Những vấn đề cơ bản về lợi nhuận và vai trò của nó trong nền kinh tế thị trường

Việt Nam - một đất nước được cả thế giới biết đến với những chiến công vang dội trên mặt trận bảo vệ tổ quốc ở vài thập kỳ trước. Còn hiện nay trước ngưỡng cửa của thế kỷ 21 - Việt Nam đang là một nước thuộc nhóm nghèo nhất thế giới, với thu nhập bình quân đầu người trên dưới 300 USD. Những chiến thắng trên mặt trận không thể làm ra được chiến công về kinh tế, sách lược chiến trường không thể là chiến lược về kinh tế. Một thời chúng ta đã ngộ nhận xem lợi nhuận là cái gì đó là phạm trù không có ở CNXH, chúng ta đã cho rằng sản xuất là chỉ để phục vụ chứ không phải vì lợi ích vì mục đích lợi nhuận. Ngày nay trong thời kỳ quá độ lên CNXH chúng ta đang đẩy nhanh quá trình CNH - HĐH đất nước đưa nền kinh tế vận hành theo cơ chế thị trường trong nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần có sự điều tiết vĩ mô của nhà nước thì lợi nhuận là thước đo nhạy cảm để xem xét đánh giá sự tồn tại và sự phát triển của các doanh nghiệp; Nếu doanh nghiệp (DN) đó làm ăn thua lỗ thì thị trường sẽ loại doanh nghiệp đó ra khỏi sân khấu kinh tế, và nếu ngược lại thì doanh nghiệp đó tiếp tục phát triển. Lợi nhuận phải thực sự từ năng suất - chất lượng - hiệu quả trong sản xuất - kinh doanh chân chính, từ tài năng quản lý sản xuất kinh doanh (KD) hiện đại mà tạo ra giá trị lợi nhuận về cả kinh tế, văn hoá - một truyền thống văn hoá cốt cách của người Việt Nam. Hơn bao giờ hết, lợi nhuận (P) là sự sống còn của doanh nghiệp, là động lực phát triển. Bởi thế nên em chọn đề tài: "Những vấn đề cơ bản về lợi nhuận và vai trò của nó trong nền kinh tế thị trường" Trong bài viết này em sẽ trình bày một số lý luận về : "Những vấn đề cơ bản về lợi nhuận và vai trò của nó trong nền kinh tế thị trường" Đề tài này gồm: Chương 1: Nguồn gốc và bản chất của lợi nhuận Chương 2: Vai trò của lợi nhuận Chương 3: Kết luận

doc24 trang | Chia sẻ: lvbuiluyen | Ngày: 14/08/2013 | Lượt xem: 1227 | Lượt tải: 1download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Những vấn đề cơ bản về lợi nhuận và vai trò của nó trong nền kinh tế thị trường, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
Më ®Çu ViÖt Nam - mét ®Êt n­íc ®­îc c¶ thÕ giíi biÕt ®Õn víi nh÷ng chiÕn c«ng vang déi trªn mÆt trËn b¶o vÖ tæ quèc ë vµi thËp kú tr­íc. Cßn hiÖn nay tr­íc ng­ìng cöa cña thÕ kû 21 - ViÖt Nam ®ang lµ mét n­íc thuéc nhãm nghÌo nhÊt thÕ giíi, víi thu nhËp b×nh qu©n ®Çu ng­êi trªn d­íi 300 USD. Nh÷ng chiÕn th¾ng trªn mÆt trËn kh«ng thÓ lµm ra ®­îc chiÕn c«ng vÒ kinh tÕ, s¸ch l­îc chiÕn tr­êng kh«ng thÓ lµ chiÕn l­îc vÒ kinh tÕ. Mét thêi chóng ta ®· ngé nhËn xem lîi nhuËn lµ c¸i g× ®ã lµ ph¹m trï kh«ng cã ë CNXH, chóng ta ®· cho r»ng s¶n xuÊt lµ chØ ®Ó phôc vô chø kh«ng ph¶i v× lîi Ých v× môc ®Ých lîi nhuËn. Ngµy