Đề tài Khả năng giao tiếp sư phạm của sinh viên các ngành sư phạm trường Đại học sư phạm Đại học Đà Nẵng

Hiện nay trên thếgiới giao tiếp đã trởthành một ngành khoa học độc lập, một ngành tâm lý học chuyên nghiên cứu vềmối quan hệgiữa con người với con người. ỞViệt Nam, ngành tâm lý nghiên cứu vềgiao tiếp đang hình thành và phát triển ngày càng khẳng định vai trò vô cùng quan trọng của giao tiếp trong đời sống tâm lý của cá nhân và xã hội. Giao tiếp có ý nghĩa cực kì quan trọng đối với mỗi người. Con người luôn sống trong xã hội, nên giao tiếp giữa con người với con người là nhu cầu tất yếu, nếu không có giao tiếp thì sẽkhông có sựtồn tại và phát triển của xã hội, giao tiếp là cơchếbên trong của sựtồn tại và phát triển ấy. Cùng với hoạt động, giao tiếp đang là yếu tốquyết định sựhình thành, phát triển của loài người cũng nhưcủa từng cá nhân. Nhờtham gia vào hoạt động giao tiếp mà các đặc trưng xã hội của con người được hình thành, cá nhân lĩnh hội được những kinh nghiệm lịch sửxã hội, chuyển hoá thành kinh nghiệm riêng của cá nhân, thành phẩm chất và năng lực của chính mình đểtham gia vào đời sống xã hội. Có nhưvậy cá nhân mới tồn tại, thích nghi và phát triển cùng với sựtồn tại và phát triển của xã hội. Mọi kinh nghiệm xã hội đều chứa đựng trong thếgiới đối tượng và trong thế giới con người. Muốn chiếm lĩnh được nó con người phải được tiếp xúc, giao tiếp với đối tượng, đặc biệt phải giao tiếp với những người xung quanh – những người lớn hơn, có nhiều kinh nghiệm hơn. Nhờcó sựhướng dẫn chỉbảo của người khác thông qua giao tiếp mà cá nhân lĩnh hội được những kinh nghiệm lịch sử- xã hội loài người chứa đựng trong đối tượng đó một cách nhanh nhất, nhân cách được phát triển phù hợp với yêu cầu của xã hội. Thực tế đã chứng minh: Giao tiếp trong môi trường nhà trường, môi trường giáo dục giữa thầy và trò, giữa nhà giáo dục và người được giáo dục, giữa người được giáo dục với nhau giúp cho cá nhân lĩnh hội được những tri thức cần thiết bằng những con đường nhanh nhất và đỡtốn kém nhất, tạo điều kiện tối ưu cho sựhình thành và phát triển nhân cách. Giao tiếp còn là 2 điều kiện tồn tại của con người, là nhu cầu cơbản cần được thoảmãn, không có giao tiếp với người khác con người cảm thấy cô đơn dễtrởthành bệnh hoạn. Mặt khác giao tiếp có vai trò quan trọng trong sựhình thành và phát triển nhân cách nghề. Sựthành công của mỗi người trong công việc mà mình đang thực hiện không chỉphụthuộc vào kiến thức chuyên môn mà còn phụthuộc vào khả năng giao tiếp, ứng xửkhéo léo với mọi người và trong mọi hoàn cảnh. Vì lẽ đó, giao tiếp cần được xem xét, nghiên cứu với tưcách nhưmột phẩm chất của nhân cách. Đặc biệt là trong hoạt động sưphạm, thì giao tiếp không thểthiếu được. Bởi vì quá trình dạy học và giáo dục là quá trình giao tiếp giữa giáo viên và học sinh. Hiệu quảcủa quá trình này phụthuộc vào nhiều yếu tố. Một trong những yếu tốgóp phần quan trọng vào sựthành công của hoạt động sưphạm, đó chính là năng lực giao tiếp của giáo viên. Vì vậy, đểthực hiện tốt nhiệm vụcủa mình, người giáo viên tương lai không chỉtích cực rèn luyện đểcó chuyên môn sâu, mà còn phải tích cực rèn luyện nghiệp vụsưphạm đểcó khảnăng giao tiếp tốt với học sinh khi bước vào nghề.

