Đề tài Thúy Vân, thúy Kiều trong cảm hứng thơ ca đương đại

Truyện Kiều của Nguyễn Du không chỉ là một hiện tượng văn học mà còn là một hiện tượng văn hóa mang tính phổ quát của xã hội trên mọi phương diện, mọi thời đại từ sau khi nó ra đời. Xung quanh vấn đề Truyện Kiều như là một hiện tượng văn hóa ấy đã xuất hiện nhiều hình thức tiếp nhận tác phẩm khác nhau của các thế hệ độc giả. Nếu tầng lớp bình dân tiếp nhận Truyện Kiều bằng cách đọc hoặc nghe người khác đọc rồi nhớ và thuộc; hiểu và lưu truyền; sử dụng tất cả những câu Kiều hay, phù hợp để vận vào những cảm xúc, tâm trạng của mình; chuyển hóa vào các hình thức sáng tác dân gian như: tập Kiều, lẩy Kiều, đố Kiều, bói Kiều, nhại Kiều, thì tầng lớp trí thức cũng có hướng tiếp nhận Truyện Kiều một cách bác học hơn như phê bình, đánh giá theo các tư tưởng đạo đức Nho giáo; theo một số lý thuyết phương Tây: phân tâm học, xã hội học, thi pháp – phong cách học, Bên cạnh đó, Truyện Kiều cũng là đề tài khơi nguồn cảm hứng cho hàng loạt tác phẩm thuộc nhiều thể loại văn học nghệ thuật khác như: sân khấu, chèo, tuồng, cải lương, phim ảnh, hội họa, âm nhạc, đặc biệt là lĩnh vực thơ ca. Về vấn đề nhân vật trong Truyện Kiều, nhất là các nhân vật chính như Thúy Kiều, Thúy Vân, Từ Hải, từ lâu luôn là đề tài gây nên nhiều ý kiến bình giá khác nhau của các học giả. Đối với các nhà thơ đương đại chuyên và không chuyên, nhân vật Thúy Kiều, Thúy Vân lại là nguồn cảm hứng cho các sáng tác thơ ca của họ với những góc nhìn và cảm xúc khác nhau.

doc17 trang | Chia sẻ: ngtr9097 | Lượt xem: 3564 | Lượt tải: 5download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Đề tài Thúy Vân, thúy Kiều trong cảm hứng thơ ca đương đại, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
MỤC LỤC A. NÊU VẤN ĐỀ 2 B. NỘI DUNG 2 I. Khảo sát 2 II. Một số sáng tác về Thúy Kiều, Thúy Vân 7 II.1 Thúy Kiều trong sáng tác thơ ca đương đại 7 II.1.1 Cảm hứng về nhân vật thân phận 7 II.1.2 Cảm hứng từ thi liệu Truyện Kiều 9 II.2 Thúy Vân trong sáng tác thơ ca đương đại 12 II.2.1 Thúy Vân – biểu tượng của cách hành xử thủ phận, vô cảm 13 II.2.2 Thúy Vân – chiếc bóng cô đơn 14 C. KẾT LUẬN 16 TÀI LIỆU THAM KHẢO 17 ĐỀ TÀI: THÚY KIỀU, THÚY VÂN TRONG CẢM HỨNG SÁNG TÁC CỦA THƠ CA ĐƯƠNG ĐẠI A. NÊU VẤN ĐỀ Truyện Kiều của Nguyễn Du không chỉ là một hiện tượng văn học mà còn là một hiện tượng văn hóa mang tính phổ quát của xã hội trên mọi phương diện, mọi thời đại từ sau khi nó ra đời. Xung quanh vấn đề Truyện Kiều như là một hiện tượng văn hóa ấy đã xuất hiện nhiều hình thức tiếp nhận tác phẩm khác nhau của các thế hệ độc giả. Nếu tầng lớp bình dân tiếp nhận Truyện Kiều bằng cách đọc hoặc nghe người khác đọc rồi nhớ và thuộc; hiểu và lưu truyền; sử dụng tất cả những câu Kiều hay, phù hợp để vận vào những cảm xúc, tâm trạng của mình; chuyển hóa vào các hình