Luận án Những vấn đề kinh tế xã hội nảy sinh trong đầu tư trực tiếp nước ngoài của một số nước châu á và giải pháp cho Việt Nam

Sau 25 năm ñẩy mạnh thu hút FDI, Việt Nam ñạt ñược những thành tựu nhất ñịnh về vốn, công nghệ hiện ñại, kinh nghiệm quản lý tiên tiến và việc làm Qua ñó, FDI khẳng ñịnh vai trò không thể thiếu ñối với nền kinh tế Việt Nam. Trước hết, ñây là nguồn vốn bổ sung quan trọng vào tổng vốn ñầu tư của toàn xã hội, làm tăng khả năng sản xuất, ñẩy mạnh xuất khẩu, tạo việc làmvà tăng thu nhập cho người lao ñộng Theo Bộ Kế hoạch và ñầu tư tính ñến hết năm 2010, VN thu hút ñược 12.213 dự án FDI, với tổng số vốn ñăng ký của các dự án còn hiệu lực là 192,9 tỷ USD và vốn thực hiện là 61,5 tỷ USD. Trong ñó, ñầu tư vào lĩnh vực công nghiệp chế biến và chế tạo có tỷ trọng lớn nhất, với 7.305 dự án, tổng vốn ñăng ký 93,97 tỷ USD, chiếm 49% vốn ñăng ký tại Việt Nam. ðầu tư vào kinhdoanh bất ñộng sản ñứng thứ hai, với 348 dự án, tổng vốn ñăng ký 47,99 tỷ USD, chiếm 25% tổng vốn ñăng ký. Tiếp theo là các lĩnh vực xây dựng, dịch vụ lưutrú và ăn uống, sản xuất, phân phối ñiện, nước, khí, ñiều hòa , tạo việc làm cho hơn 1,9 triệu lao ñộng trực tiếp chưa kể lao ñộng gián tiếp.

pdf211 trang | Chia sẻ: oanh_nt | Ngày: 20/08/2014 | Lượt xem: 1063 | Lượt tải: 1download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Luận án Những vấn đề kinh tế xã hội nảy sinh trong đầu tư trực tiếp nước ngoài của một số nước châu á và giải pháp cho Việt Nam, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
B GIÁO DC VÀ ðÀO TO TRƯNG ðI HC KINH T QUC DÂN TRN QUANG THNG NHNG VN ð KINH T Xà HI NY SINH TRONG ðU TƯ TRC TIP NƯC NGOÀI CA MT S NƯC CHÂU Á VÀ GII PHÁP CHO VIT NAM LUN ÁN TIN SĨ KINH T Hà Ni 2012 B GIÁO DC VÀ ðÀO TO TRƯNG ðI HC KINH T QUC DÂN TRN QUANG THNG NHNG VN ð KINH T Xà HI NY SINH TRONG ðU TƯ TRC TIP NƯC NGOÀI CA MT S NƯC CHÂU Á VÀ GII PHÁP CHO VIT NAM Chuyên ngành: Kinh t th gii và Quan h kinh t quc t Mã s: 62.31.07.01 LUN ÁN TIN SĨ KINH T NGƯI HƯNG DN KHOA HC: 1. GS.TS. ð ðc Bình 2. TS. Vũ Tin Lc Hà Ni 2012 i LI CAM ðOAN Tôi xin cam ñoan ñây là công trình nghiên cu khoa hc ca riêng tôi. Các s liu và trích dn ñã s dng trong Lun án là hoàn toàn trung thc, chính xác. Các kt qu nghiên cu ca Lun án ñã ñưc tác gi công b trên tp chí khoa hc, không trùng lp vi bt kỳ công trình nào khác. Tác gi Lun án Trn Quang Thng ii MC LC LI CAM ðOAN ....................................................................................................... i MC LC .................................................................................................................. ii DANH MC T VIT TT .................................................................................... v DANH MC T VIT TT .................................................................................... v DANH MC CÁC BNG ..................................................................................... viii DANH MC CÁC BIU ð, HÌNH ..................................................................... ix PHN M ðU ........................................................................................................ 1 CHƯƠNG 1. NHNG VN ð KINH T Xà HI NY SINH TRONG FDI ... 13 1.1. FDI và tính tt yu khách quan ca nhng vn ñ kinh t xã hi ny sinh ....13 1.1.1. Tng quan v FDI...................................................................................13 1.1.2. Tác ñng ca FDI ñi vi nưc tip nhn..............................................16 1.1.3. Tính tt yu khách quan ca nhng vn ñ kinh t xã hi ny sinh trong FDI.....19 1.2. Nhng vn ñ kinh t xã hi ny sinh chung trong FDI các nưc .......21 1.2.1. To áp lc cnh tranh ñi vi các doanh nghip ca nưc tip nhn ñu tư ................................................................................................................21 1.2.2. To ra s mt cân ñi v cơ cu kinh t theo ngành, vùng ca nưc tip nhn ñu tư ................................................................................................24 1.2.3. Xut hin tình trng chuyn giá trong ni b các công ty xuyên quc gia ...26 1.2.4. Chuyn giao công ngh lc hu..............................................................29 1.2.5. Không ñáp ng các ñiu kin sinh hot và làm vic cho ngưi lao ñng.....31 1.2.6. Gây ô nhim môi trưng sinh thái..........................................................32 1.3. Nhng vn ñ kinh t xã hi ny sinh trong FDI mang tính ñc thù mt s nưc ..........................................................................................................32 1.3.1. Nguy cơ gây thâm ht thương mi nưc tip nhn ñu tư..................32 1.3.2. Phát sinh các vn ñ tranh chp lao ñng...............................................34 1.3.3. Các vn ñ xã hi ny sinh khác ............................................................35 1.4. Tác ñng tiêu cc ca nhng vn ñ kinh t xã hi ny sinh ñi vi các nưc ñang phát trin ....................................................................................36 1.4.1. Tác ñng v kinh t ................................................................................37 1.4.2. Tác ñng v xã hi, môi trưng .............................................................40 CHƯƠNG 2: KINH NGHIM X LÝ NHNG VN ð KINH T Xà HI NY SINH TRONG FDI MT S NƯC CHÂU Á ............................ 42 2.1. Khái quát v FDI mt s nưc châu Á ...................................................42 iii 2.1.1. Tình hình thu hút FDI mt s nưc châu Á...........................................42 2.1.2. Chính sách thu hút FDI mt s nưc châu Á ......................................50 2.2. Nhng vn ñ kinh t xã hi ny sinh chung trong FDI mt s nưc châu Á .........................................................................................................60 2.2.1. To áp lc cnh tranh, nguy cơ làm phá sn mt s doanh nghip trong nưc....60 2.2.2. To ra mt cân ñi v cơ cu kinh t theo ngành và vùng lãnh th .......62 2.2.3. Xut hin hin tưng chuyn giá trong các công ty xuyên và ña quc gia...66 2.2.4. Chuyn giao công ngh lc hu, tiêu tn nhiu năng lưng, nhiên liu .......68 2.2.5. Gây ô nhim môi trưng sinh thái..........................................................69 2.2.6. Không ñáp ng v ñiu kin sinh hot và làm vic cho ngưi lao ñng..71 2.3. Nhng vn ñ kinh t xã hi ny sinh mang tính ñc thù trong FDI mt s nưc châu Á ............................................................................................73 2.3.1. Phát sinh tranh chp, xung ñt gia ch s dng lao ñng và ngưi lao ñng.....73 2.3.2. Tác ñng xu ti cán cân thanh toán ......................................................74 2.3.3. Các vn ñ xã hi ny sinh khác, ñc bit là t tham nhũng..................74 2.4. Kinh nghim gii quyt các vn ñ kinh t xã hi ny sinh trong FDI mt s nưc châu Á và bài hc rút ra cho Vit Nam ...................................76 2.4.1. Nhng bin pháp gii quyt các vn ñ kinh t xã hi ny sinh trong FDI mt s nưc châu Á ...............................................................................76 2.4.2. Bài hc rút ra cho Vit Nam...................................................................89 CHƯƠNG 3: NHNG VN ð KINH T Xà HI NY SINH TRONG FDI TI VIT NAM GIAI ðON 2001 2010 ................................................... 95 3.1. Khái quát v FDI ti Vit Nam ...................................................................95 3.1.1. Chính sách thu hút FDI ca Vit Nam ...................................................95 3.1.2. Tình hình thu hút vn FDI ti Vit Nam..............................................102 3.1.3. ðánh giá nhng ñóng góp ca FDI ñi vi Vit Nam .........................105 3.2. Nhng vn ñ kinh t xã hi ny sinh chung trong FDI ti Vit Nam .107 3.2.1. To sc ép cnh tranh gia doanh nghip FDI vi doanh nghip trong nưc.108 3.2.2. Làm mt cân ñi gia các ngành, vùng kinh t....................................109 