nay trong thêi kú qu¸ ®é lªn CNXH chóng ta ®ang ®Èy nhanh qu¸ tr×nh CNH - H§H ®Êt n­íc ®­a nÒn kinh tÕ vËn hµnh theo c¬ chÕ thÞ tr­êng trong nÒn kinh tÕ hµng hãa nhiÒu thµnh phÇn cã sù ®iÒu tiÕt vÜ m« cña nhµ n­íc th× lîi nhuËn lµ th­íc ®o nh¹y c¶m ®Ó xem xÐt ®¸nh gi¸ sù tån t¹i vµ sù ph¸t triÓn cña c¸c doanh nghiÖp; NÕu doanh nghiÖp (DN) ®ã lµm ¨n thua lç th× thÞ tr­êng sÏ lo¹i doanh nghiÖp ®ã ra khái s©n khÊu kinh tÕ, vµ nÕu ng­îc l¹i th× doanh nghiÖp ®ã tiÕp tôc ph¸t triÓn. Lîi nhuËn ph¶i thùc sù tõ n¨ng suÊt - chÊt l­îng - hiÖu qu¶ trong s¶n xuÊt - kinh doanh ch©n chÝnh, tõ tµi n¨ng qu¶n lý s¶n xuÊt kinh doanh (KD) hiÖn ®¹i mµ t¹o ra gi¸ trÞ lîi nhuËn vÒ c¶ kinh tÕ, v¨n ho¸ - mét truyÒn thèng v¨n ho¸ cèt c¸ch cña ng­êi ViÖt Nam. H¬n bao giê hÕt, lîi nhuËn (P) lµ sù sèng cßn cña doanh nghiÖp, lµ ®éng lùc ph¸t triÓn. Bëi thÕ nªn em chän ®Ò tµi: "Nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n vÒ lîi nhuËn vµ vai trß cña nã trong nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng" Trong bµi viÕt nµy em sÏ tr×nh bµy mét sè lý luËn vÒ : "Nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n vÒ lîi nhuËn vµ vai trß cña nã trong nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng" §Ò tµi nµy gåm: Ch­¬ng 1: Nguån gèc vµ b¶n chÊt cña lîi nhuËn Ch­¬ng 2: Vai trß cña lîi nhuËn Ch­¬ng 3: KÕt luËn Néi dung Ch­¬ng I Nguån gèc vµ b¶n chÊt cña lîi nhuËn 1/ Nguån gèc cña lîi nhuËn: 1.1. C¸c quan ®iÓm tr­íc M¸c vÒ lîi nhuËn. Lîi nhuËn xuÊt hiÖn tõ l©u nh­ng ®Õn khi cã giai cÊp th× lîi nhuËn víi ®­îc bµn ®Õn víi t­ c¸ch lµ mét ph¹m trï kinh tÕ. Tr­íc M¸c kh«ng ph¶i c¸c quan ®iÓm ®Òu thèng nhÊt, ®Òu ®óng ®¾n mµ c¸c tr­êng ph¸i ®Òu cè g¾ng bµo ch÷a cho quan ®iÓm cña hä. 1.1.1. Chñ nghÜa träng th­¬ng: Ra ®êi trong thêi kú tan r· cña chÕ ®é phong kiÕn vµ thêi kú tÝch luü nguyªn thuû cña CNTB, khi kinh tÕ hµng hãa vµ ngo¹i th­¬ng ph¸t triÓn. Nh÷ng ng­êi theo chñ nghÜa träng th­¬ng rÊt coi träng th­¬ng nghiÖp vµ cho r»ng lîi nhuËn th­¬ng nghiÖp chÝnh lµ kÕt qu¶ cña sù trao ®æi kh«ng ngang gi¸, lµ sù lõa g¹t. Theo hä kh«ng mét ng­êi nµo thu ®­îc lîi nhuËn mµ kh«ng lµm thiÖt h¹i cho kÎ kh¸c, trong trao ®æi ph¶i cã mét bªn lîi vµ mét bªn thiÖt. Nh÷ng ng­êi theo chñ nghÜa träng th­¬ng coi tiÒn lµ ®¹i biÓu duy nh©t cña cña c¶i, lµ tiªu chuÈn ®Ó ®¸nh gi¸ sù giµu cã cña mçi quèc gia. Hä cho r»ng khèi l­îng tiÒn tÖ chØ cã thÓ gia t¨ng b»ng con ®­êng ngo¹i th­¬ng. Trong ho¹t ®éng ngo¹i th­¬ng ph¶i cã chÝnh s¸ch siªu (mua Ýt, b¸n nhiÒu) ®iÒu ®ã ®­îc thÓ hiÖn trong c©u nãi cña Montchritren "Néi th­¬ng lµ èng dÉn ngo¹i th­¬ng lµ b¸y b¬m, muèn t¨ng cña c¶i ph¶i cã ngo¹i th­¬ng ®Ó nhËp dÇn cña c¶i cña ngo¹i th­¬ng". 