Luận văn Hàm số mũ trong dạy học Vật lý ở trung học phổ thông

1. Những ghi nhận ban đầu và câu hỏi xuất phát: Sau khi tham khảo luận văn thạc sĩ cuả Nguyễn Hữu Lợi bảo vệ năm 2008 nghiên cứu về hàm số mũ, chúng tôi ghi nhận được các kết quả sau: Luận văn đã nghiên cứu khái niệm hàm số mũ ở hai cấp độ: tri thức khoa học và tri thức cần giảng dạy với sự tham khảo các tài liệu:

pdf98 trang | Chia sẻ: duongneo | Ngày: 28/07/2017 | Lượt xem: 1115 | Lượt tải: 6download
Bạn đang xem trước 20 trang tài liệu Luận văn Hàm số mũ trong dạy học Vật lý ở trung học phổ thông, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
BOÄ GIAÙO DUÏC VAØ ÑAØO TAÏO TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC SÖ PHAÏM THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH Quách Nguyễn Thị Kim Ngân HÀM SỐ MŨ TRONG DẠY HỌC VẬT LÝ Ở TRUNG HỌC PHỔ THÔNG Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học môn Toán Mã số : 60 14 10 LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. TRẦN LƯƠNG CÔNG KHANH Thành phố Hồ Chí Minh – 2010 LỜI CẢM ƠN Tôi chân thành cảm ơn lãnh đạo và chuyên viên Phòng Khoa Học Công Nghệ - Sau Đại Học, Ban Chủ Nhiệm và giảng viên Khoa Toán trường Đại học Sư phạm thành phố Hồ Chí Minh đã giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn này. Đặc biệt: Tiến sĩ Trần Lương Công Khanh đã vui lòng nhận hướng dẫn tôi hoàn thành luận văn này mặc dù thầy rất bận rộn về công tác chuyên môn. PGS.TS. Lê Thị Hoài Châu, PGS.TS. Lê Văn Tiến, TS. Trần Lương Công Khanh, TS. Lê Thái Bảo Thiên Trung đã nhiệt tình giảng dạy, giúp đỡ tôi trong suốt khoá học Thạc sĩ. PGS.TS. Lê Thị Hoài Châu, TS. Alain Birebent, TS. Vũ Như Thư Hương đã nhiệt tình góp ý để giúp tôi hoàn thiện luận văn. Các anh chị em giáo viên ở tám trường THPT ở thành phố Hồ Chí Minh đã giúp đỡ tôi trong quá trình thực nghiệm. Ban giám hiệu trường THPT Bình Chánh và đồng nghiệp đã tạo điều kiện và giúp đỡ tôi trong suốt thời gian tôi tham gia lớp cao học lý luận và phương pháp dạy học toán ở trường Đại học Sư phạm thành phố Hồ Chí Minh. Các bạn học viên cao học cùng khóa 18 đã chia sẽ những niềm vui, khó khăn trong quá trình học tập, nghiên cứu. Gia đình và những người thân đã động viên, giúp đỡ tôi trong suốt thời gian học tập. Quách Nguyễn Thị Kim Ngân DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT SGK: Sách giáo khoa SBT: Sách bài tập [SGKCL]: Sách giáo khoa chỉnh lý [SBTCL]: Sách bài tập chỉnh lý [SGKNC]: Sách giáo khoa nâng cao [SBTNC]: Sách bài tập nâng cao [SGKCB]: Sách giáo khoa cơ bản [SBTCB]: Sách bài tập cơ bản THPT: Trung học phổ thông MỞ ĐẦU 1. Những ghi nhận ban đầu và câu hỏi xuất phát: Sau khi tham khảo luận văn thạc sĩ cuả Nguyễn Hữu Lợi bảo vệ năm 2008 nghiên cứu về hàm số mũ, chúng tôi ghi nhận được các kết quả sau: Luận văn đã nghiên cứu khái niệm hàm số mũ ở hai cấp độ: tri thức khoa học và tri thức cần giảng dạy với sự tham khảo