Báo cáo Hoàn thiện hệ thống tài chính doanh nghiệp nhằm phù hợp với yêu cầu hội nhập và phát triển của Việt Nam

Hệ thống BCTC (BCTC) hiện hành áp dụng cho các doanh nghiệp Việt Nam đã có những cải tiến khá toàn diện vàvề cơ bản đã đáp ứng đ-ợc yêu cầu thông tin đa dạng cho nhiều đối t-ợng. Song trong bối cảnh nền kinh tế đa thành phần vàtiến trình hội nhập kinh tế thế giới có tính chất sâu rộng vànhanh chóng nh-hiện nay, thì việc cung cấp thông tin tài chính từ các báo cáo này vẫn còn nhiều hạn chế. Do vậy yêu cầu lập vàtrình bày BCTC sao cho phù hợp với nền kinh tế Việt Nam đồng thời có thể thỏa mãn môi tr-ờng th-ơng mại mang tính quốc tế - làvấn đề đ-ợc rất nhiều đối t-ợng quan tâm. Đề tài "Hoàn thiện hệ thống Báo cáo tài chính doanh nghiệp nhằm phù hợp với yêu cầu hội nhập vàphát triển kinh tế của Việt Nam" đ-ợc nghiên cứu nhằm đáp ứng yêu cầu thiết thực đó.

pdf27 trang | Chia sẻ: lvbuiluyen | Ngày: 17/12/2012 | Lượt xem: 1585 | Lượt tải: 4download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Báo cáo Hoàn thiện hệ thống tài chính doanh nghiệp nhằm phù hợp với yêu cầu hội nhập và phát triển của Việt Nam, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
Bé GI¸O DôC Vμ §μO T¹O TR¦êNG §¹I HäC KINH TÕ THμNH PHè Hå CHÝ MINH ***** NGUYÔN THÞ KIM CóC HOμN THIÖN HÖ THèNG B¸O C¸O TμI CHÝNH DOANH NGHIÖP NH»M PHï HîP VíI Y£U CÇU HéI NHËP Vμ PH¸T TRIÓN KINH TÕ CñA VIÖT NAM Chuyªn ngμnh: KÕ to¸n M· sè : 62.34.30.01 TãM T¾T LUËN ¸N TIÕN SÜ KINH TÕ TP. Hå CHÝ MINH - N¡M 2009 C«ng tr×nh ®−îc hoμn thμnh t¹i: Tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Tp. Hå ChÝ Minh Ng−êi h−íng dÉn khoa häc: 1. PGS.TS. NguyÔn ViÖt 2. PGS.TS. Vâ V¨n NhÞ Ph¶n biÖn 1 : PGS.TS. Tr−¬ng B¸ Thanh §¹i häc §μ N½ng – Tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Ph¶n biÖn 2 : PGS.TS. NguyÔn Minh Ph−¬ng Tr−êng §¹i häc Kinh tÕ quèc d©n Ph¶n biÖn 3 : PGS.TS. Sö §×nh Thμnh Tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Tp. Hå ChÝ Minh LuËn ¸n ®−îc b¶o vÖ tr−íc héi ®ång chÊm luËn ¸n cÊp nhμ n−íc häp t¹i Tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Tp. Hå ChÝ Minh Vμo håi 14 giê 00, ngμy 12 th¸ng 06 n¨m 2009 Cã thÓ t×m hiÓu luËn ¸n t¹i th− viÖn: - Th− viÖn Tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Tp. Hå ChÝ Minh - Th− viÖn Quèc Gia ViÖt Nam (31, Trμng Thi, Hμ Néi) 1 Më §ÇU TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tμi HÖ thèng BCTC (BCTC) hiÖn hμnh ¸p dông cho c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam ®· cã nh÷ng c¶i tiÕn kh¸ toμn diÖn vμ vÒ c¬ b¶n ®· ®¸p øng ®−îc yªu cÇu th«ng tin ®a d¹ng cho nhiÒu ®èi t−îng. Song