1.1.2 Chñ nghÜa träng n«ng: Còng nh­ chñ nghÜa träng th­¬ng, chñ nghÜa träng n«ng xuÊt hiÖn trong khu«n khæ qu¸ ®é tõ chÕ ®é phong kiÕn sang chÕ ®é TBCN nh­ng ë giai ®o¹n kinh tÕ ph¸t triÓn tr­ëng thµnh h¬n. Vµo gi÷a TK 18 T©y ©u ®· ph¸t triÓn theo con ®­êng TBCN vµ ë Anh cuéc c¸ch m¹ng c«ng nghiÖp b¾t ®Çu. ë Ph¸p vµ mét sè n­íc T©y ©u c«ng tr­êng thñ c«ng còng ph¸t triÓn vµ ¨n s©u vµo c¶ trong n«ng nghiÖp lÉn c«ng nghiÖp. Néi dung c¬ b¶n cña chñ nghÜa träng n«ng lµ gi¶i phãng kinh tÕ n«ng d©n tho¸t khái phong kiÕn ®Ó ph¸t triÓn n«ng nghiÖp theo kiÓu TBCN. VÒ lîi nhuËn hä cho r»ng P th­¬n nghiÖp ch¼ng qua lµ do nhê vµo c¸c kho¶n tiÕt kiÖm chi phÝ th­¬ng m¹i, vµ theo hä cho r»ng th­¬ng m¹i chØ ®¬n thuÇn lµ viÖc ®æi gi¸ trÞ nµy lÊy gi¸ trÞ kh¸c ngang nh­ thÕ mµ th«i vµ trong qu¸ tr×nh trao ®æi ®ã, nÕu xÐt d­íi h×nh th¸i thuÇn tuý th× c¶ ng­êi mua vµ ng­êi b¸n ®Òu kh«ng ®­îc lîi hoÆc mÊt g× c¶. Th­¬ng nghiÖp kh«ng sinh ra cña c¶i, trao ®æi kh«ng sinh ra ®­îc g× c¶ kh«ng lµm cho tµi s¶n t¨ng lªn. Khi phª ph¸n chñ nghÜa träng th­¬ng C.M¸c ®· viÕt trong bé T­ b¶n (quyÓn I tËp 1):"Ng­êi ta trao ®æi nh÷ng hµng ho¸ víi gi¸ hµng ho¸ hoÆc hµng ho¸ víi tiÒn tÖ cã cïng gi¸ trÞ víi hµng ho¸ ®ã, tøc lµ trao ®æi ngang gi¸, râ rµng lµ kh«ng ai rót ra ®­îc trong l­u th«ng nhiÒu gi¸ trÞ h¬n sè gi¸ trÞ bá vµo trong ®ã. VËy gi¸ trÞ thÆng d­ tuyÖt nhiªn kh«ng thÓ h×nh thµnh ra ®­îc". Nh­ vËy hä ®· h¬n chñ nghÜa Träng th­¬ng ë chç lµ chØ ra ®­îc l­u th«ng (trao ®æi) kh«ng sinh ra cña c¶i. 1.1.3. Kinh tÕ chÝnh trÞ häc t­ s¶n cæ ®iÓn Anh: Chñ nghÜa träng th­¬ng vµ b¾t ®Çu tan r· ngay ë TK 17. Cuèi TK 18 ë Anh Ph¸p häc thuyÕt kinh tÕ cæ ®iÓn xuÊt hiÖn. Vµo thêi kú nµy, sau khi tÝch luü ®­îc khèi l­îng tiÒn lín, giai cÊp t­ s¶n tËp trung vµo lÜnh vùc s¶n xuÊt. V× vËy c¸c c«ng tr­êng thñ c«ng trong lÜnh vùc c«ng nghiÖp vµ n«ng nghiÖp diÔn ra m¹nh mÏ. DiÔn ra viÖc t­íc ®o¹t ruéng ®Êt cña n«ng d©n, h×nh thµnh hai giai cÊp v« s¶n vµ chñ chiÕm h÷u ruéng ®Êt. MÆt kh¸c sù tån t¹i cña chÕ ®é phong kiÕn kh«ng chØ k×m h·m sù ph¸t triÓn cña CNTB, mµ cßn lµm s©u s¾c h¬n m©u thuÉn trong giai cÊp quý téc vµ trong giai cÊp nµy dÇn dÇn còng bÞ t­ s¶n ho¸. ChÝnh sù chuyÓn ®æi lÜnh vùc s¶n xuÊt nªn nã ®ßi hái ph¶i cã nh÷ng lý thuyÕt ®óng soi ®­êng mµ Chñ nghÜa träng n«ng vµ träng th­¬ng kh«ng ®¸p øng ®­îc. Do ®ã kinh tÕ chÝnh trÞ häc t­ s¶n cæ ®iÓn ra ®êi. William Petty ( 1623 - 1687): Lµ nhµ kinh tÕ häc ng­êi Anh ®­îc M¸c ®¸nh gi¸ lµ cha ®Î cña kinh tÕ chÝnh trÞ häc cæ ®iÓn. ¤ng t×m thÊy ph¹m trï ph¹m trï ®Þa t« mµ chñ nghÜa träng th­¬ng ®· bá qua vµ «ng ®Þnh nghÜa ®Þa t« lµ sè chªnh lÖch gi÷a gi¸ cña s¶n phÈm vµ chi phÝ s¶n xuÊt (bao gåm tiÒn l­¬ng, gièng m¸...). VÒ lîi tøc «ng nãi trong cuèn "Bµn vÒ tiÒn tÖ" lµ lîi tøc lµ sè tiÒn th­ëng tr¶ cho sù ¨n tiªu, coi lîi tøc còng nh­ tiÒn thuª ruéng. Adam Smith (1723 - 1790): Theo «ng th× lîi nhuËn lµ "kho¶n khÊu trõ thø hai" vµo s¶n phÈm lao ®éng. Theo c¸ch gi¶i thÝch cña «ng th× lîi