các tài liệu:  Trang web http:// fr. Wikiversity. Org/ wiki/  Giáo trình toán cao cấp tập 2: Phép tính vi phân - Các hàm thông dụng, Guy Lefort, Viện Đại Học Sài Gòn, 1975  Khái niệm hàm số mũ trong giáo trình Les Logaritmes et leurs applications, André Delachet, Presses Universitaire de France, 1960  SGK đại số và giải tích 11 chỉnh lý hợp nhất năm 2000  SGK giải tích 11 nâng cao, ban KHTN Công trình nghiên cứu đã nêu lên độ lệch giữa tri thức bác học và tri thức cần giảng dạy liên quan đến khái niệm hàm số mũ đồng thời rút ra các quy tắc hợp đồng didactic của giáo viên và học sinh đối với khái niệm này. Luận văn đã thực nghiệm trên hai đối tượng giáo viên và học sinh để kiểm chứng “giả thuyết về sự tồn tại của các quy tắc hợp đồng diadactic gắn liền với đối tượng hàm số mũ”. Trong chương trình vật lý ở trường THPT đã xuất hiện các hàm số bậc nhất, hàm số bậc hai (v=v0+at: phương trình biểu diễn sự biến đổi của vận tốc theo thời gian, x= x0+ v0t+(1/2)at2: phương trình chuyển động của chất điểm chuyển động thẳng biến đổi đều)Vậy hàm số mũ có xuất hiện trong chương trình vật lý phổ thông không? Nếu có thì xuất hiện ở đâu? Xuất hiện như thế nào? Có vai trò gì? Phạm vi ảnh hưởng của nó ra sao? Hàm số mũ trong vật lý đóng vai trò là đối tượng hay công cụ? Hàm số mũ trong các giáo trình đại học và SGK vật lý phổ thông có những sự tương đồng và khác biệt nào? Sự phát minh hàm số mũ trong tóan học đã thúc đẩy sự phát triển của các công trình vật lý như thế nào? Tầm ảnh hưởng của hàm số mũ trong vật lý ra sao? Về mặt thời gian, hàm số mũ xuất hiện trước tiên là để giải quyết nhu cầu toán học hay vật lý? Trong lịch sử, hàm số mũ xuất hiện như thế nào? Phát triển ra sao? Nhằm giải quyết nhu cầu gì của nhân loại? Sự ra đời của hàm số mũ đã thúc đẩy toán học phát triển như thế nào? Trong quá trình dạy học vật lý, giáo viên và học sinh quan niệm như thế nào về sự có mặt của hàm số mũ? Trong lịch sử phát triển của nhân loại, các công trình vật lý đã đóng góp vào quá trình xây dựng hàm số mũ như thế nào? Hàm số mũ xuất hiện trong tóan học và vật lý là độc lập hay có sự giao thoa với nhau? Trong phần kết luận của luận văn, Nguyễn Hữu Lợi đã nhận xét: “hàm mũ còn là một mô hình hóa các hiện tượng tự nhiên, vật lý, hóa học,. Đây là một trong những ứng dụng quan trọng và đầy thú vị của hàm số mũ”. Trên thực tế có thể xây dựng khái niệm hàm số mũ từ việc mô hình hóa một số bài tóan vật lý được không? Đối với các bài tóan vật lý có sự xuất hiện của các phép tính mũ và hàm số mũ, SGK vật lý đã giải quyết các bài tóan này như thế nào? Hàm số mũ được vận dụng như thế nào trong quá trình giải các bài tóan vật lý THPT? Sự vận dụng này có làm biến đổi hay không các khái niệm hàm số mũ đã được xây dựng trong tóan học? Việc giải quyết một hay nhiều kiểu nhiệm vụ có liên quan đến hàm số mũ trong chương trình vật lý phổ thông có thể giúp xây dựng một tình huống