Luận văn Xác định thành phần loài, sự phân bố và khả năng nhiễm virú viêm não Nhật Bản của giống muỗi Culex tại các tỉnh Tây Nguyên 2006-2009

Muỗi Culexcó thành phần loài khá phong phú, chúng phân bố rộng ở khắp nơi trên thế giới [7]. Sự hiện diện các loài thuộc nhóm côn trùng này có khả năng truyền bệnh ở các ñịa phương là dấu hiệu cảnh báo có thể xuất hiện hoặc lưu hành nguồn bệnh. Hiện nay, một số bệnh ñược xác ñịnh là do muỗi truyền như bệnh sốt Dengue/sốt xuất huyết Dengue (SD/SXHD), bệnh giun chỉ, bệnh viêm não Nhật Bản (VNNB). trong ñó bệnhVNNB do muỗi Culex truyền có ý nghĩa quan trọng, ảnh hưởng lớn ñến sứckhoẻ cộng ñồng ở nhiều quốc gia và khu vực. Trên thế giới, bệnh VNNB ñã biết từ năm 1871. Bệnh lưu hành ở vùng Châu Á, Thái Bình Dương. Tại Việt Nam, từ năm 1959 ñã phát hiện ñược hội chứng viêm não ở trẻ em, bệnh ñã xảy ra trên ñịa bàn rộng và trong nhiều năm nay [28]. Trên ñịa bàn các tỉnh Tây Nguyên, trong các năm 2000-2001 có nhiều trường hợp có hội chứng não cấp. Trong ñó ñã xác ñịnh ñược 21 trường hợp VNNB, phân bố rải rác trong thời gian từ tháng 4 ñến tháng 10 tại tỉnh Gia Lai, Kon Tum và Đắk Lắk [7]. Từ ñó ñến nay, hàng năm bệnh viêm não Nhật Bản vẫn ñược ghi nhận ở một số ñịa phương của các tỉnh trong khu vực. Theo số liệu ñiều tra của Viện Vệ sinh dịch tễ Tây Nguyên, từ năm 2002 ñến 2005 trên ñịa bàn Tây Nguyên ñã phát hiện ñược trên 283 trường hợp viêm não trong ñó có 50 trường hợp tử vong. Đặc biệt, ở tỉnhGia Lai ñã phát hiện ñược 46 trường hợp viêm não Nhật Bản từ 74 bệnh phẩm từ bệnh nhân có hội chứng não cấp (HCNC) bằng kỹ thuật MAC-ELISA.

pdf88 trang | Chia sẻ: superlens | Ngày: 22/09/2015 | Lượt xem: 928 | Lượt tải: 5download
Bạn đang xem trước 20 trang tài liệu Luận văn Xác định thành phần loài, sự phân bố và khả năng nhiễm virú viêm não Nhật Bản của giống muỗi Culex tại các tỉnh Tây Nguyên 2006-2009, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY NGUYÊN PHAN ĐÌNH THUẬN XÁC ĐỊNH THÀNH PHẦN LOÀI, SỰ PHÂN BỐ VÀ KHẢ NĂNG NHIỄM VIRUS VIÊM NÃO NHẬT BẢN CỦA GIỐNG MUỖI CULEX TẠI CÁC TỈNH TÂY NGUYÊN, 2006 – 2009 LUẬN VĂN THẠC SĨ SINH HỌC Buôn Ma Thuột - 2009 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY NGUYÊN  PHAN ĐÌNH THUẬN TÊN ĐỀ TÀI XÁC ĐỊNH THÀNH PHẦN LOÀI, SỰ PHÂN BỐ VÀ KHẢ NĂNG NHIỄM VIRUS VIÊM NÃO NHẬT BẢN CỦA GIỐNG MUỖI CULEX TẠI CÁC TỈNH TÂY NGUYÊN, 2006 – 2009 Chuyên ngành: Sinh học Thực nghiệm Mã số: LUẬN VĂN THẠC SĨ SINH HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS. ĐẶNG TUẤN ĐẠT Buôn Ma Thuột, năm 2009 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan: đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu và kết quả nghiên cứu nêu trong luận