nhuËn, ®Þa t«, vµ lîi tøc còng chØ lµ h×nh th¸i kh¸c nhau cña gi¸ trÞ do c«ng nh©n t¹o ra thªm ngoµi tiÒn l­¬ng. Davit Recardo (1772 - 1823) quan niÖm r»ng lîi nhuËn lµ gi¸ trÞ thõa ra ngoµi tiÒn c«ng. ¤ng kh«ng biÕt ®Õn ph¹m trï gi¸ trÞ thÆng d­ nh­ng tr­íc sau nhÊt qu¸n quan ®iÓm lµ gi¸ trÞ do c«ng nh©n t¹o nªn lín h¬n sè tiÒn c«ng hä ®­îc h­ëng. Nh­ vËy «ng ®· nªu ra ®­îc nguån gèc bãc lét. 1.1.4. Quan ®iÓm cña kinh tÕ häc hiÖn ®¹i: Tõ nh÷ng n¨m 70 cña TK 19 trë ®i nÒn kinh tÕ t­ b¶n x· héi ho¸ cao CNTB ®· chuyÓn tõ giai ®o¹n chñ nghÜa t­ b¶n tù do c¹nh tranh sang giai ®o¹n t­ b¶n ®éc quyÒn. NhiÒu hiÖn t­îng kinh tÕ míi xuÊt hiÖn mµ häc thuyÕt cña tr­êng ph¸i cæ ®iÓn kh«ng gi¶i thÝch ®­îc. H¬n thÕ n÷a lóc nµy chñ nghÜa M¸c ra ®êi trong ®ã cã kinh tÕ chÝnh trÞ M¸c xÝt nãi riªng mµ nã lµ ®èi t­îng phª ph¸n cña t­ t­ëng t­ s¶n. Tr­íc bèi c¶nh ®ã ®ßi hái ph¶i cã lý thuyÕt soi ®­êng ®Ó b¶o vÖ cho giai cÊp t­ s¶n kinh tÕ chÝnh trÞ hiÖn ®¹i ra ®êi. Jona Bates Clark (1847 - 1938) lµ nhµ kinh tÕ häc ng­êi Mü, «ng chia kinh tÕ häc ra thµnh:Kinh tÕ tæng hîp, kinh tÕ tÜnh vµ kinh tÕ ®éng. Theo «ng, tiÒn l­¬ng cña c«ng nh©n b»ng s¶n phÈm "giíi h¹n" cña lao ®éng, lîi tøc b»ng s¶n phÈm giíi h¹n cña t­ b¶n, ®Þa t« b»ng s¶n phÈm giíi h¹n cña ®Êt ®ai. PhÇn cßn l¹i lµ thÆng d­ cña ng­êi sö dông c¸c yÕu tè s¶n xuÊt hay lµ lîi nhuËn cña nhµ kinh doanh. VËy theo «ng lîi nhuËn lµ phÇn thÆng d­ cña ng­êi sö dông c¸c yÕu tè s¶n xuÊt. Alfred arshall (1842 - 1924) lµ nhµ kinh tÕ häc ng­êi Anh. ¤ng cho r»ng: Lîi tøc lµ c¸i gi¸ ph¶i tr¶ cho viÖc sö dông t­ b¶n. Nã ®¹t ®­îc ë møc cung vµ cÇu t­ b¶n. NÕu tiÕt kiÖm nhiÒu sÏ t¨ng t­ b¶n vµ sÏ gi¶m lîi tøc. cßn lîi nhuËn lµ tiÒn thï lao thuÇn tuý thuÇn tuý cho n¨ng khiÕu qu¶n lý kinh doanh, sö dông T­ b¶n vµ n¨ng lùc tæ chøc ho¹t ®éng c«ng nghiÖp. ¤ng cho r»ng trong kinh doanh cã hai lo¹i ng­êi ®ã lµ nh÷ng ng­êi c¸ch t©n vµ nh÷ng ng­êi thñ c­ô. Do ®ã mçi lo¹i sÏ thu ®­îc lîi nhuËn kh¸c nhau. Khi ®i sau ph©n tÝch lîi nhuËn «ng cho r»ng: Nh÷ng sù b×nh ®¼ng cña tØ suÊt lîi nhuËn b×nh qu©n hµng n¨m trong c¸c ngµnh c«ng nghiÖp kh¸c nhau do ®ã c¸c tØ lÖ kh¸c nhau vÒ sè l­îng thiÕt bÞ, sè l­îng tiÒn c«ng, cho chi phÝ vÒ vËt liÖu, gi¸ c¶ ruéng ®Êt. Lîi nhuËn tiªu mçi ®ît vay vèn quay trë l¹i phô thuéc vµo thêi gian vµ tæng sè lao ®éng cÇn thiÕt cho sù hoµn vèn. NÕu lîi nhuËn lµ mét yÕu tè cña gi¸ cung b×nh th­êng th× thu nhËp sinh ra tõ t­ b¶n ®· ®Çu t­ phô thuéc vµo cÇu t­¬ng ®èi vÒ c¸c s¶n phÈm cña nã. John Maynard Keyness (1884 - 1946) lµ nhµ kinh tÕ häc ng­êi Anh ®ång thêi lµ nhµ ho¹t ®éng x· héi. J.Keynes cho r»ng nhµ t­ b¶n lµ ng­êi cã t­ b¶n cho vay, hä sÏ thu ®­îc l·i suÊt. Cßn doanh nh©n lµ ng­êi ®i vay t­ b¶n ®Ó tiÕn hµnh s¶n xuÊt kinh doanh, do ®ã hä sÏ thu ®­îc mét kho¶n tiÒn lêi trong t­¬ng lai vµ «ng gäi lµ "thu