3.2.3. Tình trng chuyn giá “l gi lãi tht” .................................................113 3.2.4. Góp phn chuyn giao công ngh lc hu...............................................120 3.2.5. Nhng bt cp v ñiu kin sinh hot và làm vic cho ngưi lao ñng......122 3.2.6. Gây ô nhim môi trưng sinh thái........................................................125 3.3. Mt s vn ñ kinh t xã hi ny sinh trong FDI mang tính ñc thù ti Vit Nam .......................................................................................................129 iv 3.3.1. Tranh chp lao ñng gia ch s dng lao ñng và ngưi lao ñng ...129 3.3.2. Nguy cơ góp phn to ra thâm ht thương mi....................................135 3.3.3. Nhng vn ñ xã hi ny sinh khác, ñc bit là t tham nhũng ...........139 3.4. Nguyên nhân làm ny sinh nhng vn ñ kinh t xã hi trong FDI ti Vit Nam .......................................................................................................141 CHƯƠNG 4: QUAN ðIM VÀ GII PHÁP X LÝ NHNG VN ð KINH T Xà HI NY SINH TRONG FDI TI VIT NAM ðN NĂM 2020 .......... 144 4.1. D báo trin vng FDI vào Vit nam và nhng vn ñ kinh t xã hi ny sinh trong FDI ñn năm 2020 ...................................................................144 4.2. Quan ñim x lý, phòng nga nhng vn ñ kinh t xã hi ny sinh trong FDI ti Vit Nam ñn năm 2020 ............................................................146 4.2.1. Xây dng ñnh hưng chin lưc và l trình gii quyt, phòng nga các vn ñ kinh t xã hi ny sinh trong FDI.................................................146 4.2.2. Coi trng và tp trung x lý các vn ñ kinh t xã hi ny sinh trong FDI..................................................................................................................147 4.2.3. Tip thu có chn lc kinh nghim ca các nưc trong vic x lý các vn ñ kinh t xã hi ny sinh trong FDI .......................................................147 4.2.4. Chú trng sàng lc các d án FDI và ñt yu t công ngh lên ưu tiên hàng ñu...................................................................................................148 4.3. Các gii pháp x lý và phòng nga nhng vn ñ kinh t xã hi ny sinh trong FDI ti Vit Nam ............................................................................149 4.3.1. Các gii pháp ñi vi nhng vn ñ kinh t xã hi ny sinh chung trong FDI ti Vit Nam...................................................................................149 4.3.2. Mt s gii pháp ñi vi nhng vn ñ kinh t xã hi ny sinh mang tính ñc thù trong FDI ti Vit Nam...............................................................163 4.4. Mt s kin ngh ñiu kin thc hin các gii pháp ................................168 4.4.1. Cn có tư duy, nhn thc ñúng, ñy ñ ñi vi vic thu hút FDI và x lý các vn ñ kinh t xã hi ny sinh t FDI.............................................168 4.4.2. Nâng cao hiu lc, hiu qu qun lý nhà nưc trong thu hút FDI và gii quyt các vn ñ kinh t xã hi ny sinh trong FDI................................169 KT LUN ............................................................................................................ 171 DANH MC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HC CA TÁC GI .................. 173 DANH MC TÀI LIU THAM KHO ............................................................. 174 v DANH MC T VIT TT Vit tt Ting Anh Ting Vit ASEAN Association of South East Asian Hip hi các quc gia ðông Nam Á Nations APEC AsiaPacific Economic Co Din ñàn kinh t Châu Á Thái operation Bình Dương ASEM Asean European Meeting Din ñàn hp tác kinh t Á Âu BOT Built – Operating Transfer Xây dng Kinh doanhChuyn giao BT Built – Transfer Xây dngChuyn giao BTO Built – Transfer Operating Xây dng Chuyn giao Kinh doanh CIEM Central Institute of Economic Vin Nghiên cu qun lý Kinh t Management Trung ương CIF Cost Insurance Freight Giá hàng + bo him + cưc phí CNH Công nghip hóa CNTT Công ngh thông tin DAðT D