Một số biện pháp nhằm đẩy mạnh và nâng cao hiệu quả xuất khẩu lao động Việt Nam trong những năm tới

Sau gần 20 năm đổi mới nền kinh tế, từ một nền kinh tế tập trung quan liêu bao cấp sang nền kinh tế thị trường, theo định hướng Xã hội chủ nghĩa và có sự quản lý của Nhà nước, nền kinh tế nước nhà đã đạt được những thành tựu quan trọng bước đầu, song cũng chỉ đáp ứng được một phần trước những nhu cầu cấp thiết của xã hội, đặc biệt là nhu cầu việc làm do tỷ lệ thất nghiệp gia tăng từ chuyển đổi nền kinh tế và bùng nổ dân số. Trong những năm gần đây, xuất khẩu lao động đã trở thành một hoạt động kinh tế - xã hội quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế của nước ta. Từ khi ra đời và phát triển đến nay đã được hơn 20 năm, xuất khẩu lao động Việt Nam đã đạt được những thành tựu đáng kể, song bên cạnh đó, vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế và những thách thức mới. Với sức ép nội tại về việc làm, nguyện vọng của người lao động và lợi ích Quốc gia, đòi hỏi phải được đẩy mạnh và nâng cao hiệu quả, kể cả số lượng lẫn chất lượng của chương trình xuất khẩu lao động, hiện tại cũng như trong những năm tới. Nhằm đưa lĩnh vực xuất khẩu lao động lên một tầm cao mới, tương xứng với vị trí và vai trò quan trọng của nó. Trong điều kiện, hoàn cảnh kinh tế nước ta hiện nay và xu hướng hội nhập kinh tế quốc tế, đẩy mạnh xuất khẩu lao động Việt Nam hay thực chất là đưa nhiều lao động Việt Nam đi làm việc có thời hạn ở nước ngoài là một hoạt động cần thiết. Sau quá trình học tập, nghiên cứu và đi thực tập, là một sinh viên tôi nhận thức sâu sắc rằng: Xuất khẩu lao động quả thực là một vấn đề mới, rất khó và phức tạp; đang được Đảng, Nhà nước và toàn Xã hội quan tâm, coi đó là một trong 4 ngành kinh tế quan trọng của đất nước. Với lý do đó tôi đã lựa chọn đề tài “Một số biện pháp nhằm đẩy mạnh và nâng cao hiệu quả xuất khẩu lao động Việt Nam trong những năm tới” làm đề tài cho Luận văn tốt nghiệp của mình, nhằm góp phần làm rõ thêm về mặt lý luận và đáp ứng yêu cầu thực tiễn cũng như những yêu cầu mới đối với xuất khẩu lao động trong những năm tới.

doc88 trang | Chia sẻ: lvbuiluyen | Ngày: 14/12/2012 | Lượt xem: 1498 | Lượt tải: 3download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Một số biện pháp nhằm đẩy mạnh và nâng cao hiệu quả xuất khẩu lao động Việt Nam trong những năm tới, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