pdf77 trang | Chia sẻ: ngtr9097 | Lượt xem: 9874 | Lượt tải: 1download
Bạn đang xem trước 20 trang tài liệu Đề tài Khả năng giao tiếp sư phạm của sinh viên các ngành sư phạm trường Đại học sư phạm Đại học Đà Nẵng, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
1 MỞ ĐẦU 1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1.1. Cơ sở lý luận. Hiện nay trên thế giới giao tiếp ñã trở thành một ngành khoa học ñộc lập, một ngành tâm lý học chuyên nghiên cứu về mối quan hệ giữa con người với con người. Ở Việt Nam, ngành tâm lý nghiên cứu về giao tiếp ñang hình thành và phát triển ngày càng khẳng ñịnh vai trò vô cùng quan trọng của giao tiếp trong ñời sống tâm lý của cá nhân và xã hội. Giao tiếp có ý nghĩa cực kì quan trọng ñối với mỗi người. Con người luôn sống trong xã hội, nên giao tiếp giữa con người với con người là nhu cầu tất yếu, nếu không có giao tiếp thì sẽ không có sự tồn tại và phát triển của xã hội, giao tiếp là cơ chế bên trong của sự tồn tại và phát triển ấy. Cùng với hoạt ñộng, giao tiếp ñang là yếu tố quyết ñịnh sự hình thành, phát triển của loài người cũng như của từng cá nhân. Nhờ tham gia vào hoạt ñộng giao tiếp mà các ñặc trưng xã hội của con người ñược hình thành, cá nhân lĩnh hội ñược những kinh nghiệm lịch sử xã hội, chuyển hoá thành kinh nghiệm riêng của cá nhân, thành phẩm chất và năng lực của chính mình ñể tham gia vào ñời sống xã hội. Có như vậy cá nhân mới tồn tại, thích nghi và phát triển cùng với sự tồn tại và phát triển của xã hội. Mọi kinh nghiệm xã hội ñều chứa ñựng trong thế giới ñối tượng và trong thế giới con người. Muốn chiếm lĩnh ñược nó con người phải ñược tiếp xúc, giao tiếp với ñối tượng, ñặc biệt phải giao tiếp với những người xung quanh – những người lớn hơn, có nhiều kinh nghiệm hơn. Nhờ có sự hướng dẫn chỉ bảo của người khác thông qua giao tiếp mà cá nhân lĩnh hội ñược những kinh nghiệm lịch sử - xã hội loài người chứa ñựng trong ñối tượng ñó một cách nhanh nhất, nhân cách ñược phát triển phù hợp với yêu cầu của xã hội. Thực tế ñã chứng minh: Giao tiếp trong môi trường nhà trường, môi trường giáo dục giữa thầy và trò, giữa nhà giáo dục và người ñược giáo dục, giữa người ñược giáo dục với nhau giúp cho cá nhân lĩnh hội ñược những tri thức cần thiết bằng những con ñường nhanh nhất và ñỡ tốn kém nhất, tạo ñiều kiện tối ưu cho sự hình thành và phát triển nhân cách. Giao tiếp còn là 2 ñiều kiện tồn tại của con người, là nhu cầu cơ bản cần ñược thoả mãn, không có giao tiếp với người khác con người cảm thấy cô ñơn dễ trở thành bệnh hoạn. Mặt khác giao tiếp có vai trò quan trọng trong sự hình thành và phát triển nhân cách nghề. Sự thành công của mỗi người trong công việc mà mình ñang thực hiện không chỉ phụ thuộc vào kiến thức chuyên môn mà còn phụ thuộc vào khả năng giao tiếp, ứng xử khéo léo với mọi người và trong mọi hoàn cảnh. Vì lẽ ñó, giao tiếp