văn là trung thực, được các đồng tác giả cho phép sử sụng và chưa từng được công bố trong bất kỳ một công trình nào khác. HỌC VIÊN Phan Đình Thuận Lời cảm ơn Hoàn thành luận văn em xin chân thành cảm ơn: • BGH Trường Đại học Tây Nguyên đã tạo điều kiện cho em trong suốt thời gian học tập và quá trình thục hiện luận văn. • Khoa Sau đại học, Khoa KHTN & CN Trường Đại học Tây Nguyên • PGS.TS. Đặng Tuấn Đạt - Viện trưởng Viện VSDT Tây Nguyên đã động viên và khích lệ em trong quá trình học tập và cũng là thầy trược tiếp hướng dẫn em hoàn thành luận văn này. • Khoa Côn Trùng và Kiểm dịch, Khoa Virus Viện VSDT Tây Nguyên • TS. Nguyễn Văn Châu và Khoa Côn trùng Viện Sốt rét - KST - CT Trung Ương. • PGS.TS. Phan Thị Ngà và labo Virus Viện VSDT Trung Ương đã giúp đỡ về chuyên môn kỹ thuật phân lập virus VNNB. • Chân thành cảm ơn Trung tâm Y học dự phòng các tỉnh Tây Nguyên, Ủy Ban nhân dân và trạm Y tế các xã cùng nhân dân địa phương đã giúp đỡ nhiều mặt khi đến địa phương thực hiện đề tài. HỌC VIÊN PHAN ĐÌNH THUẬN MỤC LỤC Trang . MỞ ĐẦU. 1 Chương 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3 1.1. Nghiên cứu về muỗi Culex và vai trò truyền bệnh VNNB của chúng. 3 1.1.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới 4 1.1.2. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam và khu vực Tây Nguyên 6 1.2. Những nghiên cứu về virus viêm não Nhật Bản 11 1.2.1. Nghiên cứu về virus VNNB trên thế giới 11 1.2.2. Nghiên cứu về virus viêm não Nhật Bản ở Việt Nam 12 1.3. Tình hình bệnh VNNB trên thế giới, Việt Nam và Tây Nguyên 15 1.4. Một số yếu tố tự nhiên và xã hội ở Tây Nguyên 20 Chương 2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.. 24 2.1. Địa điểm và thời gian nghiên cứu 24 2.1.1. Địa điểm nghiên cứu 24 2.1.2. Đặc điểm sinh cảnh tại các điểm nghiên cứu 26 2.1.3. Thời gian nghiên cứu 29 2.2. Đối tượng và vật liệu nghiên cứu 29 2.2.1. Đối tượng 29 2.2.2 . Thiết bị thu thập, định loại và bảo quản muỗi 29 2.2.3. Vật liệu phân lập virus 30 2.3. Phương pháp nghiên cứu 31 2.3.1. Phương pháp thu thập và định loại muỗi Culex 31 3.3.1.1. Phương pháp thu thập muỗi Culex 31 2.3.1.2. Phương pháp định loại muỗi Culex 32 2.3.2. Kỹ thuật phân lập virus 32 2.3.2.1. Kỹ thuật phân lập virus viêm não Nhật Bản từ muỗi 32 2.3.2.2. Định danh virus bằng kỹ thuật RT – PCR 33 2.4. Xử lý số liệu 33 Chương 3. KẾT QỦA VÀ BÀN LUẬN 34 3.1. Thành phần, sự phân bố các loài muỗi Culex ở Tây Nguyên 34 3.1.1. Kết quả thu thập muỗi và bọ gậy tại các điểm nghiên cứu 34 3.1.2. Thành phần và phân bố của các loài muỗi Culex ở Tây Nguyên (2006 - 2009) 36 3.1.3. Các loài muỗi Culex có vai trò truyền bệnh đã được ghi nhận ở Tây Nguyên 38 3.1.4. Đặc