Lêi nãi ®Çu Sau gÇn 20 n¨m ®æi míi nÒn kinh tÕ, tõ mét nÒn kinh tÕ tËp trung quan liªu bao cÊp sang nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng, theo ®Þnh h­íng X· héi chñ nghÜa vµ cã sù qu¶n lý cña Nhµ n­íc, nÒn kinh tÕ n­íc nhµ ®· ®¹t ®­îc nh÷ng thµnh tùu quan träng b­íc ®Çu, song còng chØ ®¸p øng ®­îc mét phÇn tr­íc nh÷ng nhu cÇu cÊp thiÕt cña x· héi, ®Æc biÖt lµ nhu cÇu viÖc lµm do tû lÖ thÊt nghiÖp gia t¨ng tõ chuyÓn ®æi nÒn kinh tÕ vµ bïng næ d©n sè. Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, xuÊt khÈu lao ®éng ®· trë thµnh mét ho¹t ®éng kinh tÕ - x· héi quan träng trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn kinh tÕ cña n­íc ta. Tõ khi ra ®êi vµ ph¸t triÓn ®Õn nay ®· ®­îc h¬n 20 n¨m, xuÊt khÈu lao ®éng ViÖt Nam ®· ®¹t ®­îc nh÷ng thµnh tùu ®¸ng kÓ, song bªn c¹nh ®ã, vÉn cßn tån t¹i nhiÒu h¹n chÕ vµ nh÷ng th¸ch thøc míi. Víi søc Ðp néi t¹i vÒ viÖc lµm, nguyÖn väng cña ng­êi lao ®éng vµ lîi Ých Quèc gia, ®ßi hái ph¶i ®­îc ®Èy m¹nh vµ n©ng cao hiÖu qu¶, kÓ c¶ sè l­îng lÉn chÊt l­îng cña ch­¬ng tr×nh xuÊt khÈu lao ®éng, hiÖn t¹i còng nh­ trong nh÷ng n¨m tíi. Nh»m ®­a lÜnh vùc xuÊt khÈu lao ®éng lªn mét tÇm cao míi, t­¬ng xøng víi vÞ trÝ vµ vai trß quan träng cña nã. Trong ®iÒu kiÖn, hoµn c¶nh kinh tÕ n­íc ta hiÖn nay vµ xu h­íng héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ, ®Èy m¹nh xuÊt khÈu lao ®éng ViÖt Nam hay thùc chÊt lµ ®­a nhiÒu lao ®éng ViÖt Nam ®i lµm viÖc cã thêi h¹n ë n­íc ngoµi lµ mét ho¹t ®éng cÇn thiÕt. Sau qu¸ tr×nh häc tËp, nghiªn cøu vµ ®i thùc tËp, lµ mét sinh viªn t«i nhËn thøc s©u s¾c r»ng: XuÊt khÈu lao ®éng qu¶ thùc lµ mét vÊn ®Ò míi, rÊt khã vµ phøc t¹p; ®ang ®­îc §¶ng, Nhµ n­íc vµ toµn X· héi quan t©m, coi ®ã lµ mét trong 4 ngµnh kinh tÕ quan träng cña ®Êt n­íc. Víi lý do ®ã t«i ®· lùa chän ®Ò tµi “Mét sè biÖn ph¸p nh»m ®Èy m¹nh vµ n©ng cao hiÖu qu¶ xuÊt khÈu lao ®éng ViÖt Nam trong nh÷ng n¨m tíi” lµm ®Ò tµi cho LuËn v¨n tèt nghiÖp cña m×nh, nh»m gãp phÇn lµm râ thªm vÒ mÆt lý luËn vµ ®¸p øng yªu cÇu thùc tiÔn còng nh­ nh÷ng yªu cÇu míi ®èi víi xuÊt khÈu lao ®éng trong nh÷ng n¨m tíi. §èi t­îng nghiªn cøu: §èi t­îng nghiªn cøu cña LuËn v¨n lµ ho¹t ®éng xuÊt khÈu lao ®éng ViÖt Nam hay thùc chÊt lµ viÖc ®­a ng­êi lao ®éng ViÖt Nam ®i lµm viÖc cã thêi h¹n ë n­íc ngoµi. Ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu: LuËn v¨n sö dông mét sè c¸c ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu chñ yÕu sau: Ph­¬ng ph¸p biÖn chøng. Ph­¬ng ph¸p ph©n tÝch. Ph­¬ng ph¸p thèng kª to¸n. Ph­¬ng ph¸p chuyªn gia, ®iÒu tra kh¶o nghiÖm tæng kÕt thùc tiÔn. Néi dung nghiªn cøu: X©y dùng c¬ së lý luËn vÒ viÖc ®Èy m¹nh vµ n©ng cao hiÖu qu¶ cña xuÊt khÈu lao ®éng ViÖt Nam. Ph©n tÝch vµ ®¸nh gi¸ thùc tr¹ng cña ho¹t ®éng xuÊt khÈu lao ®éng ViÖt Nam qua c¸c thêi kú tõ 1980 ®Õn nay. Qua ®ã ph¸t hiÖn nh÷ng ®iÓm tÝch cùc vµ h¹n chÕ (tån t¹i khiÕm khuyÕt cña xuÊt khÈu lao ®éng ViÖt Nam), tiÕn tíi x©y dùng c¸c ph­¬ng h­íng, biÖn ph¸p ®Èy m¹nh vµ n©ng cao hiÖu qu¶ xuÊt khÈu lao ®éng ViÖt Nam. §ång thêi, ®­a ra c¸c kiÕn nghÞ, chÝnh s¸ch nh»m ®Èy m¹nh vµ n©ng cao hiÖu qu¶ cña xuÊt khÈu lao ®éng ViÖt Nam trong hiÖn t¹i còng nh­ trong nh÷ng n¨m tíi. Víi l­îng thêi gian nghiªn cøu, thùc tËp vµ viÕt ®Ò tµi h¹n hÑp, néi