Đề tài Bảo Hiểm Xã Hội Cho Người Lao Động ở Việt Nam

Giao thừa thế kỉ XXI của Việt Nam là thời kì đẩy mạnh công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước, tiếp tục đường lối đổi mới, mở cửa phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng dân chủ văn minh.Mọi người, mọi nhà ấm no hạnh phúc.Để thực hiện được mục tiêu trên và nhận thức được vai trò, tầm quan trọng của người lao động trong sự nghiệp phát triển ngay từ khi thống nhất đất nước Đangr và Nhà nước ta đã đưa ra nhiều chính sách thể hiện sự quan tâm tới người lao động trong đó có chính sách Bảo hiểm xã hội. Chính sách Bảo hiểm xã hội là một trong những chính sách lớn của Đảng và Nhà nước ta, đã được thực hiện từ những năm sáu mươi của thế kỉ XX. Trải qua hơn bốn mươi năm thực hiện với những sửa đổi, bổ sung cho phù hợp với từng giai đoạn, chính sách Bảo hiểm xã hội đã góp phần rất to lớn đảm bảo đời sống cho người lao động và gia đình họ, đồng thời góp phần ổn định chính trị- xã hội của đất nước. Đến nay Bảo hiểm xã hội đã được thực hiện cho công chức nhà nước, lực lượng vũ trang và người lao động trong các thành phần kinh tế ở những nơi có quan hệ lao động, có sử dụng lao động từ 10 lao động trở lên.và sẽ còn tiếp tục mở rộng cho các đối tượng khác. Với năm chế độ về Bảo hiểm xã hội đang được thực hiện ở nước ta là: Chế độ trợ cấp ốm đau; trợ cấp thai sản; trợ cấp tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp; chế độ hưu trí và chế độ tử tuất chính sách Bảo hiểm xã hội đã khẳng định vai trò của mình trong sự nghiệp đổi mới.Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của đất nước chính sách bảo hiểm xã hội cần phải luôn luôn được thay đổi cho phù hợp. Xuất phát từ vai trò Bảo hiểm xã hội đối với người lao động nói riêng và toàn xã hội nói chung đồng thời qua thực tế nghiên cứu tìm hiểu em xin mạnh dạn trọn đề tài: "Bảo Hiểm Xã Hội Cho Người Lao Động ở Việt Nam” với mong muốn có thể đưa ra những vấn đề tổng quát nhất về bảo hiểm xã hội, thực trạng hệ thống Bảo hiểm xã hội ngày nay và đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện chính sách Bảo hiểm xã hội xứng đáng với vai trò quan trọng của nó trong sự nghiệp phát triển đất nước. Bài viết của em nghiên cứu về BHXH gồm hai phần chính sau: Phần I: Những vấn đề lí luận chung về BHXH Phần II: Thực trạng BHXH ở nước ta. Những phương hướng và giải pháp.

doc33 trang | Chia sẻ: ducpro | Ngày: 15/10/2012 | Lượt xem: 1718 | Lượt tải: 4download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Đề tài Bảo Hiểm Xã Hội Cho Người Lao Động ở Việt Nam, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