cần ñược xem xét, nghiên cứu với tư cách như một phẩm chất của nhân cách.. Đặc biệt là trong hoạt ñộng sư phạm, thì giao tiếp không thể thiếu ñược. Bởi vì quá trình dạy học và giáo dục là quá trình giao tiếp giữa giáo viên và học sinh. Hiệu quả của quá trình này phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Một trong những yếu tố góp phần quan trọng vào sự thành công của hoạt ñộng sư phạm, ñó chính là năng lực giao tiếp của giáo viên. Vì vậy, ñể thực hiện tốt nhiệm vụ của mình, người giáo viên tương lai không chỉ tích cực rèn luyện ñể có chuyên môn sâu, mà còn phải tích cực rèn luyện nghiệp vụ sư phạm ñể có khả năng giao tiếp tốt với học sinh khi bước vào nghề. 1.2. Cơ sở thực tiễn Trong thực tế, hiện nay có nhiều giáo viên trẻ mới ra trường rất có khả năng về chuyên môn. Họ ñã từng là những sinh viên giỏi thực sự khi còn ngồi trên ghế nhà trường sư phạm. Nhưng khi trở thành giáo viên ñứng trên bục giảng thì lại tỏ ra lúng túng, họ không ñược học sinh ñánh giá cao trong việc giảng dạy và quan hệ giao tiếp với học sinh. Điều ñó phải chăng là do khả năng giao tiếp sư phạm của họ chưa ñáp ứng yêu cầu thực tiễn của quá trình giảng dạy và giáo dục học sinh. Quan sát thực tế tại trường ĐHSP - ĐH Đà Nẵng cũng cho thấy trước khi ñi thực tập, nhiều sinh viên tỏ ra lo lắng, thiếu tự tin vào khả năng giao tiếp sư phạm của bản thân. Điều ñó ít nhiều ñã ảnh hưởng trực tiếp ñến quá trình thực tập và kết quả thực tập của sinh viên. Vấn ñề này cần phải ñược khắc phục kịp thời, muốn vậy trước tiên nó phải ñược nghiên cứu ở góc ñộ tâm lý học, ñể trên cơ sở ñó mới có những giải pháp thích hợp áp dụng vào chương trình ñào tạo và tự giáo dục ở nhà trường sư phạm. 3 Hiện nay ở nước ta cũng ñã có nhiều công trình nghiên cứu về khả năng giao tiếp của sinh viên sư phạm và ñã ñưa ra các giải pháp cụ thể cho vấn ñề này. Tuy nhiên ở trường ĐHSP - ĐH Đà Nẵng thì vẫn chưa có công trình nào nghiên cứu về khả năng giao tiếp sư phạm của sinh viên ñể trên cơ sở ñó ñưa ra các biện pháp thích hợp trong việc nâng cao khả năng này cho sinh viên. Vì vậy ñể chuẩn bị tốt nghề nghiệp tương lai cho sinh viên thì một trong những ñiều kiện là phải chuẩn bị tốt về khả năng giao tiếp sư phạm cho họ ngay từ bây giờ. Xuất phát từ những cơ sở nêu trên, ñề tài: “Khả năng giao tiếp sư phạm của sinh viên các ngành sư phạm trường Đại học sư phạm Đại học Đà Nẵng” ñược chúng tôi lựa chọn và tiến hành nghiên cứu. 2. Mục ñích nghiên cứu - Tìm hiểu thực trạng khả năng giao tiếp sư phạm của sinh viên Đại học sư phạm Đại học Đà Nẵng hiện nay. - Trên cơ sở ñó kiến nghị các biện pháp nhằm nâng cao khả năng giao tiếp sư phạm cho sinh viên, góp phần chuẩn bị nghề nghiệp trong tương lai của họ. 3. Đối tượng và khách thể nghiên cứu 3.1. Đối tượng nghiên cứu - Khả năng giao tiếp sư phạm của sinh viên các ngành sư phạm trường ĐHSP - ĐH Đà Nẵng 