dung nghiªn cøu cña ®Ò tµi mµ t¸c gi¶ ®­a ra d­íi ®©y sÏ kh«ng thÓ tr¸nh khái nh÷ng thiÕu sãt bÊt cËp. KÝnh mong c¸c ThÇy gi¸o, C« gi¸o, c¸c C« chó, Anh chÞ c¸n bé c«ng nh©n viªn thuéc Côc Qu¶n lý Lao ®éng víi n­íc ngoµi vµ C«ng ty Cung øng Nh©n lùc Quèc tÕ vµ Th­¬ng m¹i (SONA) cïng c¸c b¹n sinh viªn quan t©m gãp ý phª b×nh ®Ó ®Ò tµi luËn v¨n nµy ®­îc hoµn thiÖn h¬n. Ngoµi c¸c phÇn: Lêi nãi ®Çu, Danh môc c¸c tµi liÖu tham kh¶o vµ Phô lôc, néi dung cña ®Ò tµi LuËn v¨n ®­îc chia thµnh 3 ch­¬ng sau ®©y: Ch­¬ng 1: C¬ së lý luËn vÒ xuÊt khÈu lao ®éng. Ch­¬ng 2: Thùc tr¹ng ho¹t ®éng xuÊt khÈu lao ®éng ViÖt Nam qua c¸c thêi kú. Ch­¬ng 3: Mét sè biÖn ph¸p chñ yÕu nh»m ®Èy m¹nh vµ n©ng cao hiÖu qu¶ xuÊt khÈu lao ®éng ViÖt Nam trong nh÷ng n¨m tíi. Hµ Néi, ngµy 16 th¸ng 12 n¨m 2003. Ng­êi thùc hiÖn: Sinh viªn: NguyÔn L­¬ng §oµn. lêi c¶m ¬n Tr­íc hÕt, cho phÐp em ®­îc bµy tá lêi c¶m ¬n vµ lßng biÕt ¬n s©u s¾c tíi tËp thÓ ThÇy gi¸o, C« gi¸o tr­êng §¹i häc Qu¶n lý vµ Kinh doanh Hµ Néi, ®· d¹y dç, d×u d¾t em trong suèt qu¸ tr×nh häc tËp vµ nghiªn cøu t¹i Nhµ tr­êng. Em xin ch©n thµnh c¶m ¬n ThÇy gi¸o Tr­ëng khoa Th­¬ng m¹i P.G.S T.S TrÇn V¨n Chu, ThÇy gi¸o Phã chñ nhiÖm khoa Th­¬ng m¹i T.S TrÇn V¨n HoÌ cïng tËp thÓ c¸c ThÇy c« trong khoa, ®· t¹o mäi ®iÒu kiÖn tèt nhÊt cho em trong viÖc häc tËp, rÌn luyÖn còng nh­ ®i thùc tËp vµ viÕt ®Ò tµi luËn v¨n cña m×nh. §Æc biÖt, cho phÐp em ®­îc bµy tá t×nh c¶m vµ lßng biÕt ¬n ch©n thµnh tíi ThÇy gi¸o T.S NguyÔn Anh TuÊn Phã phßng tæ chøc c¸n bé, tr­êng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n Hµ Néi, ng­êi ®· dµnh nhiÒu thêi gian tËn t×nh h­íng dÉn em trong viÖc ®Þnh h­íng, lùa chän vµ viÕt ®Ò tµi luËn v¨n cña m×nh. Em còng xin ®­îc bµy tá lêi c¶m ¬n s©u s¾c tíi c¸c C«, Chó, Anh ChÞ c¸n bé c«ng nh©n viªn Côc Qu¶n lý Lao ®éng víi N­íc ngoµi – Bé Lao ®éng Th­¬ng binh vµ X· héi sè 41 Lý Th¸i Tæ – Hoµn KiÕm - Hµ Néi cïng c¸c C«, Chó, Anh, ChÞ c¸n bé c«ng nh©n viªn thuéc C«ng ty Cung øng Nh©n lùc Quèc tÕ vµ Th­¬ng m¹i SONA sè 34 §¹i Cå ViÖt – Hai Bµ Tr­ng – Hµ Néi. §· hîp t¸c, tËn t×nh quan t©m gióp ®ì em trong suèt qu¸ tr×nh t×m hiÓu vµ nghiªn cøu vÒ c¸c ho¹t ®éng qu¶n lý, kinh doanh xuÊt khÈu lao ®éng t¹i Côc vµ C«ng ty, ®Ó em sím hoµn thµnh ®Ò tµi luËn v¨n tèt nghiÖp cña m×nh. Xin ch©n thµnh c¶m ¬n c¸c C¸ nh©n, Tæ chøc kinh tÕ, X· héi ®· cung cÊp vµ cho phÐp sö dông tµi liÖu trong viÖc thùc hiÖn vµ viÕt ®Ò tµi cña cuèn luËn v¨n nµy. Hµ Néi, ngµy 16 th¸g 12 n¨m 2003. Sinh viªn: NguyÔn L­¬ng §oµn Líp 402 – KT§N Ch­¬ng 1 C¬ së lý luËn vÒ xuÊt khÈu lao ®éng 1. B¶n chÊt cña ho¹t ®éng xuÊt khÈu lao ®éng. 1.1 Mét sè kh¸i niÖm c¬ b¶n. 1.1.1 Kh¸i niÖm nguån nh©n lùc. Nguån nh©n lùc lµ mét lùc l­îng bao gåm toµn bé lao ®éng trong x· héi, kh«ng ph©n biÖt vÒ tr×nh ®é, tay nghÒ, Nam n÷, tuæi t¸c. HoÆc nguån nh©n lùc cßn ®­îc hiÓu lµ mét bé phËn cña d©n sè, bao gåm nh÷ng ng­êi cã viÖc lµm vµ nh÷ng ng­êi thÊt nghiÖp. 