Đề tài Vấn đề mở rộng đối tượng tham gia của bảo hiểm xã hội Việt Nam

Cùng với sự phát triển của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa có sự quản lý của nhà nước. Thì bảo hiểm xã hội ngày một phát triển và trưởng thành nhanh chóng. Bảo hiểm xã hội là một trong những bộ phận cấu thành và đóng vai trò quan trọng trong các chính sách xã hội. Quan điểm này thể hiện tính thống nhất cao cả của các nước về tính xã hội của bảo hiểm xã hội. Nó là một bộ phận không thể thiếu và có tính ổn định trong hệ thống chính sách bảo đảm xã hội. Mục tiêu của bảo hiểm xã hội là nhằm thoả mãn những nhu cầu thiết yếu của người lao động trong trường hợp bị giảm hoặc mất thu nhập mất việc làm. Nhưng trong thực tế, tại đất nước ta số lượng lao động tham gia vào bảo hiểm xã hội còn rất hạn chế. Sự hạn chế này do những nguyên nhân nào? và làm sao để nghành bảo hiểm xã hội mở rộng được đối tượng tham gia vào bảo hiểm xã hội . Do vậy việc nghiên cứu đề tài “vấn đề mở rộng đối tượng tham gia của bảo hiểm xã hội Việt Nam”.Sẽ giúp chúng ta phần nào biết được nguyên nhân từ đó đưa ra một số nhận xét về khó khăn và thuận lợi của việc mở rộng và những kiến nghị giúp cơ quan bảo hiểm xã hội mở rộng được đối tượng tham gia. Từ đó giúp nghành bảo hiểm xã hội phát triển ngày càng vững mạnh. Đáp ứng được yêu cầu xã hội đặt ra.

doc33 trang | Chia sẻ: ducpro | Ngày: 16/10/2012 | Lượt xem: 1483 | Lượt tải: 1download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Đề tài Vấn đề mở rộng đối tượng tham gia của bảo hiểm xã hội Việt Nam, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
Lêi nãi ®Çu Cïng víi sù ph¸t triÓn cña nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa cã sù qu¶n lý cña nhµ n­íc. Th× b¶o hiÓm x· héi ngµy mét ph¸t triÓn vµ tr­ëng thµnh nhanh chãng. B¶o hiÓm x· héi lµ mét trong nh÷ng bé phËn cÊu thµnh vµ ®ãng vai trß quan träng trong c¸c chÝnh s¸ch x· héi. Quan ®iÓm nµy thÓ hiÖn tÝnh thèng nhÊt cao c¶ cña c¸c n­íc vÒ tÝnh x· héi cña b¶o hiÓm x· héi. Nã lµ mét bé phËn kh«ng thÓ thiÕu vµ cã tÝnh æn ®Þnh trong hÖ thèng chÝnh s¸ch b¶o ®¶m x· héi. Môc tiªu cña b¶o hiÓm x· héi lµ nh»m tho¶ m·n nh÷ng nhu cÇu thiÕt yÕu cña ng­êi lao ®éng trong tr­êng hîp bÞ gi¶m hoÆc mÊt thu nhËp mÊt viÖc lµm. Nh­ng trong thùc tÕ, t¹i ®Êt n­íc ta sè l­îng lao ®éng tham gia vµo b¶o hiÓm x· héi cßn rÊt h¹n chÕ. Sù h¹n chÕ nµy do nh÷ng nguyªn nh©n nµo? vµ lµm sao ®Ó nghµnh b¶o hiÓm x· héi më réng ®­îc ®èi t­îng tham gia vµo b¶o hiÓm x· héi . Do vËy viÖc nghiªn cøu ®Ò tµi “vÊn ®Ò më réng ®èi t­îng tham gia cña b¶o hiÓm x· héi ViÖt Nam”.SÏ gióp chóng ta phÇn nµo biÕt ®­îc nguyªn nh©n tõ ®ã ®­a ra mét sè nhËn xÐt vÒ khã kh¨n vµ thuËn lîi cña viÖc më réng vµ nh÷ng kiÕn