Luận án Nghiên cứu những nhân tố ảnh hưởng đến việc xây dựng chuẩn mực kế toán công Việt Nam trong điều kiện vận dụng chuẩn mực kế toán công quốc tế

Đối với hầu hết các quốc gia trên con đƣờng hội nhập quốc tế, việc cải cách hệ thống tài chính - kế toán của Chính phủ và tiến trình thực hiện đang trở nên quan trọng để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng về tính minh bạch và trách nhiệm giải trình trong quản lý tài chính công. Một trong những nội dung của chƣơng trình cải cách là xây dựng một hệ thống chuẩn mực kế toán cho khu vực công trên cơ sở vận dụng Chuẩn mực kế toán công quốc tế, vừa đáp ứng đƣợc yêu cầu quản lý kinh tế - tài chính quốc gia vừa đƣợc sự thừa nhận của quốc tế.

pdf288 trang | Chia sẻ: lecuong1825 | Ngày: 16/07/2016 | Lượt xem: 1000 | Lượt tải: 10download
Bạn đang xem trước 20 trang tài liệu Luận án Nghiên cứu những nhân tố ảnh hưởng đến việc xây dựng chuẩn mực kế toán công Việt Nam trong điều kiện vận dụng chuẩn mực kế toán công quốc tế, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH ________________ CAO THỊ CẨM VÂN NGHIÊN CỨU NHỮNG NHÂN TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN VIỆC XÂY DỰNG CHUẨN MỰC KẾ TOÁN CÔNG VIỆT NAM TRONG ĐIỀU KIỆN VẬN DỤNG CHUẨN MỰC KẾ TOÁN CÔNG QUỐC TẾ LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Thành phố Hồ Chí Minh – Năm 2016 BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH ________________ CAO THỊ CẨM VÂN NGHIÊN CỨU NHỮNG NHÂN TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN VIỆC XÂY DỰNG CHUẨN MỰC KẾ TOÁN CÔNG VIỆT NAM TRONG ĐIỀU KIỆN VẬN DỤNG CHUẨN MỰC KẾ TOÁN CÔNG QUỐC TẾ Chuyên ngành: Kế Toán Mã số: 62.34.30.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC PGS.TS PHẠM VĂN DƢỢC Thành phố Hồ Chí Minh – Năm 2016 LỜI CAM ĐOAN Đề tài nghiên cứu này do chính tác giả thực hiện, các kết quả nghiên cứu trong Luận án là trung thực và chƣa từng đƣợc công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào. Tất cả những phần kế thừa từ các nghiên cứu trƣớc tác giả đều trích dẫn và trình bày nguồn cụ thể trong các mục tài liệu tham khảo. Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 4 năm 2016 Tác giả Cao Thị Cẩm Vân LỜI CẢM ƠN Để hoàn tất Luận án này tác giả xin bày tỏ lòng tri ơn đến Thầy hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS Phạm Văn Dƣợc đã hết lòng hỗ trợ, động viên và hƣớng dẫn cho tác giả trong quá trình thực hiện Luận án. Tác giả xin chân thành cám ơn quý Thầy Cô, các chuyên gia trong lĩnh vực kế toán công đã hỗ trợ trong việc cung cấp tƣ liệu và góp ý giúp tác giả hoàn thiện nội dung của Luận án. Tác giả cũng xin chân thành cám ơn các cá nhân và đơn vị đã hỗ trợ giúp tác giả trong quá trình khảo sát. Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 4 năm 2016 Tác giả MỤC LỤC CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU .......................................................................... 1 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu công bố ở nƣớc ngoài.................................................... 1 1.1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu về xu hƣớng cải cách hệ thống kế toán công và vận dụng IPSAS ................................................................................................................... 1 1.1.2. Tổng quan tình hình nghiên cứu về những nhân tố ảnh hƣởng đến việc xây dựng Chuẩn mực kế toán công quốc gia trên cơ sở vận dụng IPSAS ........................................... 7 1.2. Các nghiên cứu trong nƣớc ............................................................................................. 23 1.2.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu về xu hƣớng cải cách hệ thống kế toán công và vận dụng IPSAS ................................................................................................................. 24 1.2.2. Tổng quan tình hình nghiên cứu về những nhân tố ảnh hƣởng đến việc xây dựng Chuẩn mực kế toán công quốc gia trên cơ sở vận dụng IPSAS ......................................... 30 1.3. Xác định khoảng trống cần nghiên cứu và định hƣớng nghiên cứu của tác giả ............. 39 1.3.1. Xác định khoảng trống cần nghiên cứu .................................................................... 