Lêi giíi thiÖu Giao thõa thÕ kØ XXI cña ViÖt Nam lµ thêi k× ®Èy m¹nh c«ng nghiÖp ho¸ - hiÖn ®¹i ho¸ ®Êt n­íc, tiÕp tôc ®­êng lèi ®æi míi, më cöa ph¸t triÓn kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa. Thùc hiÖn môc tiªu d©n giµu, n­íc m¹nh, x· héi c«ng b»ng d©n chñ v¨n minh.Mäi ng­êi, mäi nhµ Êm no h¹nh phóc.§Ó thùc hiÖn ®­îc môc tiªu trªn vµ nhËn thøc ®­îc vai trß, tÇm quan träng cña ng­êi lao ®éng trong sù nghiÖp ph¸t triÓn ngay tõ khi thèng nhÊt ®Êt n­íc §angr vµ Nhµ n­íc ta ®· ®­a ra nhiÒu chÝnh s¸ch thÓ hiÖn sù quan t©m tíi ng­êi lao ®éng trong ®ã cã chÝnh s¸ch B¶o hiÓm x· héi. ChÝnh s¸ch B¶o hiÓm x· héi lµ mét trong nh÷ng chÝnh s¸ch lín cña §¶ng vµ Nhµ n­íc ta, ®· ®­îc thùc hiÖn tõ nh÷ng n¨m s¸u m­¬i cña thÕ kØ XX. Tr¶i qua h¬n bèn m­¬i n¨m thùc hiÖn víi nh÷ng söa ®æi, bæ sung cho phï hîp víi tõng giai ®o¹n, chÝnh s¸ch B¶o hiÓm x· héi ®· gãp phÇn rÊt to lín ®¶m b¶o ®êi sèng cho ng­êi lao ®éng vµ gia ®×nh hä, ®ång thêi gãp phÇn æn ®Þnh chÝnh trÞ- x· héi cña ®Êt n­íc. §Õn nay B¶o hiÓm x· héi ®· ®­îc thùc hiÖn cho c«ng chøc nhµ n­íc, lùc l­îng vò trang vµ ng­êi lao ®éng trong c¸c thµnh phÇn kinh tÕ ë nh÷ng n¬i cã quan hÖ lao ®éng, cã sö dông lao ®éng tõ 10 lao ®éng trë lªn...vµ sÏ cßn tiÕp tôc më réng cho c¸c ®èi t­îng kh¸c. Víi n¨m chÕ ®é vÒ B¶o hiÓm x· héi ®ang ®­îc thùc hiÖn ë n­íc ta lµ: ChÕ ®é trî cÊp èm ®au; trî cÊp thai s¶n; trî cÊp tai n¹n lao ®éng, bÖnh nghÒ nghiÖp; chÕ ®é h­u trÝ vµ chÕ ®é tö tuÊt chÝnh s¸ch B¶o hiÓm x· héi ®· kh¼ng ®Þnh vai trß cña m×nh trong sù nghiÖp ®æi míi.Tuy nhiªn, cïng víi sù ph¸t triÓn cña ®Êt n­íc chÝnh s¸ch b¶o hiÓm x· héi cÇn ph¶i lu«n lu«n ®­îc thay ®æi cho phï hîp. XuÊt ph¸t tõ vai trß B¶o hiÓm x· héi ®èi víi ng­êi lao ®éng nãi riªng vµ toµn x· héi nãi chung ®ång thêi qua thùc tÕ nghiªn cøu t×m hiÓu em xin m¹nh d¹n trän ®Ò tµi: "B¶o HiÓm X· Héi Cho Ng­êi Lao §éng ë ViÖt Nam” víi mong muèn cã thÓ ®­a ra nh÷ng vÊn ®Ò tæng qu¸t nhÊt vÒ b¶o hiÓm x· héi, thùc tr¹ng hÖ thèng B¶o hiÓm x· héi ngµy nay vµ ®Ò xuÊt mét sè gi¶i ph¸p nh»m hoµn thiÖn chÝnh s¸ch B¶o hiÓm x· héi xøng ®¸ng víi vai trß quan träng cña nã trong sù nghiÖp ph¸t triÓn ®Êt n­íc. Bµi viÕt cña em nghiªn cøu vÒ BHXH gåm hai phÇn chÝnh sau: PhÇn I: Nh÷ng vÊn ®Ò lÝ luËn chung vÒ BHXH PhÇn II: Thùc tr¹ng BHXH ë n­íc ta. Nh÷ng ph­¬ng h­íng vµ gi¶i ph¸p. Sè liÖu sö dông trong ®Ò ¸n lµ nguån sè liÖu thø cÊp. Néi dung PhÇn I Nh÷ng vÊn ®Ò lÝ luËn chung vÒ B¶o HiÓm X· Héi. I.Qu¸ tr×nh ph¸t triÓn b¶o hiÓm x· héi. 1.S¬ l­îc lÞch sö ph¸t triÓn B¶o hiÓm x· héi Nguån gèc B¶o hiÓm x· héi b¾t nguån tõ rÊt sím. Trong xµ héi c«ng x· nguyªn thuû, do ch­a cã t­ h÷u vÒ t­ liÖu s¶n xuÊt, mäi ng­êi cïng h¸i l­îm ,s¨n b¾t s¶n phÈm thu ®­îc ph©n phèi b×nh qu©n nªn rÊt khã kh¨n, bÊt lîi cña mçi ng­êi ®­îc c¶ x· héi, c¶ céng ®ång san sÎ, g¸nh chÞu.Trong x· héi phong kiÕn, quan l¹i th× dùa vµo chÕ ®é bæng, léc cña nhµ vua; d©n c­ th× dùa vµo sù ®ïm bäc lÉn nhau trong hä hµng, céng ®ång lµng, x·, hoÆc sù gióp ®ì cña nh÷ng ng­êi h¶o t©m vµ cña Nhµ n­íc. Ngoµi ra, hä cßn cã thÓ ®i vay hoÆc ®i xin. Víi