Chuyên đề Huyền thoại khủn tinh một tác phẩm đặc sắc của cộng đồng dân tộc Thái Việt Nam

Trong kho tàng văn học dân gian của cộng đồng các dân tộc thiểu số ởViệt Nam nói chung và dân tộc Thái nói riêng, có truyện thơ “Xống chụxon xao” từng được ví như một “Truyện Kiều của dân tộc Thái” và đã được nhiều người biết đến, tuy nhiên khi nói đến huyền thoại vềKhủn Tinh thì từtrước đến nay cho dù đã có một vài bài nghiên cứu cá biệt, xu hướng chung vẫn coi huyền thoại vềKhủn Tinh như là một truyện thơ đơn thuần của người Thái. Với góc độnhìn nhận như vậy, Huyền thoại Khủn Tinh chưa bao giờthể hiện được những giá trịđộc đáo của mình và do vậy không nhận được sựquan tâm đầy đủtheo nghĩa tương xứng với vai trò vốn có .

pdf13 trang | Chia sẻ: ngtr9097 | Lượt xem: 2415 | Lượt tải: 4download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Chuyên đề Huyền thoại khủn tinh một tác phẩm đặc sắc của cộng đồng dân tộc Thái Việt Nam, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
HUYỀN THOẠI KHỦN TINH MỘT TÁC PHẨM ĐẶC SẮC CỦA CỘNG ĐỒNG DÂN TỘC THÁI VIỆT NAM Trong kho tàng văn học dân gian của cộng đồng các dân tộc thiểu số ở Việt Nam nói chung và dân tộc Thái nói riêng, có truyện thơ “Xống chụ xon xao” từng được ví như một “Truyện Kiều của dân tộc Thái” và đã được nhiều người biết đến, tuy nhiên khi nói đến huyền thoại về Khủn Tinh thì từ trước đến nay cho dù đã có một vài bài nghiên cứu cá biệt, xu hướng chung vẫn coi huyền thoại về Khủn Tinh như là một truyện thơ đơn thuần của người Thái. Với góc độ nhìn nhận như vậy, Huyền thoại Khủn Tinh chưa bao giờ thể hiện được những giá trị độc đáo của mình và do vậy không nhận được sự quan tâm đầy đủ theo nghĩa tương xứng với vai trò vốn có . Nghiên cứu về các huyền thoại là một công việc còn khá mới mẻ ở nước ta. Trên tạp chí “Văn hoá nghệ thuật” số 6 năm 2005, trong bài viết Cách đọc huyền thoại trong bối cảnh lý thuyết thế kỷ XX giới thiệu về tác phẩm Thi pháp của huyền thoại của E.M. Meletinsky, PGS- TS Trần Nho Thìn đã phải viết: “Chủ nghĩa hiện thực vẫn được chúng ta xem là thành tựu cao nhất của văn học nên chúng ta thường có nhận thức không đầy đủ, thiếu khách quan khoa học về huyền thoại...”(trang 110). Ít lâu sau, cũng trên tạp chí “Văn hoá nghệ thuật” (số 8 năm 2005), tiến sĩ Đỗ Lai Thuý có nêu trong bài Phương pháp phê bình thi pháp học, khi đề cập đến vai trò của vô thức: “Đặc biệt, khi phát hiện được vai trò quan trọng của vô thức trong sáng tạo nghệ thuật, người ta thấy trong tạo phẩm không chỉ có những chủ ý của nhà văn, mà còn có những điều nằm ngoài ý định mà ngay nhà văn cũng không biết đến hoặc không kiểm soát nổi.” (trang 12) ( Điều này cũng đúng và có vai trò hết sức quan trọng đối với các văn bản thuộc về thể loại huyền thoại). Bản thân cuốn sách Thi pháp của huyền thoại và những ý kiến khác trong những bài viết của các bậc học giả trên đây đã mở ra con đường để có