dạy học để đưa vào khái niệm hàm số mũ được không? Nếu được ta có thể làm như thế nào? Trong chương trình vật lý trung học phổ thông đòi hỏi những tri thức nào về hàm số mũ? Các bài học trong chương trình vật lý phổ thông sẽ cung cấp những cách tiếp cận khác về hàm số mũ hay chỉ khai thác các tính chất toán học của hàm số này? 2. Mục đích nghiên cứu: Mục đích của đề tài là nghiên cứu hai bộ SGK vật lý lớp 12 ở hai thời kỳ: chương trình chỉnh lý hợp nhất năm 2000 và các SGK vật lý cơ bản và nâng cao hiện hành cùng một số giáo trình đại học, tài liệu hướng dẫn giáo viên, phân phối chương trình 2 môn tóan và vật lý lớp 12, đặc biệt là nghiên cứu thực tế giảng dạy hàm số mũ trong vật lý ở trường THPT để trả lời các câu hỏi sau:  Mục đích của việc đưa các phép tính mũ và hàm số mũ vào chương trình vật lý ở trường THPT?  Sự khác nhau giữa các giáo trình đại học và SGK vật lý trong cách tiếp cận hàm số mũ có tạo ra những thuận lợi hay khó khăn gì cho học sinh khi học tập khái niệm hàm số mũ trong vật lý?  Giáo viên vật lý hiểu biết như thế nào về hàm số mũ?  Những quy tắc hợp đồng didactic về hàm số mũ trong chương trình vật lý phổ thông và trong quá trình giảng dạy của giáo viên dạy vật lý là gì?  Sự tương đồng và khác biệt giữa hai bộ SGK tóan và lý trong việc trình bày hàm số mũ? 3. Khung lý thuyết tham chiếu: Về cơ sở lý luận, chúng tôi sẽ vận dụng các yếu tố công cụ của lý thuyết didactic toán. Cụ thể đó là các khái niệm của lý thuyết nhân chủng học (quan hệ thể chế và quan hệ cá nhân đối với một tri thức, tổ chức toán học), của lý thuyết tình huống (hợp đồng didactic) Quan hệ thể chế: Một đối tượng tri thức O tồn tại đối với thể chế I nếu tồn tại một mối quan hệ thể chế của I với O. Mối quan hệ thể chế này cho biết O xuất hiện ở đâu trong I, hoạt động như thế nào và với vai trò gì trong I, giữ những mối quan hệ nào với các đối tượng khác của I,.v.v... Vấn đề trung tâm trong didactique toán là nghiên cứu các mối quan hệ thể chế, những điều kiện và những hệ quả của nó. Việc nghiên cứu này cho phép làm rõ những đặc trưng trong hình thức và tổ chức của những kiến thức toán học liên quan tới đối tượng tri thức cần nghiên cứu. Việc tìm hiểu mối quan hệ thể chế với đối tượng hàm số mũ trong vật lý giúp chúng tôi xác định được hàm số mũ xuất hiện ở đâu trong chương trình, giáo trình và SGK vật lý phổ thông? Hàm số mũ hoạt động như thế nào trong I? Có vai trò gì trong I, giữ những mối quan hệ nào với những đối tượng khác của I? Quan hệ cá nhân: Quan hệ cá nhân của một cá nhân X đối với đối tượng O là tập hợp những tác động qua lại mà X có thể có với O: thao tác nó, sử dụng nó, nói về nó, nghĩ về nó,Quan hệ cá nhân với một đối tượng O chỉ rõ cách thức mà X biết O. Theo quan điểm này, học tập là sự điều chỉnh mối quan hệ của một cá nhân X với O. Hoặc quan hệ này bắt đầu được thiết lập (nếu nó chưa từng tồn tại), hoặc quan hệ này bị biến đổi (nếu nó đã tồn tại). Sự học tập này làm thay đổi con người. Trong khuôn khổ của luận văn này, chúng tôi tìm hiểu mối quan hệ cá nhân của giáo viên dạy vật lý đối với đối tượng hàm số mũ trong vật lý để biết được giáo viên vật lý nói gì, nghĩ gì về hàm số mũ, thao tác, sử dụng hàm số mũ như thế nào? Tổ chức toán học – công cụ phân tích quan hệ thể chế: Nhằm phân tích mối quan hệ thể chế về một đối tượng tri thức, Chevallard (1998) giới thiệu khái niệm tổ chức toán học (OM) liên quan đến một tri thức. Một OM được lập thành từ bốn yếu tố: các kiểu nhiệm vụ T xuất hiện trong thể chế, các kỹ thuật  cho phép thực hiện các nhiệm vụ T, các công nghệ  giải thích các kỹ thuật  , các lý thuyết  giải thích cho các công nghệ  . Chúng tôi sử dụng công cụ tổ chức toán học để tìm hiểu các kiểu nhiệm vụ liên quan đến hàm số mũ có mặt trong các giáo trình vật lý và các SGK vật lý phổ thông, các yếu tố kỹ thuật giải quyết các kiểu nhiệm vụ trên, các yếu tố công nghệ để hình thành nên kỹ thuật, các yếu tố lý thuyết giải thích cho yếu tố công nghệ. Qua đó, thấy được vai trò của hàm số mũ trong vật lý. Hợp đồng didactic: Để tìm hiểu tập hợp các quy tắc phân chia và giới hạn trách nhiệm của mỗi thành viên – học sinh và giáo viên – trong cách tiếp cận hàm số mũ, kỹ thuật giải các bài tập liên quan đến hàm số mũ trong vật lý thì chúng tôi sử dụng công cụ “hợp đồng didactic”. Hợp đồng didactic là sự mô hình hóa các quyền lợi và nghĩa vụ tiềm ẩn của học sinh và giáo viên về các đối tượng tri thức toán học. Hợp đồng didactic là quy tắc giải mã các hoạt động của quá trình học tập. Chỉ có thể hiểu thấu ý nghĩa của những gì định hướng cách ứng xử của giáo viên và học sinh khi giải thích một cách rõ ràng và chính xác những sự kiện đã quan sát bằng khuôn khổ của hợp đồng. Để nhận ra các hiệu ứng của hợp đồng người ta có thể: - Gây “nhiễu” trong hệ thống giảng dạy sao cho các thành viên chính (giáo viên và học sinh) được đặt vào một tình huống khác lạ gọi là tình huống phá vỡ hợp đồng bằng cách: + Thay đổi các điều kiện sử dụng tri thức + Lợi dụng việc học sinh chưa biết vận dụng một số tri thức nào đó + Tự đặt mình ra ngoài lĩnh vực tri thức đang xét hoặc sử dụng những tình huống mà các tri thức đang xét không giải quyết được + Làm cho giáo viên đối mặt với những ứng xử không phù hợp với điều mà họ mong đợi ở học sinh - Phân tích các thành phần của hệ thống giảng dạy đang tồn tại: + Bằng cách nghiên cứu các câu trả lời của học sinh trong một giờ học + Bằng cách nghiên cứu các ước lượng toán học của học sinh khi vận dụng những tri thức nào đó + Bằng cách nghiên cứu các bài tập được giải hoặc được ưu tiên hơn trong các SGK Trong khuôn khổ phạm vi lý thuyết được lựa chọn, các câu hỏi được đặt ra trong mục đích nghiên cứu có thể được trình bày lại như sau: Trong thể chế dạy học vật lý ở Việt Nam, biểu thức mũ và hàm số mũ xuất hiện ở đâu? Hàm số mũ hoạt động như thế