trong bèi c¶nh nÒn kinh tÕ ®a thμnh phÇn vμ tiÕn tr×nh héi nhËp kinh tÕ thÕ giíi cã tÝnh chÊt s©u réng vμ nhanh chãng nh− hiÖn nay, th× viÖc cung cÊp th«ng tin tμi chÝnh tõ c¸c b¸o c¸o nμy vÉn cßn nhiÒu h¹n chÕ. Do vËy yªu cÇu lËp vμ tr×nh bμy BCTC sao cho phï hîp víi nÒn kinh tÕ ViÖt Nam ®ång thêi cã thÓ tháa m·n m«i tr−êng th−¬ng m¹i mang tÝnh quèc tÕ - lμ vÊn ®Ò ®−îc rÊt nhiÒu ®èi t−îng quan t©m. §Ò tμi "Hoμn thiÖn hÖ thèng B¸o c¸o tμi chÝnh doanh nghiÖp nh»m phï hîp víi yªu cÇu héi nhËp vμ ph¸t triÓn kinh tÕ cña ViÖt Nam" ®−îc nghiªn cøu nh»m ®¸p øng yªu cÇu thiÕt thùc ®ã. Môc ®Ých nghiªn cøu Nghiªn cøu hÖ thèng lý luËn vμ thùc tr¹ng BCTC doanh nghiÖp s¶n xuÊt kinh doanh ViÖt Nam liªn quan ®Õn ChuÈn mùc kÕ to¸n vμ ChÕ ®é kÕ to¸n ban hμnh, ®Ó ®−a ra ®Þnh h−íng vμ gi¶i ph¸p gãp phÇn ®æi míi hÖ thèng BCTC doanh nghiÖp ®¸p øng yªu cÇu ph¸t triÓn vμ héi nhËp cña nÒn kinh tÕ ViÖt Nam. Ph¹m vi nghiªn cøu ChØ xem xÐt hÖ thèng BCTC c¸c doanh nghiÖp s¶n xuÊt kinh doanh ViÖt Nam, kh«ng nghiªn cøu BCTC cña doanh nghiÖp ®Æc biÖt, c«ng ty b¶o hiÓm, ng©n hμng vμ c¸c tæ chøc tμi chÝnh t−¬ng tù. Ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu Ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu chñ yÕu lμ ph−¬ng ph¸p ®Þnh tÝnh th«ng qua tiÕn tr×nh thu thËp cã chän läc, ph©n tÝch, tæng hîp lý luËn, kinh 2 nghiÖm vÒ tÝnh ®a d¹ng cña BCTC theo yªu cÇu héi nhËp vμ ph¸t triÓn kinh tÕ. Nh÷ng ®ãng gãp chÝnh cña luËn ¸n Trªn c¬ së nhËn thøc vÒ lý thuyÕt vμ thùc tiÔn, chóng t«i nhËn ®Þnh l¹i vÒ khung ph¸p lý cho viÖc so¹n th¶o vμ tr×nh bμy BCTC nh»m t−¬ng thÝch víi quy m« vμ c¬ cÊu tæ chøc cña lo¹i h×nh doanh nghiÖp. §ång thêi ®Ò ra mét sè gi¶i ph¸p cã tÝnh hÖ thèng vμ cô thÓ ®Ó võa gãp phÇn hoμn thiÖn, võa t¹o ra sù ®æi míi cho hÖ thèng BCTC ¸p dông cho c¸c lo¹i h×nh doanh nghiÖp ViÖt Nam nh− sau: - §èi víi BCTC (riªng) cho doanh nghiÖp (th−êng cã quy m« lín): thay ®æi tªn gäi c¸c b¸o c¸o cho phï hîp b¶n chÊt cña th«ng tin tr×nh bμy vμ theo ®Þnh h−íng th«ng lÖ quèc tÕ; s¾p xÕp, bæ sung mét sè néi dung th«ng tin c«ng bè. - §èi víi BCTC cho doanh nghiÖp nhá vμ võa: x¸c ®Þnh ph¹m vi lËp b¸o c¸o trªn c¬ së chung cho viÖc so¹n th¶o; xem xÐt néi dung vμ s¾p xÕp c¸c chØ tiªu trªn b¸o c¸o theo h−íng ®¬n gi¶n hãa. - §èi víi BCTC hîp nhÊt cho tËp ®oμn: nhËn ®Þnh ph−¬ng ph¸p vμ ph¹m vi lËp b¸o c¸o; bæ sung h−íng dÉn ph−¬ng ph¸p xö lý mét sè giao dÞch ®Ó cã th«ng tin cÇn thiÕt cho viÖc lËp BCTC hîp nhÊt. Bè côc cña luËn ¸n: Ngoμi phÇn më ®Çu, kÕt luËn, danh môc c¸c c«ng tr×nh t¸c gi¶ ®· c«ng bè, danh môc tμi liÖu tham kh¶o, phô lôc, luËn ¸n cã khèi l−îng 193 trang, 21 