nhËp t­¬ng lai". §ã chÝnh lµ phÇn chªnh lÖch gi÷a sè tiÒn b¸n hµng víi phÝ tæn cÇn thiÕt ®Ó s¶n xuÊt ra hµng ho¸. Paul A.Samuelson. ¤ng lµ ng­êi s¸ng lËp ra khoa kinh tÕ häc cña tr­êng §¹i häc Massachusetts. ¤ng cho r»ng lîi nhuËn chÞu sù chi phèi cña thÞ tr­êng. Trong hÖ thèng thÞ tr­êng, mçi lo¹i hµng hãa, mçi lo¹i dÞch vô ®Òu cã gi¸ c¶ cña nã. Gi¸ c¶ mang l¹i thu nhËp cho hµng ho¸ mang ®i b¸n. NÕu mçi lo¹i hµng ho¸ nµo ®ã mµ cã ®«ng ng­êi mua th× ng­êi b¸n sÏ t¨ng gi¸ lªn do ®ã sÏ thóc ®Èy ng­êi s¶n xuÊt lµm ra nhiÒu hµng ho¸ ®Ó thu ®­îc nhiÒu lîi nhuËn. Khi cã nhiÒu hµng ho¸ ng­êi b¸n mu«n b¸n nhanh ®Ó gi¶i quyÕt hµng hãa cña m×nh nªn gi¸ l¹i h¹ xuèng ng­êi s¶n xuÊt cã xu h­íng sn¶ xuÊt Ýt hµng ho¸ h¬n vµ gi¸ l¹i ®­îc ®Èy lªn. Nh­ vËy trong nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng lîi nhuËn lµ ®éng lùc chi phèi ho¹t ®éng cña ng­êi kinh doanh. Lîi nhuËn ®­a c¸c doanh nghiÖp ®Õn c¸c khu vùc s¶n xuÊt hµng ho¸ mµ ng­êi tiªu dïng cÇn nhiÒu h¬n, bá qua khu vùc Ýt ng­êi tiªu dïng. Lîi nhuËn ®­a c¸c doanh nghiÖp ®Õn viÖc sö dông c¸c tiÕn bé kü thuËt vµo trong s¶n xuÊt. HÖ thèng thÞ tr­êng lu«n ph¶i dïng lç l·i ®Ó quyÕt ®Þnh ba vÊn ®Ò: C¸i g×, nh­ thÕ nµo vµ cho ai. Nãi tíi thÞ tr­êng vµ c¬ chÕ thÞ tr­êng lµ ph¶i nãi ®Õn c¹nh tranh v× nã võa lµ m«i tr­êng võa mang tÝnh quy luËt cña nÒn s¶n xuÊt hµng ho¸. 1.2. Häc thuyÕt gi¸ trÞ thÆng d­ (m) vµ lîi nhuËn (P) cña C.M¸c 1.2.1. Häc thuyÕt gi¸ trÞ thÆng d­: Sù t¹o ra gi¸ trÞ thÆng d­ (m): C. M¸c lµ ng­êi ®Çu tiªn ®­a ra häc thuyÕt m mét c¸ch râ rµng, s©u s¾c, khoa häc víi m«n kinh tÕ chÝnh trÞ häc. m lµ phÇn gi¸ trÞ mµ ng­êi c«ng nh©n s¸ng t¹o ra vµ bÞ nhµ t­ b¶n chiÕm kh«ng. §Ó thÊy râ ®iÒu ®ã ta ®­a ra bµi to¸n. Gi¶ ®Þnh ®Ó s¶n xuÊt 10 kg sîi cÇn 10kg b«ng, gi¸ trÞ 10 kg b«ng lµ 10.000®. §Ó biÕn sè b«ng thµnh sîi, 1ng­êi c«ng nh©n ph¶i lao ®éng trong 6h vµ hao mßn m¸y mãc lµ 2.000®, gi¸ trÞ lao ®éng 1 ngµy cña c«ng nh©n lµ 6.000®, trong 1h c«ng nh©n t¹o ra gi¸ trÞ lµ 1000®. Cuèi cïng ta gi¶ ®Þnh toµn bé b«ng ®· chuyÓn thµnh sî. NÕu ng­êi c«ng nh©n lµm viÖc trong 6h th× kh«ng t¹o ra ®­îc thÆng d­. Trªn thùc tÕ nhµ t­ b¶n b¾t c«ng nh©n ph¶i lµm viÖc h¬n 6h, gi¶ sö lµ 9h T­ b¶n øng tr­íc TiÒn mua b«ng 15000® Hao mßn m¸y mãc 3000® TiÒn mua søc lao ®éng 6000® 24000® Gi¸ trÞ cña SP (15kg) Gi¸ trÞ b«ng chuyÓn thµnh sîi 15000® Gi¸ trÞ m¸y mãc chuyÓn vµo sîi 3000® Gi¸ trÞ do c«ng nh©n t¹o ra 1000x9= 9000® 27000® VËy khi b¸n s¶n phÈm nhµ t­ b¶n sÏ thu ®­îc: 2700® - 24000® = 3000®. Sè tiÒn nµy gäi lµ lîi nhuËn, ë ®©y C.M¸c ®· v¹ch trÇn bé mÆt bãc lét cña chñ nghÜa t­ b¶n, ®· chøng minh thÆng d­ lµ do c«ng nh©n t¹o ra vµ bÞ nhµ t­ b¶n chiÕm kh«ng vµ thêi gian lao ®éng cña c«ng nh©n t¹o ra vµ bÞ nhµ t­ b¶n chiÕm kh«ng vµ thêi gian lao ®éng cña c«ng nh©n cµng nhiÒu th× m t¹o ra cµng cao. NÕu nh­ c«ng