Khóa luận Bước đầu khảo sát mật độ vi khuẩn cố định đạm và hàm lượng tinh dầu của rễ cỏ vetiver (vetiverria zizanioides l.)

Cỏ Vetiver (Vetiverria zizanioides L.) được biết đến như là một loại thực vật đa năng, bảo vệ đất và nước trong nông nghiệp, được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhờ những đặc tính sinh lý độc đáo. Cỏ Vetiver có giá trị kinh tế cao, sức sống mạnh mẽ, là loài có khả năng thích nghi rộng với các điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng của vùng nhiệt đới, dễ nhân giống, ít đòi hỏi công chăm sóc, khi mọc nó chỉ chiếm một khoảng không gian tối thiểu và lại hoàn toàn không có tiềm năng trở thành cỏ dại. Bên cạnh đó tinh dầu thực vật đã được chiết xuất và sử dụng từ rất sớm trong lịch sử phát triển của con người. Tinh dầu dùng làm hương liệu để tạo ra các loại nước hoa, mỹ phẩm và giúp con người thư giãn trí óc, tăng cường sức khỏe. Trong đó, tinh dầu của cỏ Vetiver có mùi thơm đặc trưng, được sử dụng phổ biến trên thế giới trong ngành công nghiệp mỹ phẩm. Tại Việt Nam đã có một số nghiên cứu về tinh dầu từ cỏ Vetiver nhưng các quy trình chiết xuất tinh dầu này vẫn chưa mang lại hiệu quả cao, sản phẩm vẫn chỉ ở dạng thô nên giá thành không cao, chưa tận dụng được nguồn rễ cỏ sẵn có trên cả nước.

pdf75 trang | Chia sẻ: lvbuiluyen | Lượt xem: 1872 | Lượt tải: 4download
Bạn đang xem trước 20 trang tài liệu Khóa luận Bước đầu khảo sát mật độ vi khuẩn cố định đạm và hàm lượng tinh dầu của rễ cỏ vetiver (vetiverria zizanioides l.), để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM TP.HỒ CHÍ MINH BỘ MÔN CÔNG NGHỆ SINH HỌC ****** KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP BƢỚC ĐẦU KHẢO SÁT MẬT ĐỘ VI KHUẨN CỐ ĐỊNH ĐẠM VÀ HÀM LƢỢNG TINH DẦU CỦA RỄ CỎ VETIVER (Vetiverria zizanioides L.) Ngành học: CÔNG NGHỆ SINH HỌC Niên khóa: 2003 - 2007 Sinh viên thực hiện: LÊ MINH ĐỨC Thành phố Hồ Chí Minh 8/2007 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM TP.HỒ CHÍ MINH BỘ MÔN CÔNG NGHỆ SINH HỌC ****** BƢỚC ĐẦU KHẢO SÁT MẬT ĐỘ VI KHUẨN CỐ ĐỊNH ĐẠM VÀ HÀM LƢỢNG TINH DẦU CỦA RỄ CỎ VETIVER (Vetiverria zizanioides L.) LUẬN VĂN KỸ SƢ Giáo viên hƣớng dẫn: Sinh viên thực hiện: PGS.TS. BÙI XUÂN AN LÊ MINH ĐỨC KS. DƢƠNG THÀNH LAM Khóa: 2003 - 2007 Thành Phố Hồ Chí Minh 8/2007 MINISTRY OF EDUCATION AND TRAINING NONG LAM UNIVERSITY, HCMC DEPARTMENT OF BIOTECHNOLOGY THE FIRSTSTEP RESEARCH DENSITY OF NITROGEN – FIXING BACTERIA AND THE ESSENTIAL OIL CONTENT OF VETIVER’S ROOTS (Vetiverria zizanioides L.) Graduation thesis Major: Biotechnology Advisor: Student: Dr. BUI XUAN AN LE MINH DUC BSc. DUONG THANH LAM Term: 2003 - 2007 HCMC. 8/2007 iv LỜI CẢM TẠ Với lòng biết ơn sâu sắc Tôi xin gửi lời cảm ơn Ban Giám hiệu trƣờng Đại học Nông Lâm thành phố Hồ Chí Minh, Ban chủ nhiệm Bộ Môn Công nghệ sinh học, cùng tất cả quý thầy cô đã truyền đạt kiến thức cho tôi trong suốt quá trình học tại trƣờng. Đặc biệt tôi xin chân thành cảm ơn thầy: PGS.TS BÙI XUÂN AN, KS. DƢƠNG THÀNH LAM, đã tận tình hƣớng dẫn và giúp đỡ tôi hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này. Chân thành cảm ơn sâu sắc đến TS. Phạm Nhƣ Liên Giám đốc sản xuất công ty CP Y - Dƣợc phẩm Vimedimex, công ty TNHH Công nghệ hóa học đã giúp đỡ tôi hoàn thành khóa luận tốt nghiệp. Cảm ơn các thầy cô, anh chị tại Viện Công nghệ sinh học và Môi trƣờng, Trung tâm Nghiên cứu và Chuyển giao KHCN đã nhiệt tình hƣớng dẫn tôi thực hiện khóa luận tốt nghiệp. Xin gửi lời cảm ơn đến bạn bè cũng nhƣ tập thể lớp Công nghệ sinh học 29 đã động viên giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học. Vô cùng biết ơn gia đình đã nuôi dạy, yêu thƣơng và động viên con trong suốt bốn năm qua. TP. Hồ Chí Minh, tháng 08 năm 2007 v TÓM TẮT KHÓA LUẬN Lê Minh Đức, Đại học Nông Lâm Tp.Hồ Chí Minh. Tháng 08/2007 “BƢỚC ĐẦU KHẢO SÁT MẬT ĐỘ VI KHUẨN CỐ ĐỊNH ĐẠM VÀ HÀM LƢỢNG TINH DẦU CỦA RỄ CỎ VETIVER (Vetiverria zizanioides L.)”