nào? Có vai trò gì, giữ những mối quan hệ nào với những đối tượng khác? Những qui tắc hợp đồng nào đặc trưng cho hàm số mũ trong vật lý? Mối quan thể chế với hàm số mũ ảnh hưởng như thế nào lên mối quan hệ cá nhân tương ứng của giáo viên? Giáo viên dạy vật lý nghĩ gì về hàm số mũ, thao tác và sử dụng hàm số mũ như thế nào? 4. Phương pháp nghiên cứu: Phương pháp nghiên cứu mà chúng tôi thực hiện trong luận văn này là: Trước hết, chúng tôi nghiên cứu một số tài liệu để tìm hiểu sơ nét về lịch sử xuất hiện biểu thức mũ, phép tính mũ và hàm số mũ. Kế đến, chúng tôi nghiên cứu, phân tích một số giáo trình vật lý ở bậc đại học. Nghiên cứu này giúp chúng tôi tìm hiểu cách trình bày các vấn đề về hàm số mũ trong vật lý ở bậc đại học. Từ đó, chúng tôi có thể so sánh cách trình bày hàm số mũ trong một số giáo trình toán ở bậc đại học. Dựa vào phân tích trên, chúng tôi sẽ nghiên cứu thể chế dạy học vật lý ở các trường THPT Việt Nam liên quan đến hàm số mũ. Từ đó, chúng tôi có thể so sánh cách trình bày hàm số mũ trong thể chế dạy học toán ở các trường THPT Việt Nam. Những kết quả đạt được ở trên cho phép đề ra các câu hỏi mới và các giả thuyết nghiên cứu mà tính thích đáng của chúng sẽ được kiểm chứng bằng thực nghiệm. Thực nghiệm nghiên cứu quan hệ cá nhân của giáo viên dạy vật lý với đối tượng hàm số mũ 5. Tổ chức luận văn: Luận văn gồm những phần chính sau đây:  Phần mở đầu: Trình bày những ghi nhận ban đầu và câu hỏi xuất phát dẫn đến việc lựa chọn đề tài nghiên cứu, mục đích nghiên cứu, phạm vi lý thuyết tham chiếu, phương pháp nghiên cứu và tổ chức của luận văn.  Chương 1: Hàm số mũ trong lịch sử khoa học  Chương 2: Hàm số mũ trong các giáo trình vật lý đại học. Chương này chúng tôi sẽ trình bày cách thức xuất hiện của hàm số mũ ở bậc đại học, qua đó nêu nhận xét tìm được từ các giáo trình này.  Chương 3: Hàm số mũ trong các SGK vật lý phổ thông. Mục đích chương là phân tích chương trình và SGK vật lý qua hai thời kỳ trước và sau năm 2005 để làm rõ mối quan hệ thể chế đối với khái niệm hàm số mũ. Từ đó làm rõ vai trò của hàm số mũ trong chương trình vật lý phổ thông và làm rõ các ràng buộc của thể chế, các quy tắc của hợp đồng liên quan đến khái niệm này. Tổng hợp các kết quả chương 1 và chương 2 để đề xuất giả thuyết nghiên cứu.  Chương 4: Thực nghiệm Triển khai các thực nghiệm nhằm kiểm chứng tính thỏa đáng của giả thuyết nghiên cứu mà chúng tôi đã đề ra trong chương 3.  Phần kết luận: Trình bày tóm tắt các kết quả đạt được ở các chương 1, 2, 3, 4 và mở ra hướng nghiên cứu mới của luận văn. CHƯƠNG 1: HÀM SỐ MŨ TRONG LỊCH SỬ KHOA HỌC 1.1. Sơ lược lịch sử các biểu thức mũ, phép tính mũ và hàm số mũ trong tác phẩm “A history of mathematic” của tác giả Carl B. Boyer: Trong tác phẩm này vị giáo sư xuất sắc Carl B. Boyer cho rằng John Napier (1550-1617) - nam tước vùng Murchiston – đã sáng tạo nên hàm số lôgarit vào khoảng năm 1594. Đối với