thức sáng tác dân gian như: tập Kiều, lẩy Kiều, đố Kiều, bói Kiều, nhại Kiều, … thì tầng lớp trí thức cũng có hướng tiếp nhận Truyện Kiều một cách bác học hơn như phê bình, đánh giá theo các tư tưởng đạo đức Nho giáo; theo một số lý thuyết phương Tây: phân tâm học, xã hội học, thi pháp – phong cách học, … Bên cạnh đó, Truyện Kiều cũng là đề tài khơi nguồn cảm hứng cho hàng loạt tác phẩm thuộc nhiều thể loại văn học nghệ thuật khác như: sân khấu, chèo, tuồng, cải lương, phim ảnh, hội họa, âm nhạc, … đặc biệt là lĩnh vực thơ ca. Về vấn đề nhân vật trong Truyện Kiều, nhất là các nhân vật chính như Thúy Kiều, Thúy Vân, Từ Hải, … từ lâu luôn là đề tài gây nên nhiều ý kiến bình giá khác nhau của các học giả. Đối với các nhà thơ đương đại chuyên và không chuyên, nhân vật Thúy Kiều, Thúy Vân lại là nguồn cảm hứng cho các sáng tác thơ ca của họ với những góc nhìn và cảm xúc khác nhau. B. NỘI DUNG I. Khảo sát Trong giới hạn phạm vi của đề tài: Thúy Kiều, Thúy Vân trong cảm hứng sáng tác của thơ ca đương đại, chúng tôi tiến hành khảo sát hai nguồn tư liệu chính: Lê Thu Yến, Nguyễn Du và Truyện Kiều trong cảm hứng thơ người đời sau (từ 1930 đến nay), NXB Giáo dục Trường ĐHSP Thành phố Hồ Chí Minh – khoa Ngữ văn, Người Khoa Văn II, Thơ, NXB Trẻ Dưới đây là kết quả khảo sát: Nhân vật Thúy Kiều trong cảm hứng sáng tác của thơ ca đương đại: NGUỒN TT TÊN SÁNG TÁC THỜI ĐIỂM ST TÁC GIẢ CHỦ ĐỀ Lê Thu Yến 1 Gọi Thuý Kiều 3/1992 Đoàn Thị Lam Luyến Đồng cảm với ND về thân phận người phụ nữ chịu nhiều trắc trở, truân chuyên, đau khổ trong tình yêu thông qua hình ảnh Thúy Kiều. Lê Thu Yến 2 Nợ Tiền Đường 11/1993 Đoàn Thị Lam Luyến Mượn sông Tiền Đường làm nguồn cảm hứng để bày tỏ thái độ đối với hành động của các nhân vật trong Truyện Kiều và chia sẻ với Kiều nỗi đau của kiếp đoạn trường. Lê Thu Yến 3 Đời Kiều qua bốn lần đánh đàn Chưa rõ Nguyễn Tài Đại Tiếng đàn của Kiều trở thành nguồn cảm hứng để tác giả bày tỏ niềm xót thương cho cuộc đời mười lăm năm lưu lạc của Kiều, đồng thời trân trọng tài năng trác tuyệt của nàng. Lê Thu Yến 4 Duyên nợ với Kiều 5/1985 Lê Thu Yến Cảm thông, yêu thương, kính trọng con người tài hoa phận bạc; gửi gắm ước mơ vào một tương lai tốt đẹp hơn . Lê Thu Yến 5 Với Kiều 1994 - 1995 Tạ Hữu Yên Đồng cảm, chia sẻ với Thúy Kiều, phận hồng nhan bạc mệnh. Lê Thu Yến 6 Bình luận về Kiều 1984 Tế Hanh Từ cảm hứng về người anh hùng trong Truyện Kiều, tác giả ca ngợi Kiều là người anh hùng đích thực: dấn thân chốn đoạn trường để bảo toàn chữ hiếu, chữ trinh; thủy chung với mối tình đầu trong sáng. Lê Thu Yến 7 Với Thuý Kiều 5/1997 Thai Sắc Sông Tiền Đường – nguồn cảm hứng để tác giả bày tỏ tâm tư và cảm thông với thân phận người phụ nữ chịu nhiều lận đận và đau thương chìm nổi như Thúy Kiều. Lê Thu Yến 8 Giấc mơ – gửi Thuý Kiều 9/1995 Trần Chấn Uy Sông Tiền