. Bố trí thí nghiệm: Thí nghiệm gồm 3 phần  Thí nghiệm 1: Khảo sát ảnh hƣởng của nƣớc rỉ rác đến khả năng sinh trƣởng và phát triển của cỏ Vetiver. Gồm có 3NT trồng cỏ Vetiver trong nƣớc rỉ rác với 3 nồng độ pha loãng khác nhau: 80%, 60% và 40%.  Thí nghiệm 2: Khảo sát mật độ vi khuẩn cố định đạm từ các nốt sần trên bề mặt rễ cỏ Vetiver của thí nghiệm 1 và rễ trong các mô hình trồng cỏ.  Thí nghiệm 3: Khảo sát và so sánh quy trình công nghệ chiết xuất tinh dầu từ rễ cỏ Vetiver (Vetiverria zizanioides L.). Địa điểm thực hiện thí nghiệm: Trung tâm nghiên cứu và Chuyển giao KHCN, ĐH Nông Lâm, Tp.HCM; Công ty TNHH Công nghệ hóa học, Tân Sơn Nhì, Tân Phú, Tp.HCM. Thời gian tiến hành: 03/06/2007 - 17/08/2007. Mẫu nƣớc thải đƣợc lấy từ bãi chôn lấp rác Gò Cát, Tp.HCM Những kết quả thu đƣợc: Mùi hôi thối và chất lƣợng của nƣớc thải đƣợc cải thiện. Cỏ chỉ sinh trƣởng đƣợc ở nồng độ pha loãng 80%. Không có sự xuất hiện của nốt sần trên rễ cỏ. Hàm lƣợng tinh dầu thu đƣợc từ rễ cỏ Vetiver: 0,04%. Sự khác nhau giữa các phƣơng pháp chiết xuất tinh dầu. vi MỤC LỤC NỘI DUNG TRANG LỜI CẢM TẠ .......................................................................................................... iv TÓM TẮT KHÓA LUẬN ....................................................................................... v MỤC LỤC ................................................................................................................ vi DANH SÁCH CÁC BẢNG ..................................................................................... ix DANH SÁCH CÁC HÌNH....................................................................................... x DANH MỤC VIẾT TẮT ........................................................................................ xi Chƣơng 1. MỞ ĐẦU ................................................................................................ 1 1.1 ĐẶT VẤN ĐỀ ................................................................................................... 1 1.2 MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI ................................................................................ 2 1.3 ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU ........................................................................... 2 1.4 GIỚI HẠN PHẠM VI NGHIÊN CỨU ............................................................. 3 1.5 Ý NGHĨA KHOA HỌC .................................................................................... 3 1.6 Ý NGHĨA THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU .................................. 3 Chƣơng 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU ..................................................................... 4 2.1 CỎ VETIVER ................................................................................................... 4 2.1.1 Nguồn gốc ................................................................................................... 4 2.1.2 Phân loại ..................................................................................................... 5 2.1.3 Đặc tính nông học ....................................................................................... 