nh©n kh«ng t¹o ra m th× nhµ t­ b¶n kh«ng ®­îc g× v× vËy nhµ t­ b¶n kh«ng muèn më réng s¶n xuÊt lµm cho nÒn kinh tÕ kh«ng ph¸t triÓn vµ ng­îc l¹i c«ng nh©n t¹o ra cµng nhiÒu gi¸ trÞ thÆng d­ th× nhµ t­ b¶n tÝch cùc më réng s¶n xuÊt. Ngoµi ra C.M¸c cßn ®­a ra ph¹m trï thÆng d­ t­¬ng ®èi vµ m siªu ng¹ch (thÆng d­ t­¬ng ®èi dùa trªn n©ng cao ng©n s¸ch lao ®éng t­¬ng ®èi cßn thÆng d­ siªu ng¹ch dùa trªn n©ng cao ng©n s¸ch lao ®éng c¸ biÖt. 1.2.2. Lîi nhuËn (P) C¬ së h×nh thµnh vµ lîi nhuËn: Trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt gi÷a gi¸ trÞ h×nh thµnhvµ chi phÝ s¶n xuÊt TBCM lu«n lu«n cã sù chªnh lÖch, cho nªn t­ b¶n khi b¸n hµng ho¸, nhµ t­ b¶n kh«ng nh÷ng bï ®¾p ®ñ sè ®· øng ra, mµ cßn thu ®­îc mét sè tiÒn lêi nganh b»ng, víi m. Sè tiÒn nµy ®­îc gäi lµ 1... VËy gi¸ trÞ thÆng d­ ®­îc so víi toµn bé t­ b¶n øng tr­íc, ®­îc quan niÖm lµ con ®Î cña t­ b¶n toµn bé t­ b¶n øng tr­íc, xÏ mang h×nh th¸i chuyÓn ho¸ thµnh lîi nhuËn. gt=c+v+m= k+m = k+P. Tuy nhiªn gi÷a lîi nhuËn vµ gi¸ trÞ thÆng d­ kh«ng ph¶i lµ hoµn toµn ®ång nhÊt, gi÷a chóng cã sù kh¸c nhau. VÒ mÆt l­îng: NÕu hµng b¸n ®óng gi¸ trÞ th× m=P. gi÷a m vµ P gièng nhau ®ã lµ cã chung nguån gèc lµ kÕt qu¶ lao ®éng kh«ng c«ng cña c«ng nh©n lµ thuª. VÒ mÆt chÊt: gi¸ trÞ thÆng d­ ph¶n ¸nh nguån gèc sinh ra tõ t­ b¶n l­u ®éng, cßn lîi nhuËn ®­îc xem lµ toµn bé t­ b¶n øng tr­íc ®Î ra. Do ®ã lîi nhuËn ®· che dÊu quan hÖ bãc lét cña chñ nghÜa t­ b¶n, che ®Ëy nguån gèc thËt cña nã. §iÒu ®ã thÓ hiÖn: Mét lµ:Sù h×nh thµnh chi phÝ s¶n xuÊt t­ b¶n chñ nghÜa ®· xo¸ nhoµ sù kh¸c nhau gi÷a t­ b¶n cè ®Þnh vµ t­ b¶n l­u ®éng, nªn lîi nhuËn sinh ra trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt nhê bé phËn t­ b¶n l­u ®éng thay thÕ b»ng søc lao ®éng, b©y giê l¹i trë thµnh con ®Î cña toµn bé t­ b¶n øng tr­íc. Hai lµ: Do chi phÝ s¶n xuÊt t­ b¶n chñ nghÜa lu«n nhá h¬n chi phÝ s¶n xuÊt thùc tÕ, cho nªn nhµ t­ b¶n chØ cÇn b¸n hµng ho¸ cao h¬n chi phÝ s¶n xuÊt t­ b¶n chñ nghÜa vµ cã thÓ thÊp h¬n gi¸ trÞ hµng ho¸ (chi phÝ thùc tÕ) lµ ®· cã l·i råi. ChÝnh sù kh«ng nhÊt trÝ vÒ l­îng gi÷a lîi nhuËn vµ gi¸ trÞ thÆng d­ ®· che dÊu b¶n chÊt bãc lét cña chñ nghÜa t­ b¶n. TØ suÊt lîi nhuËn: Nhµ t­ b¶n kh«ng thÓ cam chÞu víi viÖc bá ra mét kho¶n t­ b¶n lín mµ l¹i thu ®­îc lîi nhuËn thÊp. Trªn thùc tÕ, nhµ t­ b¶n kh«ng chØ quan t©m ®Õn lîi nhuËn mµ cßn quan t©m nhiÒu h¬n ®Õn tØ suÊt lîi nhuËn. TØ suÊt lîi nhuËn lµ tØ sè tÝnh theo phÇn tr¨m gi÷a gi¸ trÞ thÆng d­ vµ toµn bé t­ b¶n øng tr­íc. P' = . 100% = . 