b¶ng, 11 s¬ ®å vμ cã kÕt cÊu nh− sau: - Ch−¬ng 1: Tæng quan vÒ hÖ thèng BCTC doanh nghiÖp; - Ch−¬ng 2: Thùc tr¹ng hÖ thèng BCTC doanh nghiÖp ViÖt Nam trong viÖc ®¸p øng yªu cÇu héi nhËp vμ ph¸t triÓn kinh tÕ hiÖn nay; - Ch−¬ng 3: C¸c gi¶i ph¸p hoμn thiÖn hÖ thèng BCTC doanh nghiÖp ViÖt Nam nh»m phï hîp víi yªu cÇu héi nhËp vμ ph¸t triÓn kinh tÕ. 3 CH¦¥NG 1 TæNG QUAN VÒ HÖ THèNG BCTC DOANH NGHIÖP 1.1 B¶N CHÊT Vμ VAI TRß CñA BCTC Nhu cÇu th«ng tin lμ mét ®ßi hái kh¸ch quan vμ kh«ng thÓ thiÕu ®−îc trong sù vËn hμnh cña nÒn kinh tÕ. Môc tiªu c¬ b¶n cña kÕ to¸n lμ cung cÊp th«ng tin h÷u Ých cho ng−êi sö dông ra quyÕt ®Þnh. 1.1.1 B¶n chÊt vμ môc ®Ých cña BCTC B¶n chÊt cña BCTC lμ nh÷ng tμi liÖu cã tÝnh lÞch sö do kÕ to¸n so¹n th¶o theo ®Þnh kú ®−îc tr×nh bμy d−íi d¹ng b¸o c¸o tæng hîp theo cÊu tróc nhÊt ®Þnh, phï hîp víi nh÷ng nguyªn t¾c vμ quy ®Þnh cña kÕ to¸n nh»m cung cÊp th«ng tin h÷u Ých cho c¸c ®èi t−îng sö dông kh¸c nhau. Th«ng qua quan ®iÓm tõ Héi ®ång ChuÈn mùc kÕ to¸n quèc tÕ (IASB), Héi ®ång ChuÈn mùc kÕ to¸n tμi chÝnh Mü (FASB), Dù ¸n héi nhËp gi÷a FASB vμ IASB ®Ó x¸c lËp: Môc ®Ých chung cña BCTC lμ cung cÊp th«ng tin tμi chÝnh vÒ nguån lùc kinh tÕ (tμi s¶n), c¸c nghÜa vô liªn quan ®Õn nguån lùc kinh tÕ (nî ph¶i tr¶ vμ vèn chñ së h÷u) vμ sù thay ®æi nguån lùc vμ nghÜa vô (kÕt qu¶ tμi chÝnh) cña doanh nghiÖp b¸o c¸o, ®ã lμ th«ng tin h÷u Ých cho nhμ ®Çu t−, chñ nî hiÖn h÷u / tiÒm n¨ng vμ nh÷ng ng−êi sö dông kh¸c trong viÖc ra quyÕt ®Þnh ®Çu t−, cho vay còng nh− c¸c quyÕt ®Þnh ph©n bæ nguån lùc. 1.1.2 Vai trß cña BCTC ®èi víi ng−êi sö dông th«ng tin Vai trß b¸o c¸o tμi chÝnh ®èi víi ng−êi sö dông gi÷a c¸c quèc gia, qua c¸c giai ®o¹n ph¸t triÓn kinh tÕ lμ cã sù kh¸c nhau vÒ yªu cÇu th«ng tin, khèi l−îng vμ chÊt l−îng th«ng tin. C¸c n−íc cã nÒn kinh tÕ tËp trung, BCTC h−íng ®Õn c¬ quan qu¶n lý nhμ n−íc, cßn c¸c n−íc cã thÞ tr−êng chøng kho¸n ph¸t triÓn m¹nh th× BCTC tËp trung chñ yÕu vμo nhμ ®Çu t− vμ chñ nî hiÖn h÷u vμ tiÒm n¨ng. 4 Ngoμi ra, vai trß cña BCTC cßn bÞ chi phèi bëi quy m«, ®Æc ®iÓm cña doanh nghiÖp b¸o c¸o. C¸c doanh nghiÖp nhá vμ võa, BCTC th−êng h−íng ®Õn ng−êi qu¶n lý trùc tiÕp; c¸c doanh nghiÖp cã quy m« lín, c¸c c«ng ty niªm yÕt, BCTC cã vai trß ®¾c lùc hç trî nhμ ®Çu t−, chñ nî hiÖn h÷u vμ tiÒm n¨ng; c¸c tËp ®oμn kinh tÕ, ®Æc biÖt lμ tËp ®oμn ®a quèc gia, viÖc tr×nh bμy BCTC ph¶i tu©n thñ th«ng lÖ quèc tÕ th× míi tháa m·n nhu cÇu th«ng tin cña ng−êi sö dông theo diÖn réng. 1.2 C¸C §ÆC §IÓM CHÊT L¦îNG Vμ GIíI H¹N CñA BCTC ChÊt l−îng th«ng tin lu«n g¾n liÒn víi môc tiªu lμ t¹o ra ®−îc th«ng tin cã tÝnh h÷u Ých cao nhÊt cho c¸c ®èi t−îng