39 1.3.2. Hƣớng nghiên cứu của tác giả ................................................................................. 40 KẾT LUẬN CHƢƠNG 1 ....................................................................................................... 42 CHƢƠNG 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHUẨN MỰC KẾ TOÁN CÔNG VÀ NHỮNG NHÂN TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN VIỆC XÂY DỰNG CHUẨN MỰC KẾ TOÁN CÔNG .. 43 2.1. Tổng quan về Khu vực công, Kế toán công và Chuẩn mực kế toán công ...................... 43 2.1.1. Tổng quan về Khu vực công .................................................................................... 43 2.1.2. Tổng quan về Kế toán công ...................................................................................... 45 2.1.3. Tổng quan về Chuẩn mực kế toán công ................................................................... 47 2.2. Mối quan hệ giữa quản lý tài chính công và hệ thống kế toán công ............................... 51 2.3. IPSAS và những ảnh hƣởng đối với việc xây dựng chuẩn mực kế toán công quốc gia . 52 2.3.1. Tổng quan về IPSAS ................................................................................................ 52 2.3.2. Những ảnh hƣởng của IPSAS đối với việc xây dựng Chuẩn mực kế toán công quốc gia ....................................................................................................................................... 55 2.4. Những điều kiện cần thiết để vận dụng IPSAS ............................................................... 56 2.5. Những nhân tố ảnh hƣởng đến việc xây dựng Chuẩn mực kế toán công quốc gia trong điều kiện vận dụng IPSAS ..................................................................................................... 59 2.6. Kinh nghiệm xây dựng chuẩn mực kế toán công ở một số quốc gia và bài học cho Việt Nam ........................................................................................................................................ 65 2.6.1. Kinh nghiệm xây dựng chuẩn mực kế toán công ở một số quốc gia ....................... 65 2.6.2. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam ......................................................................... 78 2.7. Các lý thuyết liên quan đến đề tài nghiên cứu ................................................................ 80 2.7.1. Lý thuyết Quỹ (Fund Theory) .................................................................................. 80 2.7.2. Lý thuyết về đại diện (Agency Theory) ................................................................... 81 2.7.3. Lý thuyết Kế toán và Kiểm soát (Theory of Accounting and Control) ................... 82 KẾT LUẬN CHƢƠNG 2 ....................................................................................................... 83 CHƢƠNG 3. THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU .............................................................................. 84 3.1. Khung lý thuyết nghiên cứu ............................................................................................ 84 3.2. Thiết kế nghiên cứu ......................................................................................................... 85 3.3. Các phƣơng pháp nghiên cứu .......................................................................................... 86 3.3.1. Phƣơng pháp nghiên cứu định tính .......................................................................... 86 3.3.2. Phƣơng pháp nghiên cứu định lƣợng ....................................................................... 87 3.3.3. Phƣơng pháp thu thập dữ liệu nghiên cứu................................................................ 89 3.4. Xác định nhân tố ảnh hƣởng và mô hình nghiên cứu ..................................................... 91 KẾT LUẬN CHƢƠNG 3 ....................................................................................................... 99 CHƢƠNG 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN ................................................ 100 4.1. Kết quả nghiên cứu ........................................................................................................ 