nh÷ng c¸ch nµy, ng­êi gÆp khã kh¨n hoµn toµn thô ®éng tr«ng chê vµo sù h¶o t©m tõ phÝa gióp ®ì. Do vËy, sù gióp ®ì míi chØ lµ kh¶ n¨ng, cã thÓ cã, cã thÓ kh«ng, cã thÓ nhiÒu hoÆc Ýt, kh«ng hoµn toµn ch¾c ch¾n. Tõ khi nÒn kinh tÕ hµng ho¸ ph¸t triÓn, xuÊt hiÖn viÖc thuª m­ín nh©n c«ng , lóc ®Çu ng­êi chñ chØ cam kÕt tr¶ c«ng lao ®éng. DÇn dÇn vÒ sau, ph¶i cam kÕt ®¶m b¶o cho ng­êi lµm thuª cã mét sè thu nhËp nhÊt ®Þnh ®Ó hä trang traØ nh÷ng nhu cÇu sinh sèng thiÕt yÕu khi bÞ èm ®au, t¹i n¹n, thai s¶n, tuæi giµ... Trong thùc tÕ, nhiÒu khi c¸c tr­êng hîp trªn kh«ng x¶y ra nªn ng­êi chñ kh«ng ph¶i chi mét ®ång tiÒn nµo. Nh­ng cñng cã khi l¹i x¶y ra dån dËp buéc ng­êi chñ ph¶i bá ra mét lóc ph¶i ra nhiÒu kho¶n tiÒn lín mµ hä kh«ng muèn. V× thÕ, giíi thî ph¶i liªn kÕt víi nhau ®Ó ®Êu tranh buéc gíi chñ ph¶i thùc hiÖn nh÷ng ®iÒu ®ac cam kÕt cuéc tranh chÊp nµy diÔn ra ngµy cµng réng lín vµ ®· t¸c ®éng ®Õn nhiÒu mÆt cña ®êi sèng x· héi. DÇn dÇn trong c¬ chÕ thÞ tr­êng ®· xuÊt hiÖn mét bªn thø ba ®ãng vai trß trung gian gióp thùc hiÖn cam kÕt gi÷a giíi chñ vµ giíi thî b»ng c¸c ho¹t ®éng thÝch hîp cña nã. Nhê vËy, thay v× cho viÖc ph¶i chi thùc tiÕp mét kho¶n tiÒn lín khi ng­êi lao ®éng bÞ èm ®au t¹i n¹n, giíi chñ chØ ph¶i trÝch ra nh÷ng kho¶n tiÒn nho nhá ®­îc tÝnh to¸n chÆt chÏ dùa trªn nh÷ng c¬ së s¾c xuÊt nh÷ng biÕn cè cña t©p hîp ng­êi lao ®éng lµm thuª. Sè tiÒn nµy ®­îc giao cho bªn thø ba tån tÝch dÇn thµnh mét quü tiÒn tÖ. Khi ng­êi lao ®éng bÞ èm ®au, tai n¹n th× cø nh­ theo cam kÕt chi tr¶, kh«ng phô thuéc vµo giíi chñ cã muèn tri tr¶ hay kh«ng . Lµm nh­ thÕ mét mÆt, giíi chñ ®ì bÞ thiÖt h¹i vÒ kinh tÕ do kh«ng ph¶i mét lóc tri nh÷ng kho¶n tiÒn lín. MÆt kh¸c, ng­êi lao ®«ng lµm thuª ®­îc ®¶m b¶o ch¾c ch¾n mét phÇn thu nhËp khi bÞ èm ®au, tai n¹n. Song trªn thùc tÕ, vÊn ®Ò lîi Ých vÉn lu«n lu«n vËn ®éng. Giíi thî lu«n lu«n ®ßi hái ®­îc b¶o ®¶m nhiÒu h¬n tr­íc t×nh h×nh kinh tÕ x· héi ph¸t triÓn, cßn giíi chñ th× l¹i mong muèn chi Ýt h¬n, lªn tranh chÊp chñ thî l¹i tiÕp diÔn. Tr­íc t×nh h×nh nh­ vËy, nhµ n­íc ph¶i can thiÖp ®iÒn chØnh. BHXH xuÊt hiÖn tõ ®Çu thÕ kØ XIX khi nÒn c«ng nghiÖp vµ kinh tÕ hµng ho¸ ®· b¾t ®Çu ph¸t triÓn m¹nh mÏ ë c¸c n­íc Ch©u ¢u.Bé luËt ®Çu tiªn vÒ chÕ ®é b¶o hiÓm ra ®êi ë Anh n¨m 1819 ®ã lµ luËt nhµ m¸y. Tõ n¨m 1883, ë n­íc Phæ (CHLB §øc ngµy nay) ®· ban hµnh luËt b¶o hiÓm y tÕ. Mét sè n­íc Ch©u ©u vµ B¾c Mü m·i ®Õn cuèi nh÷ng n¨m hai m­¬imíi cã ®¹o luËt vÒ BHXH. §ã lµ kÕt qu¶ cña cuéc ®Êu tranh cña giai cÊp c«ng nh©n nh»m dµnh quyÒn b¶o hiÓm trong c¸c tr­êng hîp èm ®au, tai n¹n lao ®éng, thÊt nghiÖp, h­u trÝ... 2. LÞch sö ph¸t triÓn cña BHXH ë ViÖt Nam. 2.1. Giai ®o¹n tõ th¸ng 8/1945 ®Õn 1960. Ngay tõ n¨m ®Çu kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p chÝnh phñ ®· ¸p dông chÕ ®é h­u chÝ cò cña Ph¸p ®Ó gi¶i quyÕt quyÒn lîi cho mét sè