sö dông. 1.2.1 Quan ®iÓm cña FASB "TÝnh cã thÓ hiÓu" lμ tiªu chuÈn ¶nh h−ëng toμn bé th«ng tin h÷u Ých. Theo FASB, ®Æc ®iÓm chÊt l−îng cña th«ng tin h÷u Ých chia thμnh 2 cÊp ®é: ®Æc ®iÓm c¬ b¶n gåm "ThÝch hîp"vμ "§¸ng tin cËy"; ®Æc ®iÓm thø yÕu gåm "Cã thÓ so s¸nh" vμ "NhÊt qu¸n". Thùc hiÖn c¸c ®Æc ®iÓm chÊt l−îng ®ång thêi ph¶i gi¶i quyÕt giíi h¹n cña BCTC vÒ mèi quan hÖ gi÷a lîi Ých vμ chi phÝ; vÒ tÝnh träng yÕu; ®Æc ®iÓm ngμnh nghÒ vμ thËn träng. 1.2.2 Quan ®iÓm cña IASB Kh¸c víi FASB, quan ®iÓm cña IASB x¸c ®Þnh ®Æc ®iÓm chÊt l−îng cña BCTC kh«ng theo thø bËc c¬ b¶n vμ thø yÕu. Bèn ®Æc ®iÓm chÊt l−îng chñ yÕu lμ "TÝnh cã thÓ hiÓu", "TÝnh thÝch hîp", "TÝnh ®¸ng tin cËy" vμ "TÝnh cã thÓ so s¸nh". C¸c h¹n chÕ vÒ yªu cÇu thÝch hîp vμ ®¸ng tin cËy cña th«ng tin ®ã lμ sù kÞp thêi, c©n ®èi gi÷a lîi Ých vμ chi phÝ vμ c©n ®èi gi÷a c¸c ®Æc ®iÓm chÊt l−îng. 1.2.3 Quan ®iÓm theo Dù ¸n héi nhËp gi÷a FASB vμ IASB Nh»m lμm gi¶m sù kh¸c biÖt do quan ®iÓm bÊt ®ång, c¸c Héi ®ång chuÈn mùc c©n nh¾c nh÷ng vÊn ®Ò liªn quan vμ ®Ò xuÊt ®Æc ®iÓm chÊt l−îng cña BCTC. C¸c ®Æc ®iÓm chÊt l−îng (theo dù th¶o) gåm: ThÝch hîp, Tr×nh bμy trung thùc, Cã thÓ so s¸nh, Cã thÓ hiÓu ®−îc. 5 1.2.4 Quan ®iÓm cña ViÖt Nam ViÖt Nam kh«ng ban hμnh khu«n mÉu lý thuyÕt riªng nªn ®Æc ®iÓm chÊt l−îng ®−îc tr×nh bμy nh− néi dung yªu cÇu c¬ b¶n ®èi víi kÕ to¸n: Trung thùc, Kh¸ch quan, §Çy ®ñ, KÞp thêi, DÔ hiÓu, Cã thÓ so s¸nh. C¸c h¹n chÕ cña yªu cÇu thÝch hîp vμ ®¸ng tin cËy cña th«ng tin ch−a ®−îc tr×nh bμy, chØ cã vÊn ®Ò kÞp thêi ®−îc xem xÐt nh− mét yªu cÇu cña kÕ to¸n. 1.3 NGUY£N T¾C LËP BCTC Vμ NéI DUNG C¥ B¶N CñA BCTC 1.3.1 C¸c yÕu tè cña BCTC Mçi quèc gia cã thÓ quy ®Þnh c¸c yÕu tè cña BCTC kh¸c nhau, tïy thuéc vμo viÖc x¸c ®Þnh c¸c th«ng tin cÇn thiÕt cung cÊp cho ng−êi sö dông - trªn c¬ së ®−a ra ®Þnh nghÜa vμ ®iÒu kiÖn ghi nhËn tõng yÕu tè. Th«ng th−êng c¸c yÕu tè bao gåm: tμi s¶n, nî ph¶i tr¶ vμ vèn chñ së h÷u; thu nhËp vμ chi phÝ. 1.3.2 Nguyªn t¾c lËp vμ tr×nh bμy BCTC LËp vμ tr×nh bμy BCTC ph¶i thùc hiÖn c¸c nguyªn t¾c: Ho¹t ®éng liªn tôc, C¬ së dån tÝch, NhÊt qu¸n, Träng yÕu vμ tËp hîp, Bï trõ vμ Cã thÓ so s¸nh. ViÖc tu©n thñ hμi hßa c¸c nguyªn t¾c nμy sÏ gióp n©ng cao tÝnh h÷u Ých cho c¸c th«ng tin tr×nh bμy, hç trî ®¾c lùc cho ng−êi sö dông trong viÖc ra quyÕt ®Þnh. Ngoμi ra khi lËp vμ tr×nh bμy BCTC hîp nhÊt cÇn tu©n thñ c¸c quy ®Þnh vÒ: x¸c ®Þnh ph¹m vi c¸c c«ng ty ph¶i lËp vμ tr×nh bμy BCTC hîp nhÊt, ph−¬ng ph¸p lËp vμ tr×nh bμy BCTC hîp nhÊt, tr×nh tù hîp nhÊt BCTC, chÝnh s¸ch kÕ to¸n ¸p dông thèng nhÊt trong tËp ®oμn,... 