3.2. Khách thể nghiên cứu - Sinh viên sư phạm trường ĐHSP – ĐHĐN 4. Giả thuyết khoa học Nhìn chung sinh viên ngành sư phạm trường ĐHSP – ĐHĐN có khả năng giao tiếp sư phạm ở mức ñộ chưa cao, là do nhiều nguyên nhân khác nhau. 5. Nhiệm vụ nghiên cứu 5.1 Nghiên cứu các quan ñiểm lý luận liên quan ñến các vấn ñề nghiên cứu của ñề tài. 5.2 Khảo sát tìm hiểu thực trạng khả năng giao tiếp sư phạm của sinh viên. 5.3 Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao khả năng giao tiếp sư phạm cho sinh viên nhằm chuẩn bị tốt nghề nghiệp tương lai cho họ. 4 Trong 3 nhiệm vụ trên, ñề tài tập trung nghiên cứu chủ yếu nhiệm vụ 5.1 và 5.2 6. Giới hạn và phạm vi nghiên cứu - Do ñiều kiện hạn chế nên ñề tài giới hạn ở phạm vi tìm hiều thực trạng khả năng giao tiếp sư phạm của sinh viên các ngành sư phạm trường ĐHSP ĐN hệ chính quy. Trong ñó tập trung ở hai khối tự nhiên và xã hội - Thời gian tiến hành nghiên cứu học kì II năm học 2008 – 2009. 7. Phương pháp nghiên cứu Để giải quyết nhiệm vụ của ñề tài, chúng tôi ñã sử dụng phối hợp các phương pháp sau: 7.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận:( phân tích, tổng hợp, phân loại, hệ thống hoá lý thuyết…) ñể xây dựng cơ sở lý luận của vấn ñề nghiên cứu 7.2. Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn 7.2.1. Phương pháp nghiên cứu bằng test về khả năng giao tiếp sư phạm của sinh viên. 7.2.2. Phương pháp ñiều tra bằng bảng hỏi 7.3. Phương pháp trao ñổi trò chuyện Chúng tôi tiến hành trao ñổi trò chuyện với sinh viên, với cán bộ giảng dạy… ñể tìm hiểu, ñối chiếu với kết quả thu ñược từ các phương pháp ño trên. 7.4. Phương pháp quan sát: Quan sát hoạt ñộng giao tiếp của sinh viên trong quá trình học tập ở trường và trong quá trình thực tập tại trường THPT 7.5. Phương pháp thống kê toán học. 5 CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1. KHÁI QUÁT VỀ LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ 1.1.1. Vấn ñề giao tiếp trong tâm lý học nước ngoài Từ xa xưa giao tiếp ñã là một vấn ñề ñược nhiều khoa học quan tâm nghiên cứu. Tất cả các nhà tâm lý học trên thế giới ñều gặp nhau tại một ñiểm trong phạm trù giao tiếp – khẳng ñịnh vai trò quyết ñịnh của giao tiếp ñối với cuộc sống xã hội và sự hình thành nhân cách của con người. A.A.Bôdaliop khi khai mạc Hội nghị khoa học “Giao tiếp với tư cách là ñối tương của các công trình nghiên cứu lý thuyết và thực tiễn” ñã nói: “Trong hoạt ñộng giao tiếp có thể tìm thấy sự thể hiện tổng hợp của tất cả các ñặc trưng cơ bản của con người như là một thành viên của xã hội, như là một chủ thể của hoạt ñộng nhận thức và sáng tạo” [19] . Vì vậy giao tiếp thực sự trở thành ñối tượng nghiên cứu của khoa học tâm lý. Cho ñến nay trên thế giới việc nghiên cứu giao tiếp trở thành một hệ thống, một ngành riêng: Tâm lý học giao tiếp. Trong lịch sử của ngành tâm lý học giao tiếp, việc nghiên