Đề tài Tác động tràn của FDI đến khu vực kinh tế trong nước

FDI có thể ảnh hưởng tới nến kinh tế ở tất cả các lĩnh vực kinh tế, văn hoá và xã hội. Tuy nhiên, đối với các nước đang phát triển, nhất là các nước nghèo, kỳ vọng lớn nhất của việc thu hút FDI chủ yếu là nhằm mục tiêu tăng trưởng kinh tế. Kỳ vọng này dường như được thể hiện trong tư tưởng của các nhà kinh tế và các nhà hoạch định chính sách với 3 lý do chính. Một là, FDI góp phần làm tăng thặng dư của tài sản vốn, góp phần cải thiện cán cân thanh toán nói chung và ổn định kinh tế vĩ mô. Hai là, các nước đang phát triển thường có tỷ lệ tích luỹ vốn thấp và vì vậy, FDI được coi là một nguồn vốn quan trọng để bổ sung đầu tư trong nước nhằm mục tiêu tăng trưởng kinh tế. Ba là, FDI tạo cơ hội cho các nước nghèo tiếp cận công nghệ tiên tiến hơn, dễ dàng chuyển giao công nghệ hơn, thúc đẩy quá trình phổ biến kiến thức, nâng cao tràn của FDI, góp phần làm tăng năng suất của các doanh nghiệp trong nước và cuối cùng là đóng góp vào tăng trưởng kinh tế nói chung. Trên thực tế không phải nước nào cũng đạt được cùng một lúc hai kỳ vọng này. Một số nước thu hút được dòng vốn FDI khá lớn nhưng tác động tràn hầu như không xảy ra. Ở kỹ năng quản lý và trình độ lao động.v.v Tác động này được xem là tác động một tình thế khác, vốn FDI vào một nước có thể làm tăng vốn đầu tư cho nền kinh tế nhưng đóng góp của nguồn vốn này vào tăng trưởng là thấp. Cả hai trường hợp trên đều được coi là không thành công với chính sách thu hút FDI chưa tận dụng triệt để và lãng phí nguồn lực này dưới góc độ tăng trưởng kinh tế, đặc biệt là của các nước đang phát triển, thông qua hai kênh tác động ở trên.

doc32 trang | Chia sẻ: tuandn | Ngày: 12/03/2013 | Lượt xem: 1675 | Lượt tải: 2download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Đề tài Tác động tràn của FDI đến khu vực kinh tế trong nước, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
Lời mở đầu FDI có thể ảnh hưởng tới nến kinh tế ở tất cả các lĩnh vực kinh tế, văn hoá và xã hội. Tuy nhiên, đối với các nước đang phát triển, nhất là các nước nghèo, kỳ vọng lớn nhất của việc thu hút FDI chủ yếu là nhằm mục tiêu tăng trưởng kinh tế. Kỳ vọng này dường như được thể hiện trong tư tưởng của các nhà kinh tế và các nhà hoạch định chính sách với 3 lý do chính. Một là, FDI góp phần làm tăng thặng dư của tài sản vốn, góp phần cải thiện cán cân thanh toán nói chung và ổn định kinh tế vĩ mô. Hai là, các nước đang phát triển thường có tỷ lệ tích luỹ vốn thấp và vì vậy, FDI được coi là một nguồn vốn quan trọng để bổ sung đầu tư trong nước nhằm mục tiêu tăng trưởng kinh tế. Ba là, FDI tạo cơ hội cho các nước nghèo tiếp cận công nghệ tiên tiến hơn, dễ dàng chuyển giao công nghệ hơn, thúc đẩy quá trình phổ biến kiến thức, nâng cao tràn của FDI, góp phần làm tăng năng suất của các