nghÞ gióp c¬ quan b¶o hiÓm x· héi më réng ®­îc ®èi t­îng tham gia. Tõ ®ã gióp nghµnh b¶o hiÓm x· héi ph¸t triÓn ngµy cµng v÷ng m¹nh. §¸p øng ®­îc yªu cÇu x· héi ®Æt ra. Do cã sù h¹n chÕ vÒ kh¶ n¨ng vµ thêi gian nªn bµi viÕt ch¾c ch¾n kh«ng tr¸nh khái nh÷ng thiÕu sãt vµ cßn nÆng vÒ lý luËn, em rÊt mong ®­îc sù ®ãng gãp chØ b¶o cña c¸c thÇy, c« ®Ó bµi viÕt ®­îc hoµn thiÖn h¬n. §Ó hoµn thµnh ®Ò ¸n nµy ®­îc sù gióp ®ì nhiÖt t×nh cña gi¸o viªn h­íng dÉn Th¹c sü Ph¹m ThÞ §Þnh, em xin ch©n thµnh c¶m ¬n! Ch­¬ng I B¶o hiÓm x· héi vµ sù cÇn thiÕt më réng ®èi t­îng tham gia. I.Thùc tr¹ng b¶o hiÓm x· héi trong thêi gian võa qua. 1.sù ph¸t triÓn cña b¶o hiÓm x· héi n­íc ta trong nh÷ng n¨m võa qua. Sau c¸ch m¹ng th¸ng 8 thµnh c«ng, trªn c¬ së hiÕn ph¸p n¨m 1946 cña n­íc ViÖt Nam D©n Chñ Céng Hoµ, chÝnh phñ ®· ban hµnh mét lo¹t c¸c s¾c lÖnh quy ®Þnh vÒ c¸c chÕ ®é, trî cÊp èm ®au, tai n¹n, h­u trÝ cho c«ng nh©n viªn chøc nhµ n­íc (cã s¾c lÖnh 29/SL ngµy 12/3/1947 ; s¾c lÖnh 76/SL ngµy 20/5/1950 vµ s¾c lÖnh ngµy 22/5/1950). C¬ së ph¸p lý tiÕp theo cña b¶o hiÓm x· héi ®­îc thÓ hiÖn trong hiÕn ph¸p n¨m 1959. HiÕn ph¸p n¨m 1959 cña n­íc ta ®· thõa nhËn c«ng nh©n viªn chøc cã quyÒn ®­îc trî cÊp b¶o hiÓm x· héi. QuyÒn nµy ®­îc cô thÓ ho¸ trong ®iÒu lÖ t¹m thêi vÒ b¶o hiÓm x· héi ®èi víi c«ng nh©n viªn chøc nhµ n­íc, ban hµnh kÌm theo nghÞ ®Þnh 218/CP ngµy 27/12/1961 vµ ®iÒu lÖ t¹m thêi vÒ b¶o hiÓm x· héi ®èi víi c«ng nh©n viªn chøc nhµ n­íc ban hµnh kÌm theo nghÞ ®Þnh 161/CP ngµy 30/10/1964 cña chÝnh phñ. Suèt trong nh÷ng n¨m th¸ng kh¸ng chiÕn chèng x©m l­îc, chÝnh s¸ch b¶o hiÓm x· héi n­íc ta ®· ®ãng gãp phÇn æn ®Þnh vÒ mÆt thu nhËp, æn ®Þnh cuéc sèng cho c«ng nh©n viªn chøc, qu©n nh©n vµ gia ®×nh hä, gãp phÇn rÊt lín vÒ ®éng viªn søc ng­êi søc cña cho th¾ng lîi trong cuéc kh¸ng chiÕn chèng x©m l­îc thèng nhÊt ®Êt n­íc. §Æc ®iÓm cña thêi kú nµy lµ: Nguån kinh phÝ hoµn toµn do ng©n s¸ch nhµ n­íc cÊp. ¸p dông b¾t buéc cho c«ng nh©n viªn chøc nhµ n­íc. Quü tµi chÝnh B¶o HiÓm X· Héi n»m trong ng©n s¸ch nhµ n­íc. B¶o hiÓm x· héi ®­îc thùc hiÖn bëi tæng liªn ®oµn lao ®éng vµ bé lao ®éng th­¬ng binh vµ x· héi. B¶o hiÓm x· héi thùc hiÖn d­íi n¨m chÕ ®é. Tõ n¨m 1986, ViÖt Nam tiÕn hµnh c¶i c¸ch kinh tÕ vµ tiÕn hµnh chuyÓn ®æi nÒn kinh tÕ tõ c¬ chÕ kÕ ho¹ch ho¸ tËp trung sang c¬ chÕ thÞ tr­êng. Sù thay ®æi míi vÒ c¬ chÕ kinh tÕ ®ßi hái cã nh÷ng thay ®æi t­¬ng øng vÒ chÝnh s¸ch x· héi nãi chung vµ chÝnh s¸ch b¶o hiÓm x· héi nãi riªng. HiÕn ph¸p n¨m 1992 ®· nªu râ: “Nhµ n­íc thùc hiÖn chÕ ®é b¶o hiÓm x· héi ®èi c«ng nh©n viªn chøc nhµ n­íc vµ ng­êi lµm c«ng ¨n l­¬ng, khuyÕn khÝch ph¸t triÓn c¸c h×nh thøc b¶o hiÓm x· héi kh¸c ®èi víi ng­êi lao ®éng”. Trong v¨n kiÖn §¹i