6 2.1.4 Đặc tính sinh thái ........................................................................................ 7 2.1.5 Vi sinh vật trên hệ rễ .................................................................................. 9 2.1.6 Lợi ích từ cỏ Vetiver ................................................................................. 10 2.1.7 Khả năng cố định nitơ ở một số loài thực vật ......................................... 12 2.2 VI KHUẨN AZOTOBACTE .......................................................................... 14 2.2.1 Phân loại ................................................................................................... 14 2.2.2 Đặc điểm sinh học .................................................................................... 14 2.2.3 Các yếu tố ảnh hƣởng đến vi khuẩn Azotobacter ..................................... 18 vii 2.2.4 Tác dụng của vi khuẩn Azotobacter.......................................................... 24 2.3 VI KHUẨN BEIJERINCKIA ......................................................................... 25 2.3.1 Phân loại ................................................................................................... 25 2.3.2 Đặc điểm sinh học .................................................................................... 27 2.4 NƢỚC RỈ RÁC ............................................................................................... 28 2.4.1 Nguồn gốc ................................................................................................. 28 2.4.2 Đặc điểm ................................................................................................... 29 2.4.3 Bãi chôn lấp Gò Cát ................................................................................. 31 2.5 TINH DẦU TỪ CỎ VETIVER ....................................................................... 33 2.5.1 Bản chất của tinh dầu ............................................................................... 33 2.5.2 Các hợp phần của tinh dầu ....................................................................... 34 2.5.3 Tinh dầu trong vật liệu thực vật ............................................................... 34 2.5.4 Các phƣơng pháp lấy tinh dầu ................................................................. 35 2.5.4.1 Phƣơng pháp ép vật liệu thực vật ...................................................... 35 2.5.4.2 Dùng một lỏng hay rắn để trích ly tinh dầu ....................................... 35 2.5.4.3 Phƣơng pháp cất bằng hơi nƣớc ........................................................ 36 2.5.5 Tinh dầu cỏ Vetiver ................................................................................... 37 2.5.6 Tác dụng của tinh dầu từ cỏ Vetiver ......................................................... 38 2.5.7 Nhu cầu về tinh dầu hƣơng liệu ................................................................ 39 2.6 CÁC NGHIÊN CỨU KHOA HỌC LIÊN QUAN .......................................... 40 2.6.1 Các nghiên cứu trong nƣớc ...................................................................... 40 2.6.2 Các nghiên cứu trên thế giới ................................................................... 40 Chƣơng 3. NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .......................... 42 3.1 THỜI GIAN VÀ ĐỊA ĐIỂM THÍ NGHIỆM .................................................. 42 3.2 BỐ TRÍ THÍ NGHIỆM ................................................................................... 42 3.2.1 Thí nghiệm 1 ............................................................................................. 