thể tiếp cận với các giá trị bấy lâu nay còn tiềm ẩn trong Huyền thoại Khủn Tinh. Một trong những giá trị đó thể hiện ở việc tâm thức của cộng đồng đã xây dựng nên hình tượng An Ca (xem Sầm Văn Bình- “Huyền thoại Khủn Tinh- những cứ liệu bên ngoài một lễ hội”- T/c Văn hoá Nghệ An số 71, ngày 25/2/2006, tr.13). Theo đó, An Ca mang trong bản thể mình ba dòng huyết thống: người- tiên- rồng. Đây là một “mảnh văng ra” từ huyền thoại về Lạc Long Quân- Âu Cơ được biết đến trên suốt các chặng đường đấu tranh lâu dài trong lịch sử của toàn dân tộc. Có thể nói rằng, chưa cần kể đến các giá trị khác, chỉ riêng một điều này thôi cũng đủ tạo nên giá trị đặc sắc cho Huyền thoại Khủn Tinh, bởi khó có thể tìm được cách xây dựng hình tượng như vậy trong những câu chuyện huyền thoại của các dân tộc khác trên đất nước Việt Nam. Một cốt truyện mang nội dung của huyền thoại được phát triển theo những quy luật riêng liên quan đến lý thuyết của huyền thoại. Câu chuyện huyền thoại có không gian riêng, có tư duy và sự vận động riêng; nó chú trọng đến việc phục vụ cho tâm thức của cả cộng đồng và do đó, nó không chấp nhận một vài áp đặt về mặt khoa học hoặc lịch sử... Một ví dụ: trong không gian của huyền thoại, Promete bị thần Dớt trừng phạt bằng cách trói vào một mỏm đá trên đỉnh núi Capcadơ để ngày ngày bị một con kền kền lớn đến mổ moi móc tim gan...Theo lý thuyết thì cho đến tận bây giờ Promete vẫn đang tiếp tục phải chịu đựng hình phạt đó. Tuy nhiên, du khách nào cũng biết rõ mười mươi là việc lặn lội leo trèo lên đỉnh núi với mục đích nhìn thấy Promete là một việc vô nghĩa lý, bởi vì du khách đang sống trong không gian thực. Hoặc như, tâm thức cộng đồng của toàn thể nhân Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software For evaluation only. dân Việt Nam không bao giờ chấp nhận đối với việc bàn luận xem việc bà Âu Cơ đẻ ra cái bọc trăm trứng là có hay không... Hoặc như, huyền thoại Mị Châu- Trọng Thuỷ có mối liên quan với dấu tích Loa thành nổi tiếng...Trong lịch sử hình thành của một câu chuyện huyền thoại, luôn có hiện tượng tồn tại một thực thể/ biểu tượng làm cầu nối qua lại giữa không gian thực và không gian huyền thoại; và trong công việc nghiên cứu về huyền thoại thì phải biết chấp nhận những điểm dừng thích hợp. Sở dĩ phải nói khá rườm rà về điều này là do Huyền thoại Khủn Tinh có phần liên quan với nhân vật Tạo Nọi (có cuộc sống trong không gian thực) được phụng thờ ở Mường Ham (Châu Cường, Quỳ Hợp). Chắc hẳn nhiều người đồng ý rằng, trong hoàn cảnh mập mờ lẫn lộn và không phân định rõ sự đúng sai thì việc phủ nhận đối với một mối quan hệ là công việc dễ dàng và đơn giản nhất, ít gặp rắc rối nhất. Tuy nhiên, đoạn trích dẫn sau đây có thể giúp cho việc tiếp cận để có cơ sở kết hợp hai trường không gian (thực và huyền thoại), hay nói cách khác- nhân vật Tạo Nọi sẽ là một thực thể kết nối: “...cơ sở huyền thoại được bảo tồn