héi VII cña §¶ng Céng S¶n ViÖt Nam còng ®· chØ râ, cÇn ®æi míi chÝnh s¸ch b¶o hiÓm x· héi theo h­íng mäi ng­êi lao ®éng vµ c¸c ®¬n vÞ kinh tÕ thuéc c¸c thµnh phÇn kinh tÕ ®Òu cã nghÜa vô ®ãng b¶o hiÓm x· héi, thèng nhÊt t¸ch quü b¶o hiÓm x· héi ra khái ng©n s¸ch. TiÕp ®Õn v¨n kiÖn §¹i Héi §¶ng lÇn thø VIII còng ®· nªu lªn “më réng ®èi t­îng b¶o hiÓm x· héi ®èi víi ng­êi lao ®éng thuéc c¸c thµnh phÇn kinh tÕ.” Nh­ vËy, c¸c v¨n kiÖn trªn cña ®¶ng vµ nhµ n­íc lµ nh÷ng c¬ së ph¸p lý quan träng cho viÖc ®æi míi chÝnh s¸ch b¶o hiÓm x· héi n­íc ta theo c¬ chÕ thÞ tr­êng. Ngay sau khi bé luËt lao ®éng cã hiÖu lùc ngµy 26/1/1995. chÝnh phñ ®· ban hµnh nghÞ ®Þnh 12/CP ngµy 26/1/1995 vÒ ®iÒu lÖ b¶o hiÓm x· héi ®èi víi ng­êi lao ®éng trong c¸c thµnh phÇn kinh tÕ. Néi dung cña b¶n ®iÒu lÖ gãp phÇn thùc hiÖn môc tiªu cña ®¶ng vµ nhµ n­íc ®Ò ra, gãp phÇn c«ng b»ng vµ sù tiÕn bé x· héi, gãp phÇn lµnh m¹nh ho¸ thÞ tr­êng lao ®éng vµ ®ång thêi ®¸p øng ®­îc sù mong mái cña ®«ng ®¶o ng­êi lao ®éng trong c¸c thµnh phÇn kinh tÕ cña c¶ n­íc. 2.B¶n chÊt cña b¶o hiÓm x· héi ®èi víi ng­êi lao ®éng. 2.1 Kh¸i qu¸t vÒ c¸c chÝnh s¸ch b¶o ®¶m x· héi. ë n­íc ta ngoµi b¶o hiÓm x· héi chÝnh s¸ch b¶o ®¶m x· héi cßn cã cøu trî x· héi vµ ­u ®·i x· héi. Cøu trî x· héi lµ sù gióp ®ì cña nhµ n­íc vµ x· héi vÒ thu nhËp vµ c¸c ®iÒu kiÖn sinh sèng kh¸c ®èi víi mäi thµnh viªn cña x· héi, trong nh÷ng tr­êng hîp bÞ bÊt h¹nh, rñi ro, nghÌo ®ãi kh«ng ®ñ kh¶ n¨ng ®Ó tù lo cuéc sèng tèi thiÓu cña b¶n th©n vµ gia ®×nh. Sù gióp ®ì nµy ®­îc thùc hiÖn b»ng c¸c quü dù phßng cña nhµ n­íc, b»ng tiÒn hoÆc hiÖn vËt cña c¸c tæ chøc x· héi vµ nh÷ng ng­êi h¶o t©m. ­u ®·i x· héi lµ sù ®·i ngé ®Æc biÖt c¶ vÒ vËt chÊt vµ tinh thÇn cña nhµ n­íc, cña x· héi nh»m ®Òn ®¸p c«ng lao ®èi víi nh÷ng ng­êi hay mét sè bé phËn x· héi cã nhiÒu cèng hiÕn cho x· héi. Ch¼ng h¹n nh÷ng ng­êi cã c«ng víi ®Êt n­íc, liÖt sÜ vµ th©n nh©n liÖt sÜ, th­¬ng binh, bÖnh binh v v...®Òu lµ nh÷ng ®èi t­îng ®­îc h­ëng sù ®·i ngé cña nhµ n­íc, cña x· héi. ­u ®·i x· héi tuyÖt nhiªn kh«ng ph¶i lµ sù bè trÝ ban ¬n mµ nã lµ chÝnh s¸ch cã môc tiªu chÝnh trÞ - kinh tÕ - x· héi, gãp phÇn cñng cè thÓ chÕ chÝnh trÞ cña nhµ n­íc tr­íc m¾t vµ l©u dµi ®¶m b¶o sù c«ng b»ng cña x· héi. MÆc dï cã nhiÒu ®iÓm kh¸c nhau vÒ ®èi t­îng vµ ph¹m vi song b¶o hiÓm x· héi, cøu trî x· héi, ­u ®·i x· héi ®Òu lµ nh÷ng chÝnh s¸ch x· héi kh«ng thÓ thiÕu ®­îc cña mét quèc gia. Nh÷ng chÝnh s¸ch nµy lu«n bæ sung cho nhau, hç trî nhau vµ tÊt c¶ ®Òu gãp phÇn b¶o ®¶m an toµn x· héi. 2.2 B¶n chÊt cña b¶o hiÓm x· héi Con ng­êi muèn tån t¹i vµ ph¸t triÓn tr­íc hÕt ph¶i ¨n ë mÆc vµ ®i l¹i ®Ó tho¶ m·n nh÷ng nhu cÇu tèi thiÓu ®ã, ng­êi ta ph¶i lao ®éng ®Ó lµm ra nh÷ng s¶n phÈm