1.3.3 Néi dung vμ cÊu tróc c¬ b¶n cña BCTC C¸c yÕu tè cña BCTC tr×nh bμy d−íi h×nh thøc bé BCTC, gåm: B¶ng c©n ®èi kÕ to¸n, B¸o c¸o lîi nhuËn, B¸o c¸o biÕn ®éng vèn chñ së h÷u, B¸o c¸o l−u chuyÓn tiÒn tÖ vμ ThuyÕt minh BCTC. 6 Néi dung th«ng tin tr×nh bμy trªn BCTC gi÷a c¸c quèc gia, bªn c¹nh nh÷ng ®iÓm t−¬ng ®ång xuÊt ph¸t tõ nhu cÇu th«ng tin cña c¸c ®èi t−îng sö dông vμ xu h−íng héi nhËp quèc tÕ, cßn cã nh÷ng ®iÓm kh¸c biÖt do chÞu sù chi phèi cña m«i tr−êng kÕ to¸n. 1.4 Y£U CÇU HéI NHËP Vμ PH¸T TRIÓN KINH TÕ - C¥ Së H×NH THμNH TÝNH §A D¹NG CñA BCTC THEO LO¹I H×NH DOANH NGHIÖP 1.4.1 §a d¹ng hãa BCTC theo yªu cÇu héi nhËp vμ ph¸t triÓn kinh tÕ Sù kh¸c nhau vÒ quy m«, h×nh thøc së h÷u, ®Æc ®iÓm vμ m«i tr−êng kinh doanh ë c¸c doanh nghiÖp ®· chi phèi yªu cÇu vμ néi dung th«ng tin cung cÊp. Khi héi nhËp quèc tÕ th× viÖc cung cÊp th«ng tin sÏ më réng vÒ ph¹m vi lÉn néi dung, do ®ã viÖc so¹n th¶o vμ tr×nh bμy BCTC ph¶i thay ®æi ®Ó n©ng cao tÝnh h÷u dông cña BCTC. Nãi c¸ch kh¸c, chÝnh yªu cÇu héi nhËp vμ ph¸t triÓn kinh tÕ cña mçi quèc gia ®· t¹o ra tÝnh ®a d¹ng cña BCTC theo c¸c nhãm sau. 1.4.2 BCTC phï hîp víi c¸c c«ng ty niªm yÕt/ kinh doanh trªn thÞ tr−êng chøng kho¸n Víi xu h−íng héi nhËp gi÷a chuÈn mùc BCTC quèc tÕ (IFRS) vμ c¸c nguyªn t¾c kÕ to¸n ®−îc thõa nhËn cña Mü (US GAAP), khi lËp vμ tr×nh bμy BCTC vμ BCTC hîp nhÊt, phÇn lín c¸c c«ng ty niªm yÕt trªn thÕ giíi sÏ tu©n thñ: (i) ¸p dông US GAAP; hoÆc (ii) ¸p dông IFRS (nh− Anh, Ph¸p, §øc...); hoÆc (iii) ¸p dông chuÈn mùc quèc gia (cã sù héi nhËp theo IFRS nh− óc, NhËt, Trung Quèc, ViÖt Nam,...). 1.4.3 BCTC phï hîp víi c¸c doanh nghiÖp riªng lÎ §a sè c¸c c«ng ty kh«ng niªm yÕt, víi t− c¸ch lμ ®¬n vÞ ph¸p lý, ®−îc yªu cÇu lËp BCTC theo quy ®Þnh cña kÕ to¸n quèc gia. Mét sè n−íc ph©n lo¹i c¸c doanh nghiÖp nh»m ®−a ra quy ®Þnh ®Ó lùa chän h×nh thøc BCTC cho phï hîp. §Æc biÖt lμ quy ®Þnh vÒ BCTC cho c¸c c«ng ty 7 nhá vμ võa nh− ë Anh, Hång K«ng, New Zealand,... ®· cã chuÈn mùc kÕ to¸n cho c¸c c«ng ty nhá. Liªn ®oμn kÕ to¸n quèc tÕ (IFAC) ®· ban hμnh Dù th¶o IFRS cho doanh nghiÖp nhá vμ võa (th¸ng 2/2007), dù kiÕn ban hμnh chÝnh thøc vμo th¸ng 7/2009. 1.4.4 BCTC phï hîp c«ng ty ®a quèc gia §a sè c¸c c«ng ty ®a quèc gia lËp BCTC hîp nhÊt theo quy ®Þnh cña US GAAP, IFRS hoÆc gÇn ®óng nh− thÕ. C¶ lý thuyÕt vμ thùc hμnh trong lÜnh vùc kÕ to¸n hîp nhÊt vÒ c¬ b¶n kh¸c nhau tõ n−íc nμy sang n−íc kh¸c. Song víi xu thÕ hßa hîp kÕ to¸n dÇn dÇn sÏ h¹n chÕ nh÷ng kh¸c nhau lín ®Æc biÖt lμ kü thuËt hîp nhÊt. 1.4.5 Bμi häc kinh nghiÖm vÒ tÝnh ®a d¹ng cña BCTC theo yªu cÇu héi nhËp vμ ph¸t triÓn kinh tÕ ë ViÖt Nam BCTC theo lo¹i h×nh doanh nghiÖp ë ViÖt Nam, nÕu xÐt