1.1.2 Kh¸i niÖm nguån lao ®éng. Nguån lao ®éng lµ mét bé phËn cña d©n c­, bao gåm nh÷ng ng­êi ®ang ë trong ®é tuæi lao ®éng, kh«ng kÓ mÊt kh¶ n¨ng lao ®éng, vµ bao gåm nh÷ng ng­êi ngoµi ®é tuæi lao ®éng(1). 1.1.3 Kh¸i niÖm nh©n lùc. Nh©n lùc lµ nguån lùc cña mçi con ng­êi, nã bao gåm c¶ thÓ lùc vµ trÝ lùc. 1.1.4 Kh¸i niÖm lao ®éng. Lao ®éng lµ ho¹t ®éng cã chñ ®Ých, cã ý thøc cña con ng­êi nh»m thay ®æi nh÷ng nh÷ng vËt thÓ tù nhiªn phï hîp víi lîi Ých cña m×nh. Lao ®éng cßn lµ sù vËn ®éng cña søc lao ®éng trong qu¸ tr×nh t¹o ra cña c¶i, vËt chÊt vµ tinh thÇn, lµ qu¸ tr×nh kÕt hîp gi÷a søc lao ®éng vµ t­ liÖu s¶n xuÊt. 1.1.5 Kh¸i niÖm søc lao ®éng. Søc lao ®éng lµ tæng hîp thÓ lùc vµ trÝ lùc cña con ng­êi trong qu¸ tr×nh lao ®éng t¹o ra cña c¶i, vËt chÊt, tinh thÇn cho x· héi. 1.1.6 Kh¸i niÖm viÖc lµm. ViÖc lµm lµ mét ho¹t ®éng cã Ých, kh«ng bÞ ph¸p luËt ng¨n cÊm, cã thu nhËp hoÆc t¹o ®iÒu kiÖn t¨ng thªm thu nhËp cho nh÷ng ng­êi trong cïng hé gia ®×nh. 1.1.7 Kh¸i niÖm xuÊt khÈu lao ®éng. XuÊt khÈu lao ®éng: (Export of Labour), ®­îc hiÓu nh­ lµ c«ng viÖc ®­a ng­êi lao ®éng tõ n­íc së t¹i ®i lao ®éng t¹i n­íc cã nhu cÇu thuª m­ín lao ®éng. Lao ®éng xuÊt khÈu: (Labour Export), lµ b¶n th©n ng­êi lao ®éng, cã nh÷ng ®é tuæi kh¸c nhau, søc kháe vµ kü n¨ng lao ®éng kh¸c nhau, ®¸p øng ®­îc nh÷ng yªu cÇu cña n­íc nhËp khÈu lao ®éng. Nh­ trªn ®· ®Ò cËp, viÖc c¸c n­íc ®­a lao ®éng ®i lµm viÖc ë n­íc ngoµi theo nghÜa réng tøc lµ tham gia vµo qu¸ tr×nh di d©n quèc tÕ vµ nã ph¶i tu©n theo hoÆc lµ HiÖp ®Þnh gi÷a hai quèc gia, hoÆc lµ ph¶i tu©n theo C«ng ­íc quèc tÕ, hoÆc th«ng lÖ quèc tÕ, tïy theo tõng tr­êng hîp kh¸c nhau mµ nã n»m ë trong giíi h¹n nµo. Nh­ vËy, viÖc di chuyÓn lao ®éng trong ph¹m vi toµn cÇu b¶n th©n nã còng cã nh÷ng biÕn d¹ng kh¸c nhau. Nã võa mang ý nghÜa xuÊt khÈu lao ®éng, võa mang ý nghÜa cña di chuyÓn lao ®éng. Do ®ã, ®· ph¸t sinh ra vÊn ®Ò sau: 1.1.8 Kh¸i niÖm thÞ tr­êng. ThÞ tr­êng lµ n¬i diÔn ra c¸c ho¹t ®éng trao ®æi, mua b¸n hµng ho¸, dÞch vô. 1.1.9 Kh¸i niÖm thÞ tr­êng lao ®éng. ThÞ tr­êng lao ®éng lµ mét bé phËn cÊu thµnh cña hÖ thèng thÞ tr­êng trong nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng ph¸t triÓn. ë ®ã diÔn ra qu¸ tr×nh tho¶ thuËn, trao ®æi, thuª m­ín lao ®éng gi÷a hai bªn, bªn sö dông vµ bªn cho thuª lao ®éng. 1.1.10 Kh¸i niÖm thÞ tr­êng lao ®éng trong n­íc. ThÞ tr­êng lao ®éng trong n­íc lµ mét lo¹i thÞ tr­êng, trong ®ã mäi lao ®éng ®Òu cã thÓ tù do di chuyÓn tõ n¬i nµy ®Õn n¬i kh¸c, nh­ng trong ph¹m vi biªn giíi cña mét quèc gia. l.1.11 Kh¸i niÖm thÞ tr­êng lao ®éng quèc tÕ. ThÞ tr­êng lao ®éng quèc tÕ lµ mét bé phËn cÊu thµnh cña hÖ thèng thÞ tr­êng thÕ giíi, trong ®ã lao ®éng tõ n­íc nµy cã thÓ di chuyÓn tõ n­íc nµy sang n­íc kh¸c