cÇn thiÕt. Khi s¶n phÈm t¹o ra ngµy cµng nhiÒu th× cuéc sèng con ng­êi ngµy cµng ®Çy ®ñ vµ hoµn thiÖn, x· héi ngµy cµng v¨n minh h¬n.nh­ vËy viÖc tho¶ m·n c¸c nhu cÇu sinh sèng vµ ph¸t triÓn cña con ng­êi phô thuéc vµo chÝnh kh¶ n¨ng cña hä. nh­ng trong thùc tÕ, kh«ng ph¶i lóc nµo con ng­êi còng chØ gÆp thu©n lîi, cã ®Çy ®ñ thu nhËp vµ mäi ®iÒu kiÖn sèng b×nh th­êng. Tr¸i l¹i cã rÊt nhiÒu tr­êng hîp khã kh¨n bÊt lîi, Ýt nhiÒu ngÉu nhiªn ph¸t sinh lµm cho ng­êi ta bÞ gi¶m hoÆc mÊt thu nhËp hoÆc c¸c ®iÒu kiÖn sinh sèng kh¸c. ch¼ng h¹n bÊt ngê bÞ èm ®au hay bÞ tai n¹n trong lao ®éng, mÊt viÖc lµm hay khi tuæi giµ kh¶ n¨ng lao déng vµ kh¶ n¨ng tù phôc vô bÞ suy gi¶m ....khi r¬i vµo nh÷ng tr­êng hîp nµy c¸c nhu cÇu trong cuéc sèng kh«ng v× thÕ mµ mÊt ®i, tr¸i l¹i cßn t¨ng lªn, thËm trÝ cßn xuÊt hiÖn thªm mét sè nhu cÇu míi nh­ cÇn ®­îc ®iÒu trÞ vµ ch÷a bÖnh khi èm ®au, tai n¹n th­¬ng tËt nÆng cÇn ph¶i cã ng­êi ch¨m sãc vµ nu«i d­ìng v.v... bëi vËy muèn tån t¹i vµ æn ®Þnh cuéc sèng, con ng­êi vµ x· héi ph¶i t×m ra vµ thùc tÕ ®· t×m ra nhiÒu c¸ch gi¶i quyÕt kh¸c nhau nh­: san sÎ, ®ïm bäc lÉn nhau trong néi bé céng ®ång;®i vay, ®i xin hoÆc dùa vµo sù cøu trî cña nhµ n­íc v.v...râ rµng, nh÷ng c¸ch ®ã lµ hoµn toµn thô ®éng vµ kh«ng ch¾c ch¾n. Khi nÒn kinh tÕ hµng ho¸ ph¸t triÓn, viÖc thuª m­ín nh©n c«ng trë nªn phæ biÕn. Lóc ®Çu, ng­êi chñ chØ cam kÕt tr¶ c«ng lao ®éng, nh­ng vÒ sau ®· ph¶i cam kÕt b¶o ®¶m cho ng­êi lµm thuª cã mét sè thu nhËp nhÊt ®Þnh ®Ó hä trang tr¶i nh÷ng nhu cÇu thiÕt yÕu khi kh«ng may bÞ èm ®au, tai n¹n, thai s¶n v.v...trong thùc tÕ, nhiÒu khi c¸c tr­êng hîp trªn kh«ng x¶y ra vµ ng­êi chñ kh«ng ph¶i chi mét ®ång nµo. nh­ng còng cã khi x¶y ra dån dËp, buéc hä mét lóc ph¶i bá ra mét kho¶n tiÒn lín mµ hä kh«ng muèn. V× thÕ m©u thuÉn chñ - thî ph¸t sinh, giíi thî liªn kÕt ®Êu tranh buéc giíi chñ ph¶i thùc hiÖn cam kÕt. Cuéc ®Êu tranh nµy diÔn ra ngµy cµng réng lín vµ cã t¸c ®éng ®Õn nhiÒu mÆt ®êi sèng kinh tÕ x· héi .Do vËy nhµ n­íc ph¶i ®øng ra can thiÖp vµ ®iÒu hoµ m©u thuÉn. Sù can thiÖp nµy mét mÆt t¨ng c­êng ®­îc vai trß cña Nhµ N­íc mÆt kh¸c buéc c¶ giíi chñ vµ giíi thî ®ãng gãp mét kho¶n tiÒn nhÊt ®Þnh hµng th¸ng ®­îc tÝnh to¸n chÆt chÏ dùa trªn c¬ së x¸c suÊt x¶y ra ®èi víi ng­êi lµm thuª. Víi c¸ch hiÓu nh­ trªn, b¶n chÊt cña b¶o hiÓm x· héi ®­îc thÓ hiÖn ë mét sè néi dung chñ yÕu sau ®©y: - B¶o hiÓm x· héi lµ nhu cÇu kh¸ch quan, ®a d¹ng vµ phøc t¹p cña x· héi, nhÊt lµ trong x· héi mµ s¶n xuÊt hµng ho¸ ho¹t ®éng theo c¬ chÕ thÞ tr­êng, mèi quan hÖ thuª m­ín lao ®éng ph¸t triÓn ®Õn mét møc ®é nµo ®ã. Kinh tÕ cµng ph¸t triÓn th× b¶o hiÓm x· héi cµng ®a d¹ng vµ hoµn thiÖn. V× thÕ cã thÓ nãi kinh tÕ lµ nÒn t¶ng cña b¶o hiÓm