42 3.2.2 Thí nghiệm 2 ............................................................................................. 43 3.2.3 Thí nghiệm 3 ............................................................................................. 43 3.3 PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ................................................................... 43 viii 3.3.1 Thí nghiệm 1 ............................................................................................. 43 3.3.1.1 Giai đoạn tiền thí nghiệm................................................................... 43 3.3.1.2 Giai đoạn thí nghiệm.......................................................................... 44 3.3.2 Thí nghiệm 2 ............................................................................................. 45 3.3.2.1 Mẫu .................................................................................................... 45 3.3.2.2 Điều kiện nuôi cấy .............................................................................. 45 3.3.2.3 Môi trƣờng nuôi cấy........................................................................... 46 3.3.2.4 Quy trình nuôi cấy .............................................................................. 46 3.3.3 Thí nghiệm 3 ............................................................................................. 48 3.4 VẬT LIỆU ....................................................................................................... 50 3.5 THIẾT BỊ PHÒNG THÍ NGHIỆM ................................................................. 50 3.6 PHƢƠNG PHÁP XỬ LÝ SỐ LIỆU ............................................................... 50 Chƣơng 4. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN ............................................................ 51 4.1 THÍ NGHIỆM 1 .............................................................................................. 51 4.2 THÍ NGHIỆM 2 .............................................................................................. 54 4.3 THÍ NGHIỆM 3 .............................................................................................. 56 Chƣơng 5. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ ................................................................. 60 5.1 KẾT LUẬN ..................................................................................................... 60 5.2 ĐỀ NGHỊ ......................................................................................................... 60 TÀI LIỆU THAM KHẢO ..................................................................................... 62 ix DANH SÁCH CÁC BẢNG BẢNG TRANG Bảng 2.1 : Sự khác nhau giữa các loài Azotobacter ............................................. 16 Bảng 2.2 : Thành phần nƣớc rỉ từ bãi chôn lấp Gò Cát ....................................... 30 Bảng 2.3 : Thành phần chất thải rắn của bãi chôn lấp Gò Cát ............................. 32 Bảng 2.4 : Các thông tin về nƣớc rỉ rác trên bãi chôn lấp rác Gò Cát tính đến ngày 19/06/2004 ............................................................................................................ 33 Bảng 2.5 : Thành phần tinh dầu từ rễ cỏ Vetiver ................................................. 38 Bảng 3.1 : Thành phần dung dịch Knop............................................................... 44 Bảng 3.2 : Môi trƣờng Ashby’s Glucose Agar .................................................... 