doanh nghiệp trong nước và cuối cùng là đóng góp vào tăng trưởng kinh tế nói chung. Trên thực tế không phải nước nào cũng đạt được cùng một lúc hai kỳ vọng này. Một số nước thu hút được dòng vốn FDI khá lớn nhưng tác động tràn hầu như không xảy ra. Ở kỹ năng quản lý và trình độ lao động.v.v… Tác động này được xem là tác động một tình thế khác, vốn FDI vào một nước có thể làm tăng vốn đầu tư cho nền kinh tế nhưng đóng góp của nguồn vốn này vào tăng trưởng là thấp. Cả hai trường hợp trên đều được coi là không thành công với chính sách thu hút FDI chưa tận dụng triệt để và lãng phí nguồn lực này dưới góc độ tăng trưởng kinh tế, đặc biệt là của các nước đang phát triển, thông qua hai kênh tác động ở trên. Đề tài: “Tác động tràn của FDI đến khu vực kinh tế trong nước” sẽ tập trung giải thích và làm rõ tác động gián tiếp của FDI tới tăng trưởng kinh tế. Kết luận Trong khoảng gần 20 năm kể từ khi Luật Đầu tư nước ngoài được ban hành Việt Nam đã thu được những kết quả khá ấn tượng về thu hút FDI. Cùng với sự tăng trưởng nhanh về GDP chung của cả nền kinh tế, khu vực có vốn FDI chiếm tỷ trọng ngày càng tăng trong GDP. Thành quả trên được đánh giá là lết quả của cải cách chính sách kinh tế ở Việt Nam thực hiện trong giai đoạn vừa qua, đồng thời kết quả đó cũng gợi mở về quan hệ hai chiều giữa tăng trưởng kinh tế và đầu tư trực tiếp nước ngoài. Trong thời gian qua chính sách đầu tư nước ngoài của Việt Nam không kém hấp dẫn so với một số nước trong khu vực và trên thế giới, nhưng hiệu lực và tính thực thi chính sách thấp làm giảm dòng vốn FDI đăng ký và gây khó khăn cho giải ngân nguồn vốn này. Dù xét dưới góc độ nào, biến động thất thường về FDI đăng ký sẽ bất lợi cho tăng trưởng kinh tế, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập kinh tế và cạnh tranh trong khu vực về thu hút FDI ngày càng gay gắt hơn. Ngoài ra, ít dự án có quy mô lớn cũng là một dấu hiệu không tốt nếu xét về chuyển giao công nghệ và phổ biến kiến thức. Các Công ty lớn thường có năng lực về công nghệ, nên sự hiển diện của các Công ty này ít ra cũng là biểu hiện cho việc đầu tư sản xuất các hàng hoá vốn có hàm lượng công nghệ cao. Các Công ty lớn còn mang lại niềm hy vọng cho nước nhận đầu tư có được tác động tràn tích cực từ kênh chuyển giao công nghệ và kiến thức. Mức thu nhập cao phản ánh năng suất lao động cao của khu vực có vốn FDI là một biểu hiện bình thường ở các nước đang phát triển. Năng suất lao động cao từ khu vực FDI thường mong đợi sẽ lan toả ra các khu vực khác, và thực tế ở một số quốc gia điều đó đã được kiểm định là có xảy ra. Tuy nhiên, trong trường hợp của Việt Nam cũng cần phải xem xét. Khu vực có vốn FDI tập trung trong các ngành sản xuất thay thế nhập khẩu, tức được bảo hộ và trong chừng mực nào đó có sức mạnh thị trường. Do vậy, khả năng sinh ra tác động tràn tích cực