cả trong các hình thức cổ điển của sử thi. Nhưng các hình thức cổ điển được phát triển trong điều kiện thống nhất các dân tộc (...), đã hoàn thành những bước tiến quan trọng trên con đường giải huyền thoại hoá. Khác với sử thi cổ đại, chúng dựa vào các truyền thuyết lịch sử và trước hết chúng sử dụng ngôn ngữ của truyền thuyết lịch sử để kể về các sự kiện của quá khứ xa xăm, nhưng không phải là quá khứ huyền thoại, mà là quá khứ lịch sử, hay đúng hơn là quá khứ dã sử. Sự khác biệt chủ yếu với sử thi cổ đại không phải ở mức độ xác thực của câu chuyện, mà là ở chính “ngôn ngữ” kể chuyện được truyền đạt thông qua các thuật ngữ của nhân chủng học, chứ không phải là của vũ trụ học, được giải thích bởi các tên địa dư; các tên gọi lịch sử (...) được xây dựng theo kiểu thời gian huyền thoại, thời gian khởi thuỷ và thời gian hành động tích cực của các bậc tiên tổ tiên định trật tự kế tiếp,...” (E.M. Meletinsky- Thi pháp của huyền thoại, nxb. Đại học Quốc gia Hà Nội, 2004, trang 374). Người viết bài này muốn nói thêm rằng, việc tìm cách kết hợp hai trường không gian là việc khó khăn nhưng không phải là không thể làm được. Điểm mấu chốt ở đây là phải có các bước tiếp cận với lý thuyết về huyền thoại (như đã nói ở trên đây, lý thuyết này còn rất mới mẻ), tiếp cận với những hướng tư duy nguyên thuỷ vốn là tiền đề cho việc hình thành nên nội dung của một câu chuyện huyền thoại... Thời gian gần đây, xuất hiện một số bài viết về huyền thoại Khủn Tinh, về nhân vật Tạo Nọi, về địa danh Mường Ham. Một vài tác giả có thể là do chưa có điều kiện tiếp cận để tìm hiểu những lý thuyết mang tính cập nhật trong việc nghiên cứu huyền thoại (cả ở trong nước và cả trên thế giới), hoặc bởi lý do khác, nên chưa có đủ sự tự tin để khai thác mảnh đất mỡ màu của Huyền thoại Khủn Tinh, từ đó mà chưa hội đủ được tính thống nhất trong quan điểm chung về các giá trị đặc sắc của Huyền thoại Khủn Tinh. Những giá trị này luôn tồn tại một cách khách quan trong bản thân của cốt truyện, trước đây cũng như thế, bây giờ cũng như thế và mai sau cũng như thế. …Với những giá trị về mặt huyền thoại, Huyền thoại Khủn Tinh sẽ được coi là một trong những câu chuyện huyền thoại hay nhất của cộng đồng dân tộc Thái Việt Nam. SẦM VĂN BÌNH Tạp chí “Văn hoá Nghệ An” Số 84 ngày 10/ 9/ 2006. Trang 12- 13. Búi tóc của người Thái Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software For evaluation only. (Sầm Văn Bình) BÚI TÓC CỦA NGƯỜI THÁI Thưở trước, cả đàn ông và phụ nữ Thái đều có búi tóc, về sau đàn ông mới để tóc ngắn như bây giờ. Búi tóc ở vị trí cao nhất, linh thiêng nhất trên cơ thể nên đã được coi là nơi trú ngụ của hồn vía, được đặt ngang hàng với thể xác. Ở quê tôi (huyện Quỳ Hợp ), khi làm lễ buộc chỉ cổ tay (hăng vẳn ) các thầy cúng thường phải có lời mời gọi tất cả các vía của thân thể, gồm ba mươi vía ngụ trên búi tóc, chín trăm vía ngụ trong thân mình (xảm xíp