cứu giao tiếp ñược tiến hành trên cả hai bình diện lý luận và thực tiễn, thu hút tất cả các nhà khoa học có tên tuổi trên thế giới. Thời cổ ñại như Xôcơrat, Platon, Arixtot… sau này ñến các nhà tâm lý học hiện ñại như: Anna Freud, E.E.Acquyt; M.Again; A.N.Leonchiev; M.I.Lixina; B.D.Econhin; V.X.Mukhina; B.F.Lomov; L.X.Vwgotxki. Các công trình lí luận có thể kể tới là: Thời cổ ñại các triết gia Xoocrate, Platon ñã ñề cập tới giao tiếp và cho rằng: “Đối thoại như là giao tiếp trí tuệ như là sự phản ánh trí tuệ, phản ánh mối quan hệ giữa con người với con người”. Mac – Ăngghen: xem giao tiếp với người khác như là một trong các yếu tố cơ bản quyết ñịnh sự hình thành phát triển tâm lý, ý thức của con người. Năm 1956 ba tác giả người Mỹ: Johnson, Lgrrison, M.Schlekamp ñã viết cuốn sách về “giao tiếp”, ñề cập mối quan hệ giữa kỹ năng giao tiếp với sự tiến bộ trong trường ñai học của sinh viên, cách biểu lộ tình cảm, phát triển kĩ năng bình luận. 6 Năm 1960 Bavelas (pháp) tiến hàng nghiên cứu thực nghiệm về cấu trúc giao tiếp, ñưa ra khái niệm “khoảng cách” ñược xác ñịnh như là một mắt xích giao tiếp cần thiết ñể một thông ñiệp tới ñược người khác bằng con ñường ngắn nhất. Đầu năm 1970 ở Liên xô cũ một số bài báo về giao tiếp ñược giới thiệu trong các hội nghị “Tâm lý học về giao tiếp” ñược tổ chức vào tháng 3/1970; tháng 3/1973; 5/1973. Các hội nghị này ñề cập ñến hàng loạt vấn ñề; phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu giao tiếp; cơ chế giao tiếp; ảnh hưởng của những ñặc ñiểm tâm lý cá nhân ñối với quá trình giao tiếp; giao tiếp và lãnh ñạo, giao tiếp trong quần chúng; mô hình hóa quá trình giao tiếp, sự chệch hướng và vi phạm loại hình giao tiếp… và nhiều công trình nghiên cứu lí luận khác. Bên cạnh các công trình công bố trong 3 hội nghị trên còn có hàng loạt các công trình với các mức ñộ khác nhau ñược nghiên cứu ở Liên xô và các nước Đông Âu. Các nước Tây Âu, vấn ñề giao tiếp cũng ñược một số học giả quan tâm. 1.1.2. Vấn ñề giao tiếp ở Việt Nam Tại Việt Nam, tâm lý học là khoa học còn non trẻ. Vấn ñề giao tiếp ñược ñi sâu nghiên cứu từ năm 1970 – 1980. Việc nghiên cứu giao tiếp phát triển mạnh mẽ và ñi theo xu hướng khác nhau, thể hiện các công trình nghiên cứu lí luận và thực tiễn. Có thể khái quát một số hướng nghiên cứu về giao tiếp và hoạt ñộng giao tiếp trong lĩnh vực sư phạm như sau: Nghiên cứu lí luận về giao tiếp: Khái niệm, bản chất, vai trò, quan hệ giữa giao tiếp và hoạt ñộng. Có thể kể ra một số công trình sau: Đỗ Long: “Cacmac và phạm trù giao tiếp” (1963); Bùi Văn Huệ: “Bàn về phạm trù giao tiếp” (1981); Trần Trọng Thủy: “Giao tiếp tâm lý, nhân cách” (1981), “Giao tiếp và sư phát triển nhân cách trẻ” (1981); Ngô Công Hoàn: “giao tiếp sư phạm” (1987) và “Một số vấn ñề về giao tiếp sư phạm”; Nguyễn văn Lê: “vấn ñề giao tiếp” (1992). Trong ñó có nhóm các công trình nghiên cứu về kỹ năng giao tiếp sư phạm có thể kể tới là: Hoàng Anh – “kỹ năng giao tiếp sư phạm của sinh viên”; Nguyễn Thạc – Hoàng Anh với cuốn “luyện giao tiếp sư phạm”- ĐHSPHN – 1997; Ngô Công Hoàn – Hoàng Anh: “giao tiếp sư phạm”; Trần Duy Hưng ñã bàn tới kỹ năng giao tiếp sư phạm của sinh viên; Ứng xử sư phạm (Trịnh Trúc Lâm). 