Người chưa thành niên phạm tội (NCTNPT) là hiện tượng tồn tại ở tất cả
các nước trên thế giới. Mọi quốc gia đều giải quyết vấn đề NCTNPT theo
những mức độ, cách thức khác nhau tùy thuộc vào điều kiện, tập quán và
pháp luật của mỗi nước. Ở góc độ quyền con người, quyền của NCTNPT
được công nhận là quyền của nhóm xã hội dễ bị tổn thương. Pháp luật về
quyền của NCTNPT là công cụ quan trọng để NCTNPT bảo vệ quyền ngay cả
khi các cơ quan có thẩm quyền xử lý hành vi phạm tội, đồng thời là công cụ
hữu hiệu để ngăn chặn các chủ thể xâm phạm quyền của các đối tượng này
trong quá trình tố tụng.
Xuất phát từ quan điểm luôn coi con người vừa là mục tiêu, vừa là
động lực phát triển xã hội của Đảng Cộng sản Việt Nam nên trong Chiến lược
về xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010 định
hướng 2020 chỉ rõ: “xây dựng và hoàn thiện pháp luật về bảo vệ quyền con
người, quyền tự do dân chủ của công dân” [7]. Đối với quyền của NCTNPT,
Đảng và Nhà nước có chính sách pháp luật phù hợp với mức độ hành vi, sự
phát triển về tâm, sinh lý và nhận thức của các đối tượng này, trong đó có
chính sách hình sự đối với NCTNPT.
Hiện nay ở Việt Nam, dưới góc độ lý luận pháp luật về quyền của
NCTNPT đã được nghiên cứu ở khía cạnh này hoặc khía cạnh khác. Tuy
nhiên, chưa có một công trình nào nghiên cứu một cách đầy đủ, toàn diện, có
hệ thống về vấn đề này để làm nền tảng lý luận cho việc đánh giá thực trạng
pháp luật về quyền của NCTNPT.
168 trang |
Chia sẻ: duongneo | Lượt xem: 1772 | Lượt tải: 5
Bạn đang xem trước 20 trang tài liệu Luận án Pháp luật về quyền của người chưa thành niên phạm tội ở Việt Nam, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH
VŨ THỊ THU QUYÊN
PH¸P LUËT VÒ QUYÒN CñA
NG¦êI CH¦A THµNH NI£N PH¹M TéI ë VIÖT NAM
LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC
HÀ NỘI - 2015
HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH
VŨ THỊ THU QUYÊN
PH¸P LUËT VÒ QUYÒN CñA
NG¦êI CH¦A THµNH NI£N PH¹M TéI ë VIÖT NAM
Chuyên ngành : Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật
Mã số : 62 38 01 01
LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
PGS.TS. NGUYỄN CẢNH QUÝ
HÀ NỘI - 2015
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
BLDS : Bộ luật dân sự
BLHS : Bộ luật hình sự
BLLĐ : Bộ luật lao động
BLTTHS : Bộ luật tố tụng hình sự
Bộ LĐ-TB-XH : Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội
CNXH : Chủ nghĩa xã hội
LHQ : Liên hợp quốc
Đoàn TNCS Hồ Chí Minh : Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ chí Minh
Luật BV, CS, GD trẻ em : Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em
LHQ : Liên hợp quốc
NCTN : Người chưa thành niên
NCTNPT : Người chưa thành niên phạm tội
TAND : Tòa án nhân dân
TANDTC : Tòa án nhân dân tối cao
TNHS : Trách nhiệm hình sự
TPNCTN : Tư pháp người chưa thành niên
VKSND : Viện kiểm sát nhân dân
VKSNDTC : Viện kiểm sát nhân dân tối cao
XHCN : Xã hội chủ nghĩa
MỤC LỤC
Trang
MỞ ĐẦU 1
Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN
TỚI ĐỀ TÀI 6
1.1. Các công trình nghiên cứu liên quan tới pháp luật về quyền của
người chưa thành niên phạm tội
6
1.2. Nhận xét về các công trình nghiên cứu liên quan đến luận án và
những vấn đề tiếp tục được nghiên cứu trong luận án 24
Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN CỦA
NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN PHẠM TỘI 29
2.1. Khái niệm và đặc điểm của pháp luật về quyền của người chưa
thành niên phạm tội 29
2.2. Nội dung, vai trò và các tiêu chí của pháp luật về quyền của
người chưa thành niên phạm tội 39
2.3. Pháp luật quốc tế, pháp luật của một số quốc gia về quyền của
người chưa thành niên phạm tội và những giá trị có thể vận
dụng ở Việt Nam 53
Chương 3: QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN VÀ THỰC TRẠNG PHÁP