hay tác động lan toả chắc chắn bị hạn chế. FDI tập trung cao trong các ngành được bảo hộ, tập trung vốn có thể ngăn cản quá trình di chuyển lao động giữa các doanh nghiệp FDI. Như vậy, khả năng xuất hiện tác động tràn tích cực do di chuyển lao động là rất hạn chế. Do vậy chính phủ cần tạo môi trường đầu tư thuận lợi tạo điều kiện cho các nhà đầu tư nước ngoài vào đầu tư ở Việt Nam nhưng đồng thời cần chú ý tới tác động tràn của FDI tới khu vực kinh tế trong nước để nền kinh tế tăng trưởng và phát triển hơn nữa. Phần một LÝ LUẬN CHUNG I. FDI 1. Các khái niệm: Đầu tư trực tiếp nước ngoài là hình thức đầu tư trong đó người bỏ vốn đầu tư và người sử dụng vốn đầu tư là một chủ thể. Có nghĩa là các doanh nghiệp, các cá nhân người nước ngoài trực tiếp tham gia vào quá trình quản lý, sử dụng vốn đầu tư và vận hành các kết quả đầu tư nhằm thu hồi vốn đã bỏ ra. Theo IMF thì đầu tư trực tiếp nước ngoài là một tổ chức kinh tế(nhà đầu tư trực tiếp) thu được lợi ích lâu dài từ một doanh nghiệp đặt tại một nền kinh tế khác. Mục đích của nhà đầu tư trực tiếp là muốn có nhiều ảnh hưởng trong việc quản lý doanh nghiệp đặt tại nền kinh tế đó. Theo luật đầu tư trực tiếp nước ngoài thì đầu tư trực tiếp nước ngoài là việc tổ chức, cá nhân người nước ngoài đưa vào Việt Nam vốn bằng tiền hoặc bất kỳ tài sản nào được chính phủ Việt Nam chấp thuận để hợp tác kinh doanh trên cơ sở hợp đồng hoặc thành lập xí nghiệp liên doanh hoặc doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài theo quy định của luật này. Kể từ năm 1996 thì khái niệm đầu tư trực tiếp nước ngoài được hiểu là việc nhà đầu tư nước ngoài đưa vào Việt Nam vốn bằng tiền hoặc bất cứ tài sản nào khác để tiến hành hoạt động đầu tư theo quy định của luật đầu tư nước ngoài. Tóm lại, đầu tư trực tiếp nước ngoài tại một quốc gia là việc nhà đầu tư ở một nước khác đưa vốn bằng tiền hoặc bất kỳ một tài sản nào khác vào quốc gia đó để có được quyền sở hữu và quản lý hoặc quyền kiểm soát một thực thể kinh tế tại quốc gia đó với mục tiêu tối đa hoá lợi ích của mình. Như vậy đầu tư trực tiếp nước ngoài bao giờ cũng là một dạng quan hệ kinh tế có nhân tố nước ngoài : chủ đầu tư, vốn đầu tư, địa điểm đầu tư từ các quốc gia khác nhau. Nhân tố nước ngoài ở đây không chỉ thể hiện ở sự khác biệt về quốc tịch hoặc lãnh thổ cư trú thường xuyên của các bên tham gia vào quan hệ đầu tư trực tiếp nước ngoài mà còn thể hiện ở việc di chuyển tư bản trong đầu tư trực tiếp vượt ra khỏi biên giới một quốc gia. Qua đó ta có thể thấy được đầu tư trực tiếp nước ngoài hiện nay có hai đặc điểm nổi bật đó là : có sự di chuyển tư bản trong phạm vi quốc tế và chủ đầu tư trực tiếp tham gia vào quá trình hoạt động sử dụng vốn và quản lý đối tượng đầu tư. Trong thực tiễn, FDI được thực hiện theo những hình thức khác nhau, trong đó những hình thức được áp