điểm sinh thái một số loài muỗi Culex chủ yếu truyền bệnh VNNB ở Tây Nguyên 39 3.1.4.1. Mật độ, tập tính hoạt động, ổ bọ gậy Culex gelidus 39 3.1.4.2. Mật độ, tập tính hoạt động, ổ bọ gậy Cx. tritaeniorhynchus 41 3.1.4.3. Mật độ, tập tính hoạt động, ổ bọ gậy loài Culex vishnui 43 3.2. Kết quả phân lập virus từ muỗi ở Tây Nguyên 45 3.2.1. Kết quả phân lập virus từ một số loài muỗi Culex thu thập ở Tây Nguyên, ( 2006 – 2009) 45 3.2.2. Kết quả phân lập virus VNNB từ một số loài muỗi Culex ở Tây Nguyên năm 2006 47 3.2.3. Kết quả phân lập virus VNNB từ một số loài muỗi Culex ở Tây Nguyên năm 2007 51 3.2.4. Kết quả phân lập virus VNNB từ một số loài muỗi Culex ở Tây Nguyên năm 2009 53 3.2.5. Kết quả phân lập chủng virus viêm não Nam Định từ muỗi Culex ở Tây Nguyên 53 3.2.6. Kết quả phân lập virus viêm não theo thành phần loài muỗi thuộc giống Culex ở Tây Nguyên (2006 - 2009) 54 3.2.7. Kết quả phân lập virus viêm não theo điểm nghiên cứu ở Tây Nguyên, (2006 - 2009) 55 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ... 57 TÀI LIỆU THAM KHẢO.......................................................................... 58 PHỤ LỤC .................................................................................................. DANH MỤC CÁC BẢNG BIỄU Trang Bảng 1.1: Số bệnh nhân viêm não/100.000 dân ở Việt Nam, năm 2006 19 Bảng 1.2: Số đơn vị hành chính Tây Nguyên 20 Bảng 1.3: Dân số các tỉnh Tây Nguyên 22 Bảng 3.1: Số lượng muỗi và bọ gậy Culex đã thu thập tại thực địa 34 Bảng 3.2: Số lượng loài muỗi Culex thu thập tại các điểm nghiên cứu 36 Bảng 3.3: Những loài muỗi Culex có khả năng truyền bệnh ở TN 38 Bảng 3.4: Mật độ Culex gelidus tại các điểm nghiên cứu 40 Bảng 3.5: Mật độ Culex tritaeniorhynchus tại các điểm nghiên cứu 42 Bảng 3.6: Mật độ Culex vishnui tại các điểm nghiên cứu 44 Bảng 3.7: Kết quả phân lập virus từ muỗi thu thập tại các điểm nghiên cứu ở Tây Nguyên 46 Bảng 3.8: Kết quả phân lập virus VNNB từ muỗi Culex thu thập năm 2006 47 Bảng 3.9: Kết quả phân lập virus VNNB từ muỗi Culex thu thập năm 2007 51 Bảng 3.10: Kết quả phân lập virus VNNB từ muỗi Culex thu thập năm 2009 53 Bảng 3.11: Kết quả phân lập virus viêm não Nam Định từ muỗi (2006-2009) 54 Bảng 3.12: Kết quả phân lập virus viêm não từ một số loài muỗi Culex 54 Bảng 3.13: Kết quả phân lập virus viêm não từ muỗi theo điểm nghiên cứu 55 DANH MỤC CÁC HÌNH ẢNH Trang Hình 1.1. Muỗi Culex - vật trung gian truyền bệnh viêm não Nhật Bản 3 Hình 1.2. Hình ảnh của virus viêm não Nhật Bản (Japanese Encephalitis Virus) 11 Hình 1.3. Tình hình viêm não virus ở Việt Nam 1996-2006 18 Hình 2.1. Vị trí các điểm điều tra muỗi Culex ở Tây Nguyên năm 2006 - 2009 25 Hình 