Đường – nguồn cảm hứng để tác giả bày tỏ ước mơ hoá thân thành một người tình lý tưởng gom góp yêu thương của cuộc đời để trọn kiếp với Kiều. Lê Thu Yến 9 Ru em Thuý Kiều 1985 Trần Mạnh Hảo Với tình yêu Truyện Kiều, nhà thơ thể hiện niềm cảm thương số phận, trân trọng tài năng trác tuyệt của Kiều qua đó khái quát nên cuộc đới mười lăm năm lưu lạc của nàng. Lê Thu Yến 10 Nghe chuyện cô Kiều 4/1972 Trần Lê Văn Từ cảm hứng Truyện Kiều, hình ảnh nàng Kiều của Nguyễn Du trong bài thơ đã đi vào lòng dân tộc, vào từng nếp nghĩ của nhân dân để họ thêm yêu Kiều, yêu con người mới XHCN. Lê Thu Yến 11 Thoa vàng 02/1990 Trần Ngọc Hưởng Chiếc thoa vàng – kỷ vật tình yêu Kim-Kiều, nguồn cảm hứng ngợi ca mối tình thuỷ chung trong sáng. Lê Thu Yến 12 Vầng sáng tình yêu 3/1990 Trần Ngọc Hưởng Trăng trong Truyện Kiều – nguồn cảm hứng ngợi ca mối tình Kim – Kiều sâu nặng, bền chặt. Lê Thu Yến 13 Đêm Thuý Kiều 1992 Trương Nam Hương Cái chết của Từ Hải – nguồn cảm hứng để nhà thơ thể hiện thái độ đồng cảm và chia sẻ với nỗi oan của Kiều. Lê Thu Yến 14 Đêm trăng nhớ Kiều 3/1986 Tạ Văn Sĩ Trăng trong thơ Kiều – nguồn cảm hứng khiến thi nhân thổn thức, mong ước vượt qua cái ngưỡng của cuộc đời trần tục, của sự sống hiện tại để tìm về với Kiều. Người Khoa Văn 15. Nói với Kiều sau màn kết đoàn viên Chưa rõ Nguyễn Phước Bảo Khôi Màn kết đoàn viên – nguồn cảm hứng để tác giả chia sẻ với những nỗi đau thương thật sự của Kiều trong ngày hội ngô; chạnh lòng với niềm hạnh phúc không trọn vẹn của cuộc đời nàng Người Khoa Văn 16 Thuý Kiều và dòng sông định mệnh Chưa rõ Nguyễn Thị Liên Tâm Sông Tiền Đường – nguồn cảm hứng giúp Liên Tâm chia sẻ với Nguyễn Du tấm lòng yêu thương Thuý Kiều và hi vọng con sông ấy sẽ kết thúc kiếp đoạn trường của nàng. Người Khoa Văn 17 Nói với Thuý Kiều Chưa rõ Nguyễn Thị Hồng Trâm Với tấm lòng yêu thương Kiều sâu sắc, tác giả thuật lại quãng đời mười lăm năm lưu lạc của Kiều qua đó chia sẻ với mỗi biến cố của cuộc đời nàng. Đánh giá: STT CẢM HỨNG CHÍNH BÀI TỈ LỆ 1 Thuý Kiều – nhân vật thân phận 1, 5, 9, 15, 17 5 (31.2%) 2 Thuý Kiều với sông Tiền Đường 2, 7, 8, 16 4 (25%) 3 Thuý Kiều với vầng trăng 12, 14 2 (12.5%) 4 Thuý Kiều với tiếng đàn 3, 13, 17 3 (17,6%) 5 Thuý Kiều với cảm hứng xây dựng con người mới 4, 10 2 (12.5%) 6 Thúy Kiều với Từ Hải 6, 13 2 (12,5 %) 7 Thúy Kiều với kỷ vật tình yêu 11 1 (6,25%) Nhân vật Thúy Vân trong cảm hứng sáng tác của thơ ca đương đại: NGUỒN THỨ TỰ TÊN TÁC PHẨM TÁC GIẢ CẢM HỨNG CHÍNH Lê Thu Yến 1. 2. 3. Tâm sự nàng Thuý Vân Thuý Vân (2000) Nghĩ cùng Thuý Vân ngày Kim – Kiều hội ngộ (12/1988) Trương Nam Hương Hoàng Dân Kim Chuông Cảm thông, thấu hiểu, sẻ chia với nỗi niềm của Thúy Vân, người con gái không kém phần cao cả và đức hi sinh. Lê Thu Yến 4. 