7 Ngoài ra, còn một số công trình nghiên cứu về ñặc ñiểm giao tiếp của sinh viên ở một số trường Đại học và Cao ñẳng như: “Đặc ñiểm giao tiếp của sinh viên trường Cao ñẳng sư phạm Quảng trị”- Nguyễn thị Diễm; “Khả năng giao tiếp của sinh viên sư phạm tỉnh Sơn La” – Lò Thị Mai Thoan; “Ảnh hưởng của nhu cầu giao tiếp ñến việc thiết lập các mối quan hệ giao tiếp sư phạm của sinh viên trường cao ñẳng sư phạm Quảng Trị”… Nhìn chung những công trình này ñi sâu vào phân tích ñặc ñiểm chung về giao tiếp của sinh viên các trường sư phạm, chưa ñi sâu nghiên cứu khả năng giao tiếp sư phạm của sinh viên. Trên cơ sở ñó, các tác giả ñề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao khả năng giao tiếp của sinh viên trong phạm vi một trường cụ thể, tại một thời ñiểm lịch sử nhất ñịnh. Vì vậy những giải pháp ñó không thể áp dụng cho công tác ñào tạo ở tất cả các trường sư phạm trong giai ñoạn xã hội phát triển mạng mẽ như hiện nay – giai ñoạn ñang có sự ñổi mới về phương pháp giảng dạy trong ñiều kiện phát triển mạnh mẽ của khoa học kỹ thuật, ñặc biệt là khoa học công nghệ thông tin. 1.2. MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ GIAO TIẾP Giao tiếp là một vấn ñề quan trọng và phức tạp, nó ñã ñược nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu ở những góc khác nhau. Nhìn chung khi ñịnh nghĩa về giao tiếp các tác giả xuất phát từ hai hướng tiếp cận sau. 1.2.1 Hướng tiếp cận thứ nhất : xuất phát từ các chuyên ngành tâm lý học ứng dụng Từ các ngành tâm lý học ứng dụng, các liên ngành tâm lý học du lịch, tâm lý học kinh doanh, tâm lý học trị liệu, tâm lý học tuyên truyền, tâm lý học y học… Hầu hết các nhà tâm lý học ứng dụng khi nhìn nhận khái niệm giao tiếp ñều ñề cập tới hai vấn ñề sau: - Nhấn mạnh ñến vấn ñề thông tin, thông báo trong giao tiếp. - Tính ñến hiệu quả mang tính ñặc thù trong lĩnh vực riêng biệt ñó. Tâm lý học kinh doanh xem giao tiếp là một quá trình, một kích thích dưới dạng một thông ñiệp ñược một bộ phát truyền ñi nhằm tác ñộng và gây hậu quả khi ñi tới bộ thu. [12] 8 Tâm lý học ứng dụng coi giao tiếp là một tập hợp quá trình truyền ñạt và tri giác các thái ñộ, niềm tin và ý ñịnh, dựa vào bộ máy sinh học, tâm lý chung của loài người làm sao cho ñôi bên ñối thoại hiểu ñược nhau và ñạt ñược mục tiêu giao tiếp. [11] Tâm lý học y học: xem xét giao tiếp là quan hệ giữa thầy thuốc và bệnh nhân; thầy thuốc và thầy thuốc; bệnh nhân – bệnh nhân trong bệnh viện nhằm tạo sự tin tưởng ở khả năng chữa trị cho bệnh nhân. [29] 1.2.2. Hướng