Đề tài Kinh tế Đài Loan trước và sau khi gia nhập WTO

Ngày 12-11-2001, 24 giờ tiếp theo CHND Trung Hoa, Đài Loan cũng đã trở thành thành viên của WTO. Điều đáng chú ý là, Đài Loan gia nhập WTO không phải với tư cách một “Nhà nước có chủ quyền” mà là “Khu vực thuế quan riêng biệt Đài Loan, Bành Hồ, Kim Môn, Mã Tổ” (gọi tắt là Đài Bắc-Trung Quốc). Để trở thành thành viên WTO, Đài Loan cũng đã trải qua một quá trình đàm phán và chờ đợi kéo dài 12 năm ròng rã, trong đó 10 năm đàm phán với các đối tác, 02 năm chờ đợi theo quy tắc “Trung Quốc trước, Đài Loan sau”. Theo các nhà khoa học Đài Loan, việc Đài Loan gia nhập WTO là một “thắng lợi về ngoại giao”, “một cột mốc trong việc Đài Loan hội nhập vào xã hội quốc tế”, tuy nhiên về mặt kinh tế-xã hội, Đài Loan sẽ gặp phải nhiều khó khăn thách thức. Trước đây, mức độ mở cửa thị trường của Đài Loan trên một số lĩnh vực như nông nghiệp, xe hơi, đồ điện gia dụng, rượu và thuốc lá, ngành xây dựng, ngành dịch vụ chuyên nghiệp v.v.đều tương đối thấp. Vì vậy, sau khi gia nhập WTO, Đài Loan đứng trước sức ép cạnh tranh rất lớn với các sản phẩm cùng chủng loại của nước ngoài, nhất là với Trung Quốc đại lục, tỷ lệ thất nghiệp sẽ tăng lên. Điều đó đòi hỏi các nhà lãnh đạo Đài Loan phải có sự điều chỉnh về mặt chính sách nhằm tái cấu trúc lại nền kinh tế trên 3 phương diện nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ. Việt Nam và Đài Loan tuy xa cách nhau về địa lý, nhưng lại có nhiều điểm tương đồng về lịch sử, văn hoá. Từ khi Việt Nam thực hiện đường lối đổi mới năm 1986, nhất là từ khi ban hành Luật Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam đến nay, mối quan hệ hợp tác phi chính phủ giữa Việt Nam và Đài Loan trên các lĩnh vực kinh tế, văn hoá đã phát triển nhanh chóng. Về mặt thương mại, Đài Loan hiện là bạn hàng lớn thứ 4 của Việt Nam (sau Nhật Bản, Xinh-ga-po và Trung Quốc) với kim ngạch thương mại đạt 3,349 tỷ USD (2002); Về mặt đầu tư, Đài Loan hiện đứng thứ hai trong số các nước và vùng lãnh thổ đầu tư trực tiếp (FDI) vào Việt Nam với 1.084 hạng mục và 5,99 tỷ USD vốn theo hiệp định. Nếu tính cả số vốn đầu tư thông qua nước thứ 3 thì FDI của Đài Loan ở Việt Nam đứng thứ nhất (ước khoảng 10 tỷ USD); Về mặt hợp tác lao động, Đài Loan cũng là một trong những địa bàn có số lao động Việt Nam làm việc tại nước ngoài đông nhất (hơn 7 vạn người) v.v.

doc67 trang | Chia sẻ: lvbuiluyen | Ngày: 15/12/2012 | Lượt xem: 1461 | Lượt tải: 3download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Đề tài Kinh tế Đài Loan trước và sau khi gia nhập WTO, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