3.1. Kết quả định loại virus VNNB phân lập từ muỗi Culex ở Gia Lai, năm 2006 với cặp mồi đặc hiệu virus VNNB 48 Hình 3.2. Kết quả định loại virus VNNB phân lập từ muỗi Culex ở Kon Tum, năm 2006 với cặp mồi đặc hiệu virus VNNB 49 Hình 3.3. Kết quả định loại virus VNNB phân lập từ muỗi Culex ở Đắk Nông, năm 2006 với cặp mồi đặc hiệu virus VNNB 50 Hình 3.4. Kết quả định loại virus VNNB phân lập từ muỗi Culex ở Đắk Nông, 2007 với cặp mồi đặc hiệu virus VNNB 51 Hình 3.5. Kết quả định loại virus VNNB phân lập từ muỗi Culex ở Kon Tum, 2007 với cặp mồi đặc hiệu virus VNNB 52 NHỮNG CHỮ VIẾT TẮC TRONG BÁO CÁO Ae: Aedes Ar: Armigeres bq: Bẫy quạt bđ: Bẫy đèn CDC: Centers for Disease Control Cx: Culex DL : Đắk Lắk DN : Đắk Nông GL : Gia Lai KT : Kon Tum LĐ : Lâm Đồng KST- CT : Ký sinh trùng- Côn trùng NĐ : Nam Định MĐ : Mật độ MĐM: Mật độ muỗi RT - PCR: Reverse transcription - Polymerase Chain Reaction TN : Tây Nguyên TT: Thị trấn TX: Thị xã TƯ : Trung Ương VSDT : Vệ sinh Dịch tễ VNNB: Viêm não Nhật Bản 1 MỞ ĐẦU Muỗi Culex có thành phần loài khá phong phú, chúng phân bố rộng ở khắp nơi trên thế giới [7]. Sự hiện diện các loài thuộc nhóm côn trùng này có khả năng truyền bệnh ở các địa phương là dấu hiệu cảnh báo có thể xuất hiện hoặc lưu hành nguồn bệnh. Hiện nay, một số bệnh được xác định là do muỗi truyền như bệnh sốt Dengue/sốt xuất huyết Dengue (SD/SXHD), bệnh giun chỉ, bệnh viêm não Nhật Bản (VNNB)... trong đó bệnh VNNB do muỗi Culex truyền có ý nghĩa quan trọng, ảnh hưởng lớn đến sức khoẻ cộng đồng ở nhiều quốc gia và khu vực. Trên thế giới, bệnh VNNB đã biết từ năm 1871. Bệnh lưu hành ở vùng Châu Á, Thái Bình Dương. Tại Việt Nam, từ năm 1959 đã phát hiện được hội chứng viêm não ở trẻ em, bệnh đã xảy ra trên địa bàn rộng và trong nhiều năm nay [28]. Trên địa bàn các tỉnh Tây Nguyên, trong các năm 2000-2001 có nhiều trường hợp có hội chứng não cấp. Trong đó đã xác định được 21 trường hợp VNNB, phân bố rải rác trong thời gian từ tháng 4 đến tháng 10 tại tỉnh Gia Lai, Kon Tum và Đắk Lắk [7]. Từ đó đến nay, hàng năm bệnh viêm não Nhật Bản vẫn được ghi nhận ở một số địa phương của các tỉnh trong khu vực. Theo số liệu điều tra của Viện Vệ sinh dịch tễ Tây Nguyên, từ năm 2002 đến 2005 trên địa bàn Tây Nguyên đã phát hiện được trên 283 trường hợp viêm não trong đó có 50 trường hợp tử vong. Đặc biệt, ở tỉnh Gia Lai đã phát hiện được 46 trường hợp viêm não Nhật Bản từ 74 bệnh phẩm từ bệnh nhân có hội chứng não cấp (HCNC) bằng kỹ thuật MAC-ELISA. Những năm gần đây, đã có một số công trình điều tra nghiên cứu về vector truyền bệnh cũng như nghiên cứu tình hình dịch tễ bệnh VNNB ở khu vực Tây Nguyên đã được công bố, như công trình nghiên