tiếp cận thứ hai: xem xét các xu hướng cơ bản trong tâm lý học giao tiếp. Khi tìm hiểu, khám phá bản chất giao tiếp, các nhà tâm lý học thế giới ñã ñi theo 3 xu hướng rõ rệt. - Hướng thứ nhất: xác ñịnh bản chất giao tiếp qua việc xác ñịnh nội hàm của khái niệm (thu hẹp hoặc mở rộng nội hàm khái niệm giao tiếp). - Hướng thứ hai: xem xét bản chất giao tiếp qua việc xác ñịnh vị trí của giao tiếp trong hệ thống các khái niệm phạm trù tâm lý. - Hướng thứ ba: xác ñịnh chính xác hóa khái niệm giao tiếp bằng việc phân biệt “giao tiếp” với các thuật ngữ, khái niệm liên quan như “thông tin”, “ứng xử” hoặc “quan hệ xã hội”. * Hướng thứ nhất: “Thu hẹp hoặc mở rộng nội hàm khái niệm giao tiếp”. + Xu hướng thu hẹp khái niệm giao tiếp: chỉ nhấn mạnh một khía cạnh nhất ñịnh nào ñó trong giao tiếp. - Nhấn mạnh ñến khía cạnh thông tin trong giao tiếp giữa người với người, gồm các tác giả với những quan niệm sau. Theo E.E.Acquyt và M.A.Acgain quan niệm: “Giao tiếp là sự tác ñộng, sự truyền và tiếp nhận thông báo, sự trao ñổi thông tin của con người” [19]. K.K.Platonop: “Giao tiếp là sự trao ñổi thông tin giữa con người với nhau, sự trao ñổi thông tin này gọi là tiếp xúc”. [19] Fischer: “Sơ ñồ giao tiếp nằm trong một quá trình truyền thông tin, bao gồm 4 yếu tố khác nhau: Một ñiểm phát – biến ñổi thông tin thành mã, một kênh thông tin, một ñiểm thu nhận thông tin, một danh mục tín hiệu”. [30; 27 ] 9 - Nhấn mạnh ñến khía cạnh cảm xúc của sự giao tiếp như tác giả L.Stecxon (pháp): Coi giao tiếp là sự trao ñổi ý nghĩ, tình cảm và cảm xúc giữa con người với nhau. - Nhấn mạnh khía cạnh hành ñộng, hành vi của giao tiếp T.Chuccon (Mỹ) và ba nhà tâm lý hoc Pháp P.Oathanit; G.Bivanh; D.Giăcson: Coi giao tiếp là một tổ hợp hành vi, quá trình này tích hợp nhiều loại hành vi gồm: ngôn ngữ, hành vi ñiệu bộ, hành vi cử chỉ. [1; 11] Xu hướng thu hẹp này ñã xác ñịnh ñược chính xác từng mặt trong nội hàm khái niệm giao tiếp, nhưng chưa ñủ vì giao tiếp với tư cách là một hiện tượng tâm lý con người phải bao gồm cả ba mặt: Nhận thức (thông tin), xúc cảm và hành ñộng. Mặt khác xu hướng này chỉ dừng lai ở việc mô tả bề ngoài của quá trình giao tiếp, chưa nêu rõ bản chất bên trong của quá trình này. - Xu hướng mở rộng nội hàm khái niệm giao tiếp ñến mức ñồng nhất giao tiếp với giao lưu chung cho cả ở người và ñộng vật. Như B.V.Xocolop cho rằng: Giao tiếp là sự tác ñộng lẫn nhau và giữa những ñộng vật tâm lí với nhau. Nếu thu hẹp hơn thì có thể hiểu “giao tiếp là mối quan hệ giữa con người với những ñộng vật nuôi trong nhà”. [23; 22] Ngoài ra một số nhà khoa học khác ñã dùng thuật ngữ: “Giao tiếp thính giác chim” “giao tiếp ở khỉ” ñể mô tả khía cạnh thông báo giữa các ñộng vật. [14; t2] Như vậy có thể thấy, xu hướng mở rộng khái niệm giao tiếp ñã làm mất ñi bản chất xã hội của giao tiếp; không thấy ñược sự khác biệt về bản