100 4.1.1. Kết quả nghiên cứu định tính ................................................................................. 100 4.1.2. Kết quả nghiên cứu định lƣợng .............................................................................. 103 4.2. Phân tích và bàn luận về thực trạng .............................................................................. 125 4.2.1. Phân tích và bàn luận về nhóm nhân tố Hệ thống pháp lý ..................................... 125 4.2.2. Phân tích và bàn luận về nhân tố Hệ thống chính trị, văn hóa và môi trƣờng hoạt động .................................................................................................................................. 136 4.2.3. Phân tích và bàn luận về nhân tố Kỹ thuật nghiệp vụ ............................................ 140 4.2.4. Phân tích và bàn luận về nhân tố Điều kiện tổ chức .............................................. 148 4.2.5. Phân tích và bàn luận về nhân tố Tác động của IPSAS ......................................... 151 4.2.6. Phân tích và bàn luận về nhân tố Áp lực hội nhập kinh tế ..................................... 154 4.3. Phân tích và bàn luận về điều kiện cần thiết để xây dựng CMKTCVN theo hƣớng vận dụng IPSAS .......................................................................................................................... 159 4.3.1. Cơ sở để xây dựng CMKTCVN ............................................................................. 159 4.3.2. Những điều kiện cần thiết cho việc xây dựng CMKTCVN theo hƣớng vận dụng IPSAS ............................................................................................................................... 161 KẾT LUẬN CHƢƠNG 4 ..................................................................................................... 172 CHƢƠNG 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ....................................................................... 173 5.1. Kết luận ......................................................................................................................... 173 5.2. Kiến nghị ....................................................................................................................... 176 5.3. Hạn chế của luận án và hƣớng nghiên cứu tiếp theo ..................................................... 181 5.3.1. Những hạn chế của luận án .................................................................................... 181 5.3.2. Hƣớng nghiên cứu tiếp theo ................................................................................... 182 DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 1.1. Tổng hợp các nghiên cứu nƣớc ngoài về xu hƣớng cải cách hệ thống kế toán công và vận dụng IPSAS .................................................................................................................. 4 Bảng 1.2. Tổng hợp các nghiên cứu nƣớc ngoài về những nhân tố ảnh hƣởng đến việc xây dựng Chuẩn mực kế toán công quốc gia trên cơ sở vận dụng IPSAS ................................... 13 Bảng 1.3. Bảng tổng hợp các nhận định về những nhân tố ảnh hƣởng đến việc vận dụng IPSAS của một số tác giả ....................................................................................................... 20 Bảng 1.4. Tổng hợp các nhân tố ảnh hƣởng đến việc vận dụng IPSAS ................................ 21 Bảng 1.5. Tổng hợp các nghiên cứu trong nƣớc về xu hƣớng cải cách hệ thống kế toán công và vận dụng IPSAS ................................................................................................................ 27 Bảng 1.6. Tổng hợp các nghiên cứu về hệ thống kế toán công Việt Nam và khả năng vận dụng IPSAS tại Việt Nam ...................................................................................................... 34 Bảng 3.1. Tổng hợp các nhân tố từ các nghiên cứu nƣớc ngoài ............................................ 91 Bảng 4.1. Thống kê theo Đối tƣợng khảo sát ....................................................................... 103 Bảng 4.2. Thống kê mô tả theo Đơn vị công tác .................................................................. 104 Bảng 4.3. Thống kê mô tả theo Lĩnh vực hoạt động ............................................................ 