100% TØ suÊt lîi nhuËn cho biÕt nhµ t­ b¶n ®Çu t­ vµo ®©u lµ cã lîi , cho biÕt "®øa con ®Î cña t­ b¶n øng tr­íc" lín hay kh«ng, tØ suÊt lîi nhuËn chØ râ møc ®é lêi l·i cña viÖc ®Çu t­ t­ b¶n. Møc lîi nhuËn cao th× lîi nhuËn cao vµ tØ suÊt (lîi nhuËn cao. Do ®ã nã lµ ®éng lùc cña nÒn s¶n xuÊt t­ b¶n, lµ yÕu tè cña sù c¹nh tranh, lµ sù thÌm kh¸t v« h¹n cña nhµ t­ b¶n. Sù h×nh thµnh tØ suÊt lîi nhuËn b×nh qu©n: Chóng ta ®· biÕt r»ng, trong c¸c ®¬n vÞ s¶n xuÊt kh¸c nhau do ®iÒu kiÖn s¶n xuÊt (®iÒu kiÖn kü thuËt, tæ chøc s¶n xuÊt, tr×nh ®é tay nghÒ t­ nh©n...) kh¸c nhau, cho nªn hµng ho¸ cã gi¸ trÞ c¸ biÖt kh¸c nhau, nh­ng trªn thÞ tr­êng c¸c hµng ho¸ ®Òu ph¶i b¸n theo mét gi¸ trÞ thèng nhÊt, b¸n theo gi¸ trÞ thÞ tr­êng. Do ®ã lîi nhuËn thu ®­îc ®em l¹i còng kh¸c nhau nh­ng thùc ra trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt, c¸c nhµ t­ b¶n kh«ng dÔ ®øng nh×n c¸c nhµ t­ b¶n kh¸c thu ®­îc lîi nhuËn cao h¬n m×nh, mµ hä sÏ di chuyÓn t­ b¶n cña m×nh vµo c¸c ngµnh kh¸c ®Ó t×m kiÕm lîi nhuËn vµ v« t×nh c¸c nhµ t­ b¶n ®· c¹nh tranh nhau ®Ó giµnh giËt nhau phÇn lîi nhuËn. Qu¸ tr×nh c¹nh tranh®ã ®· lµm cho tØ suÊt lîi nhuËn ®­îc chia ®Òu (b×nh qu©n ho¸ tØ suÊt lîi nhuËn), vµ gi¸ trÞ hµng ho¸ ®· chuyÓn ho¸ thµnh gi¸ trÞ s¶n xuÊt. Nh­ chóng ta ®· biÕt, do c¸c xÝ nghiÖp trong néi bé tõng ngµnh, còng nh­ c¸c ngµnh cã cÊu t¹o h÷u c¬ cña t­ b¶n kh«ng gièng nhau, cho nªn ®Ó thu ®­îc nhiÒu lîi nhuËn th× c¸c nhµ t­ b¶n ph¶i chän nh÷ng ngµnh nµo cã tØ suÊt lîi nhuËn cao ®Ó ®Çu t­ vèn. Gi¶ sö cã 3 nhµ t­ b¶n ë 3 ngµnh s¶n xuÊt kh¸c nhau, t­ b¶n ë mçi ngµnh ®Òu b»ng 100 tØ suÊt gi¸ trÞ thÆng d­ ®Òu lµ 100%. Tèc ®é chu chuyÓn ë c¸c ngµnh ®Òu nh­ nhau. T­ b¶n øng tr­íc ®Òu chuyÓn hÕt gi¸ trÞ vµo s¶n xuÊt. Nh­ng do cÊu t¹o h÷u c¬ cña t­ b¶n ë tõng ngµnh kh¸c nhau, nªn tØ suÊt lîi nhuËn kh¸c nhau nªn lîi nhuËn thu ®­îc còng kh¸c nhau. Nhµ t­ b¶n kh«ng thÓ b»ng lßng, ®øng yªn nh÷ng ngµnh cã tØ suÊt lîi nhuËn thÊp. Trong tr­êng hîp nµy c¸c nhµ t­ b¶n ë ngµnh c¬ khÝ sÏ di chuyÓn t­ b¶n cña m×nh sang ngµnh da, lµm cho s¶n xuÊt cña ngµnh da nhiÒu lªn, do ®ã gi¸ s¶n xuÊt cña ngµnh da sÏ h¹ xuèng vµ tØ suÊt lîi nhuËn cña ngµnh nµy còng h¹ xuèng. Ng­îc l¹i, s¶n xuÊt cña ngµnh c¬ khÝ sÏ gi¶m ®i vµ gi¸ nªn cao h¬n gi¸ trÞ, Ngµnh Chi phÝ s¶n xuÊt Khèi l­îng (m) P'% C¬ khÝ 80c + 20v 20 20 DÖt 70c + 30v 30 30 Da 60c + 40v 40 40 vµ do ®ã tØ suÊt lîi nhuËn ë ngµnh c¬ khÝ sÏ t¨ng lªn. Nh­ vËy do hiÖn t­îng di chuyÓn t­ b¶n tõ ngµnh nµy sang ngµnh kh¸c lµm thay ®æi c¶ tØ suÊt lîi nhuËn c¸ biÖt vèn cã cña c¸c ngµnh. KÕt qu¶ ®· h×nh thµnh nªn tØ suÊt lîi nhuËn b×nh qu©n. VËy tØ suÊt lîi nhuËn b×nh qu©n lµ tØ suÊt theo phÇn tr¨m gi÷a tæng gi¸ trÞ thÆng d­ trong x· héi t­ b¶n vµ tæng t­ b¶n x· héi ®· ®Çu t­ vµo tÊt c¶ c¸c lÜnh vùc c¸c ngµnh cña nÒn s¶n xuÊt t­ b¶n chñ nghÜa: P': TØ suÊt lîi nhuËn b×nh qu©n åm: Tæng gi¸ trÞ thÆng d­ trong XHTB å (c +v): Tæng TBXH ®· ®Çu t­ . 