46 Bảng 3.3 : Môi trƣờng Beijerinckia medium ....................................................... 46 Bảng 4.1 : Sự phát triển độ dài rễ của các NT trong quá trình thí nghiệm .......... 54 Bảng 4.2 : Sự thay đổi màu sắc lá của các NT trong quá trình thí nghiệm .......... 54 Bảng 4.3 : So sánh sự khác nhau giữa hai mô hình trồng cỏ ............................... 55 Bảng 4.4 : Sự hiện diện của nốt sần trên bề mặt rễ cỏ qua các NT ...................... 56 Bảng 4.5 : Hàm lƣợng tinh dầu theo các quy trình chiết xuất .............................. 57 Bảng 4.6 : Hàm lƣợng tinh dầu chiết xuất của các cơ chất theo quy trình CO .... 58 x DANH SÁCH CÁC HÌNH HÌNH TRANG Hình 2.1 : Hình thái cỏ Vetiver .............................................................................. 5 Hình 2.2 : Khuẩn lạc của vi khuẩn Azotobacter ................................................... 14 Hình 2.3 : Suối hình thành từ nƣớc rỉ rác ............................................................. 33 Hình 3.1 : Quy trình nuôi cấy vi khuẩn ................................................................ 47 Hình 3.2 : Mô hình quy trình chiết xuất tinh dầu ................................................. 48 Hình 3.3 : Mô hình chiết xuất 2 bể ....................................................................... 49 Hình 4.1 : Chiều cao thân và độ dài rễ cỏ của NT1 ............................................. 51 Hình 4.2 : Nƣớc rỉ rác trƣớc và sau thí nghiệm của NT1 ..................................... 52 Hình 4.3 : Chiều cao thân cỏ NT2 ........................................................................ 52 Hình 4.4 : Chiều cao thân cỏ của NT3 ................................................................. 53 Hình 4.5 : Biểu đồ sự phát triển của rễ qua các NT ............................................. 53 Hình 4.6 : Mô hình trồng cỏ 1 và 2 ...................................................................... 55 Hình 4.7 : Biểu đồ so sánh hàm lƣợng tinh dầu qua các quy trình ...................... 57 Hình 4.8 : Biểu đồ hàm lƣợng các loại tinh dầu đã chiết xuất theo CO............... 58 Hình 4.9 : Tinh dầu Vetiver sau khi chiết xuất .................................................... 59 xi DANH MỤC VIẾT TẮT BOD : Nhu cầu oxy sinh học. COD : Nhu cầu oxy hóa học. TCVN : Tiêu chuẩn Việt Nam. SS : Chất rắn lơ lửng. TD : Tinh dầu. CO : Quy trình chiết xuất tinh dầu sử dụng khí CO2. NT : Nghiệm thức. CENTEEMA : Trung tâm Nghiên cứu ứng dụng Công nghệ và Quản lý Môi trƣờng. KHCN : Khoa học công nghệ KÝ HIỆU [ký tự số] : Tài liệu tham khảo đƣợc trích dẫn. 1 Chƣơng 1 MỞ ĐẦU 1.1 ĐẶT VẤN ĐỀ Cỏ Vetiver (Vetiverria zizanioides L.) đƣợc biết đến nhƣ là một loại thực vật đa năng, bảo vệ đất và nƣớc trong nông nghiệp, đƣợc ứng dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhờ những đặc tính sinh lý độc đáo. Cỏ Vetiver có giá trị kinh tế cao, sức sống mạnh mẽ, là loài có khả năng thích nghi rộng với các điều kiện khí hậu và thổ nhƣỡng của vùng nhiệt đới, dễ nhân giống, ít đòi hỏi công chăm sóc, khi mọc nó chỉ chiếm một khoảng không gian tối thiểu và lại hoàn toàn không có tiềm năng trở thành cỏ dại. Bên cạnh đó tinh dầu thực vật đã đƣợc chiết xuất và sử dụng từ rất sớm trong lịch sử phát triển của con ngƣời. Tinh dầu dùng làm hƣơng liệu để tạo ra các loại nƣớc hoa, mỹ phẩm và giúp con ngƣời thƣ giãn trí óc, tăng cƣờng sức khỏe. Trong đó, tinh dầu của cỏ Vetiver có mùi thơm đặc trƣng, đƣợc sử dụng phổ biến trên thế giới trong ngành công nghiệp mỹ phẩm. Tại Việt Nam đã có một số nghiên cứu về tinh dầu từ cỏ Vetiver nhƣng các quy