Luận văn Đảm bảo quyền của công dân được bồi thường thiệt hại do hành vi trái pháp luật rong hoạt động tố tụng hình sự ở Việt Nam hiện nay

Những năm vừa qua, cùng với sự phát triển kinh tế, đời sống của nhân dân ngày càng được cải thiện, các quyền của công dân về dân sự cũng được Đảng và Nhà nước ta đặc biệt quan tâm. Trong lĩnh vực tố tụng hình sự (TTHS), xu thế dân chủ hóa các hoạt động tố tụng ngày càng được củng cố. Nghị quyết số 08/NQ-TW (sau đây gọi tắt là Nghị quyết 08) của Bộ Chính trị ngày 2/1/2002 "Về một số nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp trong thời gian tới" đã tạo ra bước ngoặt mới cho sự nghiệp cải cách tư pháp. Tư tưởng chủ đạo của Nghị quyết số 08 về cải cách tư pháp là cải cách nhằm đảm bảo tính dân chủ của hoạt động tư pháp, đảm bảo quyền tự do dân chủ của công dân. Thể chế hóa tư tưởng của Nghị quyết số 08, một loạt các văn bản pháp luật của Nhà nước ra đời, trong đó có những văn bản có giá trị hết sức quan trọng, ảnh hưởng tới toàn bộ hệ thống tư pháp như Bộ luật tố tụng hình sự (BLTTHS) ngày 26/11/2003, Bộ luật tố tụng dân sự ngày 15/6/2004. Đặc biệt, trước khi hai Bộ luật trên được ban hành, Nghị quyết 388/NQ/2003/UBTVQH của Ủy ban Thường vụ Quốc hội ngày 17/3/2003 đã thực sự tạo ra những tiền đề cơ bản cho sự thay đổi quan điểm của các cơ quan tư pháp về vấn đề quyền công dân được bồi thường thiệt hại (BTTH) do hành vi trái pháp luật trong hoạt động tố tụng. Thực tiễn triển khai Nghị quyết số 08, BLTTHS và các văn bản liên quan đã đem lại những bước tiến đáng kể trong tiến trình dân chủ hóa hoạt động TTHS, giảm thiểu các trường hợp oan sai, và lần đầu tiên, những người bị oan sai đã được các cơ quan tiến hành tố tụng xin lỗi, bồi thường. Tuy nhiên, cơ chế để công dân được thực hiện quyền BTTH do hành vi trái pháp luật trong TTHS ở nước ta hiện nay vẫn còn trong giai đoạn vừa xây dựng, vừa hoàn thiện. Các quy định của pháp luật được ban hành chưa đầy đủ, chưa toàn diện để điều chỉnh các quan hệ xã hội liên quan đến loại BTTH đặc biệt này. Do đó, trên thực tế, công dân vẫn phải phụ thuộc rất lớn vào ý chí chủ quan của các cơ quan tiến hành tố tụng trong việc giải quyết bồi thường. Ngược lại, bản thân các cơ quan tiến hành tố tụng cũng gặp rất nhiều khó khăn từ cơ chế BTTH cho công dân. Nhiều vụ việc đòi bồi thường đến nay chưa có khả năng giải quyết dứt điểm, thậm chí, cả sau khi đã có phán quyết của các cơ quan có thẩm quyền.