ViÖn nghiªn cøu trung Quèc Trung t©m nghiªn cøu ®µi loan ============= ®Ò tµi cÊp viÖn kinh tÕ §µi Loan tr­íc vµ sau khi gia nhËp WTO Ng­êi thùc hiÖn: ths. dvl Hµ néi më ®Çu Lý do nghiªn cøu Ngµy 12-11-2001, 24 giê tiÕp theo CHND Trung Hoa, §µi Loan còng ®· trë thµnh thµnh viªn cña WTO. §iÒu ®¸ng chó ý lµ, §µi Loan gia nhËp WTO kh«ng ph¶i víi t­ c¸ch mét “Nhµ n­íc cã chñ quyÒn” mµ lµ “Khu vùc thuÕ quan riªng biÖt §µi Loan, Bµnh Hå, Kim M«n, M· Tæ” (gäi t¾t lµ §µi B¾c-Trung Quèc). §Ó trë thµnh thµnh viªn WTO, §µi Loan còng ®· tr¶i qua mét qu¸ tr×nh ®µm ph¸n vµ chê ®îi kÐo dµi 12 n¨m rßng r·, trong ®ã 10 n¨m ®µm ph¸n víi c¸c ®èi t¸c, 02 n¨m chê ®îi theo quy t¾c “Trung Quèc tr­íc, §µi Loan sau”. Theo c¸c nhµ khoa häc §µi Loan, viÖc §µi Loan gia nhËp WTO lµ mét “th¾ng lîi vÒ ngo¹i giao”, “mét cét mèc trong viÖc §µi Loan héi nhËp vµo x· héi quèc tÕ”, tuy nhiªn vÒ mÆt kinh tÕ-x· héi, §µi Loan sÏ gÆp ph¶i nhiÒu khã kh¨n th¸ch thøc. Tr­íc ®©y, møc ®é më cöa thÞ tr­êng cña §µi Loan trªn mét sè lÜnh vùc nh­ n«ng nghiÖp, xe h¬i, ®å ®iÖn gia dông, r­îu vµ thuèc l¸, ngµnh x©y dùng, ngµnh dÞch vô chuyªn nghiÖp v.v...®Òu t­¬ng ®èi thÊp. V× vËy, sau khi gia nhËp WTO, §µi Loan ®øng tr­íc søc Ðp c¹nh tranh rÊt lín víi c¸c s¶n phÈm cïng chñng lo¹i cña n­íc ngoµi, nhÊt lµ víi Trung Quèc ®¹i lôc, tû lÖ thÊt nghiÖp sÏ t¨ng lªn. §iÒu ®ã ®ßi hái c¸c nhµ l·nh ®¹o §µi Loan ph¶i cã sù ®iÒu chØnh vÒ mÆt chÝnh s¸ch nh»m t¸i cÊu tróc l¹i nÒn kinh tÕ trªn 3 ph­¬ng diÖn n«ng nghiÖp, c«ng nghiÖp vµ dÞch vô. ViÖt Nam vµ §µi Loan tuy xa c¸ch nhau vÒ ®Þa lý, nh­ng l¹i cã nhiÒu ®iÓm t­¬ng ®ång vÒ lÞch sö, v¨n ho¸. Tõ khi ViÖt Nam thùc hiÖn ®­êng lèi ®æi míi n¨m 1986, nhÊt lµ tõ khi ban hµnh LuËt §Çu t­ n­íc ngoµi t¹i ViÖt Nam ®Õn nay, mèi quan hÖ hîp t¸c phi chÝnh phñ gi÷a ViÖt Nam vµ §µi Loan trªn c¸c lÜnh vùc kinh tÕ, v¨n ho¸ ®· ph¸t triÓn nhanh chãng. VÒ mÆt th­¬ng m¹i, §µi Loan hiÖn lµ b¹n hµng lín thø 4 cña ViÖt Nam (sau NhËt B¶n, Xinh-ga-po vµ Trung Quèc) víi kim ng¹ch th­¬ng m¹i ®¹t 3,349 tû USD (2002); VÒ mÆt ®Çu t­, §µi Loan hiÖn ®øng thø hai trong sè c¸c n­íc vµ vïng l·nh thæ ®Çu t­ trùc tiÕp (FDI) vµo ViÖt Nam víi 1.084 h¹ng môc vµ 5,99 tû USD vèn theo hiÖp ®Þnh. NÕu tÝnh c¶ sè vèn ®Çu t­ th«ng qua n­íc thø 3 th× FDI cña §µi Loan ë ViÖt Nam ®øng thø nhÊt (­íc kho¶ng 10 tû USD); VÒ mÆt hîp t¸c lao ®éng, §µi Loan còng lµ mét trong nh÷ng ®Þa bµn cã sè lao ®éng ViÖt Nam lµm viÖc t¹i n­íc ngoµi ®«ng nhÊt (h¬n 7 v¹n ng­êi) v.v... V× vËy, viÖc t×m hiÓu vµ nghiªn cøu vÒ nÒn kinh tÕ cña §µi Loan tr­íc vµ sau khi gia nhËp WTO lµ rÊt cÇn thiÕt, mét mÆt, gãp phÇn cung cÊp t­ liÖu tham kh¶o cho ViÖt Nam sau khi gia nhËp WTO; mÆt kh¸c, qua ®ã gãp phÇn thóc ®Èy hîp t¸c kinh tÕ (th­¬ng m¹i, ®Çu t­ ...) gi÷a hai bªn trong thêi gian tíi. Trong qu¸ tr×nh nghiªn cøu chóng t«i cè g¾ng l­u ý tÝnh ®Æc thï cña §µi Loan nhÊt lµ nh÷ng lîi thÕ vµ bÊt lîi thÕ cña l·nh thæ nµy khi gia nhËp WTO. II. Môc tiªu cña ®Ò tµi §¸nh gi¸ kh¸i qu¸t sù chuÈn bÞ bªn trong cña §µi Loan tr­íc khi gia nhËp WTO; tr×nh bµy vµ ph©n tÝch nh÷ng cam kÕt vµ viÖc thùc hiÖn cam kÕt cña §µi Loan víi c¸c ®èi t¸c; nh÷ng t¸c ®éng tíi nÒn kinh tÕ cña §µi Loan sau khi gia nhËp WTO; sau ®ã rót ra mét sè nhËn xÐt vµ ®¸nh gi¸. III. Ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu C¸c ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu chÝnh bao gåm: duy vËt biÖn chøng vµ duy vËt lÞch sö, ph©n tÝch, so s¸nh... nh»m ®¸p øng yªu cÇu vµ môc tiªu ®Æt ra. IV. Néi dung nghiªn cøu Trªn c¬ së môc tiªu ®Æt ra, ®Ò tµi tËp trung nghiªn cøu c¸c néi dung chñ yÕu sau ®©y: Kh¸i qu¸t vÒ t×nh h×nh kinh tÕ, x· héi §µi Loan tr­íc khi gia nhËp WTO. §Æc biÖt chó ý t×m hiÓu vµ nghiªn cøu sù chuÈn bÞ c¸c ®iÒu kiÖn bªn trong cña §µi Loan, bao gåm ph¸t triÓn kinh tÕ thÞ tr­êng vµ héi nhËp quèc tÕ...®Ó khi ®iÒu kiÖn chÝnh trÞ cho phÐp lµ gia nhËp; ph©n tÝch nh÷ng lîi thÕ vµ bÊt lîi thÕ cña §µi Loan khi gia nhËp WTO. Qu¸ tr×nh ®µm ph¸n vµ cam kÕt cña §µi Loan víi c¸c ®èi t¸c vµ víi WTO. PhÇn nµy tËp trung t×m hiÓu vµ ph©n tÝch nh÷ng cam kÕt vµ lé tr×nh thùc hiÖn nh÷ng cam kÕt ®ã cña §µi Loan, nhÊt lµ trong lÜnh vùc n«ng nghiÖp vµ mét sè ngµnh thuéc lÜnh vùc dÞch vô. §¸nh gi¸ t¸c ®éng cña viÖc gia nhËp WTO ®èi víi kinh tÕ, x· héi §µi Loan. NhËn xÐt, ®¸nh gi¸ mang tÝnh so s¸nh nÒn kinh tÕ §µi Loan tr­íc vµ sau khi gia nhËp WTO. Trªn ®©y, chóng t«i ®· tr×nh bµy râ lý do, môc tiªu, ph­¬ng ph¸p vµ nh÷ng néi dung nghiªn cøu chñ yÕu cña ®Ò tµi. Cã thÓ thÊy r»ng, ®©y lµ mét ®Ò tµi cßn Ýt ®­îc t×m hiÓu vµ nghiªn cøu ë ViÖt Nam, duy chØ cã ®Ò tµi cÊp bé n¨m 2005 “Sù ®iÒu chØnh chÝnh s¸ch cña §µi Loan sau khi gia nhËp WTO vµ bµi häc kinh nghiÖm cho ViÖt Nam” do TS. §ç TiÕn S©m lµm chñ nhiÖm mµ chóng t«i còng lµ thµnh viªn ®· tiÕn hµnh t×m hiÓu, nghiªn cøu vÊn ®Ò nµy. Dùa trªn ®Ò tµi cÊp bé ®ã chóng t«i ®· tiÕn hµnh ®iÒu chØnh vµ bæ sung cho phï hîp víi yªu cÇu cña mét ®Ò tµi cÊp viÖn. Cßn ë §µi Loan, ®©y còng lµ vÊn ®Ò vÉn ®ang ®­îc tiÕp tôc nghiªn cøu vµ tranh luËn víi nhiÒu ý kiÕn kh¸c nhau. Tuy vËy, trong thêi gian ng¾n, tËp thÓ t¸c gi¶ chóng t«i, ®· hÕt søc cè g¾ng s­u tÇm tµi liÖu ®Ó bæ sung vµ chØnh lý ®Ó hoµn thiÖn ®Ò tµi nµy. Chóng t«i ý thøc s©u s¾c r»ng, dï cã cè g¾ng nh­ng còng kh«ng tr¸nh khái thiÕu sãt vµ h¹n chÕ, rÊt mong nhËn ®­îc nh÷ng ý kiÕn ®ãng gãp cña c¸c nhµ nghiªn cøu vµ c¸c b¹n ®ång nghiÖp. Trung t©m nghiªn cøu §µi Loan Néi dung: Ch­¬ng I Bèi c¶nh kinh tÕ quèc tÕ ThÕ giíi ®· b­íc sang thiªn niªn kû thø ba víi nh÷ng biÕn ®éng vµ chuyÓn ®æi rÊt phøc t¹p. ViÖc nghiªn cøu ®éng th¸i vµ chiÒu h­íng ph¸t triÓn cña kinh tÕ thÕ giíi trong nh÷ng n¨m ®Çu cña thiªn niªn kû míi kh«ng nh÷ng gióp chóng ta cã c¸i nh×n x¸c ®¸ng vÒ nÒn kinh tÕ thÕ giíi mµ cßn thÊy ®­îc sù t¸c ®éng trùc tiÕp hay gi¸n tiÕp cña nÒn kinh tÕ thÕ giíi ®èi víi c¸c n­íc vµ khu vùc. PhÇn nµy chóng t«i chñ yÕu dùa trªn nh÷ng thµnh qu¶ nghiªn cøu cña c¸c häc gi¶ trong vµ ngoµi n­íc nh­ cuèn “Kinh tÕ thÕ giíi 2003-2004 ®Æc ®iÓm vµ triÓn väng” vµ mét sè t¹p chÝ nghiªn cøu kinh tÕ chuyªn ngµnh kh¸c, nh»m gióp ng­êi ®äc cã thÓ h×nh dung bøc tranh chung vÒ kinh tÕ thÕ giíi tõ ®ã cã nh÷ng so s¸nh ®èi chiÕu víi nÒn kinh tÕ §µi Loan trong nh÷ng phÇn sau. I. Tæng quan N¨m 2000 nÒn kinh tÕ thÕ giíi cã b­íc ph¸t triÓn khëi s¾c sau mét n¨m chËm l¹i v× bÞ ¶nh h­ëng tiªu cùc bëi cuéc khñng ho¶ng tµi chÝnh-tiÒn tÖ ch©u ¸ thêi kú 1997-1998. Theo ®¸nh gi¸ cña Quü TiÒn tÖ Quèc tÕ (IMF), Ng©n hµng ThÕ giíi (WB) vµ hÇu hÕt c¸c c¬ quan nghiªn cøu kinh tÕ quèc tÕ, c¶i thiÖn nµy tr­íc hÕt lµ do cã sù phôc håi dÇn cña nÒn kinh tÕ NhËt B¶n, khëi s¾c cña kinh tÕ Liªn minh ch©u ¢u (EU) vµ t¨ng tr­ëng kû lôc cña kinh tÕ Mü, ba nÒn kinh tÕ chiÕm qu¸ nöa GDP cña thÕ giíi vµ lµ nh÷ng lùc ®Èy chÝnh t¹o ®µ cho kinh tÕ thÕ giíi n¨m 2000 phôc håi. Nh­ng tõ cuèi n¨m 2000, ®Çu n¨m 2001, kinh tÕ cña c¶ ba trung t©m lín nµy ®Òu ®· b¾t ®Çu cã dÊu hiÖu suy gi¶m, nhÊt lµ sù suy gi¶m cña nÒn kinh tÕ NhËt vµ Mü, kÐo theo suy gi¶m chung cña nÒn kinh tÕ thÕ giíi, cña c¸c lÜnh vùc ho¹t ®éng kinh tÕ quèc tÕ chñ yÕu nh­ th­¬ng m¹i, ®Çu t­, tµi chÝnh, còng nh­ cña nhiÒu nÒu kinh tÕ quèc gia vµ khu vùc kh¸c. Tr¸i víi nh÷ng dù b¸o vÒ sù phôc håi m¹nh mÏ cña kinh tÕ thÕ giíi ®­îc ®­a ra håi cuèi n¨m 2001, n¨m thø hai cña thÕ kû XXI, kinh tÕ thÕ giíi l¹i phôc håi chËm ch¹p trong nh÷ng bÊt æn gia t¨ng. Trong B¸o c¸o ®¸nh gi¸ triÓn väng kinh tÕ thÕ giíi hµng n¨m, IMF vµ Tæ chøc Hîp t¸c Ph¸t triÓn Kinh tÕ (OECD) cho r»ng, n¨m 2002 kinh tÕ thÕ giíi kh«ng phôc håi tèt nh­ dù ®o¸n. Tèc ®é t¨ng tr­ëng cña kinh tÕ thÕ giíi chØ ®¹t 2,8%, t¨ng 0,6% so víi møc 2,2% n¨m 2001, thÊp h¬n 1,9% so víi møc t¨ng 4,7% n¨m 2000. Liªn hîp quèc ®¸nh gi¸ nÒn kinh tÕ toµn cÇu ph¸t triÓn chËm l¹i, víi møc t¨ng GDP ®¹t 1,7%, gi¶m 0,1% so víi møc t¨ng 1,8% ®­a ra håi th¸ng 4-2002. C¸c nÒn kinh tÕ lín nh­ Mü, NhËt B¶n, EU ®Òu ph¸t triÓn kh«ng v÷ng ch¾c, ch­a t¹o ®­îc ®µ thóc ®Èy c¸c nÒn kinh tÕ kh¸c t¨ng tr­ëng. T¹i diÔn ®µn G-20 (nhãm 20 n­íc, bao gåm c¶ G8) bµn vÒ viÖc thóc ®Èy nÒn kinh tÕ thÕ giíi hiÖn nay, IMF, WB vµ nhiÒu quan chøc cña nhãm G7 (nhãm 7 n­íc c«ng nghiÖp ph¸t triÓn chñ chèt) ®Òu thèng nhÊt nhËn ®Þnh, m¶ng x¸m cña nÒn kinh tÕ thÕ giíi ngµy cµng bÞ t« ®Ëm thªm khi mµ c¶ ba ®Çu tÇu kinh tÕ: ch©u ¢u, NhËt B¶n vµ Mü ®Òu trong t×nh tr¹ng “chÕt m¸y”. Tæng gi¸m ®èc IMF, «ng Horst Koehler ®· ph¶i thèt lªn r»ng, hµng lo¹t c¸c ®Þnh chÕ tµi chÝnh cña tæ chøc nµy vµ WB ®ang ¸p dông cho sù t¨ng tr­ëng kinh tÕ cña nhiÒu n­íc chØ thu ®­îc mét con sè kh«ng trßn trÜnh. Kh¸c víi n¨m 2001 vµ n¨m 2002, n¨m 2003 kinh tÕ thÕ giíi ®· kh«ng r¬i vµo khñng ho¶ng nh­ nh÷ng dù b¸o ®­a ra håi cuèi n¨m 2002 bÊt chÊp cuéc chiÕn tranh Ir¾c, dÞch bÖnh viªm ®­êng h« hÊp cÊp (SARS) vµ “d­ ©m” cña sù kiÖn 11-9. Tõ n¨m 2003, kinh tÕ thÕ giíi tiÕp tôc phôc håi vµ ph¸t triÓn. Tuy nhiªn, do nh÷ng