trình chiết xuất tinh dầu này vẫn chƣa mang lại hiệu quả cao, sản phẩm vẫn chỉ ở dạng thô nên giá thành không cao, chƣa tận dụng đƣợc nguồn rễ cỏ sẵn có trên cả nƣớc. Việt Nam là một nƣớc nông nghiệp với sản lƣợng gạo xuất khẩu đứng hàng thứ hai trên thế giới. Để có thể vừa cung cấp nhu cầu gạo trong nƣớc vừa phục vụ xuất khẩu thì ngƣời nông dân phải thực hiện thâm canh tăng vụ, kéo theo đó là việc sử dụng phân bón cũng tăng cao. Phân bón đƣợc ngƣời nông dân sử dụng chủ yếu là phân hoá học và thông thƣờng họ sử dụng vƣợt mức yêu cầu, đặc biệt là phân đạm, nên đă tạo điều kiện cho sâu bệnh phá hoại mùa màng, làm giảm năng suất và chất lƣợng. Hơn nữa, việc thâm canh đã ảnh hƣởng đến chất lƣợng đạm tự nhiên ở trong 2 đất, hiện trạng đất nông nghiệp nghèo đạm, trở nên bạc màu đã diễn ra ở nhiều nơi, cùng với diện tích đất hoang hoá còn tồn tại rất nhiều. Nhiệm vụ đƣợc đặt ra hiện nay là làm sao để vừa canh tác bền vững vừa cải tạo lại những vùng đất nghèo dinh dƣỡng, không sử dụng đƣợc trở nên cấp thiết, ảnh hƣởng sâu rộng đến đời sống kinh tế của ngƣời dân. Vi khuẩn cố định đạm có tác dụng cố định nitơ trong không khí, làm giàu cho đất. Các vi khuẩn này cũng hiện diện trên hệ rễ cỏ Vetiver, tuy nhiên hiện nay chƣa có đánh giá chính xác về số lƣợng cũng nhƣ mật độ của các vi khuẩn cố định đạm này trên rễ cỏ Vetiver. Tinh dầu từ rễ cỏ Vetiver có giá trị kinh tế cao nhƣng chƣa đƣợc quan tâm khai thác, một phần vì quy trình công nghệ chƣa phù hợp và những hiểu biết về loại tinh dầu này còn hạn chế. Các đặc điểm trên cho thấy cỏ Vetiver mang lại hiệu quả cao trong nông nghiệp, vừa có thể cải tạo đất, vừa là nguồn nguyên vật liệu cho ngành công nghiệp hƣơng liệu. Mong muốn hiểu biết thêm về những tiềm năng của cỏ Vetiver trong nông nghiệp, chúng tôi đã thực hiện đề tài “Bƣớc đầu khảo sát mật độ vi khuẩn cố định đạm và hàm lƣợng tinh dầu của rễ cỏ Vetiver (Vetiverria zizanioides L.)” với sự đồng ý của Bộ môn Công nghệ sinh học trƣờng Đại học Nông Lâm, dƣới sự hƣớng dẫn của PGS.TS. Bùi Xuân An và KS. Dƣơng Thành Lam. 1.2 MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI Khảo sát mật độ của hai giống vi khuẩn cố định đạm Azotobacter spp. và Beijerinckia spp. trong nốt sần trên hệ rễ của cỏ Vetiver. Đánh giá khả năng sinh trƣởng và phát triển của cỏ Vetiver khi trồng thủy canh trong nƣớc rỉ rác. Khảo sát hàm lƣợng tinh dầu trong rễ cỏ Vetiver. 1.3 ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU Cỏ Vetiver (Vetiver zizanioides L.) Nốt sần và hàm lƣợng tinh dầu của rễ cỏ Vetiver. 3 1.4 GIỚI HẠN PHẠM VI NGHIÊN CỨU Đề tài nghiên cứu giới hạn chỉ xác định mật độ hai giống vi khuẩn Azotobacter spp. và Beijerinckia spp. trên hệ rễ của cỏ Vetiver trong các mô hình trồng cỏ. Đề tài chỉ giới hạn ở việc đánh giá khả năng phát triển của cỏ Vetiver trồng thủy canh trong nƣớc rỉ rác, không xác định các chỉ tiêu của nƣớc rỉ rác đã qua thí nghiệm. Đề tài chỉ dựa trên quy trình công nghệ chiết xuất để đánh giá hàm lƣợng tinh dầu, không xác định các thành phần của tinh dầu từ cỏ Vetiver. 1.5 Ý NGHĨA KHOA HỌC Hiểu thêm về các loại vi khuẩn trên hệ rễ cỏ Vetiver đặc biệt là vi khuẩn cố định đạm, về sự hiện diện của chúng, tác dụng của chúng đối với cỏ Vetiver và với môi trƣờng đất. Tiếp cận thêm một khía cạnh mới về khả năng của cỏ Vetiver, khả năng làm giàu cho đất. Đánh giá hàm lƣợng tinh dầu từ cỏ Vetiver là bƣớc khởi đầu cho các nghiên cứu sâu hơn về các thành phần trong tinh dầu cỏ, tiến đến những hiểu biết cụ thể về đặc tính hƣơng - dƣợc liệu của cỏ Vetiverria zizanioides L. 1.6 Ý NGHĨA TH