pdf79 trang | Chia sẻ: lvbuiluyen | Lượt xem: 2031 | Lượt tải: 5download
Bạn đang xem trước 20 trang tài liệu Luận văn Đảm bảo quyền của công dân được bồi thường thiệt hại do hành vi trái pháp luật rong hoạt động tố tụng hình sự ở Việt Nam hiện nay, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
LUẬN VĂN: Đảm bảo quyền của công dân được bồi thường thiệt hại do hành vi trái pháp luật trong hoạt động tố tụng hình sự ở Việt Nam hiện nay 1. Tính cấp thiết của đề tài Những năm vừa qua, cùng với sự phát triển kinh tế, đời sống của nhân dân ngày càng được cải thiện, các quyền của công dân về dân sự cũng được Đảng và Nhà nước ta đặc biệt quan tâm. Trong lĩnh vực tố tụng hình sự (TTHS), xu thế dân chủ hóa các hoạt động tố tụng ngày càng được củng cố. Nghị quyết số 08/NQ-TW (sau đây gọi tắt là Nghị quyết 08) của Bộ Chính trị ngày 2/1/2002 "Về một số nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp trong thời gian tới" đã tạo ra bước ngoặt mới cho sự nghiệp cải cách tư pháp. Tư tưởng chủ đạo của Nghị quyết số 08 về cải cách tư pháp là cải cách nhằm đảm bảo tính dân chủ của hoạt động tư pháp, đảm bảo quyền tự do dân chủ của công dân. Thể chế hóa tư tưởng của Nghị quyết số 08, một loạt các văn bản pháp luật của Nhà nước ra đời, trong đó có những văn bản có giá trị hết sức quan trọng, ảnh hưởng tới toàn bộ hệ thống tư pháp như Bộ luật tố tụng hình sự (BLTTHS) ngày 26/11/2003, Bộ luật tố tụng dân sự ngày 15/6/2004. Đặc biệt, trước khi hai Bộ luật trên được ban hành, Nghị quyết 388/NQ/2003/UBTVQH của Ủy ban Thường vụ Quốc hội ngày 17/3/2003 đã thực sự tạo ra những tiền đề cơ bản cho sự thay đổi quan điểm của các cơ quan tư pháp về vấn đề quyền công dân được bồi thường thiệt hại (BTTH) do hành vi trái pháp luật trong hoạt động tố tụng. Thực tiễn triển khai Nghị quyết số 08, BLTTHS và các văn bản liên quan đã đem lại những bước tiến đáng kể trong tiến trình dân chủ hóa hoạt động TTHS, giảm thiểu các trường hợp oan sai, và lần đầu tiên, những người bị oan sai đã được các cơ quan tiến hành tố tụng xin lỗi, bồi thường. Tuy nhiên, cơ chế để công dân được thực hiện quyền BTTH do hành vi trái pháp luật trong TTHS ở nước ta hiện nay vẫn còn trong giai đoạn vừa xây dựng, vừa hoàn thiện. Các quy định của pháp luật được ban hành chưa đầy đủ, chưa toàn diện để điều chỉnh các quan hệ xã hội liên quan đến loại BTTH đặc biệt này. Do đó, trên thực tế, công dân vẫn phải phụ thuộc rất lớn vào ý chí chủ quan của các cơ quan tiến hành tố tụng trong việc giải quyết bồi thường. Ngược lại, bản thân các cơ quan tiến hành tố tụng cũng gặp rất nhiều khó khăn từ cơ chế BTTH cho công dân. Nhiều vụ việc đòi bồi thường đến nay chưa có khả năng giải quyết dứt điểm, thậm chí, cả sau khi đã có phán quyết của các cơ quan có thẩm quyền. Các vấn đề mà thực tiễn đặt ra đòi hỏi phải có sự nghiên cứu sâu hơn về mặt lý luận các nội dung đảm bảo BTTH do hành vi trái pháp luật trong TTHS, đặc biệt, phải nghiên cứu vấn đề này với tư cách một nội dung pháp lý của quyền công dân, từ đó, tạo ra những luận cứ khoa học cho quá trình pháp điển hóa các quy định này, tiến tới việc xây dựng một đạo luật thống nhất điều chỉnh. Như vậy, đảm bảo quyền của công dân được BTTH do hành vi trái pháp luật trong hoạt động TTHS là vấn đề mới, thể hiện những tư tưởng quan trọng của cải cách tư pháp, đòi hỏi phải có sự phân tích, làm rõ sâu hơn về mặt lý luận. Đây