án ñu tư DTA s Double Taxation Agreement Hip ñnh tránh ñánh thu 2 ln ðTNN ðu tư nưc ngoài FDI Foreign Direct Investment ðu tư trc tip nưc ngoài FOB Free on Board Giao hàng lên tàu GDP Gross Domestic Product Tng sn phm quc ni GSO Tng cc thng kê GTGT Giá tr gia tăng HðH Hin ñi hóa IFC International Financial Công ty Tài chính Quc t Corporation vi IGA s Investment Guaranted Hip ñnh ñm bo ñu tư Agreements IMF International Moneytary Fund Qu tin t quc t JETRO Japan External Trade T chc Xúc tin thương mi Nht Organization Bn KCN Khu Công nghip KCX Khu Ch xut KTQT Kinh t Quc t LHQ Liên Hip Quc M&A Merger and Acquisitions Sát nhp và mua li MIDA Malaysian Industrial Cc phát trin Công nghip Development Authority Malaysia MITI Ministry of International Trade B Công nghip và Thương mi and Industry Malaysia Quc t Malaysia MNCs Multi national Corporations Các Công ty ña quc gia MOFTEC Ministry of Foreign Trade and B hp tác kinh t và mu dch ñi Economic Cooperation ngoi Trung Quc NDT Nhân dân t NEP New Economic Policy Chính sách kinh t mi NHTW Ngân hàng Trung ương ODA Offical Development Assistance Vn h tr phát trin chính thc OECD Organisation of Economic T chc hp tác và phát trin kinh Cooperation and Development t PSDC Penang Skill Development Trung tâm phát trin k năng Centre Penang QLNH Qun lý ngoi hi R&D Reaseach and Development Nghiên cu và Phát trin RM Ringit Malaysia Ringít vii SEZ Special Economic Zone Khu ñc khu kinh t TFP Total Factors Productivity Năng xut các nhân t tng hp TK Tài khon TNCs Transnational Corporations Các tp ñoàn xuyên Quc gia TNDN Thu nhp doanh nghip TNHH Trách nhim hu hn UNCTAD United Nations Conference on T chc Liên Hp Quc v Trade and Development Thương mi và Phát trin USD United State Dolla ðơn v tin t ca M VCCI Phòng Công nghip và Thương mi Vit Nam VNCI D án sáng kin cnh tranh Vit Nam WB World Bank Ngân hàng th gii WFOE Wholly foreignowned Doanh nghip 100% nưc ngoài enterprises WTO World Trade Organisation T chc thương mi th gii XHCN Xã hi ch nghĩa XNK Xut nhp khu viii DANH MC CÁC BNG Bng 2.1: Tng vn FDI trong giai ñon 2001 2010 .......................................43 Bng 2.2: Nhóm 10 quc gia ñu tư ln nht vào Malaysia trong giai ñon 2003 2007.........................................................................................47 Bng 2.3: Quy mô các v M&A Trung Quc trong giai ñon 1997 2005....61 Bng 2.4: Cơ cu FDI theo ngành Malaysia giai ñon 2003 2007 ...............65 Bng 2.5: Lưng vn FDI vào Malaysia phân theo các bang giai ñon 1990 – 1997......66 Bng 3.1: Mc ưu ñãi thu thu nhp doanh nghip............................................99 Bng 3.2: Thi gian min tin thuê ñt.............................................................101 Bng 3.3: Vn ñu tư nưc ngoài theo hình thc lũy k (ch tính d án còn hiu lc ñn ngày 23/6/2011)...........................................................105 Bng 3.4: Kt qu ñiu tra v sc ép cnh tranh ñi vi doanh nghip ...........108 Bng 3.5: Kt qu kho sát doanh nghip FDI trong giai ñon 1996 2001 ...115 Bng 3.6 : S doanh nghip thua l giai ñon 2006 – 2008 ..............................116 Bng 3.7: T sut li nhun ca doanh nghip phân theo hình thc s hu....117 Bng 3.8: Năng sut gia tăng ca vn FDI trong giai ñon 2001 2008 .........122 Bng 3.9: Ưc tính khi lưng cht thi rn t các KCN phía Nam năm 2008126 Bng 3.10: Thu nhp bình quân ca ngưi lao ñng trong các KCN Hà Ni.130 Bng 3.11: Thu nhp ca công nhân theo kho sát năm 2009 ...........................131 Bng 3.12: Cán cân thương mi ca khu vc FDI giai ñon 2000 2010 .........136 Bng 3.13: Tc ñ tăng trưng nhp khu ca doanh nghip trong nưc và doanh nghip FDI trong giai ñon 2001 2008 ...............................137 ix DANH MC CÁC BIU ð, HÌNH Biu ñ 2.1: Lưng vn FDI thc hin ca Trung Quc giai ñon 1979 2008 ...42 Biu ñ 2.2: Dòng vn FDI vào Malaysia trong giai ñon 1971 1996 ...............44 Biu ñ 2.3: Dòng vn FDI vào Malaysia trong