th«ng qua HiÖp ®Þnh, c¸c Tho¶ thuËn gi÷a hai hay nhiÒu quèc gia trªn thÕ giíi. 1.2 Sù h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn cña thÞ tr­êng hµng ho¸ søc lao ®éng quèc tÕ. Do sù ph¸t triÓn kh«ng ®ång ®Òu vÒ tr×nh ®é ph¸t triÓn kinh tÕ – x· héi, còng nh­ sù ph©n bè kh«ng ®ång ®Òu vÒ tµi nguyªn, d©n c­, khoa häc c«ng nghÖ gi÷a c¸c vïng, khu vùc vµ gi÷a c¸c quèc gia, dÉn ®Õn kh«ng mét quèc gia nµo l¹i cã thÓ cã ®Çy ®ñ, ®ång bé c¸c yÕu tè cÇn thiÕt cho s¶n xuÊt vµ ph¸t triÓn kinh tÕ. §Ó gi¶i quyÕt t×nh tr¹ng bÊt c©n ®èi trªn, tÊt yÕu sÏ dÉn ®Õn viÖc c¸c quèc gia ph¶i t×m kiÕm vµ sö dông nh÷ng nguån lùc tõ bªn ngoµi ®Ó bï ®¾p mét phÇn thiÕu hôt c¸c yÕu tè cÇn thiÕt cho s¶n xuÊt vµ ph¸t triÓn kinh tÕ cña ®Êt n­íc m×nh. Th«ng h­êng, c¸c n­íc xuÊt khÈu lao ®éng ®Òu lµ nh÷ng quèc gia kÐm hoÆc ®ang ph¸t triÓn, d©n sè ®«ng, thiÕu viÖc lµm ë trong n­íc hoÆc cã thu nhËp thÊp, kh«ng ®ñ ®Ó ®¶m b¶o cho cuéc sèng cña gia ®×nh vµ cho chÝnh b¶n th©n ng­êi lao ®éng. Nh»m kh¾c phôc t×nh tr¹ng khã kh¨n nµy, buéc c¸c n­íc trªn ph¶i t×m kiÕm viÖc lµm cho ng­êi lao ®éng cña n­íc m×nh tõ bªn ngoµi. Trong khi ®ã, ë nh÷ng n­íc cã nÒn kinh tÕ ph¸t triÓn th­êng l¹i cã Ýt d©n, thËm chÝ cã nh÷ng n­íc ®«ng d©n nh­ng vÉn kh«ng ®ñ nh©n lùc ®Ó ®¸p øng nhu cÇu s¶n xuÊt do nhiÒu nguyªn nh©n: C«ng viÖc nÆng nhäc, nguy hiÓm vµ ®éc h¹i… nªn kh«ng hÊp dÉn hä, dÉn tíi thiÕu hôt lao ®éng cho s¶n xuÊt. §Ó cã thÓ duy tr× vµ ph¸t triÓn s¶n xuÊt, b¾t buéc c¸c n­íc nµy ph¶i ®i thuª lao ®éng tõ c¸c n­íc kÐm ph¸t triÓn h¬n, cã nhiÒu lao ®éng d«i d­ vµ ®ang cã kh¶ n¨ng cung øng lao ®éng lµm thuª. VËy lµ ®· xuÊt hiÖn nhu cÇu trao ®æi gi÷a mét bªn lµ nh÷ng quèc gia cã nguån lao ®éng d«i d­ víi mét bªn lµ c¸c n­íc cã nhiÒu viÖc lµm, cÇn thiÕt ph¶i cã ®ñ sè l­îng lao ®éng ®Ó s¶n xuÊt. Do ®ã v« h×nh chung ®· lµm xuÊt hiÖn (Cung – CÇu): Cung, ®¹i diÖn cho bªn cã nguån lao ®éng, cßn CÇu ®¹i diÖn cho bªn c¸c n­íc cã nhiÒu viÖc lµm, ®i thuª lao ®éng. §iÒu nµy còng ®ång nghÜa víi viÖc ®· h×nh thµnh lªn mét lo¹i thÞ tr­êng, ®ã lµ thÞ tr­êng hµng ho¸ lao ®éng quèc tÕ. Khi lao ®éng ®­îc hai bªn mang ra tho¶ thuËn, trao ®æi, thuª m­ín, lóc nµy søc lao ®éng trë thµnh mét lo¹i hµng ho¸ nh­ nh÷ng lo¹i hµng ho¸ h÷u h×nh b×nh th­êng kh¸c. Nh­ vËy, søc lao ®éng còng lµ mét lo¹i hµng ho¸ khi nã ®­îc ®em ra trao ®æi, mua b¸n, thuª m­ín vµ khi ®· lµ mét lo¹i hµng ho¸ th× hµng ho¸ søc lao ®éng còng ph¶i tu©n theo nh÷ng quy luËt kh¸ch quan cña thÞ tr­êng: Quy luËt cung – cÇu, quy luËt gi¸ c¶, quy luËt c¹nh tranh… nh­ nh÷ng lo¹i hµng ho¸ h÷u h×nh kh¸c. Nh­ ®· ph©n tÝch ë trªn, cho thÊy: §Ó cã thÓ h×nh thµnh thÞ tr­êng lao ®éng xuÊt khÈu tr­íc hÕt ph¶i xuÊt ph¸t tõ nh÷ng nhu cÇu trao ®æi hoÆc thuª m­ín lao ®éng gi÷a bªn cho thuª lao ®éng vµ bªn ®i thuª lao ®éng. Thùc chÊt, khi xuÊt hiÖn nhu cÇu trao ®æi, thuª m­ín lao ®éng