cứu “Điều tra khu hệ côn trùng y học ở Tây Nguyên” của Đặng Tuấn Đạt, Nguyễn Ái Phương, 2 Lý Thị Vi Hương [3]; “Điều tra cơ bản muỗi Culicinae ở Việt Nam” của nhóm tác giả: Vũ Đức Hương, Nguyễn Thị Hoà, Đỗ Thị Hiền, Nguyễn Thị Bạch Ngọc, Nguyễn Văn Hà, Phạm Tất Thắng, Nguyễn Thị Bích Liên, năm 1996; công trình “Giám sát, chẩn đoán viêm não Nhật Bản ở Việt Nam, 2000- 2001” của nhóm tác giả: Phan Thị Ngà, Nguyễn Thị Kiều Anh, Vương Đức Cường, Vũ Sinh Nam, Phạm Thị Minh Hằng, Trần Văn Tiến, 2002.v.v... Song, Tây Nguyên là một địa bàn rộng lớn, địa hình và sinh cảnh đa dạng, phức tạp, thành phần loài động vật nói chung và côn trùng nói riêng rất phong phú và khả năng truyền bệnh của chúng rất đa dạng. Đặc biệt tình hình bệnh VNNB ngày càng có xu hướng gia tăng. Vì vậy, việc nghiên cứu vector và virus truyền bệnh VNNB cần được tiếp tục ở Tây Nguyên là điều cần thiết. Do đó, chúng tôi xây dựng và thực hiện đề tài:“Xác định thành phần loài, sự phân bố và khả năng nhiễm virus viêm não Nhật Bản của một số loài muỗi Culex tại các tỉnh Tây Nguyên, 2006 - 2009” với các mục tiêu sau: 1. Xác định thành phần loài, phân bố của một số loài muỗi Culex ở các tỉnh thuộc khu vực Tây Nguyên. 2. Phát hiện khả năng nhiễm virus viêm não Nhật Bản của các loài muỗi này. 3 Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1. Nghiên cứu về muỗi Culex và vai trò truyền bệnh VNNB của chúng Hình 1.1: Muỗi Culex - vật trung gian truyền bệnh viêm não Nhật Bản Khả năng lây truyền virus VNNB qua vector được xác định bởi một số yếu tố: Vector có khả năng truyền bệnh phải là những loài muỗi cái có khả năng hút máu và trở thành muỗi bị nhiễm virus. Vector đó phải có điều kiện tốt để virus nhân lên trong nó với hiệu giá cao. Trên thế giới, hiện nay đã biết 17 loài muỗi có khả năng truyền virus VNNB, trong đó loài Culex tritaeniorhyncus có khả năng truyền bệnh cao nhất. Các loài muỗi này sinh sản ở đồng ruộng, đôi khi xa nơi ở của người, nhưng bay đến được những vùng xung quanh nhà người ở để hút máu. Muỗi Culex tritaeniorhynchus có thể bay xa 1,5 km và được phát hiện ở độ cao 13-15m so với mặt đất; đó là độ cao mà các loài chim thường trú đậu. Đó là điều kiện để virus VNNB có thể lây truyền giữa các loài chim. Muỗi hút máu động vật có virus, đặc biệt là lợn, chim trong thời kỳ nhiễm virus huyết, sau đó muỗi có khả năng truyền bệnh suốt đời và có thể truyền virus sang đời sau qua trứng. Virus thường phát triển tốt trong cơ thể muỗi ở nhiệt độ 270C - 300C. Nếu dưới 200C thì sự phát triển của virus dừng lại. Đó cũng là lý do thể hiện bệnh VNNB xảy ra ở những tháng nóng, ở những vùng nhiệt đới [28]. 4 1.1.