5. Thuý Vân Mô típ Thuý Vân Nguyễn Hữu Khanh Vương Trọng Mỉa mai, hằn học, chua chát với Thúy Vân khi cho rằng nàng là người con gái nông cạn, vô tư, vô tâm, vô tính, vô tình … Đánh giá: STT CẢM HỨNG CHÍNH BÀI (THEO TT BẢNG TRÊN) TỈ LỆ 1 Thúy Vân – chiếc bóng cô đơn 1, 2, 3 3 (60%) 2 Thúy Vân – Biểu tượng cho cách hành xử thủ phận, vô cảm 4, 5 2 (40%) Từ kết quả khảo sát trên, chúng tôi tiến hành khái quát như sau: Tất cả các bài thơ trong đề tài Thúy Kiều, Thúy Vân trong cảm hứng sáng tác của thơ ca đương đại hầu hết đều mang phong cách vịnh Kiều. Nghĩa là các tác giả đương đại chọn Truyện Kiều làm nguồn cảm hứng để qua đó bàn về những vấn đề thế sự, bày tỏ những suy tư về thời cuộc. Mỗi bài thơ ít nhiều bàn về một vài khía cạnh của nhân vật nhưng tựu trung lại có thể thấy cảm hứng của các tác giả đương đại qua các sáng tác kể trên dù bắt nguồn từ thi liệu nào của Truyện Kiều (như bảng đánh giá) cũng tập trung vào ba vấn đề chính sau: Thứ nhất, đối với Thúy Kiều, nhân vật chính của truyện, các tác giả đương đại đặc biệt quan tâm. Viết về Kiều nhằm đồng cảm và chia sẻ với những đau khổ của thân phận con người. Từ đó có thể thấy Truyện Kiều vốn là chuyện của một người nay trở thành chuyện của muôn người. Bởi, là một người con gái tài sắc vẹn toàn nhưng sống trong xã hội phong kiến đầy bất trắc Kiều vô duyên, vô cớ trở thành nạn nhân của chế độ ấy. Cuộc đời nàng là điển hình cho thân phận người phụ nữ bất hạnh bị chà đạp, vùi dập không thương tiếc. Mười lăm năm lưu lạc cuộc đời Kiều đã trải qua biết bao thăng trầm, sóng gió thanh y hai lượt, thanh lâu hai lần. Thế nhưng, cách hành xử với ý thức tôn trọng, giữ gìn và bảo toàn phẩm giá người phụ nữ ở Thúy Kiều dưới góc nhìn của văn hóa Việt khiến Kiều trở thành biểu tượng về người phụ nữ Việt Nam muôn đời lam lũ, chịu đựng, giàu đức hi sinh. Vì thế, Truyện Kiều, nàng Kiều vừa cổ điển vừa hiện đại và muôn đời được sẻ chia. Thứ hai, số phận, tính cách Kiều khái quát được hiện tượng về thân phận phụ nữ, rộng hơn là thân phận người tài cho nên ai cũng có thể soi thấy bóng mình trong đấy. Hình tượng Kiều còn là hiện thân của một tầng lớp trí thức phong kiến thời mạt kỳ nói riêng và người tài mọi thời đại nói chung bị ruồng rẫy. Suy cho cùng, động lực thúc đẩy Nguyễn Du viết Truyện Kiều chính là thân phận trí thức thế kỷ XVIII. Chính vì lẽ đó, Kiều trở nên gần gũi với công chúng, trong đó có cả độc giả tiến bộ nhiều thế hệ. Một nhân vật có sức hấp dẫn mãnh liệt, có tầm thu hút lớn lao và sức sống bền bĩ như thế không thể không trở thành nguồn cảm hứng sáng tác cho các nhà thơ, nhất là các tác giả đương đại chuyên và không chuyên trong khuynh hướng có nhiều lý thuyết tiếp nhận phong phú và đa diện như hiện nay. Thứ ba, cũng như Thúy Kiều, nhân vật Thuý Vân, dù là bức tranh nền nhưng vẫn có sức hút không kém đối với người đọc – thi sĩ chuyên và không chuyên. Nếu Thúy Kiều là nhân vật của số