nh©n tè ®Æc thï vÒ ®Þa lý, kinh tÕ vµ chÝnh trÞ, sù phôc håi kinh tÕ ë mçi quèc gia, khu vùc rÊt kh¸c nhau, t¹o nªn bøc tranh toµn c¶nh cña kinh tÕ thÕ giíi víi nh÷ng gam mÇu s¸ng ®a d¹ng. ChiÕn tranh I-r¾c kÕt thóc nhanh chãng lµm c¸c nhµ kinh tÕ thë phµo. Gi¸ dÇu trë l¹i møc b×nh th­êng, nÒn kinh tÕ thÕ giíi ®· kh«ng ph¶i tr¶i qua cuéc khñng ho¶ng. Héi nghÞ Bé tr­ëng Tµi chÝnh vµ Thèng ®èc Ng©n hµng nhãm G-20 nhËn ®Þnh, nÒn kinh tÕ thÕ giíi ®ang trong qu¸ tr×nh phôc håi. C¸c chÝnh s¸ch kinh tÕ hiÖu qu¶ cña nhiÒu n­íc ®· gãp phÇn t¹o nªn sù phôc håi nµy. Uû ban ch©u ¢u vµ IMF ®¸nh gi¸ GDP thÕ giíi t¨ng 3,2% n¨m 2003 (®óng víi dù ®o¸n ®­a ra håi ®Çu n¨m), t¨ng 0,4% so víi møc t¨ng 2,8% n¨m 2002 vµ t¨ng 1% so víi møc t¨ng 2,2% n¨m 2001. Trong ®ã, tèc ®é t¨ng tr­ëng kinh tÕ t¹i c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn kh¶ quan h¬n, ®¹t 5% n¨m 2003 (WB ®¸nh gi¸ 4%), t¨ng 0,4% so víi møc 4,6% n¨m 2002 vµ 0,9% so víi møc t¨ng 4,1% n¨m 2001; tèc ®é t¨ng tr­ëng kinh tÕ cña c¸c n­íc c«ng nghiÖp ph¸t triÓn ë møc 1,8% (con sè cña WB lµ 1,5%), mùc dï cao h¬n 0,8% so víi møc 1% n¨m 2001, nh­ng chØ ngang b»ng víi møc cña n¨m 2002. B¸o c¸o triÓn väng kinh tÕ toµn cÇu cña WB cho r»ng: nÒn kinh tÕ thÕ giíi ®ang trong qu¸ tr×nh phôc håi, tuy møc ®é vµ ®Æc ®iÓm ph¸t triÓn thÓ hiÖn rÊt kh¸c nhau vµ kh«ng ®ång ®Òu gi÷a c¸c quèc gia, khu vùc, song c¸c xu thÕ hiÖn nay cho thÊy nÒn kinh tÕ thÕ giíi sÏ tiÕp tôc ph¸t triÓn m¹nh h¬n do nh÷ng nç lùc cña c¸c chÝnh phñ trong viÖc chi tiªu, kiÒm chÕ l¹m ph¸t vµ më cöa h¬n trong th­¬ng m¹i. II. Kinh tÕ Mü Tõ quý IV n¨m 2000, nh÷ng dÊu hiÖu suy gi¶m cña nÒn kinh tÕ Mü ®· béc lé kh¸ râ nÐt. Theo b¸o c¸o cña Bé Th­¬ng m¹i Mü ngµy 31-1-2001, trong ba th¸ng cuèi cña n¨m 2000, kinh tÕ Mü chØ t¨ng tr­ëng 1,4%, thÊp h¬n nhiÒu so víi møc t¨ng 2,2% trong quý III vµ lµ møc thÊp nhÊt kÓ tõ quý II n¨m 1995. Chi tiªu cña c¸c doanh nghiÖp vµ ng­êi tiªu dïng gi¶m xuèng møc thÊp nhÊt kÓ tõ 5 n¨m tr­íc ®ã. Tû lÖ thÊt nghiÖp ®Õn cuèi n¨m 2000 ®· t¨ng lªn tíi 4,2%, møc cao nhÊt trong vßng 16 th¸ng. Kinh tÕ t¨ng tr­ëng chËm l¹i ®· dÉn ®Õn nh÷ng vô sa th¶i nh©n c«ng lín trong ngµnh c«ng nghiÖp «t« vµ nhiÒu ngµnh s¶n xuÊt kh¸c. Xu thÕ nµy tiÕp tôc kÐo dµi sang nöa ®Çu n¨m 2001. GDP cña Mü trong quý I-2001 chØ t¨ng 2% so víi 5% cïng kú n¨m 2000. Kinh tÕ sa sót, hµng lo¹t c«ng ty bÞ thua lç, nhiÒu c«ng ty ph¶i c¾t gi¶m chi tiªu cho c¸c dù ¸n ®Çu t­. ThÞ tr­êng chøng kho¸n bÞ ®¶o lén, gi¸ cæ phiÕu cña c¸c doanh nghiÖp gi¶m sót, thÊt nghiÖp t¨ng nhanh. NÒn kinh tÕ Mü hiÖn ®ang tiÒm Èn nhiÒu mÊt c©n ®èi khã gi¶i quyÕt nh­ tiÕt kiÖm t­ nh©n gi¶m, nî c¸ nh©n vµ c«ng ty lín, th©m hôt tµi kho¶n v·ng lai vµ th©m hôt th­¬ng m¹i t¨ng kû lôc. N¨m 2002, nÒn kinh tÕ Mü - ®Çu tÇu kinh tÕ thø nhÊt, mÆc dï ®· b¾t phôc håi sau thêi kú suy tho¸i n¨m 2001, song sù phôc håi nµy vÉn cßn