cũng là một vấn đề mang tính chất thời sự và cấp bách hiện nay khi thực tế thực hiện các quy định của pháp luật về BTTH do hành vi trái pháp luật trong hoạt động TTHS còn có những vướng mắc nhất định, gây phương hại đến lợi ích chính đáng của công dân và uy tín chính trị của hệ thống các cơ quan tư pháp. Xuất phát từ những đòi hỏi mang tính chất lý luận và thực tiễn trên, cùng sự quan tâm nghiên cứu của bản thân, tác giả đã lựa chọn đề tài: "Đảm bảo quyền của công dân được bồi thường thiệt hại do hành vi trái pháp luật trong hoạt động tố tụng hình sự ở Việt Nam hiện nay" làm luận văn thạc sĩ luật học của mình. 2. Tình hình nghiên cứu Như đã đề cập, BTTH do hành vi trái pháp luật trong hoạt động TTHS là một vấn đề mới được đặt ra ở Việt Nam, đặc biệt là sau sự ra đời của Nghị quyết số 388/NQ/2003/UBTVQH11 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội ngày 17/3/2003. Đây cũng là một đề tài nhận được khá nhiều sự quan tâm của giới khoa học luật, theo trình tự thời gian, có thể nhắc tới các công trình nghiên cứu như: Luận văn Thạc sĩ luật học "Bồi thường thiệt hại do người có thẩm quyền của cơ quan tiến hành tố tụng gây ra" của Nguyễn Hữu Ước năm 2001; các bài nghiên cứu "Bồi thường thiệt hại đối với oan sai trong tố tụng" của TS Dương Thanh Mai và Nguyễn Hoàng Hạnh trên Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, số 6, tháng 7/2001; Chuyên khảo "Bồi thường thiệt hại do bị bắt giữ, xét xử oan sai ở Việt Nam và một số nước trên thế giới" của Viện Nghiên cứu khoa học Pháp lý - Bộ Tư pháp, năm 2001. Đây là các sản phẩm khoa học đầu tiên nghiên cứu một cách bao quát và chi tiết về BTTH do hành vi trái pháp luật trong hoạt động TTHS trong bối cảnh chưa có một văn bản pháp luật độc lập điều chỉnh về vấn đề này. Năm 2003, sau sự ra đời của Nghị quyết số 388, các nghiên cứu về "Bồi thường thiệt hại do người có thẩm quyền của cơ quan tiến hành tố tụng gây ra" của Lê Mai Anh được công bố dưới dạng Luận án Tiến sĩ luật học. Đây là công trình nghiên cứu có giá trị khoa học về vấn đề cơ chế giải quyết trách nhiệm BTTH do người có thẩm quyền của cơ quan tiến hành tố tụng gây ra cho công dân. Đặc biệt, tới thời điểm năm 2005, sau 2 năm thực hiện Nghị quyết số 388, một loạt các loạt bài viết mang tính chất nghiên cứu, tổng kết, đánh giá thực tiễn được công bố như: "Trách nhiệm bồi thường thiệt hại cho người bị oan do người có thẩm quyền trong hoạt động tố tụng hình sự thuộc Công an nhân dân" của Nguyễn Viết Sách; "Về trách nhiệm của Tòa án đối với việc bồi thường thiệt hại cho người bị oan" của Hoàng Ngọc Thành; "Qua hai năm thực hiện Nghị quyết 388 trong ngành Kiểm sát nhân dân" của Hoàng Thế Anh… các bài viết này đều được đăng trên Tạp chí Kiểm sát, số 16, tháng 8/2005 (số chuyên đề về tổng kết 2 năm thực hiện Nghị quyết số 388)… Tuy nhiên, các công trình khoa học nêu trên mới chỉ đề cập đến vấn đề BTTH do hành vi trái pháp luật giới hạn trong một giai đoạn TTHS hoặc trong một loại cơ quan tư pháp… Mặt khác, tới thời điểm hiện nay, cũng chưa có một công trình nào nghiên cứu về BTTH do hành vi trái pháp luật trong hoạt động TTHS với tư cách là một quyền của công dân. Do vậy, có thể coi đây là lần đầu tiên đề tài "Đảm bảo quyền của công dân được bồi thường thiệt hại do hành vi trái pháp luật trong hoạt động tố tụng hình sự ở Việt Nam hiện nay" được nghiên cứu và nghiên cứu ở cấp độ luận văn thạc sĩ luật học. 