phận, người đời theo cách đánh giá riêng, chung có lúc khen, chê thì Thúy Vân lại tiêu biểu cho kiểu phụ nữ an phận, vô cảm ngay cả đối với hạnh phúc của chính mình nhưng cũng là nhân vật đáng được chia sẻ. Tuy nhiên, chính ba vấn đề trên càng khẳng định sức quyến rũ của hình tượng nhân vật. Suy cho cùng, hai mẫu nhân vật dưới cách nhìn của cảm hứng nhân thế đều bổ sung cho nhau. Nhân vật Kiều tuy cố chấp nhưng kiên định trong việc bảo vệ giá trị truyền thống. Điều đó có thể hiểu: nhân cách con người, cái đẹp, tri thức là những giá trị trường tồn. Đáng khen và đồng cảm ở chỗ đó nhưng đáng thương cũng ở chỗ máy móc. Còn Vân là mẫu người hưởng thụ. Sự hưởng thụ mang tính thụ động không xuất phát từ sự hi sinh, phấn đấu của bản thân nên không trở thành cách hành xử đáng suy ngẫm. Tuy vậy, với truyền thống ứng xử của văn hóa Việt cách hành xử của nhân vật này vẫn nhận được sự cảm thông của độc giả đời sau. Từ những cảm hứng trên mỗi nhà thơ đương đại chuyên và không chuyên đã tìm một hoặc một vài khía cạnh ở mỗi nhân vật để bày tỏ những cảm xúc của mình. II. Một số sáng tác về Thúy Kiều, Thúy Vân II.1 Thúy Kiều trong sáng tác thơ ca đương đại II.1.1 Cảm hứng về nhân vật thân phận Trong các sáng tác thơ ca đương đại nhân vật Thúy Kiều bao giờ cũng được miêu tả bằng cái tâm của người cầm bút, cụ thể là bằng trái tim đồng cảm và sẻ chia. Bởi đấy là nhân vật điển hình cho thân phận người phụ nữ bất hạnh, là hiện thân cho số phận người tài đương thời bị hất hủi. Nàng Kiều của Nguyễn Du là một người con gái tài sắc vẹn toàn thế nhưng lại bị ghi tên vào Hội đoạn trường khiến nàng phải chịu một đời đau khổ. Với tình yêu Truyện Kiều cùng niềm cảm thương số phận hồng nhan bạc mệnh của người phụ nữ, người trí thức qua các thời đại hay bị ruồng rẫy đồng thời trân trọng tài năng xuất chúng ở họ các tác giả đương đại nói chung, nhà thơ Trần Mạnh Hảo nói riêng trong sáng tác Ru em Thúy Kiều đã ấp ủ: “… Trăng thành giọt máu bờ môi/ Vết thương còn chảy giữa trời câu thơ/ Anh xin nhờ lượng Nguyễn Du/ Hoá thân thành đấng trượng phu tìm Kiều.” Với mạch cảm xúc ấy Tạ Văn Sỹ trong Đêm trăng nhớ Kiều đã thổn thức, mong vượt qua cái ngưỡng của cuộc đời trần tục, của sự sống hiện tại để tìm về với Kiều: “Anh thương em đứt ruột Thuý Kiều ơi !/ Khuya thao thức cùng vầng trăng mất ngủ…/ Anh như chàng Kim đáy bể mò kim/ Tìm lại gặp em xưa trong màu trăng thuở cũ/ Đêm thao thức cùng vầng trăng mất ngủ/ Anh thương em đứt ruột, Thuý Kiều ơi!” Cùng là tác giả đương đại, Đoàn Thị Lam Luyến có cái nhìn thật thấu đáo, chân thực về người phụ nữ. Hình tượng Kiều trong bài thơ Gọi Thúy Kiều của Lam Luyến có một sức ám ảnh lớn bởi khát khao sống, khát khao yêu đương luôn rực cháy của nàng: “Em như vạt cháy rừng quanh năm đòi cứu hoả/ Như ngọn lũ sông Hồng chỉ chực vỡ đê.” Lê Thu Yến trong bài Duyên nợ với