rÊt “uÓ o¶i”. IMF ®¸nh gi¸ møc t¨ng tr­ëng cña kinh tÕ Mü “vÉn thÊp h¬n tiÒm n¨ng cho ®Õn khi phôc håi hoµn toµn vµo n¨m 2004”. Theo ®ã, GDP chØ t¨ng 2,2%, mÆc dï cao h¬n n¨m 2001 lµ 1,1%, song vÉn cßn thÊp h¬n nhiÒu so víi møc t¨ng tr­ëng ngo¹n môc 5,2% n¨m 2000 vµ c¸c n¨m tr­íc ®ã (con sè cña OECD lµ 2,3% n¨m 2002). ThÊt nghiÖp ë møc 5,9% - møc cao nhÊt trong gÇn mét thËp kû qua. T¹i cuéc häp néi c¸c vµo trung tuÇn th¸ng 11-2002, Tæng thèng Mü G. Bush ®· bµy tá lo ng¹i tr­íc thùc tr¹ng ph¸t triÓn kh«ng v÷ng ch¾c cña nÒn kinh tÕ Mü. ¤ng Bush cam kÕt sÏ th¶o luËn víi c¸c nghÞ sÜ vÒ c¸ch thøc kÝch thÝch ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ khi Quèc héi míi khãa 108 do ®¶ng Céng hßa kiÓm so¸t b¾t ®Çu ®i vµo ho¹t ®éng tõ th¸ng 1-2003. Trong ®ã cã ®Ò xuÊt míi, c¾t gi¶m thuÕ h¬n n÷a ®Ó kÝch thÝch t¨ng tr­ëng kinh tÕ. Sang n¨m 2003, sau khi t¨ng tr­ëng chËm l¹i trong s¸u th¸ng ®Çu n¨m do bÞ ¶nh h­ëng cña cuéc chiÕn trang ë I-r¾c, kinh tÕ Mü ®· lÊy l¹i ®­îc ®µ t¨ng tr­ëng trong s¸u th¸ng cuèi n¨m. Tèc ®é t¨ng tr­ëng GDP ®¹t 8,2% trong quý III, v­ît xa dù ®o¸n cña c¸c nhµ ph©n tÝch kinh tÕ vµ lµ møc kû lôc trong 19 n¨m qua, kÓ tõ quý I - 1984. §iÒu ®ã dÉn tíi t¨ng tr­ëng GDP cña Mü trong n¨m 2003 ®¹t 2,6% (®©y lµ sè liÖu cña IMF). MÆc dï møc t¨ng tr­ëng nµy chØ b»ng mét nöa so víi møc t¨ng ngo¹n môc n¨m 2000 (5,2%), song vÉn cao h¬n 0,4% so víi møc t¨ng 2,2% n¨m 2002 vµ cao h¬n 1,5% so víi møc t¨ng 1,1% n¨m 2001. Sau gÇn hai n¨m suy yÕu vµ bÊt æn, thÞ tr­êng lao ®éng ë Mü ®· vµ ®ang cã nhiÒu dÊu hiÖu phôc håi. Tû lÖ thÊt nghiÖp tuy cßn ë møc cao, song ®· gi¶m dÇn. Sù t¨ng tr­ëng kinh tÕ Mü khiÕn nhiÒu nhµ ph©n tÝch kinh tÕ trªn thÕ giíi hy väng nÒn kinh tÕ Mü sÏ lÊy l¹i ®­îc sù ph¸t triÓn nhanh chãng tr­íc ®©y. III. Kinh tÕ NhËt B¶n NÒn kinh tÕ NhËt B¶n còng ngµy cµng khã kh¨n h¬n. TÝnh ®Õn cuèi th¸ng 3-2001, tæng nî c«ng cña chÝnh phñ NhËt B¶n ®· lªn ®Õn kho¶ng 5,5 ngh×n tû USD, t­¬ng ®­¬ng 130% GDP cña NhËt. C¸c kho¶n vay khã ®ßi cña hÖ thèng ng©n hµng NhËt B¶n ®· lªn tíi 150 ngh×n tû yªn (1,2 ngh×n tû USD), chiÕm 22% tæng sè tiÒn cho vay, trong ®ã 1/4 lµ thuéc vÒ c¸c c«ng ty cã nguy c¬ ph¸ s¶n. ChØ sè Nikkei trung b×nh gi¶m 1,35% xuèng cßn 13.864,76 ®iÓm, møc thÊp nhÊt trong 16 n¨m qua, cßn ®ång yªn th× xuèng gi¸ tíi møc 123,85 yªn/USD. Theo Bé Tµi chÝnh NhËt B¶n, xuÊt siªu cña n­íc nµy trong th¸ng 3-2001 gi¶m 17,2% so víi cïng kú n¨m ngo¸i, xuèng cßn 915 tû yªn (7,5 tû USD). §©y lµ th¸ng thø 9 liªn tiÕp møc xuÊt siªu cña NhËt B¶n gi¶m, chñ yÕu lµ do kinh tÕ Mü suy gi¶m ®· kÐo theo sù yÕu kÐm cña c¸c nÒn kinh tÕ ch©u ¸, trong ®ã cã kinh tÕ NhËt (Mü vµ ch©u ¸ chiÕm 2/3 hµng xuÊt khÈu cña NhËt B¶n). Theo nhËn xÐt cña «ng T. Aso, mét trong bèn øng cö viªn vµo chøc Chñ tÞch §¶ng D©n chñ Tù do (LDP), nÕu GDP cña Mü gi¶m 1 ®iÓm % th× tèc ®é t¨ng tr­ëng cña NhËt B¶n sÏ gi¶m 