100% P' = åm å (c +v) C.M¸c viÕt"... Nh÷ng tØ suÊt lîi nhuËn h×nh thµnh trong nh÷ng ngµnh s¶n xuÊt kh¸c nhau, lóc ®Çu rÊt kh¸c nhau. Do ¶nh h­ëng cña c¹nh tranh nh÷ng tØ lÖ lîi nhuËn kh¸c nhau ®ã ®­îc c©n b»ng thµnh tØ suÊt lîi nhuËn chung, ®ã lµ con sè trung b×nh cña tÊt c¶ c¸c lo¹i tØ suÊt lîi nhuËn kh¸c nhau. Lîi nhuËn cña mét t­ b¶n cã mét l­îng nhÊt ®Þnh thu ®­îc, c¨n cø theo tØ suÊt lîi nhuËn chung ®ã, kh«ng kÓ cÊu t¹o h÷u c¬ cña nã nh­ thÕ nµo, gäi lµ lµ lîi nhuËn b×nh qu©n". Lý luËn lîi nhuËn b×nh qu©n cho thÊy, mét mÆt mäi sù cè g¾ng cña c¸c nhµ t­ b¶n ®Òu ®em l¹i lîi Ých chung cho giai cÊp t­ s¶n, mÆt kh¸c c¸c nhµ t­ b¶n c¹nh tranh nhau ®Ó ph©n chia gi¸ trÞ thÆng d­. C.M¸c nãi "C¸c nhµ t­ b¶n nh×n nhau b»ng haicon m¾t, mét con m¾t thiÖn c¶m, mét con m¾t ¸c c¶m". Sù h×nh thµnh tØ suÊt lîi nhuËn b×nh qu©n vµ lîi nhuËn b×nh qu©n ®· che dÊu h¬n n÷a thùc chÊt bãc lét cña cña chñ nghÜa t­ b¶n. 1.3. C¸c h×nh thøc cña lîi nhuËn: Nh­ ta ®· biÕt gi¸ trÞ thÆng d­ vµ lîi nhuËn kh«ng hoµn toµn ®ång nhÊt nh­ng gi÷a chóng ®Òu cã chung nguån gèc lµ tõ lao ®éng thÆng d­. Ng­êi t¹o ra gi¸ trÞ thÆng d­ lµ c«ng nh©n vµ ng­êi t×m ra gi¸ trÞ thÆng d­ l¹i lµ c¸c nhµ t­ b¶n. Gi¸ trÞ thÆng d­ rÊt râ rµng nh­ng nã ®­îc che ®Ëy bëi lîi nhuËn vµ nã tån t¹i trong x· héi t­ b¶n bëi c¸c h×nh th¸i sau: 1.3.1. Lîi nhuËn c«ng nghiÖp: VÒ b¶n chÊt lµ phÇn gi¸ trÞ do c«ng nh©n t¹o ra vµ bÞ nhµ t­ b¶n chiÕm kh«ng vµ phÇn gi¸ trÞ nµy b¸n trªn thÞ tr­êng thu ®­îc mét sè tiÒn lêi sau khi trõ ®i chi phÝ s¶n xuÊt. Ngµy lao ®éng cña c«ng nh©n ®­îc chia lµm hai phÇn: mét phÇn lµm ra gi¸ trÞ t­¬ng øng víi tiÒn l­¬ng vµ chi phÝ s¶n xuÊt, phÇn cßn l¹i t×m ra gi¸ trÞ thÆng d­. V× thÌm muèn lîi nhuËn nªn nhµ t­ b¶n lu«n t×m mäi c¸ch t¨ng phÇn lao ®éng thÆng d­ (t¨ng thêi gian lao ®éng, t¨ng n¨ng suÊt lao ®éng). Thêi gian lao ®éng cµng nhiÒu th× nhµ t­ b¶n thu ®­îc lîi nhuËn cµng lín vµ lîi nhuËn c«ng nghiÖp lµ h×nh th¸i gÇn nhÊt, dÔ thÊy nhÊt víi gi¸ trÞ thÆng d­ vµ lîi nhuËn c«ng nghiÖp lµ h×nh thøc chung, lín nhÊt cña c¸c lo¹i lîi nhuËn. V× vËy lîi nhuËn c«ng nghiÖp ®­îc xem lµ ®éng lùc m¹nh mÏ nhÊt ®Ó ph¸t triÓn s¶n xuÊt. 1.3.2. Lîi nhuËn th­¬ng nghiÖp. Trong l­u th«ng, trao ®æi kh«ng t¹o ra gi¸ trÞ nh­ng nhµ t­ b¶n th­¬ng nghiÖp lµm nhiÖm vô l­u th«ng hµng ho¸ mét trong nh÷ng kh©u quan träng cña s¶n xuÊt hµng ho¸. ChÝnh v× vËy hä ph¶i thu ®­îc lîi nhuËn. Nh×n bÒ ngoµi d­êng nh­ lîi nhuËn th­¬ng nghiÖp lµ do l­u th«ng mµ cã, nh­ng xÐt vÒ b¶n chÊt th× lîi nhuËn th­¬ng nghiÖp lµ mét phÇn gi¸ trÞ thÆng d­ mµ nhµ t­ b¶n chñ nghÜa nh­êng cho nhµ t­ b¶n chñ nghÜa. Nhµ t­ b¶n chñ nghÜa ph¶i nh­êng cho nhµ t­ b¶n chñ nghÜa mét phÇn gi¸ trÞ thÆng d­ cña m×nh v× nã ®¶m ®­¬ng mét kh©u qu¸ tr×nh s¶n xuÊt nã tiªu thô ®­îc mét khèi l­îng hµng ho¸ lín cña t­ b¶n chñ nghÜa, lµm cho nhµ t­ b¶n chñ nghÜa r¶nh tay s¶n xuÊt tøc lµ t­ b¶n chñ nghÜa gãp phÇn s¸ng t¹o ra gi¸ trÞ thÆng d­. H¬n n÷a t­ b¶n chñ nghÜa kinh doanh hµng ho¸ cho nªn nã ph¶i cã lîi nhuËn. VËy nhµ t­ b¶n nh­êng cho nhµ t­
Luận văn liên quan