, nh»m kh«ng ngõng n©ng cao n¨ng lùc vµ hiÖu qu¶ qu¶n lý ®èi víi nguån vèn ODA cho c¶ 2 bªn: Nhµ tµi trî vµ ChÝnh phñ n−íc ®i vay. Tãm l¹i: ®Ó ®¸nh gi¸ ®óng møc ®é hiÖu qu¶ qu¶n lý ®èi víi nguån vèn ODA, c¸c nhµ ph©n tÝch ph¶i dùa vµo mét tËp hîp c¸c chØ tiªu võa mang tÝnh “®Þnh l−îng” võa mang tÝnh “®Þnh tÝnh” ë c¶ tÇm vÜ m« vµ vi m« mµ c¸c v¨n kiÖn cña ch−¬ng tr×nh, dù ¸n ODA (B¸o c¸o thÈm ®Þnh, HiÖp ®Þnh vay) ®· ®Ò ra ®Ó ®¸nh gi¸. 1.4 C¸c nh©n tè ¶nh h−ëng ®Õn hiÖu qu¶ qu¶n lý nguån vèn hç trî ph¸t triÓn chÝnh thøc (ODA) 1.4.1 C¸c nh©n tè thuéc bªn tµi trî XuÊt ph¸t tõ môc tiªu cung cÊp ODA nãi chung, ODA −u ®·i nãi riªng cña c¸c nhµ tµi trî dµnh cho c¸c n−íc nhËn viÖn trî (c¸c n−íc ®ang ph¸t triÓn) ®ã lµ: (i) thóc ®Èy t¨ng tr−ëng vµ gi¶m nghÌo ®ãi ë nh÷ng n−íc ®ang ph¸t triÓn, ®ång thêi (ii) t¨ng c−êng lîi Ých chiÕn l−îc vµ chÝnh trÞ cña c¸c nhµ tµi trî ®èi víi c¸c n−íc tiÕp nhËn viÖn trî. Nãi mét c¸ch cô thÓ h¬n lµ viÖc cung cÊp ODA cña nh÷ng n−íc giµu dµnh cho nh÷ng n−íc nghÌo ®Òu ®i kÌm víi nh÷ng ®iÒu kiÖn rµng buéc vÒ mÆt kinh tÕ vµ chÝnh trÞ nhÊt ®Þnh nµo ®ã, do ®ã hiÖu qu¶ qu¶n lý nguån vèn ODA còng chÞu sù t¸c ®éng vµ chi phèi cña c¸c nh©n tè kinh tÕ vµ chÝnh trÞ tõ phÝa c¸c nhµ tµi trî, cô thÓ: -ChiÕn l−îc cung cÊp ODA trong tõng thêi kú cña c¸c n−íc tµi trî. -Ng©n s¸ch hµng n¨m mµ ChÝnh phñ c¸c n−íc tµi trî dµnh cho c¸c n−íc nghÌo th«ng qua con ®−êng hç trî ph¸t triÓn chÝnh thøc (ODA); -C¸c c¬ chÕ, chÝnh s¸ch qu¶n lý nguån ODA cña c¸c n−íc tµi trî hoÆc cña c¸c tæ chøc cung cÊp ODA ®a ph−¬ng; -Mèi quan hÖ kinh tÕ, chÝnh trÞ gi÷a n−íc tµi trî vµ n−íc tiÕp nhËn viÖn trî; 1.4.2 C¸c nh©n tè thuéc bªn nhËn tµi trî C¸c nh©n tè ¶nh h−ëng ®Õn hiÖu qu¶ qu¶n lý nguån vèn hç trî ph¸t triÓn chÝnh thøc (ODA) xÐt tõ gãc ®é bªn nhËn tµi trî, bao gåm c¸c sè nh©n tè c¬ b¶n sau: -ThÓ chÕ chÝnh trÞ: nÕu thÓ chÕ chÝnh trÞ trong n−íc æn ®Þnh sÏ gãp phÇn n©ng cao hiÖu qu¶ qu¶n lý nguån vèn ODA, ng−îc l¹i nÕu thÓ chÕ chÝnh trÞ trong n−íc thay ®æi sÏ lµm cho hiÖu qu¶ qu¶n lý nguån vèn ODA bÞ ¶nh h−ëng theo do c¸c mèi quan hÖ vay m−în vÒ ODA gi÷a c¸c bªn thay ®æi, dÉn ®Õn sè l−îng ODA, c¬ cÊu ODA...còng thay ®æi theo. -Møc ®é æn ®Þnh kinh tÕ vÜ m«: nÕu c¸c chÝnh s¸ch kinh tÕ vÜ m« æn ®Þnh nh− chÝnh s¸ch tµi kho¸, chÝnh s¸ch tiÒn tÖ, chÝnh s¸ch th−¬ng m¹i, chÝnh s¸ch thuÕ, chÝnh s¸ch ®Çu t−..v.v..