0,2 ®iÓm %, lµm cho s¶n xuÊt c«ng nghiÖp cña NhËt B¶n bÞ thu hÑp, thÊt nghiÖp t¨ng 4,8%, gi¶i ng©n vèn chËm vµ c¸c kho¶n tiªu dïng quan träng kh¸c chiÕm h¬n 1/2 s¶n l­îng kinh tÕ bÞ ø ®äng. NhËt B¶n sau nhiÒu cuéc c¶i tæ ®Ó lét x¸c nh­ng vÉn cßn dang dë. KÓ tõ sau khi nÒn kinh tÕ “bong bãng” cña NhËt bÞ sôp ®æ tõ ®Çu nh÷ng n¨m 1990, n­íc NhËt d­êng nh­ ch­a t×m ra ®­îc lèi tho¸t cho sù tr× trÖ vÒ kinh tÕ kÐo dµi nhÊt trong lÞch sö kÓ tõ sau chiÕn tranh thÕ giíi thø hai. OECD, IMF vµ Ng©n hµng NhËt B¶n (BOJ) ®Òu thèng nhÊt ®¸nh gi¸, nÒn kinh tÕ NhËt B¶n ®ang ë giai ®o¹n hÕt søc khã kh¨n, cÇn cã nh÷ng biÖn ph¸p m¹nh mÏ toµn diÖn vµ nhanh chãng míi vùc dËy ®­îc. Hµng n¨m, NhËt B¶n ph¶i dµnh 1/5 ng©n s¸ch nhµ n­íc chØ ®Ó tr¶ nî vµ l·i, mÆc dï Ng©n hµng Trung ­¬ng ®· gi¶m l·i suÊt xuèng gÇn b»ng 0. VÊn ®Ò quan träng lµ NhËt B¶n ph¶i cã nh÷ng chÝnh s¸ch tµi chÝnh vµ tiÒn tÖ ®ång bé gi¶i quyÕt døt ®iÓm vµ triÖt ®Ó nh÷ng kho¶n nî khã ®ßi cña c¸c ng©n hµng NhËt B¶n vµ chÊm døt gi¶m ph¸t. Møc l¹m ph¸t cña NhËt B¶n lµ -0,1% n¨m 2002, so víi møc -0,7% n¨m 2001 vµ -0,8% n¨m 2000. Sau nhiÒu n¨m quÈn quanh bªn ®¸y vùc, nÒn kinh tÕ NhËt B¶n ®· b¾t ®Çu phôc håi vµo n¨m 2003. IMF ®¸nh gi¸ GDP t¨ng 2%, cao h¬n 10 lÇn so víi møc t¨ng 0,2% n¨m 2002 vµ h¬n 5 lÇn so víi t¨ng 0,4% n¨m 2001. Ba chØ sè kinh tÕ c¬ b¶n cña NhËt B¶n lµ chØ sè gi¸ cæ phiÕu, tû gi¸ ®«ng yªn vµ gi¸ chøng kho¸n ®Òu t¨ng. Kinh tÕ NhËt B¶n ®· cã sù c¶i thiÖn ®¸ng kÓ nhê cÊu tróc l¹i c«ng ty, c¶i thiÖn ®Çu t­ vµ t¹o ®­îc nhiÒu viÖc lµm. XuÊt khÈu t¨ng d­íi t¸c ®éng cña sù t¨ng tr­ëng kinh tÕ Mü vµ Trung Quèc, gióp GDP t¨ng 0,2%. C¸c nhµ kinh tÕ cho r»ng, sù phôc håi m¹nh mÏ cña kinh tÕ Mü vµ nhu cÇu gia t¨ng ë ch©u ¸ ®ang tiÕp søc cho sù phôc håi cña nÒn kinh tÕ NhËt B¶n. Nh÷ng chÝnh s¸ch kinh tÕ cña chÝnh phñ NhËt B¶n b­íc ®Çu ®· cã hiÖu qu¶ vµ ®­îc lßng d©n. T¹i cuéc häp b¸o më ®Çu mét nhiÖm kú míi, Thñ t­íng NhËt B¶n, «ng J. Koizumi tuyªn bè tiÕp tôc c«ng cuéc c¶i c¸ch kinh tÕ ®Ó ®­a kinh tÕ NhËt B¶n t¨ng tr­ëng, gi¶m bít mét sè quy ®Þnh phiÒn hµ vµ t­ nh©n hãa mét sè tæ chøc kinh tÕ nh­ b­u ®iÖn vµ hÖ thèng ®­êng cao tèc, h¹n chÕ chi tiªu ch­a cÇn thiÕt. Tuy vËy, theo nhËn ®Þnh cña c¸c nhµ kinh tÕ, nh÷ng g× mµ NhËt B¶n ®ang ph¶i ®­¬ng ®Çu kh«ng chØ lµ sù ®iÒu chØnh mang tÝnh chu kú mµ lµ c¶ mét sù qu¸ ®é qua träng mang tÝnh lÞch sö, mét kû nguyªn cña “sù ®iÒu chØnh hîp chÊt” kinh tÕ x· héi, kh«ng chØ ¶nh h­ëng ®Õn nÒn kinh tÕ mµ cßn ®Õn c¶ hÖ thèng chÝnh trÞ vµ x· héi nãi chung. IV. Kinh tÕ Liªn minh ch©u ¢u (EU) §Çu tÇu kinh tÕ Liªn minh ch©u ¢u tuy kh«ng lao vµo vßng xo¸y cña cuéc suy tho¸i nh­ NhËt B¶n, nh­ng møc t¨ng tr­ëng cña khu vùc nµy còng gi¶m m¹nh. IMF, OECD vµ Ng©n hµng Trung ­¬ng ch©u ¢u (ECB) ®¸nh gi¸, t¨ng tr­ëng GDP cña EU chØ ®¹t 1,1% n¨m 2002, gi¶m 0,6% so víi møc t¨ng 1,7% n¨m 2001 vµ 2,5% so víi møc t¨ng 