hàm số mũ, Carl B. Boyer đưa ra những dữ liệu ít rõ ràng hơn. Ông cho rằng trong chuyên luận về số hạt cát, Archimède (khoảng 287 trước Thiên Chúa - 212 trước Thiên Chúa) đã biểu diễn nhiều số lớn bằng cách sử dụng một cách ghi có liên quan đến biểu thức mũ. Khi nghiên cứu các số lớn, Apollonius (khoảng 262 trước TC – khoảng 190 trước TC) vùng Perga cũng tiếp cận với các biểu thức mũ nhờ sử dụng các « bộ bốn » của ông. Như vậy, trước công nguyên biểu thức mũ xuất hiện nhằm phục vụ nhu cầu biểu diễn các số lớn và chúng tôi thấy rằng biểu thức mũ đã xuất hiện trước phép tính lôgarit. Vào thời Trung cổ, Thomas Brawardine (1290-1349) đã có những bước tiến nhất định khi khảo sát các hàm siêu việt. Nicole Oresme (1323-1383) tiếp nối công trình này bằng cách tổng quát hóa lý thuyết về các tỷ lệ. Ông cũng nghiên cứu hàm số x mũ căn 2 ( 2x ). Giáo sư Carl Boyer cho rằng “dường như ta có thể tìm thấy một số nhận xét xa xưa về sự tăng dân số theo quy luật mũ. Công thức tăng trưởng và nhân rộng rồi lấp đầy địa cầu của Sáng thế ký chứng tỏ rằng khái niệm tăng theo quy luật mũ đã được biết đến ít nhiều”. Như vậy, vào thời trung cổ quy luật mũ xuất hiện phục vụ nhu cầu tính toán tốc độ tăng dân số. Như Olivier T đã nói, các hàm lũy thừa được biết đến từ lâu với các số mũ là số tự nhiên. Chỉ đến cuối thời Trung cổ, ta mới thấy xuất hiện các số mũ nguyên âm hay phân số (trong các công trình của Oresme, Bradwardine) nhưng các cố gắng này còn mang tính trực giác và chưa có ý nghĩa lớn. Newton (1643-1727) sử dụng một cách hệ thống các số mũ phân và âm vào khai triển các nhị thức: (a + b)n = an + nan -1b + 2 )1( nn an – 2b2 + Tuy nhiên, định nghĩa về một số nâng lên lũy thừa là số thực bất kỳ (yếu tố tạo thành hàm mũ) lại phải thông qua hàm lôgarit. Các phép tính lôgarit được sáng tạo bởi John Neper người Scotland vào đầu thế kỷ 16, chủ yếu để đơn giản các phép tính. Thật vậy, phép tính lôgarit chuyển phép nhân thành phép cộng bằng cách sử dụng công thức ln (ab) = ln a + ln b và bảng lôgarit. Nhà thiên văn J. Kepler đã sử dụng ngay lập tức các phép tính này. Chúng ta thấy rằng, định nghĩa về một số nâng lên lũy thừa là số thực bất kỳ không xuất phát từ việc định nghĩa lũy thừa với số mũ vô tỉ (mặc dù lũy thừa với số mũ vô tỷ căn 2 đã xuất hiện vào thế kỷ 14) mà phải thông qua hàm số lôgarit. Như vậy lũy thừa với số mũ thực xuất hiện sau phép tính lôgarit và hàm số lôgarit. Về mặt toán học, hàm số mũ là hàm ngược của hàm lôgarit. Thế nhưng khái niệm hàm số chỉ xuất hiện tường minh vào đầu thế kỷ 18 và trên thực tế hàm số mũ cũng thật sự xuất hiện vào thế kỷ 18 trong tác phẩm Nhập môn giải tích các vô cùng bé của Léonard Euler (1707-1783) xuất bản tại Lausanne năm 1748. Chính Euler đã đưa ra ký hiệu ex mà ngày nay đã trở thành kinh điển. Từ hàm số mũ cơ số e này, người ta định nghĩa hàm số mũ với cơ số a là số thực dương bất kỳ và ký hiệu là ax. Chúng tôi