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu - Đề tài tập trung nghiên cứu các vấn đề lý luận, thực tiễn về quyền của công dân được BTTH do hành vi trái pháp luật trong hoạt động TTHS, để từ đó, có những đề xuất nhằm hoàn thiện pháp luật đảm bảo quyền của công dân được BTTH do hành vi trái pháp luật trong hoạt động TTHS nói riêng và hoạt động tư pháp nói chung. - Trong khuôn khổ một luận văn thạc sĩ luật học, đề tài không thể bao quát hết tất cả các giai đoạn, các chủ thể của TTHS. Để đảm bảo tính chuyên sâu của luận văn, đề tài giới hạn phạm vi nghiên cứu chỉ dừng lại ở những vấn đề về đảm bảo quyền của công dân được BTTH do hành vi trái pháp luật trong hoạt động điều tra, truy tố, xét xử vụ án hình sự - những vấn đề mà theo quan điểm của tác giả, là cơ bản và quan trọng hơn cả. Những nội dung được lựa chọn nghiên cứu trong luận văn là những vấn đề tiêu biểu, qua đó làm rõ được về mặt lý luận và khái quát được thực tế việc đảm bảo quyền của công dân được BTTH do hành vi trái pháp luật trong hoạt động TTHS hiện nay. 4. Mục đích và nhiệm vụ của luận văn Luận văn được thực hiện nhằm góp phần đảm bảo quyền của công dân được BTTH do hành vi trái pháp luật trong hoạt động TTHS hiện nay. Để đạt được mục đích này, luận văn có các nhiệm vụ sau: - Nghiên cứu khái niệm, đặc điểm, nội dung quyền của công dân được BTTH do hành vi trái pháp luật trong hoạt động TTHS. - Khảo sát, đánh giá thực trạng pháp luật và thực trạng thực hiện pháp luật về quyền của công dân được BTTH do hành vi trái pháp luật trong hoạt động TTHS, đánh giá nhu cầu điều chỉnh bằng pháp luật các quan hệ xã hội liên quan đến hoạt động BTTH do hành vi trái pháp luật trong hoạt động TTHS. - Phân tích các quan điểm và phương hướng hoàn thiện pháp luật, phương hướng giải quyết các vấn đề hữu quan khác trong tiến trình hoàn thiện cơ chế đảm bảo quyền của công dân được BTTH do hành vi trái pháp luật trong hoạt động TTHS. 5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu - Luận văn dựa trên các luận điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và pháp luật, về vấn đề quyền công dân và quyền con người, các quan điểm, tư tưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam về cải cách tư pháp, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa (XHCN) của dân, do dân, vì dân. - Về phương pháp nghiên cứu, luận văn dựa trên cơ sở phương pháp luận của Triết học duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, các phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh, thống kê… 6. Những đóng góp mới về khoa học của luận văn Luận văn là công trình nghiên cứu đầu tiên làm rõ cơ sở lý luận đảm bảo quyền của công dân được BTTH do hành vi trái pháp luật trong hoạt động TTHS: đưa ra khái niệm, đặc điểm quyền của công dân được BTTH do hành vi trái pháp luật trong hoạt động TTHS… Trên cơ sở đó, luận văn nghiên cứu thực trạng việc đảm bảo quyền của công dân được BTTH do hành vi trái pháp luật trong hoạt động TTHS ở Việt Nam hiện nay trên cơ sở các số liệu mới nhất, cập nhật nhất hiện nay. Các quan điểm, phương hướng hoàn thiện pháp luật đảm bảo quyền của công dân được BTTH do hành vi trái pháp luật trong hoạt động TTHS được đề xuất. Luận văn cũng góp phần luận chứng các quan điểm, các giải pháp trong tiến trình xây dựng và hoàn thiện pháp luật, cải cách tư pháp được Bộ Chính trị đề ra tại các Nghị quyết số 