dụng phổ biến bao gồm: + Hợp tác kinh doanh trên cơ sở hợp đồng hợp tác kinh doanh + Doanh nghiệp liên doanh + Doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài Ngoài những hình thức đầu tư trên , còn một vài hình thức đầu tư 100% vốn nước ngoài khác như BOT( xây dựng – kinh doanh – chuyển giao), BTO( xây dựng – chuyển giao – kinh doanh)… 2. Vai trò FDI đối với sự tăng trưởng và phát triển kinh tế ở các nước đang phát triển: 2.1. FDI bæ sung vèn cho nÒn kinh tÕ: Tõ thÕ kû tr­íc, nhµ kinh tÕ häc Paul Samuelson ®· ®­a ra lý thuyÕt “vßng luÈn quÈn cña sù chËm tiÕn vµ có huých tõ bªn ngoµi”. Theo lý thuyÕt nµy, ®a sè c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn ®Òu thiÕu vèn, do kh¶ n¨ng tÝch luü vèn h¹n chÕ. “Nh÷ng n­íc dÉn ®Çu trong ch¹y ®ua t¨ng tr­ëng ph¶i ®Çu t­ Ýt nhÊt 20% thu nhËp quèc d©n vµo viÖc t¹o vèn. Tr¸i l¹i, nh÷ng n­íc n«ng nghiÖp l¹c hËu th­êng chØ cã thÓ tiÕt kiÖm ®­îc 5% thu nhËp quèc d©n. H¬n n÷a, phÇn nhiÒu trong kho¶n tiÕt kiÖm nhá bÕ nµy ph¶i dïng ®Ó cung cÊp nhµ cöa vµ nh÷ng c«ng cô gi¶n ®¬n cho sè d©n ®ang t¨ng lªn”. Trong cuèn “Nh÷ng vÊn ®Ò h×nh thµnh vèn ë c¸c n­íc chËm ph¸t triÓn”, R.Nurkes ®· tr×nh bµy cã hÖ thèng viÖc gi¶i quyÕt vÊn ®Ò vèn . Theo «ng, xÐt vÒ l­îng cung ng­êi ta thÊy kh¶ n¨ng tiÕt kiÖm Ýt ái, t×nh h×nh ®ã lµ do møc ®é thÊp cña thu nhËp thùc tÕ. Møc thu nhËp thùc tÕ ph¶n ¸nh n¨ng suÊt lao ®éng thÊp, ®Õn l­ît m×nh, n¨ng suÊt lao ®éng th¸p phÇn lín do t×nh tr¹ng thiÕu t­ b¶n g©y ra. ThiÕu t­ b¶n l¹i lµ kÕt qu¶ cña kh¶ n¨ng tiÕt kiÖm Ýt ái ®­a l¹i. Vµ thÕ lµ c¸i vßng ®­îc khÐp kÝn. Trong c¸i “vßng luÈn quÈn cña sù nghoÌ ®ãi” ®ã, nguyªn nh©n c¬ b¶n lµ thiÕu vèn. Do vËy, më6 cöa cho ®Çu t­ trùc tiÕp n­íc ngoµi ®­îc «ng xem lµ gi¶i ph¸p thùc tÕ nhÊt ®èi víi c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn. Samuelson còng cho r»ng, ®Ó ph¸t triÓn kinh tÕ ph¶i cã có huých tõ bªn ngoµi nh»m ph¸ vì c¸i “vßng luÈn quÈn” ®ã, ph¶i cã ®Çu t­ cña n­íc ngoµi vµo c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn. Theo «ng, nÕu cã qu¸ nhiÒu trë ng¹i ®èi víi viÖc ®i t×m nguån tiÕt kiÖm trong n­íc ®Ó t¹o ¸«n th× t¹i sao kh«ng dùa nhiÒu h¬n vµo c¸c nguån bªn ngoµi? “Ch¼ng ph¶i lý thuyÕt kinh tÕ ®· tõng nãi víi chóng ta r»ng, mét n­íc giµu sau khi ®· hót hÕt nh÷ng dù ¸n ®Çu t­ cã lîi nhuËn cao cho m×nh, còng cã thÓ lµm lîi cho chÝnh nã vµ n­íc nhËn ®Çu t­ b»ng c¸ch ®Çu t­ vµo nh÷ng dù ¸n lîi nhuËn cao ra n­íc ngoµi ®ã sao”. FDI kh«ng chØ bæ sung nguån vèn ®Çu t­ ph¸t triÓn mµ cßn lµ mét luån vèn æn ®Þnh h¬n so víi c¸c luång vèn ®Çu t­ quèc tÕ kh¸c, bëi FDI dùa trªn quan ®iÓm dµi h¹n vÒ thÞ tr­êng, vÒ triÓn väng t¨ng tr­ëng vµ kh«ng t¹o ra nî cho chÝnh phñ n­íc tiÕp nhËn ®Çu t­, do vËy, Ýt cã khuynh h­íng thay ®æi khi cã t×nh huèng bÊt lîi. 2.2. FDI cung cÊp c«ng nghÖ míi cho sù ph¸t triÓn: Cã thÓ níi c«ng nghÖ lµ yÕu tè quyÕt ®Þnh tèc ®é t¨ng tr­ëng vµ sù ph¸t triÓn cña mäi quèc gia, ®èi víi c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn th× vai trß nµy cµng ®­îc kh¼ng ®Þnh râ. Bëi vËy, t¨ng c­êng kh¶ n¨ng c«ng nghÖ lu«n lµ mét trong nh÷ng môc tiªu ­u tiªn ph¸t triÓn hµng ®Çu cña mäi quèc gia. Tuy nhiªn, ®Ó thùc hiÖn môc tiªu nµy ®ßi hái kh«ng chØ cÇn nhiÒu vèn mµ cßn ph¶i cã mét tr×nh ®é ph¸t triÓn nhÊt ®Þnh cña khoa häc - kü thuËt. Lªnin còng ®· tõng kh¼ng ®Þnh: “Kh«ng cã kü thuËt ®¹i t­ b¶n chñ nghÜa ®­îc x©y dùng trªn nh÷ng ph¸t minh míi nhÊt cña khoa häc hiÖn ®¹i, kh«ng cã mét tæ chøc nhµ n­íc cã khoa häc khiÕn cho hµng triÖu ng­êi ph¶i tu©n theo hÕt søc nghiªm ngÆt mét tiªu chuÈn thèng nhÊt trong c«ng viÖc s¶n xuÊt vµ ph©n phèi s¶n phÈm th× kh«ng thÓ nãi ®Õn chñ nghÜa x· héi ®­îc”. §Çu t­ n­íc ngoµi (®Æc biÖt lµ FDI) ®­îc coi lµ nguån quan träng ®Ó ph¸t triÓn kh¶ n¨ng c«ng nghÖ cña n­íc chñ nhµ. Vai trß nµy ®­îc thÓ hiÖn qua hai khÝa c¹nh chÝnh lµ chuyÓn giao c«ng nghÖ s·n cã tõ bªn ngoµi vµo vµ sù ph¸t triÓn kh¶ n¨ng c«ng nghÖ cña c¸c c¬ së nghiªn cøu, øng dông cña n­íc chñ nhµ. §©y lµ nh÷ng môc tiªu quan träng ®­îc n­íc chñ nhµ mong ®îi tõ c¸c nhµ ®Çu t­ n­íc ngoµi. ChuyÓn giao c«ng nghÖ th«ng qua con ®­êng FDI th­êng ®­îc thùc hiÖn chñ yÕu bëi c¸c TNC, d­íi c¸c h×nh thøc chuyÓn giao trong néi bé gi÷a c¸c chi nh¸nh cña mét TNC vµ chuyÓn giao gi÷a c¸c chi nh¸nh cña c¸c TNC. PhÇn lín c«ng nghÖ ®­îc chuyÓn giao gi÷a c¸c chi nh¸nh cña c¸c TNC sang n­íc chñ nhµ (nhÊt lµ c¸c n­íc ®ang py_ ®­îc th«ng qua c¸c doanh nghiÖp 100% vèn n­íc ngoµi vµ doanh nghiÖp liªn doanh mµ bªn n­íc ngoµi n¾m phÇn lín cæ phÇn d­íi c¸c h¹ng môc chñ yÕu nh­ tiÕn bé c«ng nghÖ, ap c«ng nghÖ, c«ng nghÖ thiÕt kÕ vµ x©y dùng, kü thuËt kiÓm tra chÊt l­îng, c«ng nghÖ qu¶n lÝy, c«ng nghÖ marketing. Theo sè liÖu thèng kª cña trung t©m nghiªn cøu TNC cña Liªn hîp quèc, c¸c TNC ®· cung cÊp kho¶ng 95% trong sè c¸c h¹ng môc c«ng nghÖ mµ c¸c chi nh¸nh cña TNC ë c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn nhËn ®­îc trong n¨m 1993. Cïng víi h×nh thøc chuyÓn giao trªn, chuyÓn giao c«ng nghÖ gi÷a c¸c chi nh¸nh cña c¸c TNC còng t¨ng lªn nhanh chãng trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y. Trong giai ®o¹n 80-96 c¸c TNC ®· thùc hiÖn kho¶ng 8254 hîp ®ång chuyÓn giao c«ng nghÖ theo kªnh nµy, trong ®ã 100 TNC lín nhÊt thÕ giíi chiÕm b×nh qu©n kho¶ng 35%. Bªn c¹nh viÖc chuyÓn giao c¸c c«ng nghÖ s½n cã, th«ng qua FDI, c¸c TNC cßn gãp phÇn lµm t¨ng n¨ng lùc ngiªn cøu vµ ph¸t triÓn (R&D) c«ng nghÖ cña n­íc chñ nhµ. §Õn n¨m 1993 ®· cã 55% chi nh¸nh cña c¸c TNC lín vµ 45% chi nh¸nh cña c¸c TNC võa vµ nhá thùc hiÖn c¸c ho¹t ®éng R&D ë c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn. Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, xu h­íng nµy cßn tiÕp tôc t¨ng nhanh ë c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn ch©u ¸ MÆt kh¸c, trong qu¸ tr×nh sö dông c¸c c«ng nghÖ n­íc ngoµi )nhÊt lµ ë c¸c doanh nghiÖp liªn doanh) c¸c doanh nghiÖp trong n­íc häc ®­îc c¸ch thiÕt kÕ, chÕ t¹o tõ c«ng nghÖ nguån, sau ®ã c¶i biÕn cho phï hîp víi ®iÒu kiÖn sö dông cña m×nh. §©y lµ mét trong nh÷ng t¸c ®éng tÝch cùc quan träng cña FDI ®èi víi viÖc ph¸t triÓn c«ng nghÖ ë c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn. 2.3. FDI gióp ph¸t triÓn nguån nh©n lùc vµ t¹o viÖc lµm: Ph¸t triÓn nguån nh©n lùc vµ t¹o viÖc lµm lµ nh©n tè quan träng thóc ®Èy t¨ng tr­ëng kinh tÕ. Môc tiªu cña nhµ ®Çu t­ n­íc ngoµi lµ thu ®­îc lîi nhuËn tèi ®a, cñng cè chç ®øng vµ duy tr× thÕ c¹nh tranh trªn thÞ tr­êng thÕ giíi. Do ®ã, hä ®Æc biÖt quan t©m ®Õn viÖc tËn dông nguån lao ®éng rÎ ë c¸c n­íc tiÕp nhËn ®Çu t­. Sè lao ®éng trùc tiÕp lµm viÖc trong c¸c doanh nghiÖp FDI ngµy cµng t¨ng nhanh ë c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn. Ngoµi ra, c¸c ho¹t ®éng cung øng dÞch vô vµ gia c«ng cho c¸c dù ¸n FDI còng t¹o ra thªm nhiÒu c¬ héi viÖc lµm. Trªn thùc tÕ, ë c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn, c¸c dù ¸n FDI sö dông nhiÒu lao ®éng ®· t¹o nhiÒu viÖc lµm cho phô n÷ trÎ. §iÒu nµy kh«ng chØ mang l¹i cho hä lîi Ých vÒ thu nhËp cao mµ cßn gãp phÇn quan träng vµo sù nghiÖp gi¶i phãng phô n÷ ë c¸c n­íc nµy. FDI còng cã t¸c ®éng tÝch cùc trong ph¸t triÓn nguån nh©n lùc cña n­íc chñ nhµ th«ng qua c¸c dù ¸n ®Çu t­ vµo lÜnh vùc gi¸o dôc ®µo t¹o. C¸c c¸ nh©n lµm viÖc cho c¸c doanh nghiÖp cã vèn ®Çu t­ n­íc ngoµi cã c¬ héi häc hái, n©ng cao tr×nh ®é b¶n th©n khi tiÕp cËn víi c«ng nghÖ vµ kü n¨ng qu¶n lý tiªn tiÕn. C¸c doanh nghiÖp FDI còng cã thÓ t¸c ®éng tÝch cùc ®Õn viÖc c¶i thiÖn nguån nh©n lùc ë c¸c c«ng ty kh¸c mµ hä cã quan hÖ, ®Æc biÖt lµ c¸c c«ng ty b¹n hµng. Nh÷ng c¶i thiÖn vÒ nguån nh©n lùc ë c¸c n­íc tiÕp nhËn ®Çu t­ cßn cã thÓ ®¹t hiÖu qu¶ lín h¬n khi nh÷ng ng­êi lµm viÖc trong c¸c doanh nghiÖp FDI chuyÓn sang lµm viÖc cho c¸c doanh nghiÖp trong n­íc hoÆc tù m×nh thµnh lËp doanh nghiÖp míi. §Çu t­ n­íc ngoµi cßn cã vai trß ®¸ng kÓ ®èi víi t¨ng c­êng søc khoÎ vµ dinh d­ìng cho ng­êi d©n n­íc chñ nhµ th«ng qua c¸c dù ¸n ®Çu t­ vµo ngµnh y tÕ, d­îc phÈm, c«ng nghÖ sinh häc vµ chÕ biÕn thùc phÈm. 2.4. FDI gióp më réng thÞ tr­êng vµ thóc ®Èy xuÊt khÈu: XuÊt khÈu lµ yÕu tè quan träng cña t¨ng tr­ëng. Nhê cã ®Èy m¹nh xuÊt khÈu, nh÷ng lîi thÕ so s¸nh cña yÕu tè s¶n xuÊt ë n­íc chñ nhµ ®­îc khai th¸c cã hiÖu qu¶ h¬n trong ph©n c«ng lao ®éng quèc tÕ. C¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn tuy cã kh¶ n¨ng s¶n xuÊt víi møc chi phÝ cã thÓ c¹nh tranh ®­îc nh­ng vÉn rÊt khã kh¨n trong viÖc th©m nhËp thÞ tr­êng quèc tÕ. Bëi thÕ, khuyÕn khÝch ®Çu t­ n­íc ngoµi h­íng vµo xuÊt khÈu lu«n lµ ­u ®·i ®Æc biÖt trong