tæng qu¸t th× vÉn cã ®iÓm t−¬ng ®ång víi c¸c n−íc trªn thÕ giíi. Còng nh− ë c¸c n−íc kh¸c, sù ra ®êi vμ ho¹t ®éng cña thÞ tr−êng chøng kho¸n vμ viÖc gia nhËp WTO cña ViÖt Nam ®· t¹o ¸p lùc ®Ó n©ng cao chÊt l−îng th«ng tin, nh»m hç trî ®¾c lùc cho ng−êi sö dông. Thùc tiÔn ®ã ®ßi hái viÖc tr×nh bμy th«ng tin trªn BCTC ph¶i thay ®æi cho thÝch hîp - trªn c¬ së hoμn thiÖn hÖ thèng chuÈn mùc kÕ to¸n ®Ó cã sù phï hîp cao víi IFRS (bao gåm c¶ IFRS cho doanh nghiÖp nhá vμ võa) vμ sím cã nh÷ng thay ®æi trong t− duy vÒ viÖc nghiªn cøu, so¹n th¶o chÕ ®é kÕ to¸n. KÕt luËn Ch−¬ng 1 BCTC cung cÊp th«ng tin vÒ t×nh h×nh tμi chÝnh vμ t×nh h×nh kinh doanh cña doanh nghiÖp ®Ó phôc vô cho nhu cÇu sö dông cña c¸c ®èi t−îng bªn trong vμ bªn Ngoμi doanh nghiÖp. Tïy thuéc vμo quy ®Þnh vμ th«ng lÖ vÒ kÕ to¸n trªn ph¹m vi quèc gia vμ quèc tÕ, mμ BCTC phï hîp víi quy m« vμ c¬ cÊu tæ chøc doanh nghiÖp. 8 CH¦¥NG 2 THùC TR¹NG HÖ THèNG BCTC DOANH NGHIÖP VIÖT NAM TRONG VIÖC §¸P øNG Y£U CÇU HéI NHËP Vμ PH¸T TRIÓN KINH TÕ HIÖN NAY 2.1 S¥ L¦îC H×NH THμNH Vμ PH¸T TRIÓN HÖ THèNG BCTC DOANH NGHIÖP VIÖT NAM 2.1.1 S¬ l−îc hÖ thèng b¸o c¸o kÕ to¸n ®Þnh kú tõ 1986 trë vÒ tr−íc Thêi kú nμy øng víi c¬ chÕ kÕ ho¹ch hãa tËp trung, Nhμ n−íc trùc tiÕp ®iÒu hμnh nÒn kinh tÕ. §èi t−îng sö dông th«ng tin kÕ to¸n chñ yÕu lμ c¸c c¬ quan qu¶n lý nhμ n−íc vμ doanh nghiÖp nh»m t¨ng c−êng qu¶n lý kinh tÕ. Do vËy khèi l−îng th«ng tin cÇn cung cÊp lμ rÊt lín, chÕ ®é b¸o c¸o nÆng nÒ gåm nhiÒu mÉu biÓu, nhiÒu chØ tiªu, nh−ng cÇn thiÕt vμ nh×n chung c¸c ®¬n vÞ thùc hiÖn kh«ng khã kh¨n. 2.1.2 S¬ l−îc hÖ thèng b¸o c¸o kÕ to¸n ®Þnh kú tõ 1987 ®Õn 1995 Nhμ n−íc tiÕp tôc ®æi míi chÝnh s¸ch qu¶n lý vÜ m« ®Èy nhanh qu¸ tr×nh tiÕn tíi c¬ chÕ thÞ tr−êng. Nhu cÇu th«ng tin cña c¸c c¬ quan qu¶n lý cÊp trªn vμ nhu cÇu th«ng tin cña nhμ qu¶n lý doanh nghiÖp trong thêi kú nμy cã xu h−íng t¸ch rêi nhau, vμ ®©y còng lμ lý do mμ hÖ thèng b¸o c¸o ®Þnh kú cã sè l−îng gi¶m ®¸ng kÓ khi cung cÊp cho c¸c ®èi t−îng bªn Ngoμi sö dông. 2.1.3 S¬ l−îc hÖ thèng BCTC tõ 1996 ®Õn 2005 Ph¸t triÓn kinh tÕ thÞ tr−êng vμ yªu cÇu héi nhËp kinh tÕ, tÊt yÕu ph¸t sinh c¸c quan hÖ ®a chiÒu, lμm thay ®æi vμ ®a d¹ng hãa c¸c ®èi t−îng kÕ to¸n, còng nh− ®èi t−îng sö dông th«ng tin, tõ ®ã ®ßi hái ph¶i c¶i c¸ch triÖt ®Ó chÕ ®é kÕ to¸n víi hÖ thèng b¸o c¸o chÝnh thøc gäi lμ BCTC (theo Q§ 1141TC/Q§/C§KT, ngμy 1/11/1995). Giai ®o¹n 1996- 2005, hÖ thèng BCTC ®−îc thiÕt lËp b−íc ®Çu dùa trªn khung ph¸p lý, mμ v¨n b¶n ph¸p quy cao nhÊt lμ LuËt kÕ to¸n. 9 2.2 HÖ THèNG BCTC DOANH NGHIÖP VIÖT NAM HIÖN NAY 2.2.1 C¸c quy ®Þnh ph¸p lý vÒ kÕ to¸n liªn quan trùc tiÕp ®Õn