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới Có nhiều loài muỗi Culex đã được xác định là trung gian truyền bệnh viêm não Nhật Bản. Một số nước ở Đông Nam Á như Thái Lan, Singapor, Indonesia, Philippin, Malaysia việc điều tra nghiên cứu về khu hệ, sinh thái học, vai trò truyền bệnh và biện pháp phòng chống những loài muỗi Culex là trung gian truyền bệnh VNNB đã được nhiều tác giả quan tâm, như G.L. Chiang và CS, 1985; I. Vythilingam và CS., 1992; M.S. Chang và CS., 1993 Những loài muỗi sau đây đã được xác định là vector của bệnh viêm não Nhật Bản và đã được nhiều tác giả nghiên cứu: Culex gelidus Theobald, 1901 có thể truyền viêm não Nhật Bản ở Malaysia và Thái Lan. Theobald 1901, đã thu thập loài muỗi này ở Taipang, Perak, Malaya and Quilon, Travancore, Ấn Độ và đặt tên là Culex cuneatus. Năm 1907, Theobald thu thập được ở Ấn Độ và Sarawak (Borneo), ông đặt tên là Culex bipunctata. Loài muỗi này phân bố ở khu vực châu Á Thái Bình Dương gồm các nước như: Mianma, Trung Quốc, Ấn độ, Indonesia, Nhật Bản, Malaysia, Nê Pan, Niu Gui Nê, Pakixtan, Philippin, Đài Loan, Thái Lan, Việt Nam. Ấu trùng tìm thấy ở các loại ổ nước tạm thời khác nhau, ổ nước bán cố định và cố định như ao tù, các vũng nước nhỏ và những cống rãnh nhỏ. Thỉnh thoảng tìm thấy ấu trùng trong các dụng cụ nhân tạo như thùng, bể chứa nước. Muỗi cái hút máu nguy hiểm, chúng ưa thích hút máu gia súc và người (Bram, 1967) [32]. Culex tritaeniorhynchus Giles, 1901 là vector chủ yếu của bệnh viêm não Nhật Bản B vùng Đông Phương (Oriental region). Theobald 1905, đã thu thập loài muỗi này ở Bom Bay - Ấn Độ và đặt tên là Culex biroi. Dyar 1920, đã thu thập loài muỗi này ở Los Banos, Philippin và đặt tên là Culex summorosus. Baraud and Christophers 1931, đã thu thập loài muỗi này ở Chieng Mai, Thái Lan và đặt tên là Culex siamensis. Loài muỗi này phân bố hầu như khắp thế giới: Angôla, Camerun, Cộng Hoà Trung Phi, Dahomaey, 5 Ai Cập, Gambia, Gha Na, Ấn Độ, Iran, Iraq, Israel, Jordan, Kenya, Lebanon, Malagasy, đảo Maldive, Mozambique, Nigeria, Nga, Arập Xê út, Senegal, Sri Lanka, Tanzania, Togo, Thổ Nhĩ kỳ, Turkmen, khu vực Châu Á Thái Bình Dương. Ấu trùng tìm thấy ở nhiều loại ổ nước khác nhau, các vũng nước cố định hay bán cố định, có ánh nắng mặt trời và cây cỏ. Nơi sống không giới hạn, gồm đầm lầy, ao tù, mương, rãnh... Muỗi cái chủ yếu hút máu các loài gia súc có sừng và lợn nhưng hút cả máu người khi thiếu gia súc (Bram,1967) [32]. Culex vishnui Theobald, 1901 là vector quan trọng của bệnh viêm não Nhật Bản. Loài muỗi này phân bố khá rộng, hầu như khắp các nước thuộc châu Á –Thái Bình Dương: Bangladesh, Mianma, Campuchia, Trung Quốc, Ấn Độ, Indonesia, Nhật Bản, Malaysia, Nê Pan, Philippin, Singapo, Sri