chÝnh s¸ch thu hót FDI cña c¸c n­íc nµy. Th«ng qua FDI c¸c n­íc tiÕp nhËn ®Çu t­ cã thÓ tiÕp cËn víi thÞ tr­êng thÕ giíi, v× hÇu hÕt c¸c ho¹t ®éng FDI ®Òu do c¸c TNC thùc hiÖn. ë tÊt c¶ c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn, c¸c TNC ®Òu ®ãng vai trß quan träng trong viÖc më réng xuÊt khÈu do vÞ thÕ vµ uy tÝn cña chóng trong hÖ thèng s¶n xuÊt vµ th­¬ng m¹i quèc tÕ. §èi víi c¸c TNC, xuÊt khÈu còng ®em l¹i nhiÒu lîi Ých cho hä th«ng qua sö dông c¸c yÕu tè ®Çu vµo rÎ, khai th¸c ®­îc hiÖu qu¶ theo quy m« s¶n xuÊt (kh«ng bÞ h¹n chÕ bëi quy m« thÞ tr­êng cña n­íc chñ nhµ) vµ thùc hiÖn chuyªn m«n ho¸ s©u tõng chi tiÕt s¶n phÈm ë nh÷ng níi cã lîi thÕ nhÊt, sau ®ã l¾p r¸p thµnh phÈm. 2.5. FDI thóc ®Èy qu¸ tr×nh chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ: Yªu cÇu chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ kh«ng chØ lµ ®ßi hái cña b¶n th©n sù ph¸t triÓn néi t¹i nÒn kinh tÕ mµ cßn lµ ®ßi hái cña xu h­íng quèc tÕ ho¸ ®êi sèng kinh tÕ ®ang diÔn ra m¹nh mÏ hiÖn nay. FDI lµ mét bé phËn quan träng cña ho¹t ®éng kinh tÕ ®èi ngäi, th«ng qua ®ã c¸c quèc gia sÏ tham gia ngµy cµng nhiÒu vµo qu¸ tr×nh liªn kÕt kinh tÕ gi÷a c¸c n­íc trªn thÕ giíi, ®ßi hái mçi qgh ph¶i thay ®æi c¬ cÊu kinh tÕ trong n­íc cho phï hîp víi sù ph©n c«ng lao ®éng quèc tÕ. Sù chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ cña mçi quèc gia phï hîp víi tr×nh ®é ph¸t triÓn chung trªn thÕ giíi sÏ t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho ho¹t ®éng FDI. Ng­îc l¹i, chÝnh FDI l¹i gãp phÇn thóc ®Èy nhanh qu¸ tr×nh chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ ë n­íc chñ nhµ, v× nã lµm xuÊt hiÖn nhiÒu lÜnh vùc vµ ngµnh nghÒ kinh tÕ míi vµ gãp phÇn n©ng cao nhanh chãng tr×nh ®é kü thuËt vµ c«ng nghÖ ë nhiÒu ngµnh kinh tÕ, ph¸t triÓn n¨ng suÊt lao ®éng cña c¸c ngµnh nµy. MÆt kh¸c, d­íi t¸c ®éng cña FDI, mét sè ngµnh nghÒ ®­îc kÝch thÝch ph¸t triÓn, nh­ng còng cã mét sè ngµnh nghÒ bÞ mai mét vµ dÇn bÞ xo¸ bá. II. TÁC ĐỘNG TRÀN CñA FDI: 1. Khái niệm: Các chuyên gia thực hiện nghiên cứu tác động của đầu tư nước ngoài tới tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam cho rằng, kỳ vọng lớn nhất của các nước đang phát triển trong việc thu hút đầu tư nước ngoài là nhằm mục tiêu tăng trưởng kinh tế với hai lý do chính. Thứ nhất, đầu tư nước ngoài được coi là một nguồn vốn quan trọng để bổ sung vốn đầu tư trong nước. Thứ hai, đầu tư nước ngoài tạo cơ hội cho các nước nghèo tiếp cận công nghệ tiên tiến hơn, dễ dàng chuyển giao công nghệ hơn, thúc đẩy quá trình phổ biến kiến thức, nâng cao kỹ năng quản lý và trình độ lao động... Tác động này được xem là tác động tràn của đầu tư nước ngoài, góp phần làm tăng năng suất của các doanh nghiệp trong nước và cuối cùng là đóng góp vào tăng trưởng kinh tế nói chung. Vậy Tác động tràn là tác động gián tiếp xuất hiện khi có mặt của các doanh nghiệp FDI làm cho các doanh nghiệp trong nước thay đổi hành vi của mình như thay đổi công nghệ, thay đổi chiến lược sản xuất kinh doanh… Có 4 kênh xuất hiện tác động tràn nhiều nhất: kênh di chuyển lao động, kênh phổ biến & chuyển giao công nghệ, kênh liên kết sản xuất và kênh cạnh tranh. 