BCTC LuËt KÕ to¸n quy ®Þnh nh÷ng vÊn ®Ò mang tÝnh nguyªn t¾c vμ lμm c¬ së nÒn t¶ng ®Ó x©y dùng ChuÈn mùc kÕ to¸n vμ ChÕ ®é kÕ to¸n. ChuÈn mùc kÕ to¸n ViÖt Nam (VAS) quy ®Þnh nh÷ng nguyªn t¾c vμ ph−¬ng ph¸p kÕ to¸n c¬ b¶n lμm c¬ së cho viÖc ghi chÐp kÕ to¸n vμ lËp BCTC. §Õn nay, Bé Tμi chÝnh ban hμnh 26 chuÈn mùc, c¸c chuÈn mùc tËp trung vμo qu¸ tr×nh lËp vμ tr×nh bμy BCTC gåm VAS 01- ChuÈn mùc chung, VAS 21- Tr×nh bμy BCTC, VAS 24- B¸o c¸o l−u chuyÓn tiÒn tÖ, VAS 25- BCTC hîp nhÊt vμ kÕ to¸n kho¶n ®Çu t− vμo c«ng ty con, VAS 11- Hîp nhÊt kinh doanh,... ChÕ ®é kÕ to¸n doanh nghiÖp bao gåm nh÷ng quy ®Þnh vμ h−íng dÉn cô thÓ vÒ kÕ to¸n. HiÖn nay chia lμm hai hÖ thèng chÝnh: ChÕ ®é kÕ to¸n doanh nghiÖp (theo Q§ sè 15/2006/Q§-BTC ngμy 20/3/2006) vμ ChÕ ®é kÕ to¸n ¸p dông cho c¸c doanh nghiÖp nhá vμ võa (theo Q§ sè 48/2006/Q§-BTC ngμy 14/9/2006) 2.2.2 Néi dung kh¸i qu¸t BCTC HÖ thèng BCTC gåm: BCTC ®Þnh kú theo n¨m vμ BCTC gi÷a niªn ®é gåm 4 biÓu. B¶ng c©n ®èi kÕ to¸n vμ B¸o c¸o kÕt qu¶ ho¹t ®éng kinh doanh thÓ hiÖn tæng qu¸t t×nh h×nh tμi chÝnh vμ t×nh h×nh ho¹t ®éng kinh doanh. Sè liÖu tõ 2 b¸o c¸o nμy cã mèi quan hÖ khi ph©n tÝch kh¶ n¨ng sinh lîi cña doanh nghiÖp. B¸o c¸o l−u chuyÓn tiÒn tÖ cho thÊy biÕn ®éng cña "TiÒn" trong tõng lo¹i ho¹t ®éng. Ngoμi ra, th«ng tin bæ sung tõ B¶n thuyÕt minh BCTC ®· gióp cho ng−êi ®äc hiÓu ®óng h¬n t×nh h×nh cña doanh nghiÖp. 2.2.3 Tr¸ch nhiÖm lËp vμ nép BCTC Yªu cÇu vÒ c«ng khai th«ng tin tμi chÝnh trong LuËt kÕ to¸n ®−îc cô thÓ hãa trong chÕ ®é kÕ to¸n th«ng qua quy ®Þnh vÒ tr¸ch nhiÖm lËp vμ nép BCTC ®èi víi tõng lo¹i h×nh doanh nghiÖp. 10 2.3 MéT Sè §¸NH GI¸ VÒ HÖ THèNG BCTC DOANH NGHIÖP HIÖN NAY TRONG VIÖC §¸P øNG Y£U CÇU HéI NHËP Vμ PH¸T TRIÓN KINH TÕ 2.3.1 C¬ së chung cña ®¸nh gi¸ §¸nh gi¸ hÖ thèng BCTC xuÊt ph¸t tõ viÖc xem xÐt: tÝnh tu©n thñ trong tr¸ch nhiÖm cung cÊp th«ng tin cña doanh nghiÖp; tÝnh minh b¹ch, trung thùc cña th«ng tin trong viÖc c«ng bè th«ng tin; tÝnh linh ho¹t, thÝch øng trong viÖc lËp vμ tr×nh bμy b¸o c¸o; ®Æc biÖt lμ tÝnh h÷u Ých cña th«ng tin nh»m ®¶m b¶o 4 ®Æc ®iÓm chÊt l−îng cña BCTC. 2.3.2 HÖ thèng BCTC ¸p dông cho doanh nghiÖp nhá vμ võa Doanh nghiÖp nhá vμ võa lËp vμ nép BCTC cho c¸c c¬ quan nhμ n−íc theo kú kÕ to¸n n¨m. ChÕ ®é kÕ to¸n doanh nghiÖp nhá vμ võa theo tiªu chÝ ®¬n gi¶n, tuy nhiªn trong thùc tiÔn doanh nghiÖp cã thÓ lóng tóng trong c¸ch hiÓu vμ ¸p dông, dÉn ®Õn sù kh«ng thèng nhÊt khi thùc hiÖn chÕ ®é kÕ to¸n. Víi hai chÕ ®é kÕ to¸n nh− hiÖn nay, liÖu cã t¹o ra mét sù bÊt cËp trong qu¶n lý vμ cung cÊp th«ng tin, v×: Cã thÓ ph¸t sinh c¸c giao dÞch mμ kh«ng phô thuéc vμo quy