104 Bảng 4.4. Thống kê mô tả theo Vị trí công tác .................................................................... 105 Bảng 4.5. Thống kê mô tả nhóm “Yêu cầu đặt ra để xây dựng CMKT công Việt Nam” .............................................................................................................................................. 105 Bảng 4.6. Thống kê mô tả nhóm “Áp lực từ hội nhập kinh tế thế giới” .............................. 106 Bảng 4.7. Thống kê mô tả nhóm “Tác động từ CMKT công quốc tế” ................................ 107 Bảng 4.8. Thống kê mô tả nhóm “Hệ thống pháp lý” .......................................................... 108 Bảng 4.9. Thống kê mô tả nhóm “Hệ thống chính trị, văn hóa và môi trƣờng hoạt động” .............................................................................................................................................. 109 Bảng 4.10. Thống kê mô tả nhóm “Kỹ thuật nghiệp vụ” ..................................................... 110 Bảng 4.11. Thống kê mô tả nhóm “Điều kiện tổ chức thực hiện” ....................................... 110 Bảng 4.12. Bảng tổng hợp các nhân tố khác biệt ................................................................. 112 Bảng 4.13. Kết quả kiểm định thang đo “Yêu cầu đặt ra để xây dựng Chuẩn mực kế toán công VN” .............................................................................................................................. 113 Bảng 4.14. Kết quả kiểm định thang đo “Áp lực hội nhập kinh tế thế giới” ....................... 114 Bảng 4.15. Kết quả kiểm định thang đo “Sự tác động từ Chuẩn mực kế toán quốc tế” .............................................................................................................................................. 114 Bảng 4.16. Kết quả kiểm định thang đo “Hệ thống pháp lý”............................................... 115 Bảng 4.17. Kết quả kiểm định thang đo “Kỹ thuật nghiệp vụ” ........................................... 116 Bảng 4.18. Kết quả kiểm định thang đo “Hệ thống văn hóa, chính trị và môi trƣờng hoạt động” .................................................................................................................................... 116 Bảng 4.19. Kết quả kiểm định thang đo “Điều kiện tổ chức thực hiện” .............................. 117 Bảng 4.20. Kết quả kiểm định KMO, Bartlett's Test và phƣơng sai trích ........................... 118 Bảng 4.21. Ma trận tƣơng quan của các nhân tố .................................................................. 118 Bảng 4.22. Tóm tắt mô hình hồi quy.................................................................................... 121 Bảng 4.23. Phân tích phƣơng sai (ANOVA) các nhân tố .................................................... 121 Bảng 4.24. Hệ số hồi quy (Coefficients) của các nhân tố .................................................... 121 Bảng 4.25. Hệ số hồi quy chuẩn hóa của các nhân tố .......................................................... 124 Bảng 4.26. Thống kê tình hình nợ công Việt Nam .............................................................. 136 Bảng 4.27. Chỉ số cảm nhận tham nhũng của Việt Nam ..................................................... 139 Bảng 4.28. So sánh phân loại tài khoản ............................................................................... 142 Bảng 4.29. Thống kê các hệ thống kế toán khu vực công ................................................... 145 Bảng 4.30. Tổng hợp hệ thống báo cáo của các chế độ kế toán khu vực công .................... 157 DANH MỤC HÌNH ẢNH Hình 2.1. Vai trò và trách nhiệm trong việc vận dụng GRAP ............................................... 70 Hình 2.2. Mô tả các bên liên quan của PSAB ........................................................................ 75 Hình 3.1. Khung nghiên cứu của Luận án .............................................................................. 84 Hình 3.2. Mô hình các nhân tố ảnh hƣởng đến việc xây dựng CMKTC trong điều kiện vận dụng IPSAS ............................................................................................................................ 