gi÷a quèc gia nµy víi quèc gia kh¸c, lµ ®· h×nh thµnh lªn hai yÕu tè c¬ b¶n cña thÞ tr­êng, ®ã lµ cung vµ cÇu vÒ lao ®éng. Nh­ vËy lµ thÞ tr­êng hµng ho¸ søc lao ®éng quèc tÕ ®· ®­îc h×nh thµnh tõ ®©y. Trong ®iÒu kiÖn héi nhËp ph¸t triÓn ®êi sèng kinh tÕ nh­ hiÖn nay, quan hÖ cung – cÇu kh«ng cßn bÞ bã hÑp trong ph¹m vi mét quèc gia, biªn giíi cña mét n­íc chØ cßn ý nghÜa hµnh chÝnh, cßn quan hÖ nµy ngµy cµng diÔn ra trªn ph¹m vi quèc tÕ, mµ trong ®ã bªn Cung ®ãng vai trß lµ bªn xuÊt khÈu vµ CÇu sÏ ®¹i diÖn cho bªn nhËp khÈu lao ®éng. 1.3 Sù cÇn thiÕt kh¸ch quan vµ vai trß cña xuÊt khÈu lao ®éng ®èi víi sù ph¸t triÓn kinh tÕ – x· héi cña ViÖt Nam. 1.3.1 Sù cÇn thiÕt kh¸ch quan ph¸t triÓn ho¹t ®éng xuÊt khÈu lao ®éng. Thùc tÕ cho thÊy, n­íc ta lµ mét quèc gia ®«ng d©n kho¶ng h¬n 80 triÖu ng­êi. Theo sè liÖu thèng kª n¨m 1998 cña Bé Lao ®éng Th­¬ng binh vµ X· héi, n­íc ta cã kho¶ng 40 triÖu ng­êi ®ang ë ®é tuæi lao ®éng, hµng n¨m t¨ng thªm 1,1 triÖu lao ®éng vµ hiÖn nay lµ 1,2 triÖu lao ®éng/n¨m, chiÕm 3% trong tæng sè lùc l­îng lao ®éng. Riªng lao ®éng kü thuËt cao chóng ta cã kho¶ng 5 triÖu chiÕm kho¶ng 12,5%, trong ®ã lao ®éng cã tr×nh ®é §¹i häc, Cao ®¼ng lµ 23% kho¶ng 1.150.000 ng­êi. Bªn c¹nh ®ã, hiÖn cã kho¶ng 9,4 triÖu lao ®éng thiÕu viÖc lµm, chiÕm 23,5% lùc l­îng lao ®éng. Tû lÖ thÊt nghiÖp cña lùc l­îng lao ®éng trong ®é tuæi ë khu vùc ®« thÞ ®· gi¶m liªn tôc tõ 10% n¨m 1991 xuèng cßn 5,88% n¨m 1996 nh­ng ®Õn n¨m 1998 tû lÖ nµy l¹i nhÝch lªn 6,85%(1) vµ l¹i tiÕp tôc gi¶m nhÑ xuèng cßn 6,28% vµo n¨m 2001. Tû lÖ sö dông thêi gian lao ®éng ë khu vùc n«ng th«n còng cã xu h­íng t¨ng lªn tõ 72,1% n¨m 1996 lªn 74,4% vµo n¨m 2001. Víi t×nh tr¹ng tèc ®é ph¸t triÓn nguån lao ®éng nªu trªn, m©u thuÉn gi÷a lao ®éng vµ viÖc lµm ngµy cµng trë nªn gay g¾t ®èi víi nÒn kinh tÕ. NÕu kh«ng gi¶i quyÕt mét c¸ch hµi hoµ vµ cã nh÷ng b­íc ®i thÝch hîp gi÷a môc tiªu kinh tÕ vµ x· héi sÏ dÉn tíi mÊt æn ®Þnh nghiªm träng vÒ mÆt x· héi. Cïng víi h­íng gi¶i quyÕt viÖc lµm trong n­íc lµ chÝnh, xuÊt khÈu lao ®éng lµ mét ®Þnh h­íng chiÕn l­îc tÝch cùc quan träng, l©u dµi, cÇn ph¶i ®­îc ph¸t triÓn lªn mét tÇm cao míi, phï hîp víi vai trß cña nã. §ã còng lµ xu h­íng chung mµ nhiÒu n­íc xuÊt khÈu lao ®éng ®· quan t©m ph¸t triÓn tõ nhiÒu thËp kû tr­íc ®©y. §Ó gi¶i quyÕt ®­îc vÊn ®Ò nµy, xuÊt khÈu lao ®éng ®· trë thµnh mét lÜnh vùc cøu c¸nh cho bµi to¸n gi¶i quyÕt viÖc lµm kh«ng nh÷ng cña ViÖt Nam mµ cßn ®èi víi c¶ hÇu hÕt c¸c n­íc xuÊt khÈu lao ®éng trong khu vùc vµ trªn thÕ giíi, v× ®©y lµ lÜnh vùc ®¹t ®­îc liÒn lóc c¶ hai môc tiªu kinh tÕ – x· héi: võa ®¶m b¶o môc tiªu gi¶i quyÕt c«ng ¨n viÖc lµm, võa t¹o nguån thu ngo¹i tÖ m¹nh ®Ó ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi trong n­íc. 1.3.2 Vai trß cña xuÊt khÈu lao ®éng ®èi víi sù ph¸t triÓn Kinh tÕ – X· héi cña ViÖt