mình vẳn cau, cau họi mình láng vẳn), gọi như thế mới được coi là đầy đủ. Cũng từ quan niệm này mà người Thái có tục kiêng đánh vào đầu, không xoa đầu trẻ con. Trong sinh hoạt hành ngày, khi cần phải với tay lấy vật gì ở phía trên đầu người khác thì phải có lời xin phép trước; ngoài ra người ta cũng kiêng việc đi qua dưới dây phơi quần áo; khi đội khăn, mũ, nón…ngoài tác dụng tránh nắng, giữ ấm, còn có thêm tác dụng bảo vệ, che chắn cho các vía đang ngụ trên đầu. Con gái Thái khi về nhà chồng mới phải búi tóc và búi tóc là sự tượng trưng cho niềm hạnh phúc hôn nhân. Khi có người chẳng may chồng mất thì mới để xoã tóc, coi đó là dấu hiệu đau buồn, tang thương. Ngày thường, trừ lúc chải đầu, gội đầu, hong tóc, nếu không có lý do gì đặc biệt mà cứ để xoã tóc, người đàn bà sẽ bị cho là vô ý thức, bị coi khinh, rẻ rúng. Có một búi tóc đẹp và đầy đặn là niềm kiêu hãnh của đôi vợ chồng và cả thông gia hai họ, bởi mái tóc cũng được coi là lộc của chủ nhân, là phúc của tổ tiên. Lời chúc sức khoẻ và sống lâu dành cho người cao tuổi thường dùng câu “lặp cau dù đỉ, vỉ hủa dù thau” (vuốt búi tóc bình an, chải đầu nhàn hưởng thọ).Người phụ nữ Thái chăm chút cho mái tóc của mình từ lúc bước vào tuổi dậy thì. Thời gian gần đây, ngoài việc quan tâm đến mái tóc của mình, người phụ nữ Thái còn phải quan tâm đến cả…luật giao thông. Khi tham gia giao thông bằng phương tiện mô tô xe máy trên những đoạn đường bắt buộc phải đội mũ bảo hiểm, người phụ nữ Thái phải tạm thời sổ búi tóc ra kẹp sau gáy để có thể đội được mũ bảo hiểm.Âu đó cũng là cách thức khả dĩ hợp tình hợp lýđể cho búi tóc từ thời xa xưa của người Thái hoà nhập vào cuộc sống hiện đại hôm nay. SẦM VĂN BÌNH Địa chỉ: Sầm Văn Bình, Yên Luốm, Châu Quang, Quỳ Hợp, Nghệ An. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software For evaluation only. MỘT SỐ KHÁC BIỆT TRONG NGÔN NGỮ NGƯỜI THÁI NHÓM TÀY- MƯỜNG (NGHỆ AN) SO VỚI NGÔN NGỮ THÁI CỦA CÁC NHÓM KHÁC, CÁC ĐỊA PHƯƠNG KHÁC(Sầm Văn Bình) .. tìm hiểu và giới thiệu về những điểm khác biệt trong ngôn ngữ người Thái thuộc nhóm Tày Mường (Táy Mướng) ở Nghệ An so với các nhóm khác.. MỘT SỐ KHÁC BIỆT TRONG NGÔN NGỮ NGƯỜI THÁI NHÓM TÀY- MƯỜNG (NGHỆ AN) SO VỚI NGÔN NGỮ THÁI CỦA CÁC NHÓM KHÁC, CÁC ĐỊA PHƯƠNG KHÁC Khi tìm hiểu và giới thiệu về những điểm khác biệt trong ngôn ngữ người Thái thuộc nhóm Tày Mường (Táy Mướng) ở Nghệ An so với các nhóm khác, các địa phương khác, chúng tôi muốn cung cấp cho những bạn đọc có mối quan tâm chung đến ngôn ngữ Thái, kể cả ở khu vực Tây Bắc Nghệ An và ở các địa phương khác, có cơ hội hiểu thêm về tính chất chung nhất trong sự chuyển hoá của ngữ âm tiếng Thái qua quá trình “vận động, giao thoa” đan xen giữa các địa phương khác nhau, các giai đoạn phát triển khác nhau từ trong lịch sử. Từ đây sẽ có thêm những điểm nhấn về sự hoà đồng và hiểu biết về đặc điểm ngữ âm trong cuộc sống và sinh hoạt của người