LUẬT VỀ QUYỀN CỦA NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN
PHẠM TỘI Ở VIỆT NAM 70
3.1. Quá trình phát triển của pháp luật về quyền của người chưa
thành niên phạm tội ở Việt Nam 70
3.2. Những thành tựu đạt được của pháp luật về quyền của người
chưa thành niên phạm tội ở Việt Nam hiện nay 81
3.3. Những hạn chế, bất cập của pháp luật về quyền của người chưa
thành niên phạm tội và nguyên nhân 99
Chương 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP
LUẬT VỀ QUYỀN CỦA NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN
PHẠM TỘI Ở VIỆT NAM 115
4.1. Các quan điểm hoàn thiện pháp luật về quyền của người chưa
thành niên phạm tội 115
4.2. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về quyền của người chưa thành
niên phạm tội ở Việt Nam hiện nay 120
KẾT LUẬN 148
DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ
CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
150
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 151
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan Luận án là công trình nghiên cứu riêng của tôi.
Các kết quả nêu trong Luận án chưa được công bố trong bất kỳ công
trình nào của các tác giả khác. Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong Luận án
đảm bảo tính chính xác, tin cậy, trung thực, có nguồn gốc rõ ràng.
Tác giả
Vũ Thị Thu Quyên
LỜI CẢM ƠN 2
MỞ ĐẦU 1
1. Tính cấp th iết của đề tài 1
2. Mục đích, nhiệm vụ của luận án 3
2.1. Mục đích của luận án 3
2.2. Nhiệm vụ của luận án 3
3. Đối tượng và phạm vi ngh iên cứu của luận án 3
4. Cơ sở lý luận và các phương pháp nghiên cứu của luận án 4
4.1. Cơ sở lý luận 4
4.2. Phương pháp nghiên cứu 4
5. Đóng góp về mặt khoa học của luận án 4
6. Ý nghĩa lý luận và th ực tiễn của luận án 5
7. Kết cấu của luận án 5
Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN TỚI ĐỀ TÀI .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 6
1.1. CÁ C CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN TỚI PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN CỦA NG ƯỜI CH ƯA THÀNH NIÊN PHẠM TỘI ...................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 6
1.1.1. Các công tr ình ngh iên cứu trong n ước 6
1.1.1.1. Các công trình nghiên cứu pháp luật về quyền của người chưa thành niên phạm tội ..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 6
1.1.1.2. Các công trình nghiên cứu về đảm bảo và thực hiện pháp luật về quyền của người chưa thành niên phạm tội ......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 13
1.1.2. Các công tr ình ngh iên cứu ở nước ngoài 19
1.2. NHẬN XÉT VỀ CÁC CÔNG T RÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ TIẾP TỤC Đ ƯỢC NGHIÊN CỨU T RONG LUẬN ÁN ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 24
1.2.1. Nhận xét về các công trình nghiên cứu có liên quan đến luận án 24
1.2.2. Nh ững nộ i dung được tiếp tục nghiên cứu trong luận án 26
Chương 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN CỦA 28
2.1. KHÁI NIỆM VÀ ĐẶ C ĐIỂM CỦA PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN CỦA NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN PHẠM TỘI ..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 28
2.1.1. Khái n iệm người chưa thành n iên phạm tội và quy ền của người chưa thành niên phạm tội ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 28
2.1.1.1. Khái niệm người chưa thành niên phạm tội 28
2.1.1.2. Khái niệm quyền của người chưa thành niên phạm tộ i 32
2.1.2. Khái n iệm pháp luật về quyền của người ch ưa thành n iên phạm tội ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 34
2.1.3. Đặc điểm của pháp luật về quyền của người ch ưa thành n iên phạm tội ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 36
2.2. NỘI DUNG, VAI TRÒ VÀ CÁ C TIÊU CHÍ CỦA PHÁP LUẬT VỀ QU