Nam. Víi t­ c¸ch lµ mét lÜnh vùc ho¹t ®éng kinh tÕ, cÇn ph¶i ®­îc xem xÐt, ®¸nh gi¸ c¸c mÆt hiÖu qu¶ tÝch cùc mµ xuÊt khÈu lao ®éng ®· mang l¹i. Mét khi nhËn thøc ®óng ®¾n vÒ hiÖu qu¶ cña xuÊt khÈu lao ®éng, cïng víi viÖc v¹ch ra c¸c chØ tiªu, x¸c ®Þnh nã lµ c¬ së quan träng cho viÖc ®¸nh gi¸ hiÖn tr¹ng vµ chØ ra c¸c ph­¬ng h­íng còng nh­ c¸c gi¶i ph¸p nh»m n©ng cao hiÖu qu¶ cña ho¹t ®éng ®­a lao ®éng ®i lµm viÖc cã thêi h¹n ë n­íc ngoµi. Th«ng th­êng, hiÖu qu¶ nãi chung, th­êng ®­îc biÓu hiÖn qua hiÖu sè gi÷a kÕt qu¶ ®¹t ®­îc vµ chi phÝ. Tuy nhiªn, trong nÒn kinh tÕ x· héi, mçi kÕt qu¶ th­êng cã ®ång thêi c¶ hai mÆt ®ã lµ mÆt kinh tÕ vµ mÆt x· héi. HiÖu qu¶ kinh tÕ ®­îc tÝnh theo c«ng thøc trªn, cßn hiÖu qu¶ x· héi l¹i ®­îc hiÓu nh­ nh÷ng kÕt qu¶ tÝch cùc so víi môc tiªu. Khi ®¸nh gi¸ vÒ vai trß cña xuÊt khÈu lao ®éng ®èi víi sù ph¸t triÓn kinh tÕ, x· héi cña ViÖt Nam trong nh÷ng n¨m tr­íc ®©y vµ hiÖn t¹i, kh«ng mét ai cã thÓ phñ nhËn nh÷ng g× mµ xuÊt khÈu lao ®éng ViÖt Nam ®· ®ãng gãp. XuÊt khÈu lao ®éng kh«ng nh÷ng võa ®¹t ®­îc môc tiªu vÒ kinh tÕ, mµ cßn ®¹t ®­îc c¶ môc tiªu vÒ x· héi. VÒ môc tiªu Kinh tÕ. Trong khi n­íc ta chuyÓn ®æi nÒn kinh tÕ ch­a l©u, kinh tÕ n­íc ta cßn gÆp v« vµn nh÷ng khã kh¨n, mäi nguån lùc cßn eo hÑp, th× viÖc hµng n¨m chóng ta ®­a hµng v¹n lao ®éng ra n­íc ngoµi lµm viÖc, ®· mang vÒ cho ®Êt n­íc hµng tû USD/n¨m tõ ho¹t ®éng xuÊt khÈu lao ®éng. §©y qu¶ lµ mét sè tiÒn kh«ng nhá ®èi víi nh÷ng quèc gia ®ang ph¸t triÓn nh­ chóng ta. VÒ môc tiªu x· héi. MÆc dï cßn cã nh÷ng h¹n chÕ nhÊt ®Þnh so víi tiÒm n¨ng, song xuÊt khÈu lao ®éng ViÖt Nam trong nh÷ng n¨m qua, b­íc ®Çu ®· ®¹t ®­îc nh÷ng thµnh c«ng nhÊt ®Þnh vÒ môc tiªu kinh tÕ - x· héi mµ §¶ng vµ Nhµ n­íc ®· ®Ò ra. Tr­íc hµng lo¹t nh÷ng khã kh¨n vµ g¸nh nÆng thÊt nghiÖp vµ thu nhËp cña ng­êi lao ®éng trong n­íc, cïng víi c¸c biÖn ph¸p t×m kiÕm vµ t¹o c«ng ¨n, viÖc lµm trong n­íc lµ chñ yÕu th× xuÊt khÈu lao ®éng ®· trë thµnh mét trong nh÷ng ngµnh kinh tÕ quan träng, gãp phÇn t¹o c«ng ¨n viÖc lµm vµ thu nhËp cho hµng v¹n lao ®éng mçi n¨m, ®ång thêi lµm gi¶m søc Ðp vÒ viÖc lµm vµ t¹o sù æn ®Þnh x· héi ë trong n­íc… 1.4 Quy tr×nh xuÊt khÈu lao ®éng. Trong mçi mét giai ®o¹n, xuÊt khÈu lao ®éng ®Òu cã mét quy tr×nh xuÊt khÈu riªng, phï hîp víi tÝnh chÊt cña tõng giai ®o¹n. Trong thêi kú ®Çu (1980 – 1990), quy tr×nh xuÊt khÈu lao ®éng ®­îc thùc hiÖn chñ yÕu trªu c¬ së HiÖp §Þnh ®­îc ký kÕt gi÷a hai ChÝnh phñ, tho¶ thuËn ngµnh víi ngµnh. C¬ chÕ xuÊt khÈu lao ®éng dùa trªn m« h×nh nhµ n­íc trùc tiÕp ký kÕt vµ tæ chøc thùc hiÖn ®­a ng­êi lao ®éng ®i lµm viÖc ë n­íc ngoµi, c¸c doanh nghiÖp kh«ng trùc tiÕp tham gia ®µm ph¸n, ký kÕt hîp ®ång, ®ång thêi c¸c c«ng ®o¹n còng Ýt phøc t¹p h¬n… Tuy nhiªn, trong giai ®o¹n hiÖn nay quy tr×nh xuÊt khÈu lao ®éng ViÖt Nam ®· cã nhiÒu thay ®æi, c¸c doanh