m«, tÝnh chÊt ho¹t ®éng nh−ng ch−a ®−îc h−íng dÉn nªn kh¶ n¨ng sai sãt trong xö lý kÕ to¸n vμ tr×nh bμy th«ng tin lμ khã tr¸nh khái; MÆc dï sè l−îng chØ tiªu trªn BCTC cã gi¶m, nh−ng cßn phøc t¹p vμ ch−a thËt linh ho¹t; Sù ph¸t triÓn cña doanh nghiÖp lμ liªn tôc, giai ®o¹n nμy cã quy m« nhá nh−ng giai ®o¹n sau lμ quy m« lín, th× l¹i ph¶i thay ®æi chÕ ®é kÕ to¸n, ¶nh h−ëng ®Õn c¶ hÖ thèng qu¶n trÞ doanh nghiÖp. V× vËy nªn ch¨ng cã mét chÕ ®é kÕ to¸n chung sÏ ®¶m b¶o tÝnh minh b¹ch, c«ng b»ng. NÕu doanh nghiÖp lín th× ¸p dông toμn bé, cßn doanh nghiÖp nhá vμ võa th× ¸p dông tõng phÇn. 11 2.3.3 HÖ thèng BCTC ¸p dông cho doanh nghiÖp cã quy m« lín C¸c doanh nghiÖp cã quy m« lín thùc hiÖn lËp vμ tr×nh bμy BCTC theo chuÈn mùc kÕ to¸n vμ chÕ ®é kÕ to¸n doanh nghiÖp (Q§ 15/2006/Q§-BTC). §èi víi c«ng ty niªm yÕt, c«ng ty ®¹i chóng viÖc c«ng khai th«ng tin sÏ tu©n thñ h−íng dÉn c«ng bè th«ng tin trªn thÞ tr−êng chøng kho¸n. Cã thÓ thÊy hÖ thèng BCTC hiÖn hμnh vÒ c¬ b¶n ®· ®−îc x©y dùng trªn c¬ së tiÕp cËn vμ hoμ nhËp cã chän läc víi nh÷ng nguyªn t¾c, th«ng lÖ quèc tÕ. Song ®Ó gãp phÇn cung cÊp th«ng tin dÔ hiÓu, trung thùc vμ thÝch hîp h¬n cho ®a sè ng−êi sö dông th× cÇn xem xÐt c¸ch s¾p xÕp 1 sè chØ tiªu trong b¸o c¸o, bæ sung th«ng tin trong phÇn thuyÕt minh, ph−¬ng ph¸p tr×nh bμy th«ng tin, tªn gäi cña b¸o c¸o,... 2.3.4 HÖ thèng BCTC ¸p dông cho tËp ®oμn kinh tÕ HiÖn nay, c¸c nhãm c«ng ty cña ViÖt Nam ®−îc ph¸t triÓn trªn c¬ së c¸c Tæng c«ng ty nhμ n−íc vμ c¸c TËp ®oμn kinh tÕ t− nh©n. C¨n cø vμo c¸ch thøc thμnh lËp; quan hÖ vÒ vèn, tμi s¶n, c«ng nghÖ; quan hÖ vÒ kiÓm so¸t ®iÒu hμnh, ph©n ®Þnh nghÜa vô lËp BCTC gåm: - LËp BCTC tæng hîp ®èi víi Tæng c«ng ty nhμ n−íc thμnh lËp vμ ho¹t ®éng theo m« h×nh kh«ng cã c«ng ty con. LËp BCTC tæng hîp trong thùc tÕ gÇn nh− chØ thùc hiÖn ®¬n gi¶n "céng sè liÖu tõng chØ tiªu" cña c¸c ®¬n vÞ kÕ to¸n, sau ®ã ®iÒu chØnh sè liÖu vÒ cÊp ph¸t vèn vμ c«ng nî ph¶i thu, ph¶i tr¶ néi bé. Nh− vËy nhiÒu giao dÞch néi bé ch−a ®−îc ®iÒu chØnh nªn sè liÖu trªn BCTC tæng hîp cßn trïng l¾p. - LËp BCTC hîp nhÊt ®èi víi TËp ®oμn kinh tÕ lμ nhãm c¸c c«ng ty ho¹t ®éng theo m« h×nh c«ng ty mÑ - c«ng ty con. BCTC hîp nhÊt ®−îc hiÓu lμ BCTC cña tËp ®oμn ®−îc tr×nh bμy nh− BCTC cña doanh nghiÖp ®éc lËp. BCTC hîp nhÊt ®−îc lËp trªn c¬ së hîp nhÊt b¸o c¸o cña c«ng ty mÑ vμ c¸c c«ng ty con theo nguyªn t¾c kÕ to¸n vμ nguyªn t¾c ®¸nh gi¸ nh− BCTC cña doanh nghiÖp ®éc lËp. 12 HiÖn nay c¸c v¨n b¶n h−íng dÉn lËp vμ tr×nh bμy BCTC hîp nhÊt t−¬ng ®èi ®Çy ®ñ vμ cã hÖ thèng, song viÖc hîp nhÊt c¸c BCTC vÉn ®ang lμ vÊn ®Ò phøc t¹p, kh¸ míi
Luận văn liên quan