3,6% n¨m 2000. Trong ®ã, tèc ®é t¨ng tr­ëng GDP cña khu vùc ®ång EURO lµ 0,75%. Theo IMF, t×nh h×nh kinh tÕ khu vùc ®ång EURO n¨m 2002 lµ “®¸ng thÊt väng”, vµ khu vùc nµy ®· ®ãng gãp thªm vµo nh÷ng mèi lo ng¹i sÏ x¶y ra sù suy tho¸i kÐp cña thÕ giíi víi ho¹t ®éng kinh tÕ cã vÎ ®· mÊt ®µ sau sù phôc håi ®Çy høa hÑn vµo ®Çu n¨m 2002. ECB ®­a ra nh÷ng nguyªn nh©n chÝnh dÉn ®Õn sù suy gi¶m tèc ®é t¨ng tr­ëng kinh tÕ lµ do sù ph¸t triÓn chËm l¹i cña nÒn kinh tÕ thÕ giíi. XuÊt khÈu - mét yÕu tè quan träng dÉn ®Õn t¨ng tr­ëng còng bÞ ch÷ng l¹i vµ ®iÒu nµy dÉn ®Õn gi¶m sót ®Çu t­. Thªm vµo ®ã, nh÷ng vô bª bèi kÕ to¸n c«ng ty vµ c¸c thÞ tr­êng chøng kho¸n sôp ®æ còng lµm xãi mßn lßng tin. T¨ng tr­ëng kinh tÕ cña c¸c n­íc lín trong EU ®Òu bÞ gi¶m sót m¹nh. Trôc §øc-Ph¸p lµ ®Çu tÇu kinh tÕ cña khu vùc nµy ®Òu gÆp rÊt nhiÒu khã kh¨n, th©m hôt ng©n s¸ch lín. T¹i §øc, t¨ng tr­ëng GDP chØ ®¹t 0,2% n¨m 2002, thÊp h¬n 0,55% so víi møc t¨ng 0,75% n¨m 2001 vµ thÊp h¬n 2,7% so víi møc t¨ng 2,9% n¨m 2000. Th©m hôt ng©n s¸ch cña §øc lµ 3,7% GDP. T¹i n­íc ®Çu tÇu kinh tÕ ch©u ¢u nµy, ngµnh c«ng nghiÖp ®ang r¬i vµo suy tho¸i, n¹n thÊt nghiÖp ngµy cµng trë nªn trÇm träng vµ ®i kÌm lµ sù gi¶m sót trong tiªu dïng. Trong khi ®ã kinh tÕ Ph¸p còng ph¸t triÓn chËm l¹i, GDP t¨ng 1,2% n¨m 2002, gi¶m 0,8% so víi møc 2% n¨m 2001 vµ gi¶m 2,3% so víi møc 3,5% n¨m 2000. Th©m hôt ng©n s¸ch còng ®¸ng lo ng¹i, 2,7% GDP. Ph¸p gÆp nhiÒu khã kh¨n trong vÊn ®Ò gi¶i quyÕt viÖc lµm cho ng­êi lao ®éng. T¨ng tr­ëng kinh tÕ chËm l¹i, g©y khã kh¨n cho thÞ tr­êng viÖc lµm cña EU. Tû lÖ thÊt nghiÖp t¨ng tõ 7,4% n¨m 2001 lªn 7,7% n¨m 2002, trong ®ã khu vùc ®ång EURO t¨ng tõ 8% n¨m 2001 lªn 8,4% n¨m 2002. Tû lÖ l¹m ph¸t trung b×nh cña 15 n­íc EU lµ 2,1% n¨m 2002, thÊp h¬n 0,5% so víi møc 2,6% n¨m 2001. N¨m 2003 vÉn lµ n¨m “¶m ®¹m” cña nÒn kinh tÕ EU. T¨ng tr­ëng kinh tÕ cña EU n¨m 2003 chØ ®¹t 0,8%, gi¶m 0,3% so n¨m 2002, trong ®ã khu vùc ®ång EURO ®¹t møc t¨ng tr­ëng kinh tÕ 0,5% gi¶m 0,25% so víi n¨m 2002. VÊn ®Ò thÊt nghiÖp vÉn tiÕp tôc g©y ®au ®Çu cho c¸c nhµ l·nh ®¹o EU. N¨m 2003, thÊt nghiÖp chiÕm 8,1% lùc l­îng lao ®éng trong toµn EU, t¨ng 0,4% so víi møc t¨ng 7,7% n¨m 2002. Trong ®ã, khu vùc ®ång EURO t¨ng lªn 9,1% n¨m 2003. Th©m hôt ng©n s¸ch cña 15 n­íc EU gia t¨ng víi møc 2,7% so víi møc 1,9% n¨m 2002. V. Kinh tÕ khu vùc ch©u ¸ Theo IMF, mÆc dï c¸c nÒn kinh tÕ ch©u ¸ ph¶i ®èi mÆt víi nh÷ng có sèc bÊt ngê: khñng ho¶ng cña thêi hËu chiÕn I-r¾c, sù bïng ph¸t dÞch bÖnh viªm ®­êng h« hÊp cÊp (SARS), sù ®Þnh trÖ s©u nhÊt vµ dµi nhÊt cña khu vùc ®iÖn tö toµn cÇu, song tèc ®é t¨ng t­ëng cña c¸c nÒn kinh tÕ ®ang ph¸t triÓn ë ch©u ¸ vÉn ®¹t møc cao nhÊt thÕ giíi. Ng©n hµng ph¸t triÓn ch©u ¸ (ADB) ®¸nh gi¸, t¨ng tr­ëng kinh tÕ cña ch©u ¸ n¨m 2003 ®¹t 5,7% (con sè cña IMF lµ 6,4%), mÆc dï chØ t¨ng h¬n mét chót so víi m
Luận văn liên quan