nghiÖp ph¶i tù vËn ®éng t×m kiÕm vµ xóc tiÕn xuÊt khÈu lao ®éng. Nhµ n­íc chØ ®ãng vai trß hç trî trong viÖc ®µm ph¸n cÊp cao chø kh«ng ®ãng vai trß chñ ®¹o nh­ tr­íc kia. Do vËy, xuÊt khÈu lao ®éng ViÖt Nam hiÖn t¹i chñ yÕu ®­îc thùc hiÖn theo c¸c b­íc sau ®©y: VÒ phÝa Nhµ n­íc. Nhµ n­íc chØ ®ãng vai trß lµ ng­êi hç trî cho c¸c doanh nghiÖp trong viÖc h­íng dÉn, t­ vÊn vµ ®­a hîp t¸c lao ®éng vµo c¸c ch­¬ng tr×nh lµm viÖc, ®µm ph¸n cÊp cao gi÷a hai chÝnh phñ víi c¸c quèc gia trong khu vùc còng nh­ trªn thÕ giíi cã kh¶ n¨ng tiÕp nhËn lao ®éng ViÖt Nam. VÒ phÝa doanh nghiÖp xuÊt khÈu lao ®éng. Chñ ®éng t×m kiÕm thÞ tr­êng. §µm ph¸n ký tho¶ thuËn (hîp ®ång). TuyÓn chän lao ®éng. §µo t¹o gi¸o dôc ®Þnh h­íng cho ng­êi lao ®éng. + Ngo¹i ng÷, kû luËt lao ®éng. + Phong tôc, tËp qu¸n n­íc ®Õn. + Néi dung hîp ®ång. + QuyÒn lîi vµ nghÜa vô cña ng­êi lao ®éng. Tæ chøc kh¸m tuyÓn. §­a lao ®éng ®i. Qu¶n lý lao ®éng ë n­íc ngoµi. TiÕp nhËn lao ®éng trë vÒ vµ thanh lý hîp ®ång. T¸i xuÊt (nÕu ph¸p luËt cña n­íc tiÕp nhËn cho phÐp vµ doanh nghiÖp ®ã yªu cÇu). S¬ ®å Quy tr×nh xuÊt khÈu lao ®éng ViÖt Nam trong giai ®äan hiÖn nay: xem Phô lôc sè (1). 1.5 Kinh nghiÖm xuÊt khÈu lao ®éng ë mét sè quèc gia trªn thÕ giíi. 1.5.1 T×nh h×nh xuÊt khÈu lao ®éng trªn thÕ giíi. Trong bèi c¶nh toµn cÇu ho¸, héi nhËp nÒn kinh tÕ, sù c¹nh tranh ngµy cµng trë nªn khèc liÖt, hµng lo¹t c¸c n­íc thuéc Ch©u ¸ cã lao ®éng xuÊt khÈu, tõ nhiÒu thËp kû trë l¹i ®©y ®Òu ®­a ra nh÷ng chÝnh s¸ch ph¸t triÓn vµ Ýt nhiÒu ®· t¹o dùng ®­îc nÒn t¶ng v÷ng ch¾c vµ thµnh c«ng b­íc ®Çu, ®Æc biÖt lµ c¸c n­íc xuÊt khÈu lao ®éng: Banglades, Ên §é, Pakistan, Srilanka, Indonesia, Philippin, Thailand, Trung Quèc…. hµng n¨m nhê vµo gi¸ nh©n c«ng thÊp, c¸c n­íc xuÊt khÈu lao ®éng Ch©u ¸ t×m mäi c¬ héi ®Ó c¹nh tranh víi chÝnh c¸c n­íc cïng xuÊt khÈu lao ®éng trong khu vùc còng nh­ c¸c n­íc kh¸c trªn thÕ giíi vµ kÕt qu¶ lµ hµng n¨m cã hµng triÖu lao ®éng tõ c¸c n­íc nµy ®­îc ®­a ®i lµm viÖc ë n­íc ngoµi vµ ®em vÒ cho ®Êt n­íc m×nh mét l­îng ngo¹i tÖ khæng lå. Trong nh÷ng n¨m 80, ViÖt Nam ta cã kho¶ng gÇn 300.000 lao ®éng lµm viÖc t¹i c¸c n­íc §«ng ¢u, Liªn x«, Iraq vµ mét sè n­íc thuéc Ch©u Phi kh¸c. Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, lao ®éng ViÖt Nam ®­a ®i ngµy mét t¨ng vµ t­¬ng ®èi æn ®Þnh, trung b×nh kho¶ng 30.630 lao ®éng/n¨m(1). C¸c n­íc ph¸t triÓn: Anh, Ph¸p, Canada, §øc… còng kh«ng ®øng ngoµi cuéc, phÇn lín hä ®­a lao ®éng ra n­íc ngoµi lµm viÖc chñ yÕu lµ c¸c chuyªn gia ®Ó thu ngo¹i tÖ cho ®Êt n­íc, ®ång thêi mçi n¨m hä còng vÉn tiÕp nhËn hµng v¹n lao ®éng tõ c¸c n­íc kh¸c ®Õn lµm viÖc. 1.5.2 Kinh nghiÖm cña mét sè n­íc §«ng Nam ¸ vÒ xuÊt khÈu lao ®éng. C¬ chÕ qu¶n lý vµ chÝnh s¸ch xuÊt khÈu lao ®éng ®· ®­îc quy ®Þnh rÊt râ rµng trong bé luËt lao ®éng n¨m1973 ®èi víi Philppin vµ
Luận văn liên quan