94 Hình 3.3. Quy trình nghiên cứu của Luận án ......................................................................... 96 Hình 4.1. Mô hình hồi quy các nhân tố ảnh hƣởng đến việc xây dựng CMKTC Việt Nam trong điều kiện vận dụng chuẩn mực kế toán công quốc tế IPSAS. .................................... 102 Hình 4.2. Sơ đồ tổng hợp các nhân tố ảnh hƣởng đến việc xây dựng CMKTC Việt Nam trong điều kiện vận dụng chuẩn mực kế toán công quốc tế IPSAS ..................................... 122 Hình 4.3. Khung pháp lý kế toán công Việt Nam ................................................................ 125 Hình 4.4. Mô hình tổ chức, phân cấp NSNN Việt Nam ...................................................... 130 Hình 4.5. Các phân hệ trong TABMIS................................................................................. 140 DANH MỤC ĐỒ THỊ Đồ thị 4.1. Cơ cấu thu ngân sách theo cấp ngân sách ở Việt Nam ...................................... 133 Đồ thị 4.2. Cơ cấu bổ sung ngân sách từ NSTW cho NSĐP ............................................... 134 DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT 1. Chữ viết tắt tiếng Anh:  ACCA: Association of Chartered Certified Accountants : Hiệp hội Kế toán Công chứng  AICPA: American Institute of Certified Public Accountants: Hiệp hội kế toán viên công chứng của Mỹ  AcSOC: The Accounting Standards Oversight Council: Hội đồng giám sát Chuẩn mực kế toán  ANC: African National Congress: Quốc hội quốc gia châu Phi  AU: African Union: Liên minh Châu Phi  ASB: Accounting Standard Board: Hội đồng Chuẩn mực Kế toán của Anh  ASEAN: Association of South-East Asian Nations: Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á  CICA: Canadian Institute of Chartered Accountants: Viện kế toán chuyên nghiệp Canada  CIMA: Chartered Institute of Management Accountants: Viện kế toán quản lý công chứng  DMFAS: Phần mềm cho hệ thống thông tin quản lý nợ của tổ chức  EBFs: Extrabudgetary Fun: Quản lý các quỹ ngoài ngân sách  EU: European Union: Liên minh Châu Âu  ERP: Enterprise Resource Planning: Hệ thống hoạch định nguồn lực  FAF: Financial Accounting Foundation: Tổ chức Kế toán tài chính  FASAB: Federal Accounting Standards Advisory Board: Ủy ban tƣ vấn Chuẩn mực kế toán liên bang  FASB: Financial Accounting Standards Board: Hội đồng Chuẩn mực kế toán tài chính  FDI: Foreign Direct Investment: Đầu tƣ trực tiếp từ nƣớc ngoài  GAAFR: Governmental Accounting Auditing and Financial Reporting: Báo cáo tài chính và kiểm toán kế toán của Chính phủ  GAAP: Generally Accepted Accounting Principles: Những nguyên tắc kế toán đƣợc chấp nhận chung  GASB: Governmental Accounting Standards Board: Ủy ban Chuẩn mực kế toán chính phủ  GDP: Gross Domestic Product: Tổng sản phẩm nội địa  GGS: General Government Sector: Thông tin về các lĩnh vực chung của Chính phủ  GIFMIS: The Government Integrated Financial Management Information System: Hệ thống thông tin quản lý tài chính tích hợp của Chính phủ  GRAP: Generally Recognised Accounting Practice (South Africa): Thực hành kế toán đƣợc công nhân chung ở Nam Phi  IASC: International Accounting Standards Committee: Ủy ban Chuẩn mực kế toán quốc tế  IMF: International Monetary Fund: Quỹ Tiền tệ Quốc tế  IFAC: International Federation of Accountants: Liên đoàn Kế toán Quốc Tế  IFRS: International Financial Reporting Standards: Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế  IFRIC: International Financial Reporting Interpretations Committee: Diễn giải báo cáo tài chính quốc tế  IPSAS: International Public Sector Accounting Standard: Chuẩn mực kế toán công quốc tế  IPSASB: International Public Sector Accounting Standards Board: Ban Chuẩn mực kế toán công quốc tế  IAS: International Accounting Standard: Chuẩn mực kế toán quốc tế  ISO: International Organization for Standardization: Tổ chức tiêu chuẩn hóa quốc tế  LOLF: Loi Organique relative aux Lois de Finances: Hiến pháp và đạo luật về tài chính  OECD: Organization for Economic Co-operation and Development: Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế  ODA: Official Development Assistance: Hỗ trợ phát triển tri thức  MDP: Municipal Development Partnership: Quan hệ đối tác hợp tác đô thị  MFMA: Municipal Financial Management Act: Luật quản
Luận văn liên quan