có nhận xét: hàm số mũ xuất hiện độc lập với hàm số lôgarit, không được định nghĩa là hàm ngược của hàm lôgarit. Euler cũng đưa ra các phép tính về sự gia tăng dân số, đặc biệt là ví dụ về sự tăng dân ở vùng Déluge với 6 người. Đó là một chứng minh thuần túy toán học và không xét đến sự thoái hóa của thế hệ sau do hôn nhân cận huyết. Như vậy, Vào thế kỷ 18, hàm số mũ cũng phục vụ nhu cầu tính tóan sự gia tăng dân số, hàm số mũ cơ số e được các nhà tóan học quan tâm nhiều hơn hàm số mũ với các cơ số khác. Vì số e là hằng số thực quan trọng của toán học, hàm số mũ cơ số e được sử dụng nhiều trong toán học và vật lý nên dưới đây chúng chúng tôi sẽ trình bày một vài nét về lịch sử của số e : Số e được người ta tìm ra trong quá trình chuẩn hóa các hàm số mũ, số e được Euler gọi là “số của mũ” vào năm 1761. Lôgarit tự nhiên xuất hiện lần đầu vào năm 1618 trong phụ lục một chuyên luận của Napier (có thể do William Oughtred viết). Năm 1624, Briggs đưa ra xấp xỉ lôgarit thập phân của một số mà ông không thể xác định chính xác. Số này có thể là số e. Năm 1647, Grégoire de Saint-Vincent tính diện tích hình phẳng nằm dưới hyperbol y = 1/x nhưng không sử dụng tường minh số e. Năm 1661, Huygens tính được diện tích hình phẳng trên nhờ các hàm lôgarit. Vì e là số thực mà diện tích hình phẳng nằm dưới hyperbol bằng 1 khi x chạy từ 1 đến e, nó được chú ý vào thời kỳ này nhưng vẫn chưa được xem là cơ số của lôgarit tự nhiên. Năm 1683, số e xuất hiện lần đầu với tư cách là một hằng số đáng nhớ khi Bernoulli nghiên cứu về cách tính lãi suất và đi đến việc tính giới hạn của dãy (1 + 1/n)n. Nhưng vào thời điểm ấy, không ai để ý đến mối liên hệ giữa số e với lôgarit tự nhiên. Tuy nhiên, trong giai đoạn này, người ta bắt đầu xem hàm số lôgarit cơ số a là hàm ngược của hàm số mũ cơ số a. Trong một bức thư gửi Huygens, Leibniz đã xác định cơ số của lôgarit tự nhiên nhưng ông lại ký hiệu nó là b. Trong một bức thư gửi Goldbach năm 1731, Euler đã ký hiệu số này là e. Euler cũng khai triển e thành chuỗi và liên phân số. 1.2. Sơ lược lịch sử các biểu thức mũ, phép tính mũ và hàm số mũ trong tác phẩm “A history of mathematical notations” của tác giả Florian Cajori: Từ tài liệu này chúng tôi có những ghi nhận sau: a. Số mũ xuất hiện trước tiên trong các biểu thức lũy thừa và các phương trình lũy thừa, số mũ chỉ là các số nguyên dương cố định. Các nhà khoa học có nhiều thiết kế cho kí hiệu mũ. b. Kế tiếp số mũ được áp dụng cho các cơ số là các chữ cái xác định, số mũ cũng là các số nguyên dương cố định. Người đầu tiên đã sử dụng các chữ cái để viết cơ số là Romanus, tiếp theo là Pierre Hérigone, James Hume và cũng có nhiều thiết kế cho kí hiệu mũ. Vào 1637, Descartes đã phát minh ra kí hiệu mũ mà ngày nay chúng ta đang sử dụng. c. Số mũ là các số âm, phân số: những số mũ âm và phân số được đề nghị bởi Oresme, Chuquet, Stevin và những người khác
Luận văn liên quan