chất giữa giao tiếp người và thông báo ở ñộng vật. Về phương tiện giao tiếp ở người mang tính chất truyền ñạt một khối lượng thông tin lớn phức tạp gồm cả tính chất cụ thể và tính chất trừu tượng, còn ñộng vật chỉ mang tính chất cụ thể (thông báo về tình huống cụ thể bên ngoài hoặc trạng thái của con vật). [13] * Hướng thứ hai: Nhìn nhận bản chất giao tiếp trong việc xác ñịnh vị trí của nó trong hệ thống các khái niệm phạm trù tâm lý học. Đại diện là hai nhà tâm lý học A.A.Leeonchiep và B.Ph.Lomop khi bàn về giao tiếp và hoạt ñộng. A.A.Leonchiep nghiên cứu trên cơ sở hệ thống hoạt ñộng. Theo ông, giao tiếp là một dạng ñặc biệt của phạm trù hoạt ñộng, nhưng không phải lúc nào nó cũng là hoạt ñộng hoàn chỉnh ở bậc cao và ñộc lập. Giao tiếp có thể tham gia vào một hoạt ñộng không giao tiếp khác, với chức năng như hoạt ñộng lý thuyết tham 10 giao vào hoạt ñông thực hành. Và trong trường hợp này giao tiếp cũng không khác gì so với các dạng khác của hoạt ñộng. Tại sao giao tiếp có thể là một dạng của hoạt ñộng? Thứ nhất là mối quan hệ giữa chủ thể với môi trường xung quanh do hoạt ñộng tạo nên ñã bao hàm cả giao tiếp. Nghĩa là, mối quan hệ chủ thể - khách thể hay ñúng hơn là chủ thể - hoạt ñộng – ñối tượng không phải là mối quan hệ của một chủ thể cá thể với một ñối tượng riêng biệt, mà là mối quan hệ có tính xã hội trong cả ba thành phần của nó. Thứ hai là ñối tượng có tính xã hội vì nó không phải là một vật thờ ơ, tồn tại ngoài xã hội loài người, mà là một vật mà những tính khách quan của nó ñược phản ánh trong quá trình hoạt ñộng và cấu tạo nên hình ảnh của vật trong ý thức của con người, có ý thức xã hội nhất ñịnh. Như vậy ñối tượng của hoạt ñộng không phải chỉ là những gì tồn tại ở dạng vật chất mà cả tinh thần nữa. Thứ ba là bản thân quá trình hoạt ñộng cũng mang tính xã hội, kể cả khi nó là hoạt ñộng của cá thể, vì trong trương hợp này nó là hoạt ñông của một cá thể, chứ không phải là hoạt ñộng mang tính cá thể. Cuối cùng, chủ thể của hoạt ñộng cũng có tính xã hội. Chính tính xã hội cuả toàn bộ mối quan hệ chủ thể - khác thể và của từng thành phần của nó ñã dẫn A.A.Leonchiep ñến kết luận rằng mối quan hệ chủ thể - hoạt ñộng và ñối tượng bao hàm cả mối quan hệ chủ thể - chủ thể, tức phạm trù hoạt ñộng bao hàm cả phạm trù giao tiếp. Mặt khác, nếu xét theo ñịnh nghĩa hoạt ñộng của A.A.Leonchiep thì trong giao tiếp cũng vậy có ñầy ñủ các thành phần của chủ thể hoạt ñộng của hoạt ñộng giao tiếp. Và theo ông thì chủ thể hoạt ñộng của hoạt ñộng giao tiếp là một nhóm người ñồng nhất hay một nhóm người giao tiếp. Còn ñối tượng của giao tiếp là sự tác ñộng lẫn nhau ñó cũng là ñộng cơ của giao tiếp. Giao tiếp ñược quyết ñịnh bởi mối quan hệ lẫn nhau, cũng như hoạt ñộng ñược quyết ñịnh bởi ñộng cơ của mình, giao tiếp là một hệ thống những quá trình có mục ñích và ñộng cơ ñảm bảo
Luận văn liên quan