æn ®Þnh sÏ gãp phÇn n©ng cao hiÖu qña qu¶n lý nguån vèn ODA cña quèc gia ®ã, vµ ng−îc l¹i. -HÖ thèng c¸c v¨n b¶n qui ph¹m ph¸p luËt liªn quan ®Õn qu¸ tr×nh ®iÒu chØnh luång vèn ODA: nÕu hÖ thèng c¸c v¨n b¶n qui ph¹m ph¸p luËt ®iÒu chØnh c¸c mèi quan hÖ vÒ ODA æn ®Þnh, Ýt thay ®æi, phï hîp víi th«ng lÖ quèc tÕ, cã hiÖu lùc thi hµnh cao ....sÏ gãp phÇn n©ng cao hiÖu qu¶ qu¶n lý nguån vèn ODA, vµ ng−îc l¹i. -Møc ®é hÊp thô vèn ODA cña n−íc ®i vay trong tõng thêi kú: nÕu møc ®é hÊp thô vèn ODA ë møc cao sÏ lµm ¶nh h−ëng ®Õn hiÖu qu¶ qu¶n lý do c¸c c¬ chÕ, chÝnh s¸ch qu¶n lý ODA ph¶i thay ®æi theo, hoÆc møc ®é hÊp thô vèn ODA thÊp còng phÇn nµo thÓ hiÖn c¸c c¬ chÕ qu¶n lý ®ang lµm c¶n trë ®Õn tiÕn ®é gi¶i ng©n. -N¨ng lùc vµ tr×nh ®é qu¶n lý nguån vèn ODA cña c¸c cÊp; -NhËn thøc cña c¸c cÊp vÒ nguån vèn ODA: nÕu nhËn thøc ®óng vÒ nguån “ngo¹i lùc” ODA lµ nguån vay nî cña quèc gia th× nã sÏ gãp phÇn n©ng cao n¨ng lùc qu¶n lý còng nh− hiªô qu¶ sö dông vèn trong c¸c cÊp. Ng−îc l¹i nÕu coi nguån vèn ODA vay lµ nguån cho kh«ng, cã vÊn g× ng©n s¸ch nhµ n−íc chÞu, th× nã sÏ t¸c ®éng rÊt lín ®Õn hiÖu qu¶ qu¶n lý nguån vèn ODA trong c¸c cÊp. -M« h×nh tæ chøc, qu¶n trÞ, ®iÒu hµnh nguån vèn ODA; 1.5 Kinh nghiÖm cña c¸c n−íc vµ bµi häc ®èi víi ViÖt nam vÒ qu¶n lý nguån vèn hç trî ph¸t triÓn chÝnh thøc (ODA) 1.5.1 Kinh nghiÖm thành c«ng: Hµn quèc, Malaysia..; 1.5.2 Bµi häc thÊt b¹i: D¨m-bia, CHDC C«ng g«, Tandania...; 1.5.3 NhËn xÐt hiÖu qu¶ qu¶n lý nguån vèn ODA th«ng qua c¸c bµi häc kÝnh nghiÖm: - 8 - - 9 - 5 Theo ®¸nh gi¸ cña WB, hiÖu qu¶ qu¶n lý nguån vèn ODA cao hay thÊp phô thuéc rÊt lín vµo c¸c “c¬ chÕ qu¶n lý” nguån vèn ODA cña n−íc tiÕp nhËn viªn trî. Bµi häc thµnh c«ng nh− Hµn quèc, Malaysia...lµ nh÷ng vÝ dô ®iÓn h×nh vÒ sù tu©n thñ c¸c nguyªn t¾c trong qu¶n lý nguån vèn n−íc ngoµi, v× vËy ®· gãp phÇn n©ng cao hiÖu qu¶ qu¶n lý ®èi víi nguån vèn ODA. Ng−îc l¹i, bµi häc thÊt b¹i rót ra tõ D¨m-bi-a, CHDC C«ng g«, Tandania..lµ nh÷ng vÝ dô ®iÓn h×nh trong viÖc ph¸ vì c¸c néi dung qu¶n lý ®èi víi nguån vèn nµy. 1.5.4 Bµi häc ®èi víi ViÖt Nam NhËn thøc s©u s¾c vÒ nh÷ng vÊn ®Ò trªn, tõ n¨m 1993 ®Õn 2001, ChÝnh phñ VN ®· tiÕn hµnh thay ®æi 03 NghÞ ®Þnh