08/NQ-TW ngày 2/1/2002, Nghị quyết số 48/NQ-TW ngày 2/6/2005, Nghị quyết số 49/NQ-TW ngày 2/6/2005. Đây cũng là những điểm mới của luận văn này. 7. Ý nghĩa của luận văn Như đã phân tích, về mặt lý luận, luận văn sẽ làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về quyền của công dân được BTTH do hành vi trái pháp luật trong hoạt động TTHS: đưa ra và phân tích các khái niệm, quan điểm, các thành tố cấu thành, các điều kiện tác động tới… Về mặt thực tiễn, luận văn phân tích thực trạng pháp luật và đời sống thực tế của các quy định pháp luật về BTTH do hành vi trái pháp luật trong hoạt động TTHS, đưa ra phương hướng nhằm hoàn thiện quy định của pháp luật và giải quyết các vấn đề hữu quan khác. Như vậy, bên cạnh những ý nghĩa lý luận và thực tiễn mà luận văn đem lại, về mặt học thuật, việc triển khai đề tài góp phần làm phong phú thêm các kiến thức lý luận - pháp lý về quyền công dân nói chung và quyền của công dân được được BTTH do hành vi trái pháp luật trong hoạt động TTHS nói riêng, tạo ra những tiền đề cho việc nghiên cứu ở cấp độ cao hơn và phạm vi rộng hơn trong thời gian tới, và là một tài liệu tham khảo có giá trị đối với hoạt động học tập, nghiên cứu những vấn đề liên quan. 8. Kết cấu của luận văn Ngoài các phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung luận văn gồm 3 chương, 9 tiết. Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN ĐẢM BẢO QUYỀN CỦA CÔNG DÂN ĐƯỢC BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI DO HÀNH VI TRÁI PHÁP LUẬT TRONG HOẠT ĐỘNG TỐ TỤNG HÌNH SỰ 1.1. QUYỀN CÔNG DÂN VÀ QUYỀN CỦA CÔNG DÂN ĐƯỢC BỒI THƯỜNG THIẾT HẠI DO HÀNH VI TRÁI PHÁP LUẬT TRONG HOẠT ĐỘNG TỐ TỤNG HÌNH SỰ 1.1.1. Khái niệm quyền công dân và quyền của công dân được bồi thường thiệt hại do hành vi trái pháp luật trong hoạt động tố tụng hình sự "Quyền" theo định nghĩa của từ điển Tiếng Việt, là: "1. Điều mà pháp luật hoặc xã hội công nhận cho được hưởng, được làm, được đòi hỏi (quyền công dân, quyền bầu cử và quyền ứng cử); 2. Những điều do địa vị hay chức vụ mà được làm (nói tổng quát. Có chức có quyền. lạm dụng quyền. Cầm quyền" [40, tr. 815]. Tuy nhiên, dù với cách giải thích thứ hai, "quyền" vẫn là những gì "mà pháp luật hoặc xã hội công nhận cho được hưởng, được làm, được đòi hỏi", là khả năng xử sự nhất định của cá nhân, tổ chức - khả năng năng được hưởng, được làm, được đòi hỏi từ cộng đồng xung quanh. "Công dân" là khái niệm mang tính xã hội - lịch sử, dù đã manh nha trong tư tưởng của Aritstốt nhưng phải đến thời điểm ra đời Nhà nước Cộng hòa Quý tộc chủ nô trong xã hội cổ đại La Mã, khái niệm công dân mới xuất hiện rõ nét. Tiếp sau sự xuất hiện khái niệm công dân, khái niệm quyền công dân được đặt ra và nội hàm khái niệm này được từng bước bổ sung, hoàn thiện, đặc biệt là qua các cuộc Cách mạng Tư sản và sự xuất hiện các Nhà nước Tư sản ở châu Âu thế kỷ XVII, XVIII, sau các cuộc Cách mạng Vô sản và sự xuất hiện Nhà nước XHCN thế kỷ XX. Trên bình diện thế giới, khái niệm quyền công dân được tiếp cận ở nhiều góc độ khác nhau, với nhiều cách hiểu khác nhau, song về cơ bản, quyền công dân được hiểu là những quyền của những con người - công dân, được hiến pháp và pháp luật của một quốc gia nhất định ghi nhận và bảo vệ. "Công dân" theo định nghĩa của Từ điển tiếng Việt, là "người dân, trong mối quan hệ về mặt quyền lợi và nghĩa vụ với Nhà nước" [40, tr.207]. Khi con người được