Lanka, Đài Loan, Thái Lan, Đông Timor, Việt Nam. Ấu trùng đặc biệt tìm thấy trong ao tù, bao gồm chỗ nước bùn, mương rãnh, ao, vũng chân gia súc, lốp bánh xe, và ở đồng ruộng mới cho nước vào và lúa mới cấy. Muỗi cái chủ yếu hút máu các loài chim và lợn, nhưng sẵn sàng hút cả máu người khi thiếu gia súc (Sirivanakarn 1976)[32]. Culex sitiens Wiedemann, 1928 có khả năng truyền viêm não Nhật Bản và nhiễm tự nhiên với giun chỉ Brugia malayi ở Thái Lan (Harbach,1988). Walker 1859, đã thu thập được loài muỗi này ở Makessar, Celebes và đặt tên là Culex impellens. Theobald 1901, đã thu thập được loài muỗi này ở Quilon, Travancore, Madras, and Shahjahanpur provinces và đặt tên là Culex microannulatus. Nhưng năm 1901, ông thu thập được loài muỗi này ở Australia thì lại đặt tên là Culex annulirostris; năm 1903, những mẫu thu thập ở Bruas, Dindings của Malaya ông đặt tên là Culex somaliensis. Taylor 1912, 1913, 1914 đã đặt các tên khác nhau khi thu thập ở các địa phương khác nhau như: Culex saibaii, Culex paludis, Culex annulata và Culex milni. Harbach 1988, đã đặt tên là Culex mauritanicus cho những mẫu thu thập ở Taghjicht, 6 Morocco. Ấu trùng loài muỗi này đã tìm thấy ở môi trường nước mặn, nước lợ và nước ngọt đọng trên đất và ở những dụng cụ nhân tạo chứa nước ở vùng ven biển. Muỗi cái chủ yếu hút máu các loài chim và lợn, nhưng sẵn sàng đốt người (Harbach, 1988) [32]. 1.1.2. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam và khu vực Tây Nguyên Đã có một số công trình nghiên cứu về khu hệ, sinh thái, dịch tễ học của muỗi Culicinae, vector của một số bệnh nguy hiểm như bệnh giun chỉ, sốt xuất huyết, viêm não Nhật Bản của các tác giả: Vũ Thị Phan, và CS, 1975; Vũ Đức Hương và CS.,1984, 1992, 1996; Đỗ Sĩ Hiển và CS., 1992; Trần Tiến, 1992. Một số công trình đi sâu nghiên cứu về đặc điểm phân bố, sinh lý, sinh thái của muỗi truyền bệnh viêm não ở miền Bắc Việt Nam của các tác giả: Nguyễn Thị Bạch Ngọc, Trương Quang Học, Tạ Huy Thịnh và CS., 1993.v.vđã được công bố. Những năm gần đây, các công trình nghiên cứu đã quan tâm đến biện pháp phòng trừ muỗi bằng hoá chất, biện pháp sinh học, biện pháp môi trường đồng thời tiếp tục đánh giá sự nhạy cảm của các vector với các hoá chất đang sử dụng ở Việt Nam. Các kết quả nghiên cứu đó đã góp phần tích cực vào việc phòng chống các bệnh này. Trước năm 1954, các công trình nghiên cứu về muỗi Culicinae ở Việt Nam chủ yếu do người nước ngoài thực hiện: Borel (1926,1928, 1930), Toumanoff (1933, 1937), Galiard (1936), Galiard và Đặng Văn Ngữ (1947, 1949, 1950). Vào những năm 50 của thế kỷ trước, bệnh viêm não Nhật Bản đã được phát hiện ở Việt Nam (Prevot, 1953, 1954). Năm 1954-1975, các