c«ng chøc ®· lµm viÖc d­íi thêi Ph¸p sau ®ã ®i theo kh¸ng chiªns nay ®· giµ yÕu. §Õn n¨m 1950, Hå Chñ TÞch d· kÝ s¾c lÖnh sè 76/SL ngµy 20/5/1950 ban hµnh quy chÕ c«ng chøc vµ s¾c lÖnh sè 77/SL ngµy 22/5/1950 ban hµnh quy chÕ c«ng nh©n. Nh×n l¹i c¸c chÕ ®é ban hµnh ë giai ®o¹n nay cho thÊy: C¸c chÝnh s¸ch ®­îc ban hµnh ngay sau khi giµng ®­îc ®éc lËp, trong t×nh tr¹ng kinh tÕ cßn nhiÒu thiÕu thèn nªn ch­a ®Çy ®ñ chØ ®¶m b¶o ®­îc møc sèng tèi thiÓu cho c«ng nh©n viªn chøc Nhµ n­íc. Møc h­ëng mang tÝnh b×nh qu©n, ®ång cam céng khæ, ch­a cã tÝnh l©u dµi. C¸c kho¶n chi cßn lÉn lén víi tiÒn l­¬ng, chÝnh s¸ch BHXH ch­a cã quü riªng ®Ó thùc hiÖn. Tuy nhiªn, chÝnh s¸ch BHXH cã ý nghÜa gi¶i quyÕt khã kh¨n cho c«ng nh©n viªn chøc khi tuæi giµ hoÆc mÊt søc lao ®éng. 2.2. Giai ®o¹n tõ 1961 ®Õn 1/1995. Trong giai ®o¹n nµy kÕ ho¹ch 5 n¨m lÇn thø nhÊt ®ßi hái sè ®«ng lùc l­îng lao ®éng. V× vËy, ngµy 27/12/1961 ChÝnh phñ ®· ban hµnh ®iÒu lÖ t¹m thêi theo nghÞ ®Þnh sè 218/ChÝnh phñ vÒ c¸c chÕ ®é BHXH cho c«ng nh©n viªn chøc nhµ n­íc. §èi t­îng tham gia BHXH lµ c«ng nh©n viªn chøc lùc l­îng vò trang. §· h×nh thµnh nguån ®Ó chi tr¶ c¸c chÕ ®é BHXH trong ng©n s¸ch nhµ n­íc trªn c¬ së ®ãng gãp cña xÝ nghiÖp (4,7% so víi tæng quü l­¬ng) vµ nhµ n­íc cÊp. ¸p dông 6 chÕ ®é BHXH lµ: èm ®au, thai s¶n, tai n¹n lao ®éng vµ bÖnh nghÒ nghiÖp, mÊt søc lao ®éng, h­u trÝ vµ tö tuÊt cho c«ng nh©n viªn chøc. Ngµy 18/9/1985 Héi ®ång bé tr­ëng ban hµnh nghÞ ®Þnh 236/H§BT vÒ viÖc bæ xung, söa ®æi chÕ ®é BHXH. Nh­ vËy qua h¬n 35 n¨m thùc hiÖn hnµg triÖu ng­êi ®· ®­îc h­ëng l­¬ng h­u vµ trî cÊp BHXH, nªn ®· cã t¸c dông lµm cho ®éi ngò c«ng nh©n viªn chøc g¾n bã víi c¸ch m¹ng víi chÝnh quyÒn, khuyÕn khÝch hä h¨ng say chiÕn ®Êu cho sù nghiÖp gi¶i phãng d©n téc, còng nh­ trong lao ®éng s¶n xuÊt x©y dùng ®Êt n­íc. ChÝnh s¸ch BHXH nµy ®· ®¶m b¶o ®iÒu kiÖn thiÕt yÕu vÒ vËt chÊt vµ tinh thÇn cho ng­êi lao ®éng trong tr­êng hîp gÆp rñi ro kh«ng lµm viÖc ®­îc gãp phÇn ®¶m b¶o an toµn x· héi. Tuy nhiªn, c¸c chÝnh s¸ch BHXH ®· ban hµnh còng béc lé mét sè mÆt tån t¹i nh­: ph¹m vi ®èi t­îng tham gia BHXH chØ giíi h¹n ch­a thÓ hiÖn râ sù c«ng b»ng ®èi víi ng­êi lao ®éng lµm viÖc trong vµ ngoµi khu vùc nhµ n­íc, quyÒn lîi tr¸ch nhiÖm c¸c bªn tham gia ch­a ®­îc thiÕt lËp ®Çy ®ñ... 2.3. Giai ®o¹n tõ 1995 ®Õn nay. Bé luËt lao ®éng ®· ®­îc Quèc héi n­íc CHXHCN ViÖt Nam th«ng qua t¹i k× häp thø V Quèc héi kho¸ IX ngµy 28/6/1994, qui ®Þnh t¹i ch­¬ng XII vÒ BHXH ¸p dông cho ng­êi lao ®éng cho mäi thµnh phÇn kinh tÕ. ChÝnh phñ ban hµnh ®iÒu lÖ BHXH kÌm theo nghÞ ®Þnh sè 12/CP h­íng dÉn qui ®Þnh thi hµnh. ChÝnh s¸ch BHXH trong giai ®o¹n nµy ®· më réng ph¹m vi ®èi t­îng tham gia ®èi víi lao ®éng lµm c«ng h­ëng l­¬ng ë c¸c ®¬n vÞ, tæ chøc kinh tÕ sö dông 10 lao ®éng trë lªn thuéc mäi thµnh phÇn kinh tÕ. Thùc tÕ tr­íc nghÞ ®Þnh sè 12/CP sè lao ®éng tham gia BHXH lµ 3,4 triÖu ng­êi th× hiÖn nay ®· cã 4,1 triÖu ng­êi trong ®ã cã 517 ngh×n ng­êi ngoµi quèc doanh( kÓ c¶ doanh liªn doanh). Quü BHXH chñ yÕu tõ ng­êi sö dông lao ®éng ®ãng ( 15% quÜ l­¬ng) vµ ng­êi lao ®éng ®ãng(5% tiÒn l­¬ng) ®éc lËp víi ng©n s¸ch nhµ n­íc. Qui ®Þnh r· tr¸ch nhiÖm cña ng­êi sö dông lao ®éng khi thuª m­ín lao ®éng ph¶i ®ãng BHXH cho ng­êi lao ®éng. Qui ®Þnh râ nghÜa vô cña ng­êi lao ®éng trong viÖc ®ãng gãp. Nguån thu BHXH hµng n¨m t¨ng lªn. B¶ng 1 : Thu BHXH N¨m  1996  1998  2000  2001   Thu(TØ ®ång)  2569  3875  5800  5718   Nguån: Tæng côc thèng kª. ViÖc t¨ng nguån thu nµy ®· gióp cho viÖc thùc hiÖn chÕ ®é BHXH tr­íc hÕt lµ ng­êi nghØ h­u ®­îc tèt h¬n. ChÕ ®é BHXH cã t¸c dông tÝch cùc lµm æn ®Þnh ®êi sèng ng­êi lao ®éng tõ ®ã cã t¸c dông tÝch cùc ®éng viªn mäi ng­êi an t©m lao ®éng s¶n xuÊt, víi n¨ng suÊt cao, hiÖu qu¶ cao. §· thÓ hiÖn ®­îc sù c«ng b»ng gi÷a ®ãng gãp vµ h­ëng thô ®ång thêi mang tÝnh chÊt céng ®ång x· héi ®Ó chia sÎ rñi ro.Tuy nhiªn,vÒ ®èi t­îng tham gia BHXH chñ yÕu vÉn lµ ë khu vùc Nhµ n­íc, lao ®éng lµm viÖc ë c¬ së s¶n xuÊt kinh doanh ngoµi quèc doanh, kÓ c¶ liªn doanh cån thÊp, chØ cã 15% lùc l­îng lao ®éng x· héi thuéc ®èi t­îng BHXH b¾t buéc.HiÖn nay, lo¹i h×nh BHXH tù nguyÖn ch­a ®­îc ban hµnh. Do ®ã, nhiÒu ng­êi lao ®éng kh«ng thuéc diÖn lµm c«ng ¨n l­¬ng, cã nguþÖn väng tham gia BHXH th× ch­a thùc hiÖn ®­îc nguyÖn väng cña m×nh, ch­a cã chÕ ®é b¶o hiÓm thÊt nghiÖp ®Ó æn ®Þnh cuéc sèng ng­êi lao ®éng bÞ mÊt viÖc lµm. C«ng t¸c gi¸o dôc tuyªn truyÒn cßn rÊt h¹n chÕ nªn nhiÒu doanh nghiÖp kh«ng ®èng BHXH. Mét sè qui ®Þnh trong chÝnh s¸ch chÕ ®é BHXH hiÖn hµnh trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn cßn nhiÒu v­íng m¾c. II. B¶n chÊt cña BHXH 1.Kh¸i niÖm HiÖn nay, cã nhiÒu ®Þnh nghÜa kh¸c nhau vÒ BHXH, tuú theo gãc ®ä nghiªn cøu, c¸ch tiÕp cËn mµ ng­êi ta ®­a ra nhiÒu ®Þnh nghÜa kh¸c nhau. Cã thÓ x¸c ®Þnh kh¸i niÖm BHXH nh­ sau: Kh¸i niÖm chung: BHXH lµ sù ®¶m b¶o thay thÕ hoÆc bï ®¾p mét phÇn thu nhËp ®èi víi ng­êi lao ®éng khi hä gÆp ph¶i nh÷ng biÕn cè lµm gi¶m hoÆc mÊt kh¶ n¨ng lao ®éng, mÊt viÖc lµm trªn c¬ së h×nh thµnh vµ sö dông mét quÜ tiÒn tÖ tËp trung nh»m ®¶m b¶o ®êi sèng cho ng­êi lao ®éng vµ gia ®×nh hä gãp phÇn b¶o ®¶m an toµn x· héi. Kh¸i niÖm BHXH(theo ILO): BHXH lµ sù b¶o vÖ cña x· héi ®èi víi c¸c thµnh viªn cña m×nh th«ng qua mét lo¹t c¸c biÖn ph¸p c«ng céng ®Ó ®èi phã víi khã kh¨n vÒ kinh tÕ x· héi do bÞ ngõng hoÆc bÞ gi¶m nhiÒu vÒ thu nhËp, g©y ra bëi èm ®au, mÊt kh¶ n¨ng lao ®éng, tuæi giµ vµ chÕt, viÖc cung cÊp ch¨m sãc y tÕ vµ trî cÊp cho c¸c gia ®×nh ®«ng con. 2. ý nghÜa vµ t¸c dông cña BHXH 2.1. §èi víi ng­êi lao ®éng ®ãng BHXH. Ng­êi lao ®éng ®ãng BHXH b»ng kho¶n tiÒn cña m×nh ®Ó sÏ ®­îc h­ëng trî cÊp khi gÆp rñi ro hoÆc sù biÕn theo lo¹i chÕ ®é b¶o hiÓm. Kho¶n