giai ñon 1997 2009 ...............45 Biu ñ 2.4: Vn FDI thc hin ca 10 quc gia ñu tư ln nht vào Trung Quc năm 2009 ..................................................................................46 Biu ñ 2.5: T trng vn FDI thc hin theo khu vc ña lý trong giai ñon 1985 – 2009........................................................................................63 Biu ñ 2.6: T l vn FDI vào các ngành giai ñon 1971 1987........................64 Biu ñ 3.1: Vn ñăng ký và vn thc hin FDI ca Vit Nam trong giai ñon 1988 2010.......................................................................................103 Biu ñ 3.2. Cơ cu s d án và vn ñăng ký ca các d án FDI ti Vit Nam phân theo ngành kinh t tính ñn tháng 6/2011 (d án còn hiu lc)110 Biu ñ 3.3: Tình hình kê khai và np thu TNDN ca doanh nghip FDI năm 2006 2010.......................................................................................118 Biu ñ 3.4. S lưng các v ñình công phân theo loi hình doanh nghip giai ñon 1995 2010..............................................................................132 Biu ñ 3.5. T l các v ñình công phân theo loi hình doanh nghip giai ñon 1995 – 2010......................................................................................133 Biu ñ 3.6: Cơ cu ñu tư theo ñi tác tính ñn 23/6/2011 (ch tính nhng d án còn hiu lc) ................................................................................138 Hình 1.1: Nhng vn ñ KTXH ny sinh trong FDI..........................................22 1 PHN M ðU 1. S cn thit ca ñ tài nghiên cu Sau 25 năm ñy mnh thu hút FDI, Vit Nam ñt ñưc nhng thành tu nht ñnh v vn, công ngh hin ñi, kinh nghim qun lý tiên tin và vic làm… Qua ñó, FDI khng ñnh vai trò không th thiu ñi vi nn kinh t Vit Nam. Trưc ht, ñây là ngun vn b sung quan trng vào tng vn ñu tư ca toàn xã hi, làm tăng kh năng sn xut, ñy mnh xut khu, to vic làm và tăng thu nhp cho ngưi lao ñng… Theo B K hoch và ñu tư tính ñn ht năm 2010, VN thu hút ñưc 12.213 d án FDI, vi tng s vn ñăng ký ca các d án còn hiu lc là 192,9 t USD và vn thc hin là 61,5 t USD. Trong ñó, ñu tư vào lĩnh vc công nghip ch bin và ch to có t trng ln nht, vi 7.305 d án, tng vn ñăng ký 93,97 t USD, chim 49% vn ñăng ký ti Vit Nam. ðu tư vào kinh doanh bt ñng sn ñng th hai, vi 348 d án, tng vn ñăng ký 47,99 t USD, chim 25% tng vn ñăng ký. Tip theo là các lĩnh vc xây dng, dch v lưu trú và ăn ung, sn xut, phân phi ñin, nưc, khí, ñiu hòa…, to vic làm cho hơn 1,9 triu lao ñng trc tip chưa k lao ñng gián tip. Bên cnh nhng kt qu ñt ñưc, FDI ñã và ñang làm ny sinh nhng vn ñ có nh hưng tiêu cc ñn s phát trin kinh t xã hi ca ñt nưc, c th như: To sc ép cnh tranh ñi vi các doanh nghip trong nưc; gây ra tình trng mt cân ñi v cơ cu ngành, vùng kinh t; công ngh chuyn giao lc hu; gây ô nhim môi trưng sinh thái; xut hin hin tưng chuyn giá; phát sinh xung ñt trong quan h ch th; và nhng bt cp v ñiu kin sinh hot, làm vic ca ngưi lao ñng… ðây là vn ñ mà không ít nưc gp phi trong quá trình thu hút FDI. Do vy, nghiên cu mt cách toàn din quá trình thu hút và s dng vn FDI vào Vit Nam thi gian qua, trên cơ s tng kt kinh nghim mt s nưc châu Á, ñ ch ra, phân tích và ñánh giá mt cách khách quan, có h thng nhng vn ñ kinh t xã hi ny sinh có ý nghĩa rt ln, nhm khai thác có hiu qu ngun vn 2 này và hn ch nhng chi phí x lý chúng trong tương lai. ðiu ñó, ñòi hi phi có nhng công trình nghiên cu có h thng v FDI và ñ xut gii pháp hu hiu nhm x lý, phòng nga nhng vn ñ kinh t xã hi ny sinh. Vì vy, ñ tài “Nhng vn ñ kinh t xã hi ny sinh trong ñu tư trc tip nưc ngoài ca mt s nưc châu Á và gii pháp cho Vit Nam” ñưc chn ñ nghiên cu. 2. Tng quan các nghiên cu liên quan ñn ñ tài Cho ñn nay, có khá nhiu nghiên cu trong và ngoài nưc thc hin ñánh giá tác ñng ca FDI ti kinh t xã hi nưc tip nhn ñu tư. Mt s nghiên cu trong ñó ñã ít nhiu ñ cp ti tác ñng hai mt ca hot ñng này. V mt lý thuyt, FDI nhi
Luận văn liên quan