Kiều, bằng sự đồng cảm khi cùng là phận nữ, tác giả vừa cảm thông với Kiều, vừa yêu thương kính trọng con người tài hoa bạc phận ấy. Với tác giả một lần giở Truyện Kiều là một lần không yên khi nghĩ về đời người, về số phận đa đoan của kiếp hồng nhan: “Lần đầu tôi giở trang Kiều/ Thấy cay, thấy đắng, thấy nhiều xót xa/ Thuý Kiều sắc sảo mặn mà/ Sao trong cuộc sống phong ba bất kì/ Thuý Kiều tình hiếu ai bì/ Mà đời ghanh ghét khinh khi, phủ phàng/ Phải chi tôi được gặp nàng/ Cảm thông một chút… đôi hàng thơ rơi… ” Còn Tế Hanh, ông thật mạnh bạo khi cho rằng người anh hùng đích thực trong Truyện Kiều không phải là Từ Hải mà chính là Thúy Kiều. Bởi nàng là phận gái mà phải chịu đựng bao đau khổ, vùi dập, phải một mình chống chọi với cả lũ “buôn thịt bán người”. Hơn hết Kiều đã bảo toàn chữ hiếu, chữ trinh; giữ trọn vẹn trong tim mối tình đầu trong sáng, đắm say mặc cho phong ba bão táp của cuộc đời cứ đưa đẩy nàng vào chốn thâm u. Trong Bình luận về Kiều, Tế Hanh khẳng khái: “Người anh hùng trong Truyện Kiều là Kiều/ Một cô gái chịu đựng bao đau khổ/ Bị vùi dập trong đống bùn chế độ/ Suốt cả đời giữ trọn mối tình yêu” Bằng tấm lòng yêu thương, ngưỡng vọng các tác giả đương đại đã nhìn Kiều với cái nhìn đầy trân trọng, cảm thông và ước mơ được cùng nàng sẻ chia những thăng trầm của cuộc sống. Trong mạch cảm xúc đấy, Với Thuý Kiều của Thai Sắc là những tâm tư rất thật: “Thuý Kiều ơi chiều nay ta đưa nàng qua bến cô giang Vẫy cánh buồm đơn khóc hờn ngoài bể thẳm Ta không đủ tầm Từ Hải nơi chiến trận chết trân dưới ngàn vạn mũi tên tẩm nước mắt mĩ nhân Chỉ dè dặt đón nàng nơi cung biếc ái ân rồi chia xa, rồi nhớ tiếc ” Trần Chấn Uy lại có cách cảm nhận của riêng mình. Trong bài Giấc mơ – Gửi Thuý Kiều nhà thơ muốn hoá thân thành một người tình lý tưởng gom góp yêu thương của cuộc đời để trọn kiếp với Kiều: “…Anh đã đốt đời anh một nửa Nửa còn đây xin em hãy nhận về. Hiện hình đi, ta sống đến tàn khuya Và anh sẽ yêu em bằng tình yêu của mọi người cộng lại….” Từ xưa đến nay đời người phụ nữ tài hoa nói chung, đặc biệt là người trí thức đa tài nói riêng thường lắm truân chuyên. Kiều đã từng “thanh y hai lượt thanh lâu hai lần”, từng làm nàng hầu cho lắm kẻ thị uy. Tài năng của nàng vì thế bị vùi dập, sắc đẹp của nàng vì thế bị ghét ghen. Trong bài, Với Kiều, Tạ Hữu Yên cũng đồng cảm: “Bao nhiêu cay đắng, gian truân/ Một đời chìm nổi mấy lần Kiều ơi !/ Làm sao cưỡng được mệnh trời/ Kiếp hồng nhan thế cho đời thảm thương.” Với một vài sáng tác nhất định, quả thật thân phận người phụ nữ và số phận người tài qua hình tượng Thúy Kiều luôn là nguồn cảm hứng để các tác giả đương đại giải bày những tâm tư về nhân tình thế sự. II.1.2 Cảm hứng từ thi liệu Truyện Kiều Trong Truyện Kiều, tất cả các thi liệu kể trên cũng được các tác giả đương đại chọn làm nguồn cảm hứng để