công trình nghiên cứu về trung gian truyền bệnh viêm não ở miền Bắc Việt Nam được tiến hành kết hợp với công tác điều tra cơ bản khác, như các công trình của Vũ Thị Phan (1957), Bộ môn ký sinh trùng Đại học Y dược Hà Nội (1961), Grokhovskaia (1967), Vũ Thị Phan và CS., 1973. Ở miền Nam có công trình của Stojanovich và Scott (1966), 7 Renert (1973), Nguyễn Thị Kim Thoa (1966, 1974) [22]. Từ năm 1964 đến 1968, Viện Sốt rét - KST - CT Trung Ương và Viện VSDT Trung Ương đã phối hợp điều tra, phân lập virus từ muỗi trên quy mô lớn, và đi tới nhận định là nhóm Culex tritaeniorhynchus, Culex vishnui có liên quan mật thiết đến mùa dịch VNNB. Song tất cả các phân lập virus từ muỗi đều không thành công. Năm 1971, tiếp tục tìm hiểu vai trò truyền bệnh VNNB của muỗi ở nước ta. Nhầm xác định sự liên quan giữa các loài muỗi và dịch tễ bệnh viêm não ở thực địa (tại xã M.T, huyện Từ Liêm - Hà Nội và xã H.T, huyện Việt Yên, tỉnh Hà Bắc) cũng như sự cảm thụ của chúng trong thực nghiệm. Kết quả nghiên cứu đã rút ra nhận xét: - Muỗi Culex tritaeniorhynchus có mật độ cao từ tháng 5 - 9. - Số bệnh nhân có hội chứng viêm não phát hiện vào tháng 6,7. - Trong thời gian từ tháng 5 đến tháng 9 đã phân lập được 3 chủng viêm não Nhật Bản từ muỗi Culex tritaeniorhynchus. Đồng thời tham khảo kết quả của các nghiên cứu trước đó, các tác giả đã khẳng định: Culex tritaeniorhynchus là một loài muỗi truyền bệnh VNNB ở Việt Nam [29]. Từ năm 1975 đến nay, khi bệnh viêm não Nhật Bản xảy ra ở hầu khắp địa phương trong cả nước, việc nghiên cứu về muỗi Culex mang tính chất quy mô rộng lớn hơn, chủ yếu do người Việt Nam tiến hành, gồm các công trình của các tác giả : Phan Thị Như Ý (1974, 1975), Đỗ Quang Hà (1976, 1978), Vũ Đức Hương (1984), Vũ Đức Hương, Nguyễn Thị Bạch Ngọc và CS (1985, 1987, 1993), Vũ Sinh Nam và CS. (1990, 1992), Đỗ Sĩ Hiển và CS. (1992), Trần văn Tiến (1992), Nguyễn Thị Bạch Ngọc (1993, 1995) Kết quả nghiên cứu về đặc điểm sinh thái một số loài muỗi có vai trò truyền bệnh viêm não Nhật Bản của các tác giả được tóm tắt như sau: Culex gelidus Theobald, 1901 thường thấy ở những làng mạc thuộc nội, ngoại thành Hà Nội, nhất là những nơi có nhiều ao hồ. Muỗi thường ở 8 những nơi bẩn thỉu, có phân súc vật như chuồng trâu bò, chuồng lợncòn ở trong nhà thì ít thấy (nhất là những nhà không nuôi súc vật). Muỗi này thường đậu ở những chỗ thấp có bóng tối như bãi cỏ, bụi rậm chung quanh chuồng nuôi súc vật. Muỗi Culex gelidus có quanh năm, nhưng phát triển mạnh nhất vào tháng 10, tháng 11 [1]. Culex tritaeniorhynchus Giles, 1901 ở khắp những nơi có hồ ao, bụi rậm, nhất là những nơi có chuồng nuôi súc vật như trâu, bò, gà, lợnTrong
Luận văn liên quan