Rủi ro biến động giá và hiệu ứng lây lan trên thị trường xăng dầu Việt Nam

1. Động cơ và mục tiêu nghiên cứu  Động cơ nghiên cứu Những biến động gần đây về giá cả xăng dầu thế giới đã trở thành mối quan tâm hàng đầu đối với người tiêu dùng, các doanh nghiệp và Chính phủ các nước. Dầu mỏ dưới góc nhìn là nguồn tài nguyên sơ cấp về năng lượng thật sự cần thiết đối với sản xuất công nghiệp, nhà máy điện và phương tiện vận tải. Hầu hết các nhà phân tích tin rằng các dao động giá cả dầu mỏ có một hậu quả đáng quan tâm lên hoạt động kinh tế (Hamilton, 1996; Sadorsky, 2003). Ngày nay, các thị trường dầu mỏ đã trở nên tự do một cách tương đối, dẫn đến sự biến động lớn về giá cả dầu mỏ, và tạo ra các thay đổi căn bản đối với ngành công nghiệp năng lượng và dầu mỏ thế giới. Kết quả là các thị trường dầu mỏ dễ bị tổn thương trước những thay đổi giá dầu mỏ ở mức độ cao. Chúng ta có thể tìm thấy các rủi ro thị trường cực kỳ cao đã dẫn đến các bên tham gia thị trường dầu mỏ và Chính phủ phải gánh chịu nhiều tổn thất tiềm ẩn nặng nề. Trong những năm gần đây, số lượng xăng dầu tiêu thụ tại Việt Nam từ nguồn nhập khẩu dao động trong khoảng 50% đến 65% hàng năm. Sản xuất trong nước từ Nhà máy lọc dầu Dung Quất và pha chế từ các doanh nghiệp đầu mối kinh doanh xăng dầu chỉ có khả năng cung cấp khoảng gần 35% đến 50%. Nguồn nhập khẩu xăng dầu về Việt Nam phần lớn vẫn từ thị trường các nước Asean mà chủ yếu là Singapore, một số được nhập từ Đài Loan, Hàn Quốc, Malaysia, Trung quốc, Nhật bản, Thái Lan. Nhưng dù từ nguồn nào (nhập khẩu hoặc sản xuất và pha chế trong nước) thì giá làm cơ sở cho việc giao dịch thương mại giữa các đối tác đều lấy giá Platts Singapore ± phần bù (premium), được hiểu là giá Mean of Platts Singapore (MOPS), làm cơ sở đàm phán giá trong mua bán. Giá cả xăng dầu trong nước được hình thành và vận động theo cơ chế định giá Platts Singapore, kể cả giá xuất bán ra cho các doanh nghiệp đầu mối kinh doanh xăng dầu từ Nhà máy lọc dầu Dung Quất. Hiện nay, theo Nghị định 83/2014/NĐ-CP thì công thức tính giá cơ sở để các doanh nghiệp đầu mối kinh doanh xăng dầu điều hành và liên bộ Tài chính – Công thương kiểm soát giá bán lẻ càng gắn chặt với giá Platts Singapore với độ trễ 15 ngày (theo Nghị định số2 83/2014/NĐ-CP ngày 03/9/2014 của Chính phủ về Kinh doanh xăng dầu, ngày hiệu lực 01/11/2014; trước đó theo Nghị định số 84/2009/NĐ-CP của Chính phủ là 30 ngày) . Kết quả kinh doanh xăng dầu (lời, lỗ) của các doanh nghiệp đầu mối kinh doanh xăng dầu phụ thuộc rất lớn vào sự biến động của giá Platts Singapore và như một hệ quả tất nhiên là rủi ro thị trường mà cụ thể là rủi ro tài chính của các doanh nghiệp đầu mối kinh doanh xăng dầu cũng biến động theo giá Platts Singapore. Vì vậy, việc nghiên cứu sự biến động giá các mặt hàng xăng dầu (Xăng, DO, FO ) theo giá Platt Singapore, làm cơ sở cho các doanh nghiệp đầu mối kinh doanh xăng dầu dự báo được sự biến động giá cả tương lai và đánh giá được giá trị rủi ro mà doanh nghiệp có thể chấp nhận

pdf268 trang | Chia sẻ: tranhieu.10 | Lượt xem: 1224 | Lượt tải: 3download
Bạn đang xem trước 20 trang tài liệu Rủi ro biến động giá và hiệu ứng lây lan trên thị trường xăng dầu Việt Nam, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH --------------- Huỳnh Đức Trường RỦI RO BIẾN ĐỘNG GIÁ VÀ HIỆU ỨNG LÂY LAN TRÊN THỊ TRƯỜNG XĂNG DẦU VIỆT NAM Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng Mã số: 62340201 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Người hướng dẫn khoa học: PGS-TS. Lê Thị Lanh TS. Nguyễn Tấn Hoàng TP. Hồ Chí Minh - Năm 2016 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Luận án Tiến sĩ “Rủi ro biến động giá và hiệu ứng lây lan trên thị trường xăng dầu Việt Nam” do chính tôi nghiên cứu và thực hiện. Các thông tin, số liệu được sử dụng trong luận án là trung thực và có nguồn đáng tin cậy. Nghiên cứu sinh: Huỳnh Đức Trường Khóa 2008 Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh i MỤC LỤC Trang phụ bìa Lời cam đoan DANH MỤC CÁC BẢNG .................................................................................................vi DANH MỤC CÁC HÌNH ...................................................................................................ix DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT VÀ GIẢI THÍCH .......................................................xi PHẦN GIỚI THIỆU ............................................................................................................ 1 1. Động cơ và mục tiêu nghiên cứu ..................................................................................... 1 2. Phương pháp nghiên cứu ................................................................................................. 4 3. Phạm vi nghiên cứu ......................................................................................................... 5 4. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài ......................................................................... 5 5. Kết cấu luận án ................................................................................................................. 6 CHƯƠNG 1: KHUNG LÝ THUYẾT VỀ RỦI RO VÀ ĐO LƯỜNG RỦI RO GIÁ XĂNG DẦU ..................................................................................................................................... 7 Khung lý thuyết về rủi ro ........................................................................................... 7 1.1.1 Rủi ro và sự bất định ........................................................................................... 7 1.1.1.1 Rủi ro dưới các góc nhìn khác nhau ............................................................ 7 1.1.1.2 Sự bất định ................................................................................................... 9 1.1.2 Phân loại Rủi ro và Rủi ro tài chính.................................................................. 15 1.1.3 Quản trị rủi ro tài chính ..................................................................................... 16 1.1.3.1 Quản trị rủi ro tài chính và các lợi ích ....................................................... 16 1.1.3.2 Sự nổi lên của quản trị rủi ro tài chính ...................................................... 