đồng cảm, chia sẻ với Nguyễn Du và nhân vật Thúy Kiều, rộng hơn là chia sẻ cảm hứng về thân phận phụ nữ và số phận người tài. Đó là tiếng đàn, là vầng trăng, là sông Tiền Đường, là kỷ vật tình yêu, … Trong giới hạn của đề tài, chúng tôi tập trung vào hai thi liệu chính: tiếng đàn và sông Tiền Đường. Đến với Truyện Kiều người đọc cũng không thể quên được tiếng đàn “Cung thương làu bậc ngũ âm. Nghề riêng ăn đứt Hồ cầm một trương” của người con gái “Sắc đành đòi một, tài đành họa hai” – Vương Thúy Kiều. Tiếng đàn hay tiếng tơ lòng của nàng đã làm thổn thức tâm hồn bao thế hệ. Tiếng đàn ấy một lần nữa được tác giả Nguyễn Thị Hồng Trâm chọn làm tứ thơ để đồng cảm và chia sẻ trong bài Nói với Thúy Kiều của mình. Tứ thơ ấy vụt sáng qua hai câu kết: “Tôi ước được nghe – dẫu một lần duy nhất Em dạo đàn, như thuở – bắt đầu yêu” Lần giở lại những trang thơ Kiều, sau khi tìm hiểu và thống kê, dễ dàng nhận thấy nàng Kiều có cả thảy 4 lần gảy đàn. Mỗi lần là một hoàn cảnh, mỗi lần là một tâm trạng, một cung bậc của tâm tư, tình cảm. Vì vậy, một lần nữa có thể nói, tiếng đàn chính là tiếng lòng, là tác nhân dự cảm một cuộc đời sóng gió lưu lạc chốn thanh lâu của nàng. Tuy đánh đàn, soạn nhạc là tài của Kiều song với xã hội phong kiến thì đấy không phải là lĩnh vực mà nhi nữ có thể dấn thân. Hay nói cách khác, chế độ phong kiến không thể dung chứa mẫu người như Kiều. Chính vì thế, một thiên bạc mệnh trong tập đoạn trường phải chăng cũng là dự báo kiếp hồng nhan sóng gió ba đào? Tiếng đàn với những thanh âm, cung bậc trong trẻo, trầm lắng, khi khoan khi nhặt, tiếng đục tiếng trong. Tiếng đàn Hồ cầm ấy đã vương lấy Kiều, là một cộng hưởng để nàng trở nên Tài sắc vẹn toàn, Hồng nhan chi lắm cho trời đất ghen, để khách má hồng nhiều nỗi truân chuyên. Đấy là nghiệp chướng, cái nghiệp mà Kiều phải trải bao đời nay không chừa một ai. Từ những người phụ nữ “nổi danh tài sắc một thì” như Đạm Tiên, Tây Thi, Chiêu Quân, Thị Lộ, … đến những bậc trượng phu như Nguyễn Trãi, Trần Nguyên Hãn, Nguyễn Công Trứ, Khuất Nguyên … cũng là vì tài hoa nên phận mỏng, lỡ mang lấy chữ Tài mệnh tương đố, tạo vật đố toàn.. Thúy Kiều, người thiếu nữ vẹn toàn, cũng đã phải hứng chịu một dây oan nghiệt Sắc – Tài – Tình – Mệnh của lẽ đời: “Có đâu thiên vị người nào/ Chữ tài chữ mệnh dồi dào cả hai/ Có tài mà cậy chi tài/ Chữ tài liền với chữ tai một vần”. Chính vì thế, cũng trong bài Nói với Thúy Kiều, Hồng Trâm tổng kết: “Xin được làm người bây giờ khác người của một thời rất xa. Kiếp phong ba em vẫn còn những điều rất thật Những cuộc vui thâu đêm, những trận cười bất tận Giữa canh khuya em thảng thốt … giật mình! Em nghĩ gì giữa cuộc đời trôi nổi lênh đênh? Muời lăm năm đắng cay, đọa đày, nhơ nhớp. Mỗi lúc đứng lên là một lần ngã dụi Ai lấp thân em trong sâu thẳm bùn lầy ? Đừng hỏi em nghĩ gì khi gửi xác