x· héi hay b¶o hiÓm x· héi kh«ng v­ît qóa t×nh tr¹ng kinh tÕ cña mçi n­íc. - Mèi quan hÖ gi÷a c¸c bªn trong b¶o hiÓm x· héi ph¸t sinh trªn c¬ së quan hÖ lao ®éng vµ diÔn ra gi÷a 3 bªn: bªn tham gia b¶o hiÓm x· héi, bªn b¶o hiÓm x· héi, vµ bªn ®­îc b¶o hiÓm x· héi. Bªn tham gia b¶o hiÓm x· héi cã thÓ chØ lµ ng­êi lao ®éng hoÆc c¶ ng­êi lao ®éng vµ ng­êi sö dông lao ®éng. Bªn b¶o hiÓm x· héi (bªn nhËn nhiÖm vô b¶o hiÓm x· héi) th«ng th­êng lµ c¬ quan chuyªn tr¸ch do Nhµ N­íc lËp ra vµ b¶o trî. Bªn ®­îc b¶o hiÓm x· héi lµ ng­êi lao ®éng vµ gia ®×nh hä cã ®ñ c¸c ®iÒu kiÖn rµng buéc cÇn thiÕt. - Nh÷ng biÕn cè lµm gi¶m hoÆc mÊt kh¶ n¨ng lao ®éng, mÊt viÖc lµm trong b¶o hiÓm x· héi cã thÓ lµ nh÷ng rñi ro ngÉu nhiªn tr¸i víi ý muèn chñ quan cña con ng­êi nh­: èm ®au, tai n¹n lao ®éng bÖnh nghÒ nghiÖp...hoÆc còng cã thÓ lµ nh÷ng tr­êng hîp x¶y ra kh«ng hoµn toµn ngÉu nhiªn nh­: tuæi giµ thai s¶n v.v...®ång thêi nh÷ng biÕn cè ®ã cã thÓ diÔn ra c¶ trong vµ ngoµi qu¸ tr×nh lao ®éng. - PhÇn thu nhËp cña ng­êi lao ®éng bÞ gi¶m hoÆc bÞ mÊt ®i khi gÆp ph¶i nh÷ng biÕn cè, rñi ro sÏ ®­îc bï ®¾p hoÆc thay thÕ tõ mét quü tiÒn tÖ tËp trung ®­îc tån tÝch l¹i. Nguån quü nµy do bªn tham gia b¶o hiÓm x· héi ®ãng gãp lµ chñ yÕu, ngoµi ra cßn ®­îc sù hç trî cña nhµ n­íc. - Môc tiªu cña b¶o hiÓm x· héi lµ nh»m tho¶ m·n nh÷ng nhu cÇu thiÕt yÕu cña ng­êi lao ®éng trong tr­êng hîp bÞ gi¶m hoÆc mÊt thu nhËp hoÆc mÊt viÖc lµm. II. T×nh h×nh tham gia b¶o hiÓm x· héi ViÖt Nam hiÖn nay. 1.Sè ng­êi lao ®éng tham gia b¶o hiÓm x· héi ë ViÖt Nam hiÖn nay. Theo bé luËt lao ®éng vÒ b¶o hiÓm x· héi, trong ®ã quy ®Þnh c¸c ®èi t­îng sau ®©y ph¶i ¸p dông c¸c chÕ ®é b¶o hiÓm x· héi : - Ng­êi lao ®éng lµm viÖc trong c¸c doanh nghiÖp nhµ n­íc. - Ng­êi lao ®éng lµm viÖc trong c¸c doanh nghiÖp thuéc c¸c thµnh phÇn kinh tÕ ngoµi quèc doanh cã sö dông tõ 10 lao ®éng trë lªn. - Ng­êi lao déng viÖt nam lµm viÖc trong c¸c doanh nghiÖp cã vèn ®Çu t­ n­íc ngoµi, khu chÕ xuÊt, khu c«ng nghiÖp; trong c¸c c¬ quan, tæ chøc n­íc ngoµi hoÆc tæ chøc quèc tÕ t¹i viÖt nam, trõ tr­êng hîp §iÒu ­íc quèc tÕ mµ Céng hoµ X· héi Chñ nghÜa ViÖt Nam ký kÕt hoÆc tham gia cã quy ®Þnh kh¸c. - Ng­êi lao ®éng lµm viÖc trong c¸c tæ chøc kinh doanh dÞch vô thuéc c¬ quan hµnh chÝnh, sù nghiÖp, c¬ quan §¶ng, ®oµn thÓ. - Ng­êi lao ®éng lµm viÖc trong c¸c doanh nghiÖp, c¸c tæ chøc dÞch vô thuéc lùc l­îng vò trang. - Ng­êi gi÷ chøc vô d©n cö , bÇu cö lµm viÖc trong c¸c c¬ quan hµnh chÝnh sù nghiÖp; ng­êi lµm viÖc trong c¸c c¬ quan §¶ng, ®oµn thÓ tõ trung ­¬ng ®Õn cÊp huyÖn. C¸c ®èi t­îng trªn ®i häc, thùc tËp, c«ng t¸c ®iÒu d­ìng ë ngoµi n­íc mµ vÉn h­ëng tiÒn l­¬ng hoÆc tiÒn c«ng th× còng thuéc ®èi t­îng thùc hiÖn b¶o hiÓm