Thái ở các vùng khác nhau. Đối với công việc nghiên cứu liên quan đến ngôn ngữ Thái nói chung, cũng sẽ tránh được quan điểm phiến diện, một chiều- đôi lúc có thể gây nên sự phản cảm trong tâm lý của một nhóm cụ thể nào đó. Mặt khác, khi được tiếp cận với các văn bản cổ được người xưa ghi chép bằng các hệ chữ Thái khác nhau, trong một mức độ nhất định cũng cho phép đạt được sự ghi nhận, nắm bắt nội dung dễ dàng và nhanh chóng hơn. Dưới đây là kết quả của một số tìm hiểu ban đầu, xin được đưa ra để bạn đọc cùng tham khảo (các từ không đặt dấu thanh điệu): I. Chuyển hoá qua lại của phụ âm: 1, Phụ âm d- nh: Nghệ An Nhóm (địa phương) khác Nghĩa tiếng Việt Nhao Diêm Da Nha Nhanh Nhương Nhan Dao Nhiêm Nha Da Danh Dương Dan Dài Ngó, nhìn Kết thúc Bà nội Ngắm Bói áo Dòng (nước) v.v... 2, Phụ âm l- đ: Nghệ An Nhóm (địa phương) khác Nghĩa tiếng Việt Đi Lan Đao Lương Lơ Li Đan Lao Đương Đơ Đẹp, xinh Cháu Ngôi sao Màu vàng Đâu Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software For evaluation only. v.v... 3, Phụ âm b- v, p- v: Nghệ An Nhóm (địa phương) khác Nghĩa tiếng Việt Pi Vi Văng Vao Vi Bi Băng Bao Cái quạt Cái lược Vũng suối Một loại ong v.v... II. Chuyển hoá qua lại của vần: Vần i- ay và ua- ô: Vần Nghệ An Nhóm (địa phương ) khác Nghĩa tiếng Việt i- ay Phi Chay Phay Chi Lửa Cái dùi ua- ô Lô Khô Chuôn Lua Khua Chôn Đuốc Cái cầu Biện, sửa v.v... III. Biến đổi vần: Vần Nghệ An Nhóm (địa phươn g) khác Nghĩa tiếng Việt ay- ai pai pay Bên, phía au- o bo bau Không ap- ac Lạc Lạp Kéo (đt) ang- ăng Tang (bơ) Tăng (bơ) Lá bướm bạc âng- ưng Thưng Thâng đến anh- inh phanh phinh Sưởi, hơ ôp- ôc Tôc Tôp Rơi ôn- un (manh) hôn (manh) hun Con ruồi ông- ung Mông mung Nhìn, trông ôi- ơi (hay) (hay) Chõ hông Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software For evaluation only. mơi muôi nhỏ ưa- ơ Bơ Bưa Con bướm ưa- ươc Chươc Ngươc Hươc Chưa Ngưa Hưa Sợi dây Con rồng hàm (răng) uc- ưc Lưc luc Con, con cái iêu- eo đeo điêu Một, độc ia- e xia xe Mất (rồi) ăng- ong bong Băng ẩng ia- ưa hia Hưa Thuyền êm- im tim Têm đầy ươi- ơi ơi ươi Chị gái aư- ơ Bơ Baư Lá cây êm- ên Xên Xêm Dây ôi- oi moi Môi Nhìn ông- ong hong Hông gọi v.v... IV. Biến đổi qua thành ngữ: Thành ngữ chung Nghĩa tiếng Việt Nhao- hi Dài đi- ngam (am) đẹp, xinh Chương- hong Của cải Khung- ông Súng Xơ- xong Trong trẻo, rõ Hong- hiêc Kêu, gọi Dam- dư Thăm viếng v.v... V. Biến đổi phụ âm: Phụ âm Nghệ An Nhóm (địa phươ ng) khác Nghĩa tiếng Việt h- t tat hat Thác nước v- ng Nghên Vên Ngày h- l lon hon Thường, hay Kh- h hong khong Của cải Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software For evaluation only. v- p pi vi Cái quạt Ng- nh nhin nghin Nghe thấy p- ph Phăt Păt Quật, giũ Ch- x xam cham Hắt hơi v- ph phen ven Hơn, nhất t- ch Ta nai Cha nai Bên ngoại Th- đ điêu Thiêu Cái que d- l Liên Diên Xếp, ken v.v... VI. Biến đổi nghĩa: Nghệ An Nhóm (địa phương) khác