2. Các kênh chủ yếu xuất hiện tác động tràn: 2.1. Kênh di chuyển lao động: Lao động có kỹ năng chuyển từ doanh nghiệp FDI tới doanh nghiệp trong nước được coi là một kênh quan trọng có thể tạo ra tác động tràn tích cực. tác động tràn xảy ra nếu như số lao động này sử dụng kiến thức đã học được trong thời gian làm việc tại các doanh nghiệp FDI vào công việc trong doanh nghiệp trong nước. Có hai cách để tạo ra tác động tràn. Đó là số lao động này tự thành lập Công ty riêng hoặc làm thuê cho các doanh nghiệp trong nước, nhất là trong cùng ngành mà doanh nghiệp FDI đang hoạt động. 2.2. Kênh phổ biến & chuyển giao công nghệ: Đây là một kênh rất quan trọng để tạo ra tác động tràn tích cực của FDI. Cho đến nay chỉ tiêu hay được dùng để đo khả năng hấp thụ công nghệ là trình độ học vấn hoặc trình độ chuyên môn của lao động trong doanh nghiệp và chỉ tiêu biểu thị cho đổi mới công nghệ của doanh nghiệp thể hiện qua chỉ tiêu cho các hoạt động R&D. Một yếu tố khác ảnh hưởng đến việc xuất hiện tác động tràn là khả năng tiếp thu công nghệ mới của chính các doanh nghiệp FDI. Nhiều nghiên cứu cho rằng công nghệ mới chủ yếu do các công ty mẹ tạo ra , trong khi đó các công ty con ở các nước đang phát triển hầu như chỉ tập trung đến khâu sản xuất chiếm lĩnh thị trường dựa trên các lợi thế về công nghệ do công ty cung cấp.Do đó khả năng tiếp thu công nghệ của các công ty con hoạt động ở nước nhận đầu tư ngày càng cao , càng có lợi cho quá trình sinh ra tác động tràn tích cực qua rò rỉ công nghệ. 2.3. Kênh liên kết sản xuất Kênh liên kết sản xuất là một kênh rất quan trọng tạo ra tác động tràn. Tác động “ ngược chiều “ có thể xuất hiện nên các doanh nghiệp trong nước cung cấp nguyên liệu hoặc phân phối sản phẩm của các doanh nghiệp nước ngoài . Mức độ tác động càng cao nếu khối lượng sản phẩm phân phối hoặc nguyên liệu cung cấp càng nhiều, tức là quan hệ tỷ lệ thuận. Trong liên kết sản xuất tồn tại dưới hai hình thức đó là liên kết dọc và liên kết ngang. Liên kết dọc là sản phẩm của doanh nghiệp này là nguyên liệu đầu vào của doanh nghiệp kia. Liên kết ngang là các doanh nghiệp cùng sản xuất một loại sản phẩm. 2.4. Kênh cạnh tranh Sự xuất hiện của các doanh nghiệp FDI có thể tạo ra áp lực cạnh tranh lớn cho các doanh nghiệp trong nước , trước hết là đổi mới doanh nghiệp trong cùng nhóm ngành. Để thu được biểu hiện của kênh tác động này chúng ta cần thu nhập những thông tinh về sức ép cạnh tranh thị trường của doanh nghiệp do doanh nghiệ
Luận văn liên quan