coi là công dân, quyền công dân chính là quyền con người trong một xã hội cụ thể, trong một chế độ xã hội - chính trị cụ thể. Điều này chỉ ra tính khác biệt của quyền công dân so với quyền con người - một khái niệm thường bị hiểu đồng nhất với khái niệm quyền công dân. Quyền con người không chỉ là quyền mang tính chất xã hội của con người - thành viên trong xã hội, mà còn bao gồm những quyền thể hiện tính chất tự nhiên, cá nhân, gắn với thuộc tính tự nhiên của con người: quyền ăn, quyền ở, quyền sống, quyền tự vệ..., những quyền này mang tính tự thân, vốn có của con người mà không cần phải được pháp luật của một nhà nước nào ghi nhận, điều chỉnh. Khái niệm quyền con người rộng hơn khái niệm quyền công dân. Nói tới quyền con người là nói tới các quyền của cá nhân mỗi con người không phân biệt các đặc tính tự nhiên: chủng tộc, màu da, lứa tuổi, giới tính… hay các đặc tính xã hội của con người: trình độ văn hóa, tôn giáo, tín ngưỡng, chế độ chính trị… Quyền công dân được hiểu là quyền con người giới hạn trong phạm vi các đặc tính xã hội của con người và trong phạm vi một quốc gia, một chế độ chính trị trong đó con người tồn tại. Trải qua thời gian, các nội dung của quyền công dân luôn được thay đổi và bổ sung cùng với sự phát triển của xã hội, của khoa học pháp lý. Ở các mức độ khác nhau, những năm 50 của thế kỷ XX, quyền công dân được tiếp cận ở góc độ quyền bình đẳng với tư cách là nền tảng của tự do, công lý và hòa bình trên thế giới - với sự ra đời của Tuyên ngôn toàn thế giới về nhân quyền và sự thể hiện tuyên ngôn này trong pháp luật quốc gia. Những năm 70, 80 của thế kỷ XX, quyền công dân được ghi nhận trong pháp luật quốc gia với tư cách là sự thể hiện các nội dung vàa quyền con người về quyền dân sự và chính trị, kinh tế, xã hội và văn hóa theo các Công ước về quyền dân sự và chính trị, Công ước về các quyền kinh tế, xã hội và văn hóa năm 1966, 1976. Tới thời điểm hiện nay, tùy theo mỗi quốc gia, mỗi chế độ chính trị khác nhau mà hệ thống các quyền công dân được thể hiện ở những mức độ khác nhau. Tuy nhiên, quyền công dân được hiểu thống nhất bao gồm các nhóm quyền lớn: nhóm quyền tự do dân chủ về chính trị (tham gia quản lý nhà nước và xã hội, quyền bầu ứng, ứng cử, quyền tự do báo chí, lập hội, biểu tình…), nhóm quyền dân sự (quyền bất khả xâm phạm về thân thể, quyền được pháp luật bảo hộ về tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, quyền được bảo vệ, bồi thường khỏi những hành vi trái pháp luật xâm phạm đến tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm của bản thân…), nhóm quyền về kinh tế - xã hội (quyền tự do kinh doanh, sở hữu tài sản, quyền lao động, học tập, phát minh, sáng chế...). Dù vậy, sự phân định giữa các nhóm quyền này chỉ mang tính chất tương đối. Có thể có quyền thuộc nhóm quyền dân sự nhưng lại là tiền đề hoặc hệ quả của quyền thuộc nhóm quyền kinh tế - xã hội và ngược lại. Trong nhóm các quyền dân sự, có một loại quyền đặc biệt, tương ứng với quyền này là nghĩa vụ bồi thường của một chủ thể đặc biệt - Nhà nước, đó là quyền của công dân được Nhà nước BTTH do hành vi trái pháp luật của Nhà nước. Hành vi trái pháp luật của Nhà nước có thể diễn ra trên các lĩnh vực hoạt động của bộ máy nhà nước xâm phạm đến quyền và lợi ích hợp pháp của công dân. Lĩnh vực tư pháp mà đặc biệt là tư pháp hình sự có khả năng gây thiệt hại nghiêm trọng ở mức độ đáng kể tới quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, đặc biệt là các quyền bất khả xâm phạm về tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm. Đây là lĩnh vực giải quyết mối quan hệ giữa Nhà nước và công dân khi công dân bị cho là thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội một cách có lỗi, trái pháp luật, với các hoạt động chứng minh, xét xử và cưỡng chế công dân thực hiện loại trách nhiệm pháp lý nghiêm khắc nhất: trách nhiệm hình sự. Hoạt động TTHS được quan niệm là hoạt động của các cơ quan tiến hành tố tụng trong vụ án hình sự với hoạt động cụ thể của những người tiến hành tố tụng. Cơ quan tiến hành tố tụng trong vụ án hình sự là các cơ quan nhà nước chuyên trách thực hiện việc điều tra, truy tố, xét xử vụ án hình sự, bao gồm: Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án. Đây là các cơ quan có vai trò chủ đạo trong việc giải quyết các vụ án hình sự. Người tiến hành tố tụng là những công chức trong cơ quan tiến hành tố tụng, được bổ nhiệm vào các chức danh tố tụng, có thẩm quyền thực hiện những hoạt động tố tụng nhất định trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ của cơ quan đó nhằm góp phần giải quyết vụ án hình sự. Ngoài ra, cũng có ý kiến cho rằng, hoạt động TTHS còn bao gồm hoạt động của các cơ quan, tổ chức, luật sư và những người tham gia tố tụng khác trong quá trình giải quyết vụ án hình sự. Tuy nhiên, ý kiến này không mang tính chất phổ biến và những hành vi trái pháp luật của các chủ thể này trong quá trình giải quyết vụ án hình sự cũng không thuộc phạm vi nghiên cứu của luận văn. Oan sai nếu xảy ra trong TTHS sẽ dẫn đến khả năng công dân phải chịu trách nhiệm hình sự mà đáng lẽ, họ không phải chịu bất kỳ loại trách nhiệm pháp lý nào hoặc chỉ phải chịu một loại trách nhiệm pháp lý nhẹ hơn. Nói cách khác, hành vi trái pháp luật của Nhà nước trong TTHS có nguy cơ xâm hại nghiêm trọng đến các quyền dân sự của công dân. Thậm chí, có ý kiến cho rằng, lĩnh vực TTHS tiềm ẩn những nguy cơ gây thiệt hại cho công dân cao nhất và khả năng Nhà nước phải bồi thường cho công dân nhiều nhất. Từ góc độ khoa học pháp lý, với cách đặt vấn đề như trên, có thể hiểu khái quát về quyền của công dân được BTTH do hành vi trái pháp luật trong hoạt động TTHS là một nội dung của quyền công dân, thuộc nhóm quyền dân sự, phát sinh giữa Nhà nước và công dân, trên cơ sở thiệt hại do hành vi trái pháp luật trong hoạt động TTHS gây ra. Như vậy, Quyền của công dân được bồi thường thiệt hại do hành vi trái pháp luật trong hoạt động tố tụng hình sự là một loại quyền công dân trong nhóm quyền dân sự, theo đó, công dân được Nhà nước bồi thường do đã thực hiện hành vi trái pháp luật gây thiệt hại thiệt hại cho công dân trong quá trình giải quyết vụ án hình sự. 1.1.2. Các đặc điểm của quyền công dân được bồi thường thiệt hại do hành vi trái pháp luật của Nhà nước trong tố tụng hình sự 1.1.2.1. Quyền được bồi thường thiệt hại do hành vi trái pháp luật trong tố tụng hình sự là một quyền thuộc nhóm quyền dân sự Các quyền dân sự đáp ứng nhu cầu của mỗi cá nhân được tự do, dân chủ, bình đẳng với mọi người, được thoát khỏi mọi ràng buộc, cấm đoán vô lý từ mọi phía để vươn lên làm chủ bản thân mình, cuộc đời mình. Đó là chủ quyền thiêng liêng của mỗi người, không ai có thể xâm phạm được [17, tr. 29]. Nhóm các quyền về dân sự là các quyền liên quan đến cuộc sống dân
Luận văn liên quan