Nghĩa tiếng Việt cum hen Phù hộ, độ trì Dươc, diêc e Muốn Hôm beo Lừa, dối Măn Lâng Thường hay nhanh Bâng Ngắm nghía Lang păt Lôc xang Cọn nước Tâng canh Và, với Phươn pan Mâm hoc ep Học tập Châm ôt Chậm chạp, trễ Xi la Chăc chi Rau thìa là chang Chưt Nhạt moc Mươi Sương Tơ cong Dưới, bên dưới Măn khay Dầu, mỡ, béo dan cham E ngại Chăp chiên Xiêm ca Thằn lằn v.v... Trong phần này, không loại trừ có một số từ đã bị Việt hoá và quá trình chuyển nghĩa cũng đồng nghĩa với hành trình khôi phục nguyên nghĩa của các từ tiếng Thái. Công việc khôi phục nguyên nghĩa của các từ tiếng Thái phụ thuộc rất nhiều vào ý thức bảo tồn của người dân. Một thực tế rõ ràng là công việc này không còn có cơ hội để có thể thu được kết quả khả quan như mong muốn bởi những người Thái có thể biết được các từ nguyên nghĩa trong tiếng Thái đa phần đã về “mường Then” với tổ tiên. Ngoài sự tuyên truyền cần phải có để nâng cao nhận thức của cả cộng đồng người dân tộc Thái (và cả các dân tộc khác), có một điều rất quan trọng là tìm lại các từ nguyên nghĩa trong các văn bản chữ Thái cổ còn lưu giữ được. Bài viết này mới chỉ là sự khởi đầu bằng cách đưa ra một số biến đổi mang tính quy luật nhất định trong quá trình biến đổi ngữ âm Thái từ địa phương này qua địa phương khác, từ nhóm này qua nhóm khác. Mong rằng những thông tin này sẽ còn tiếp tục được bổ sung Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software For evaluation only. và được hoàn thiện dần trong một tương lai không xa. SẦM VĂN BÌNH Địa chỉ: Sầm Văn Bình, Yên Luốm, Châu Quang, Quỳ Hợp, Nghệ An. Email: sambinhct@gmail.com Khắp - một hình thức sinh hoạt độc đáo của dân tộc Thái (Cà Chung) Giới thiệu : Khắp - một hình thức sinh hoạt độc đáo của dân tộc Thái Dân tộc Thái có những hình thức sinh hoạt văn hoá rất phong phú như: các lễ hội cầu an, cầu mưa, hội tung còn, lễ cơm mới, lễ hội xên lẩu nó, lễ cưới, lễ mừng nhà mới v.v... Trong đó "khắp" là một hình thức sinh hoạt tinh thần không thể thiếu được. Trong đám cưới, người ta có thể khắp với nhau kéo dài hết ngày này qua ngày khác, có khi kéo dài ba bốn ngày. Ở các ngày lễ, Tết, lớp trai gái trẻ khắp với nhau thâu đêm suốt sáng... Cả người hát và người nghe đều say xưa thán thưởng. Sau các cuộc vui như vậy, người ta thường không quan tâm đến bữa tiệc có những gì, mà chủ yếu là bàn luận về những làn điệu khắp của người nọ, người kia. Vào trong bản người Thái hiện nay, người dân không bỏ qua chương trình phát thanh khắp Thái của Đài Phát thanh truyền hình Sơn La, thậm chí còn sốt ruột đợi chờ. Nhà nhà đều có dăm ba chục đĩa video khắp Thái, thường mở mỗi khi có khách đến chơi nhà. Khắp nghĩa thực là hát, nhưng còn có nghĩa là thơ ca, làn điệu dân ca, cách trình diễn thơ ca... Những lời khắp có vần vè như thơ nhưng hơn nữa nó còn có nhạc điệu và tiết tấu rất cao. Có lẽ ngay từ thời kỳ hái lượm, săn bắt, người Thái đã có những từ "thút phắc" (ngọn