x· héi b¾t buéc. Tuy nhiªn, sè ng­êi ®­îc tham gia vµo b¶o hiÓm x· héi ë n­íc ta vÉn rÊt thÊp. Theo sè liÖu thèng kª n¨m 2001 cho chóng ta thÊy: tæng sè ng­êi ®­îc tham gia vµo b¶o hiÓm x· héi lµ:4.403.870 ng­êi, t¨ng 161.140 ng­êi so víi n¨m 2000 cã nghÜa lµ sè ng­êi chØ t¨ng 3.8% so víi n¨m 2000. C¨n cø vµo nh÷ng con sè trªn cã thÓ cho ta thÊy mét c¸ch râ nÐt r»ng tèc ®é t¨ng ®èi t­îng tham gia vµo b¶o hiÓm x· héi vÉn cßn rÊt h¹n chÕ. Cã thÓ kh¼ng ®Þnh gÇn hoµn toµn sè ®èi t­îng tham gia nµy lµ thuéc lo¹i ®èi t­îng ph¶i tham gia b¾t buéc.Trong ®ã phÇn lín lµ ng­êi lao ®éng lµm viÖc trong c¸c khu vùc nhµ n­íc. Chóng ta còng cã thÓ rÔ rµng lý gi¶i ®­îc t×nh tr¹ng trªn bëi v× nh÷ng ®èi t­îng nµy lµm c«ng ¨n l­¬ng, h­ëng l­¬ng tõ ng©n s¸ch nhµ n­íc. ë ®©y ng­êi sö dông lao déng chÝnh lµ nhµ n­íc (®ãng 15% so víi tæng quü l­¬ng). Cßn l¹i mét tû lÖ t­¬ng ®èi nhá trong tæng sè tham gia lµ ng­êi lao ®éng lµm viÖc trong khu vùc ngoµi quèc doanh cã sö dông 10 lao ®éng trë lªn, c¸c doanh nghiÖp liªn doanh, doanh nghiÖp cã vèn ®Çu t­ n­íc ngoµi... ®©y còng lµ mét thùc tr¹ng ë viÖt nam chóng ta. Cã thÓ ®­a ra mét sè lý do c¬ b¶n chñ yÕu sau: Tr×nh ®é nhËn thøc cña ng­êi lao ®éng vÒ b¶o hiÓm x· héi ch­a cao. Hä chØ xuy nghÜ tr­íc m¾t lµ kh«ng muèn mÊt ®i 5% tõ tiÒn l­¬ng cña m×nh. §©y lµ thu nhËp cã thÓ gióp hä chi tiªu cho cuéc sèng ®Æc biÖt ®èi víi nh÷ng gia ®×nh cã møc sèng thÊp, Ýt cã tÝch luü. - C¸c doanh nghiÖp lµ phÝa ng­êi sö dông lao ®éng hä ph¶i ®ãng gãp mét phÇn t­¬ng ®èi lín cho ng­êi lao ®éng mµ hä sö dông(15% tæng quü l­¬ng). Do vËy hä t×m c¸ch nÐ tr¸nh chèn ®ãng. §iÒu nµy dÉn ®Õn sè l­îng lao ®éng tham gia vµo b¶o hiÓm x· héi ch­a cao. - Quy chÕ qu¶n lý c«ng t¸c thu cña c¬ quan b¶o hiÓm x· héi ch­a cao lµm cho c¸c chñ sö dông lao ®éng cã thÓ chèn tr¸nh ®­îc. 2.Tæng sè lùc l­îng lao ®éng cña n­íc ta hiÖn nay. 2.1.Kh¸i niÖm lùc l­îng lao ®éng. Lùc l­îng lao ®éng lµ bé phËn cña nguån lao ®éng bao gåm nh÷ng ng­êi trong ®é tuæi lao ®éng, ®ang lµm viÖc trong nÒn kinh tÕ quèc d©n vµ nh÷ng ng­êi thÊt nghiÖp song cã nhu cÇu t×m viÖc. Nh­ vËy lùc l­îng lao ®éng lµ bé phËn t¹o ra s¶n phÈm cho x· héi gãp phÇn ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ cña ®Êt n­íc. 2.2.Lùc l­îng lao ®éng ë n­íc ta hiÖn nay. Víi ®Æc thï cña n­íc ta lµ mét ®Êt n­íc ®ang ph¸t triÓn. N­íc ta cã mét c¬ cÊu d©n sè trÎ, quy m« cña lao ®éng chiÕm 59.3% d©n sè. Víi ®Æc ®iÓm c¬ cÊu trªn cho ta thÊy mét sè lîi thÕ vµ h¹n chÕ cña nguån lao ®éng sau: - ThuËn lîi: víi ®Æc ®iÓm cña d©n sè n­íc ta lµ d©n sè trÎ. Do ®ã, ®©y lµ lùc l­îng råi rµo cho viÖc s¶n xuÊt ra s¶n phÈm, hµng ho¸ vµ dÞch vô phôc vô qu¸ tr×nh ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ cña ®Êt n­íc; lùc l­îng lao ®éng trÎ cã søc khoÎ, n¨ng ®éng ,s¸ng t¹o trong lao ®éng. §Æc biÖt cã mét lùc l­îng lao ®éng ®­îc ®µo t¹o qua tr­êng líp. Hä cã thÓ lµm viÖc trong nh÷ng nghµnh nghÒ nÆng nhäc, nh÷ng nghµnh nghÒ ®ßi hái kü thuËt cao. - Khã kh¨n: §©y lµ lùc l­îng lao ®éng trÎ mÆc dï ®­îc qua ®µo t¹o nh­ng cßn nÆng vÒ lý thuyÕt, thiÕu kinh nghiÖm thùc tiÔn do vËy ®ßi hái ph¶i qua rÌn luyÖn trong thùc tÕ. Ngoµi ra,tÝnh æn ®Þnh trong c«ng viÖc ch­a cao. Lùc l­îng lao ®éng ë n­íc ta chñ yÕu tËp trung ë n«ng th«n. Theo sè liÖu thèng kª cho thÊy 73% lùc l­îng lao ®éng tËp trung ë n«ng th«n. §©y lµ khu vùc cã ®Æc thï lµ lao ®éng theo mïa vô thu nhËp thÊp chØ kho¶ng 255.000(®ång)/1 ng­êi/1 th¸ng.Thu nhËp trong gia ®×nh phÇn lín lµ ®Ó ®¸p øng nhu cÇu chi tiªu tèi thiÓu. Sè lao ®éng cßn l¹i (27% ) lµ lao ®éng lµm viÖc trong lÜnh vùc nhµ n­íc, c¸c doanh nghiÖp t­ nh©n, doanh nghiÖp cã vèn ®Çu t­ n­íc ngoµi... Sè lao ®éng lµm viÖc trong lÜnh vùc nµy cã thu nhËp æn ®Þnh ®­îc sù qu¶n lý cña nhµ n­íc trong viÖc thùc hiÖn c¸c chÕ ®é chÝnh s¸ch ®èi víi ng­êi lao ®éng. Tuy nhiªn, trong thùc tÕ hiÖn nay t×nh h×nh ®ãng b¶o hiÓm x· héi cho ng­êi lao ®éng trong c¸c doanh nghiÖp ngoµi quèc doanh cßn hiÖn t­îng trèn tr¸nh vµ nî ®äng nhiÒu. HÇu hÕt c¸c doanh nghiÖp cã sö dông lao ®éng mµ kh«ng thuéc diÖn ®ãng b¶o hiÓm x· héi b¾t buéc th× tham gia cßn h¹n chÕ. Trong ®Ò tµi nµy, chóng ta sÏ tËp trung vµo viÖc nghiªn cøu ®Ó cã thÓ ®­a ra nh÷ng biÖn ph¸p t¨ng c­êng c«ng t¸c thu quü ®èi víi c¸c doanh nghiÖp cßn nî ®äng vµ chèn tr¸nh. §©y lµ nh÷ng doanh nghiÖp thuéc diÖn b¾t buéc ph¶i ®ãng b¶o hiÓm x· héi cho ng­êi lao ®éng. Më réng cho nh÷ng ng­êi lao ®éng trong c¸c doanh nghiÖp kh«ng thuéc diÖn b¾t buéc cã thÓ tham gia vµo b¶o hiÓm x· héi. §Æc biÖt lµ t¹o ®iÒu kiÖn cho ng­êi lao ®éng lµm viÖc trong khu vùc n«ng th«n cã thÓ tham gia vµo b¶o hiÓm x· héi. §¶m b¶o quyÒn lîi c«ng b»ng ®èi víi mäi ng­êi lao ®éng trong x· héi( kh«ng ph©n biÖt ngµnh nghÒ, giµu nghÌo... ). III. Sù cÇn thiÕt më réng ®èi t­îng tham gia vµo b¶o hiÓm x· héi viÖt nam. 1.Vai trß cña b¶o hiÓm x· héi trong hÖ thèng an sinh x· héi ë viÖt nam. ViÖt nam lµ mét n­íc ®«ng d©n (77 triÖu ng­êi, ®øng hµng thø 12 trªn thÕ giíi), nh­ng l¹i lµ mét trong nh÷ng n­íc nghÌo nhÊt thÕ giíi (víi thu nhËp b×nh qu©n ®Çu ng­êi ch­a ®Õn 400USD/n¨m). V× vËy, an sinh x· héi nãi chung vµ b¶o hiÓm x· héi nãi riªng cã ý nghÜa rÊt to lín ®èi víi ng­êi d©n vµ ng­êi lao ®éng. Qua gÇn 40 n¨m thùc hiÖn, chÝnh s¸ch b¶o hiÓm x· héi ®· ph¸t huy dÇn tõng b­íc, tõ chç ®èi t­îng b¶o hiÓm x· héi chØ lµ c«ng nh©n viªn chøc nhµ n­íc, ®Õn nay ®· më réng cho c¸c doanh nghiÖp thuéc c¸c thµnh phÇn kinh tÕ. TÝnh ®Õn nay ®· cã kho¶ng 4 triÖu