vÒ qui chÕ qu¶n lý nguån vèn hç trî ph¸t triÓn chÝnh thøc (ODA) nh»m kh«ng ngõng n©ng cao hiÖu qu¶ qu¶n lý ®èi víi nguån vèn ODA. Tõ NghÞ ®Þnh 20/CP ngµy 15/3/1994, ®Õn NghÞ ®Þnh 87/CP ngµy 5/8/1997, vµ ®Õn nay lµ NghÞ ®Þnh 17/2001/N§-CP ngµy 4/5/2001. HiÖn t¹i ChÝnh phñ ®ang xem xÐt ®Ó tiÕp tôc bæ sung, söa ®æi NghÞ ®Þnh 17 nãi trªn. §iÒu ®ã thÓ hiÖn ý chÝ vµ nguyÖn väng cña ChÝnh phñ VN trong viÖc t×m kiÕm c¸c gi¶i ph¸p vµ ®−a ra mét c¬ chÕ qu¶n lý ODA cã hiÖu qu¶ nhÊt nh»m khai th¸c triÖt ®Ó c¸c lîi thÕ “so s¸nh” mµ nguån vèn nµy mang l¹i. ch−¬ng II Thùc tr¹ng qu¶n lý nguån vèn Hç trî ph¸t triÓn chÝnh thøc (ODA) t¹i viÖt nam trong thêi gian qua 2.1 Kh¸i qu¸t vÒ nguån vèn Hç trî ph¸t triÓn chÝnh thøc (ODA) t¹i ViÖt nam 2.1.1 Tr−íc n¨m 1993 2.1.1.1 VÒ nguån tµi trî Tr−íc n¨m 1993 (tøc tr−íc khi lÖnh cÊm vËn kinh tÕ cña Mü ®−îc dì bá), ViÖt nam chØ nhËn ®−îc vµi nguån ODA song ph−¬ng vµ ®a ph−¬ng chñ yÕu sau ®©y: mét lµ tõ c¸c n−íc thuéc Tæ chøc Héi ®ång t−¬ng trî kinh tÕ (SEV), hai lµ tõ mét sè n−íc thuéc Uû ban hç trî ph¸t triÓn cña tæ chøc OECD, ba lµ tõ c¸c tæ chøc thuéc Liªn hîp quèc..; 2.1.1.2 VÒ c¬ chÕ qu¶n lý ODA Trong giai ®o¹n nµy, do luång vèn viÖn trî ODA kh«ng cao, chñ yÕu lµ hç trî kü thuËt, nªn C¬ chÕ qu¶n lý vµ tiÕp nhËn viÖn trî ODA ®−îc ®iÒu tiÕt bëi tõng QuyÕt ®Þnh riªng rÎ cña Chñ TÞch Héi ®«ng Bé tr−ëng (nay lµ Thñ t−íng ChÝnh phñ) ®èi víi tõng ch−¬ng tr×nh hay dù ¸n ODA. HoÆc chØ míi thùc hiÖn th«ng qua c¸c HiÖp ®Þnh hîp t¸c song ph−¬ng riªng lÎ ®−îc ký kÕt gi÷a ChÝnh phñ VN víi c¸c Tæ chøc hay chÝnh phñ c¸c n−íc nãi trªn. Cßn hÖ thèng v¨n b¶n ph¸p qui liªn quan ®Õn qu¸ tr×nh ®iÒu phèi chung c¸c ho¹t ®éng tõ kh©u thu hót, ®Õn ký kÕt hiÖp ®Þnh vay, sö dông vèn vay, qu¶n lý nguån ODA .v.v trong giai ®o¹n nµy vÉn ch−a ®−îc nghiªn cøu vµ ban hµnh. 2.1.2 Tõ giai ®o¹n 1993 ®Õn 2003 2.1.2.1 VËn ®éng (thu hót) ODA Ngay sau khi Hîp chñng quèc Hoa kú tuyªn bè b·i bá lÖnh cÊm vËn kinh tÕ ®èi víi VN vµo th¸ng 10/1993, lËp tøc quan hÖ hîp t¸c ph¸t triÓn gi÷a VN vµ céng ®ång c¸c nhµ tµi trî ODA ®−îc khai th«ng. Qua vËn ®éng ODA, ®Õn nay VN cã quan hÖ hîp t¸c ph¸t triÓn víi: 25 nhµ tµi trî song ph−¬ng, trong ®ã cã 21 nhµ tµi trî cam kÕt ODA th−êng niªn cho VN; 15 tæ chøc ®a ph−¬ng; Ng
Luận văn liên quan