rau), "đuông nó" (cái măng), "cản bon" (bẹ khoai nước)... Khi chuyển sang thời kỳ nông nghiệp lúa nước định hình thì đã có các từ "pết" (vịt), "cáy" (gà), "sáy" (trứng), "xuân" (vườn)... Đó là những từ sinh hoạt đơn giản rời rạc. Đến khi hình thành xã hội bản mường, người ta có thể ghép những từ đơn lẻ đó thành các cụm từ như: "thút phắc, đuông nó"; "cản bon, hon nó"; "pết sáy, cáy khăn"; "pết sáy, cáy xuân"... Những cụm từ như vậy càng ngày càng xuất hiện nhiều và dần dà phát triển thành các câu thành ngữ, tục ngữ (quãm khống khái). Khi xã hội bản mường phát triển thì xuất hiện những cụm từ gồm nhiều chữ hơn và có vế, có vần như: Khan pên pết nọi hã chí xo ép sáy Khan pên cáy nọi hã chí xo ép khăn Khan pên xao pun lan chí xo ép vãy tặc tuộng (Là vịt con ta xin học đẻ trứng Là gà con ta xin học gáy te te Là gái lứa cháu xin học nói học chào) Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software For evaluation only. Phẵng quãm pết mẵn chí xia sáy Phẵng quãm cáy mẵn chí xia xuôn Nhẵng quãm nhuỗn năm chí xia pi nọng (Nghe lời vịt sẽ mất trứng Nghe lời gà sẽ mất vườn Nghe lời xúc xiểm sẽ mất tình anh em) Tộc té nọi kin khảu bái nó Khó té nọi kin khảu bái bon (Cực từ nhỏ ăn cơm trộn măng Nghèo từ nhỏ ăn cơm trộn lá khoai nước) Cùng với những câu có vế có vần đó người ta đã tạo cho nó những nhịp điệu, tiết tấu cho phù hợp. Thế là khắp xuất hiện. Xã hội bản mường là điều kiện chín muồi để phát triển và định hình các thể loại khắp, đồng thời phát triển mạnh thể loại kể chuyện dân gian bằng khắp. Hiện nay có khá nhiều làn điệu khắp khác nhau tuỳ theo nội dung bài khắp, tuỳ thuộc ngữ cảnh người khắp, tuỳ từng địa phương... Theo nội dung: nếu là "Quan tô mương" hay "Táy pú xấc" (sử thi) thì không khắp mà chỉ "lôn" tức đọc có làn điệu. Nếu là "Chương Han" (anh hùng ca) thì chỉ "khắp xư" nghĩa là ngâm tương tự ngâm thơ trong tiếng Việt. Còn các tác phẩm như Xống chụ xon xao, Tản chụ Xiết xương, Xcók xken thì khắp theo điệu "báo xao" hoặc "pãn lảu pãn khảu"... Theo ngữ cảnh: khi đang trên rừng kiếm củi hái măng thì khắp theo điệu "khảm pá qua đông" (hát qua rừng qua núi), khi đi trên đường thì khắp theo điệu "long tông" (hát đi trên cánh đồng), khi trên mâm rượu thì khắp điệu "pãn lảu pãn khảu", khi múa vòng hay trên hạn khuống thì khắp điệu "báo xao"... Theo địa phương: mỗi địa phương sẽ có làn điệu khắp khác nhau như "khắp Tãy Muổi", "khắp Tãy La", "khắp Tãy Lay"... Trong đó có thể gộp lại thành bốn nhóm chính như sau: Nhóm Muổi - La - Mụak - Thanh: nhóm này mỗi mường có làn điệu rất khác nhau, nhưng vì người các mường này có điệu nói tương tự nhau nên họ có thể hát chuẩn tất cả các làn điệu của mường khác trong nhóm, người Mường La, Mường Mụak có thể hát chuẩn làn điệu "Tãy Muổi", "Tãy Thanh" và ngược lại. Nhóm này thường đệm bằng các loại nhạc cụ: "pí pặp", "xlo", "pí tam lãy". Nhóm Lay - Xo - Chiên: Nhóm
Luận văn liên quan