trî cÊp th­êng lµ xÊp xØ víi gi¸ trÞ cña kho¶n ®· ®ãng gãp BHXH, thËm chÝ cßn cao h¬n. ViÖc ®ãng gãp BHXH cã tÇm quan träng vÒ t©m lÝ rÊt ®¸ng kÓ: nh¾c nhë ý thøc tr¸ch nhiÖm vµ b¶o vÖ nh©n phÈm cña ng­êi lao ®éng, x¸c lËp quyÒn cña ng­êi lao ®éng ®­îc h­ëng trî cÊp, ch­a kÓ lµ cån cã quyÒn tham gia qu¶n lÝ BHXH. Tuy nhiªn, viÖc dµnh dôm nµy kh«ng nh­ göi tiÒn vµo quÜ tiÕt kiÖm ®Ó råi khi cÇn, thËm chÝ bÊt cø lóc nµo muèn th× tù do rót toµn bé c¶ gèc lÉn l·i. Xung quanh ng­êi lao ®éng cßn cã céng ®ång ng­êi trÎ, ng­êi giµ, ng­êi khoÎ, ng­êi èm yÕu... cã thÓ nãi mét c¸ch h×nh t­îng lµ ng­êi “may m¾n”, ng­êi”rñi ro”. Cïng ®ãng gãp nh­ng ng­êi rñi ro ®­îc h­ëng trù cÊp trong khi ng­êi may m¾n ch­a h­ëng. Nh­ng ®Õn mét lóc nµo ®ã, ng­êi may m¾n còng sÏ trë thµnh ng­êi rñi ro bªn c¹nh nh÷ng ng­êi may m¾n kh¸c. §ã lµ sù chuyÓn giao x· héi gi÷a hai hoµn c¶nh rñi ro vµ may m¾n cña ®êi ng­êi, lµ mét phÇn cña ph­¬ng ch©m xö thÕ “m×nh v× mäi ng­êi, mäi ng­êi v× m×nh”. Víi ý nghÜa trªn, ®iÒu lÖ BHXH míi ban hµnh kÌm theo nghÞ ®Þnh 12/CP ngµy 26/1/1995 ®· qui ®Þnh, ng­êi lao ®éng ®ãng b»ng 5% tiÒn l­îng th¸ng ®Ó chi c¸c chÕ ®é h­u chÝ vµ tö tuÊt. 2.2. §èi víi ng­êi sö dông lao ®éng ®ãng BHXH §ãng BHXH còng lµ ®Ó phôc vô lîi Ých cña ng­êi sö dông lao ®éng v× nã gãp phÇn duy tr× hoµ b×nh vµ æn ®Þnh trong lao ®éng.NG­êi sö dông lao ®éng tr¶ l­¬ng cho ng­êi lao ®éng ®Ó d¸p øng nhu cÇu cña ng­êi lao ®éng khi lµm viÖc cho ng­êi sö dông lao ®éng, nh­ng c¶ khi hä kh«ng cßn ®ñ søc ®Ó ®­îc h­ëng l­¬ng. ChÝnh lµ th«ng qua c¬ ckÕ BHXH mµ sù chuyÓn giao tiÒn l­¬ng gi÷a hai hoµn c¶nh ®ã ®­îc thùc hiÖn. §iÒu lÖ BHXH míi cña n­íc ta còng quy ®Þnh ng­êi sö dông lao ®éng ph¶i ®ãng 15% so víi tæng quü l­¬ng cña nh÷nh ng­êi lao ®éng ®­îc h­ëng b¶o hiÓn trong ®¬n vÞ. 2.3. §èi víi nhµ n­íc. Thùc hiÖn chÐc n¨ng x· héi, nhµ n­íc cña d©n, do d©n vµ v× d©n, lÊy nh÷ng lîi Ých, tù do, h¹nh phóc cña nh©n d©n lµm môc tiªu vµ ®éng lùc ho¹t ®éng. C«ng b»ng x· héi lµ h¹t nh©n cña chÝnh s¸ch x· héi, lµ c¸i ®Ých mµ chÝnh x· héi cÇn ®¹t ®Õn. Sù can thiÖp, ®iÒu tiÕt cña nhµ n­íc ®èi víi c¸c vÊn ®Ò x· héi trong ®iÒu kiÖn kinh tÕ thÞ tr­êng, cña x· héi c«ng nghiÖp hiÖn ®¹i cµng cÇn thiÕt më réng. Nh­ ®· nãi ë phÇn trªn, viÖc b¶o vÖ ng­êi lao ®éng tr­íc nh÷ng rñi ro ngÉu nhiªn th× do c¸ nh©n vµ x· héi, n»m ngoµi ph¹m vi cña nhµ n­íc. Nh­ng cµnh vÒ sau ®ã, nhÊt lµ ngµy nay, nhu c©u b¶o vÖ nh÷ng quyÒn lîi vµ lîi Ých hîp ph¸p cña n­êo lao ®éng, trong ®ã c¬ chÕ BHXH ®ßi hái nhµ n­íc ph¶i cã sù can thiÖp vµ ®iÒu tiÕt nhÊt ®Þnh. Tãm l¹i, BHXH cho ng­êi lao ®éng ®èi víi nhµ n­íc lµ gi¶m bít g¸nh nÆng x· héi cho viÖc nh¨m sãc ng­êi lao ®éng khi hä gÆp rñi ro. III. §èi t­îng cña B¶o hiÓm x· héi. BHXH lµ nhu cÇu kh¸ch quan cña ng­êi lao ®éng, ý t­ëng cña BHXH lµ nh»m thùc hiÖn mét phÇn c«ng b»ng x· héi, ph¸t huy truyÒn thènh ®oµn kÕt céng ®ång vµ tinh thÇn nh©n ¸i. Theo lÏ c«ng b»ng x· h«Þ vµ v× ®oµn kÕt céng ®ång th× BHXH ph¶i ®­îc ¸p dông víi toµn bé thµnh viªn cña céng ®ång. Tuy nhiªn trong ®iÒu kiÖn c¬ cÊu kinh tÕ nhiÒu thµnh phÇn, trong c¸c thµnh viªn céng ®ång cã nhãm ng­êi lµ c«ng chøc, cã nhãm ng­êi lµm c«ng ¨n l­¬ng trong mét ®¬n vÞ, mét tËp thÓ æn ®Þnh, cã nhãm tuy còng lµm c«ng ¨n l­¬ng nh­ng c«ng viÖc vµ n¬i sö dông kh«ng æn ®Þnh, cã nhãm ng­êi lao ®éng ®Ëp lËp, kh«ng cã quan hÖ lao ®éng... Mçi nhãm ng­êi gÆp rñi ro kh¸c nhau nh­: rñi ro tai n¹n lao ®éng, bÖnh nghÒ nghiÖp, thÊt nghiÖp, èm ®au tuæi giµ. Nh­ v©þ vÊn ®Ò ®Æt ra lµ ph¶i cã nhiÒu h×nh thøc, nhiÒu c¬ chÕ b¶o vÖ rÊt ®a d¹ng... Quan ®iÓm vÒ b¶o hiÓm x· héi tuy ch­a thèng nhÊt gi÷a c¸c n­íc nh­ng c¸c n­íc vÉn ch­a x©y dùng cho m×nh mét hÖ thèng BHXH. Còng nh­ vËy, ®èi t­îng cña BHXHvÉn ch­a ®­îc thèng nhÊt. Tuy vËy c¸c n­íc thùc hiÖn BHXH th­êng theo hai khuynh h­íng: §èi t­îng BHXH lµ tÊt c¶ ng­êi lao ®éng. §èi t­îng BHXH chØ cã viªn chøc nhµ n­íc, ng­êi lµm c«ng ¨n l­¬ng. HÇu hÕt c¸c n­íc trong trong buæi s¬ khai cña BHXH ®Òu theo khuynh h­íng thø hai tøc chØ thùc hiªn BHXH cho c«ng nh©n viªn chøc nhµ n­íc. ViÖt Nam còng kh«ng v­ît ra khái quan ®iÓm ®ã, mÆc dï nh­ vËy lµ kh«ng b×nh ®¼ng gi÷a nh÷ng ng­êi lao ®éng. IV. C¸c chÕ ®é BHXH. ë ViÖt Nam hiÖn nay BHXH gåm 5 chÕ ®é sau: 1. ChÕ ®é trî cÊp èm ®au. ChÕ ®é nµy gióp cho ng­êi lao ®éng cã ®­îc kho¶n trî cÊp thay thÕ thu nhËp bÞ mÊt ®i do kh«ng lµm viÖc khi bÞ èm ®au. ViÖc thiÕt kÕ chÕ ®é nay nh­ hiªÖn hµnh ®· tr¸nh ®­îc nh÷ng hiÖn t­îng l¹m dông vµ b×nh qu©n ho¸ thong khi xÐt trî cÊp. §¶m b¶o c«ng b»ng gi÷a ®ãng vµ h­ëng BHXH, ®ång thêi cã tÝnh ®Õn yÕu tè san sÎ céng ®ång gi÷a nh÷ng ng­êi tham gia BHXH. Tuy nhiªn, trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn, vÉn cßn mét sè vÊn ®Ò ph¶i tiÕp tôc nghiªn cøu xem xÐt nh­: kh«ng qui ®Þnh thêi gian dù bÞ tr­íc khi h­ëng BHXH; thêi h¹n h­ëng tèi ®a ch­a râ; thñ tôc, danh môc c¸c bÖnh dµi h¹n qui ®Þnh ®· l©u, cÇn ph¶i bæ xung mét sè bÖnh míi. 2. ChÕ ®é trî cÊp thai s¶n. ThiÕt kÕ chÕ ®é nµy nh­ hiÖn nay ®· gióp lao ®éng n÷ cã ®­îc kho¶n trî cÊp thay thÕ cho phÇn thu nhËp bÞ mÊt do kh«ng lµm viÖc v× sinh con. H¬n n÷a, viÖc qui ®Þnh thêi gian nghØ ®· tÝnh ®Õn yÕu tè ®iÒu kiÖn vµ m«i tr­êng lao ®éng nh»m ®¶m b¶o søc khoÎ cho s¶n phô thuéc nhãm lao ®éng kh¸c nhau. Qua thùc tiÔn, chÕ ®é nµy cßn cã mét sè ®iÓm ph¶i kh¾c phôc nh­: cßn ®an xen gi÷a chÝnh s¸ch BHXH víi chÝnh s¸ch d©n sè, kÕ ho¹ch ho¸ gia ®×nh; thêi gian dù bÞ tr­íc khi ®­îc h­ëng còng ch­a cã... 3.ChÕ ®é tai n¹n lao ®éng vµ bÖnh nghÒ nghiÖp: Thùc tiÔn triÓn khai chÕ ®é nµy ë n­íc ta trong nh÷ng n¨m võa qua ®· gãp phÇn kh«ng nhá ®¶m b¶o thu nhËp, æn ®Þnh cuéc sèng cho ng­êi lao ®éng kh«ng may bÞ tai n¹n lao ®éng hoÆc bÖnh nghÒ nghiÖp. §ång thêi chÕ ®é nµy cßn