ng­êi tham gia b¶o hiÓm x· héi vµ gÇn 2 triÖu ng­êi ®ang h­ëng c¸c trî cÊp b¶o hiÓm x· héi th­êng xuyªn. ChÝnh s¸ch b¶o hiÓm x· héi ®· gãp phÇn to lín vµo viÖc æn ®Þnh ®êi sèng cho ng­êi lao ®éng thô h­ëng b¶o hiÓm x· héi; gãp phÇn æn ®Þnh chÝnh trÞ x· héi ®Êt n­íc. Tuy nhiªn, so víi tû lÖ lao ®éng c¶ n­íc th× tû lÖ lao ®éng tham gia b¶o hiÓm x· héi cßn thÊp. Nh÷ng ng­êi lao ®éng trong khu vùc phi kÕt cÊu, lao ®éng trong khu vùc n«ng nghiÖp vµ lao ®éng trong c¸c doanh nghiÖp cã sö dông d­íi 10 lao ®éng ch­a ®­îc tham gia vµo b¶o hiÓm x· héi, ch­a ®­îc sù b¶o vÖ cña hÖ thèng. §iÒu nµy ®· lµm t¨ng nguy c¬ g¸nh nÆng cña hÖ thèng an sinh x· héi. NghÜa lµ t¨ng nguy c¬ cho c¸c chi phÝ c«ng céng ®Ó trî gióp cho c¸c ®èi t­îng nµy. Theo mét sè dù b¸o, d©n sè n­íc ta tiÕp tôc t¨ng trong 20 n¨m tíi, mÆc dï tèc ®é t¨ng ®· gi¶m. cã thÓ thÊy ®iÒu nµy qua c¸c sè liÒu sau: §¬n vÞ tÝnh: 1000 (ng­êi) n¨m  D©n sè  D©n sè tõ 15 – 49 tuæi   2000  77.700  21.066   2005  82.500  23.663   2010  87.400  25.501   2015  92.300  25.958   2020  97.100  26.237   (Nguån: ch­¬ng tr×nh môc tiªu ph¸t triÓn d©n sè – uû ban d©n sè vµ kÕ ho¹ch ho¸ gia ®×nh). §Õn nh÷ng n¨m 30 cña thÕ kû nµy, d©n sè n­íc ta sÏ ®¹t 100 triÖu ng­êi vµ lùc l­îng lao ®éng kho¶ng 49 triÖu ng­êi. §©y lµ lùc l­îng lao ®éng ®«ng ®¶o cã thÓ tham gia b¶o hiÓm x· héi nÕu nh­ chÝnh s¸ch b¶o hiÓm x· héi ®­îc më réng vµ nh­ vËy sÏ cã kho¶ng 50% d©n c­ ®· ®­îc b¶o vÖ bëi hÖ thèng an sinh x· héi quèc gia. Hay nãi c¸ch kh¸c, nguy c¬ rñi ro trong lao ®éng cña gÇn 50% d©n c­ ®· ®­îc b¶o vÖ bëi c¸c chÕ ®é b¶o hiÓm x· héi. §iÒu nµy ®· gi¶m chi phÝ c«ng céng ®Ó ®Ó thùc hiÖn c¸c trî gióp x· héi tèi thiÓu. XÐt d­íi khÝa c¹nh kinh tÕ, khi c¸c chi phÝ c«ng céng cho trî gióp x· héi gi¶m ®i th× sè tiÒn tõ ng©n s¸ch vµ x· héi sÏ ®­îc ®Çu t­ vµo c¸c lÜnh vùc kh¸c cña nÒn kinh tÕ quèc d©n, lµm cho ®êi sèng cña ng­êi d©n ®­îc “an sinh” h¬n. §©y lµ ý nghÜa rÊt lín lao cña sù më réng vµ ph¸t triÓn b¶o hiÓm x· héi trong hÖ thèng an sinh x· héi quèc gia. HÖ thèng b¶o hiÓm x· héi ®­îc më réng gãp phÇn gi¶m bít nh÷ng ®èi t­îng cÇn trî gióp x· héi. HiÖn nay ë viÖt nam, nh÷ng ®èi t­îng cÇn trî gióp rÊt nhiÒu nh­ nh÷ng ng­êi giµ c« ®¬n kh«ng n¬i n­¬ng tùa ( kho¶ng 300.000 ng­êi), ng­êi tµn tËt (kho¶ng 4 triÖu), trÎ em må c«i hoÆc cã hoµn c¶nh ®Æc biÖt khã kh¨n (kho¶ng 200 ngµn ng­êi),ng­êi nghÌo (chiÕm 11% sè hé c¶ n­íc)... nh÷ng ®èi t­îng nµy ( kh«ng ph¶i tÊt c¶) nÕu ®­îc tham gia vµo c¸c hÖ thèng b¶o hiÓm x· héi ( hoÆc b¾t buéc hoÆc tù nguyÖn ), ®Æc biÖt lµ lao ®éng n«ng th«n vµ n«ng d©n, n¬i chiÕm 80% d©n sè vµ trªn 70% lùc l­îng lao ®éng c¶ n­íc, th× hä phÇn nµo ®­îc sù b¶o vÖ cña hÖ thèng, ®­îc sù san sÎ cña
Luận văn liên quan