qui ®Þnh râ tr¸ch nhiÖm cña ng­êi sö dông lao ®éng ®èi víi c¸c tr­êng hîp x¶y ra tai n¹n lao ®éng hoÆc bÖnh nghÒ nghiÖp. Møc trî cÊp cña chÕ ®é nµy dùa trªn c¬ së tû lÖ suy gi¶m kh¶ n¨ng lao ®éng lµ hîp lÝ. Tuy vËy, cÇn ph¶i x¸c ®Þnh râ h¬n tai n¹n lao ®éng x¶y ra trªn ®­êng tõ nhµ tíi n¬i lµm viÖc vµ ng­îc l¹i, danh môc bÖnh nghÒ nghiÖp cÇn ph¶i ®­îc bæ xung v× cã mét sè lo¹i bÖnh míi ph¸t sinh nh­ng ch­a ®­îc xÕp vµo bÖnh nghÒ nghiÖp... 4. ChÕ ®é h­u trÝ §©y lµ chÕ ®é nh»m cung cÊp mét kho¶n trî cÊp thay thÕ cho phÇn thu nhËp kh«ng ®­îc nhËn n÷a tõ nghÒ nghiÖp kh«ng ®­îc nhËn n÷a tõ nghÒ nghiÖp do nghØ h­u. Néi dung chÕ ®é nµy ®· kh¾c phôc ®­îc nh÷ng h¹n chÕ tr­íc ®©y nh­: ViÖc qui ®æi thêi gian c«ng t¸c; bãc t¸ch ®­îc phÇn lín nh÷ng chÕ ®é ­u ®·i x· héi ra khái chÐ ®é h­u trÝ...v× thÕ ®· ®¶m b¶o ®­îc sù c«ng b»ng, b×nh ®¼ng gi÷a ®ãng vµ h­ëng BHXH; gi÷a c¸c nhãm lao ®éng kh¸c nhau. Tuy vËy, chÕ ®é nµy vÉn cßn nhiÒu ®iÓm næi cém cÇn kh¾c phôc nh­: tuæi ®êi vÌ h­u gi÷a c¸c ngµnh, nhãm lao ®éng; nh÷ng ng­êi h­ëng trî cÊp mét lÇn ®­a vµo chÕ ®é lµ ch­a hîp lÝ, v× nh÷ng ng­êi nµy vÉn ch­a ®ñ tuæi, võa kh«ng ®ñ tÝch luü cÇn thiÕt ®Ó h­ëng trî cÊp. §©y chØ lµ sù tr¶ l¹i mét phÇn sè tiÒn cho ng­êi lao ®éng khi hä kh«ng cßn quan hÖ lao ®éng n÷a, do quÜ BHXH ®¶m nhËn. 5.ChÕ ®é tö tuÊt. Mét trong nh÷ng chÕ ®é BHXH mang tÝnh nh©n ®¹o nhÊt ®ã lµ chÕ ®é tö tuÊt. ChÕ ®é nµy gióp cho th©n nh©n ng­êi chÕt cã ®­îc kho¶n thî cÊp bï ®¾p mét phÇn thiÕu hôt thu nhËp cña gia ®×nh do ng­êi lao ®éng bÞ chÕt; khi x©y dùng chÕ ®é nµy, ®· tÝnh ®Õn yÕu tè ®ãng gãp cña ng­êi tham gia b¶o hiÓm vµ yÕu tè x· héi gi÷a ng­êi sèng vµ ng­êi chÕt. §Æc biÖt cã tÝnh ®Õn yÕu tè kÕ thõa ®èi víi th©n nh©n cña ng­êi chÕt. Song, viÖc quy ®Þnh ®èi t­îng ®­îc h­ëng bao gåm c¶ bè mÑ bªn vî, bªn chång lµ ch­a hîp lÝ. V× bè mÑ bªn vî, bªn chång cßn cã th©n nh©n cña c¶ hai bªn chÞu tr¸ch nhiÖm. §iÒu nµy ph¶i c¨n cø vµo hoµn c¶nh cô thÓ ®Ó thèng nhÊt qui ®Þnh. V. Chøc n¨ng cña BHXH. BHXH cã nh÷ng chøc n¨ng cô thÓ sau: 1.Thay thÕ hoÆc bï ®¾p mét phÇn thu nhËp cho ng­êi lao ®éng tham gia b¶o hiÓm khi hä bÞ gi¶m hoÆc mÊt kh¶ n¨ng lao ®éng hoÆc mÊt viÖc lµm. Sù b¶o ®¶m thay thÕ hoÆc bï ®¾p nµy ch¾c ch¾n sÏ x¶y ra v× suy cho cïng, mÊt kh¶ n¨ng lao ®éng sÏ ®Õn víi tÊt c¶ mäi ng­êi lao ®éng khi hÕt tuæi lao ®éng theo c¸c qui ®Þnh cña BHXH. Cßn mÊt viÖc lµm vµ mÊt kh¶ n¨ng lao ®éng t¹m thêi lµm gi¶m hoÆc m¾t thu nhËp, ng­êi lao ®éng còng sÏ ®­îc h­ëng trî cÊp BHXH víi møc h­ëng phô thuéc vµo c¸c ®iÒu kiÖn cÇn thiÕt, thêi ®iÓm vµ thêi h¹n ®­îc h­ëng ph¶i ®óng qui ®Þnh. §©y lµ chøc n¨ng c¬ b¶n nhÊt cña BHXH, nã quyÕt ®Þnh nhiÖm vô, tÝnh chÊt vµ c¶ c¬ chÕ ho¹t ®éng cña BHXH. 2.TiÕn hµnh ph©n phèi vµ ph©n phèi l¹i thu nhËp gi÷a nh÷ng ng­êi tham gia BHXH. Tham gia BHXH kh«ng chØ cã ng­êi lao ®éng mµ c¶ nh÷ng ng
Luận văn liên quan