18 Đo lường rủi ro giá xăng dầu ................................................................................... 18 1.2.1 Tổng quan về giá xăng dầu ............................................................................... 18 1.2.1.1 Tổng quan về cơ chế hình thành giá .......................................................... 18 1.2.1.2 Tổng quan về cơ chế hình thành giá xăng dầu .......................................... 20 1.2.2 Rủi ro biến động giá xăng dầu .......................................................................... 23 1.2.2.1 Đặc điểm biến động giá xăng dầu .............................................................. 23 1.2.2.2 Rủi ro biến động giá xăng dầu ................................................................... 24 ii 1.2.3 Đo lường rủi ro và đo lường rủi ro giá xăng dầu .............................................. 26 1.2.3.1 Các chuẩn đo lường rủi ro trước VaR (Risk Metrics) ............................... 26 1.2.3.2 Value-at-Risk – Chuẩn đo lường rủi ro ..................................................... 32 Lây lan và hiệu ứng lây lan ...................................................................................... 39 1.3.1 Tổng quan về lây lan và hiệu ứng lây lan ......................................................... 39 1.3.1.1 Nguồn gốc và khái niệm lây lan ................................................................ 39 1.3.1.2 Phân loại lây lan ......................................................................................... 41 1.3.1.3 Hiệu ứng lây lan ......................................................................................... 43 1.3.2 Các kênh lây lan ................................................................................................ 43 1.3.3 Đo lường lây lan tài chính ................................................................................ 45 Bằng chứng thực nghiệm từ các kết quả nghiên cứu trước đây .............................. 45 1.4.1 Bằng chứng thực nghiệm về việc sử dụng VaR trong đo lường rủi ro giá xăng dầu .............................................................................................................................. 45 1.4.2 Bằng chứng thực nghiệm về hiệu ứng lây lan trên thị trường xăng dầu .......... 51 1.4.3 Các nghiên cứu tại Việt Nam ............................................................................ 57 1.4.3.1 Các nghiên cứu về tổ chức và quản lý Nhà nước về kinh doanh xăng dầu ... .................................................................................................................... 57 1.4.3.2 Các nghiên cứu liên quan về nhận diện rủi ro tài chính, đo lường rủi ro tài chính và áp dụng VaR vào đo lường rủi ro tài chính. ............................................ 57 Kết luận chương 1 .............................................................................................................. 60 CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ DỮ LIỆU ....................................... 61 Tổng quan về sự biến động giá xăng dầu thế giới và Việt Nam.............................. 61 2.1.1 Tổng quan về sự biến động giá xăng dầu thế giới ............................................ 61 2.1.2 Tổng quan về sự biến động giá xăng dầu Việt Nam ......................................... 66 Đo lường độ biến động giá dầu bằng mô hình ARCH/GARCH/TGARCH ............ 68 2.2.1 Các tính chất của độ biến động ......................................................................... 68 2.2.2 Tính dừng và mô hình ARIMA ........................................................................ 70 2.2.3 Mô hình phương sai có điều kiện của sai số thay đổi (ARCH) ........................ 72 2.2.4 Mô hình GARCH .............................................................................................. 74 iii 2.2.5 Mô hình TGARCH (Threshold ARCH) ........................................................... 77 Tính toán VaR .......................................................................................................... 79 2.3.1 Xác định các thông số ảnh hưởng đến VaR ...................................................... 79 2.3.2 Những cách tiếp cận VaR ................................................................................. 79 2.3.3 Phân phối sai số tổng quát (GED) .................................................................... 89 2.3.4 Điểm gãy cấu trúc ............................................................................................. 91 2.3.5 Tính toán VaR ................................................................................................... 92 2.3.6 Kiểm định các mô hình VaR............................................................................. 94 Hiệu ứng lây lan rủi ro ............................................................................................. 96 2.4.1 Mô hình MGARCH .......................................................................................... 96 2.4.2 Nền tảng lý thuyết Copula ................................................................................ 97 2.4.2.1 Tính chất cơ bản của Copula ................................................................... 100 2.4.2.2 Các loại Copula ........................................................................................ 102 2.4.2.3 Quy trình xây dựng hàm Copula .............................................................. 102 Dữ liệu nghiên cứu và xử lý dữ liệu ...................................................................... 105 2.5.1 Mô tả dữ liệu ................................................................................................... 105 2.5.2 Xử lý dữ liệu ................................................................................................... 106 Kết luận chương 2 ............................................................................................................ 110 CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ........................................................................ 111 Thống kê mô tả và kiểm định tính dừng ................................................................ 111 3.1.1 Thống kê mô tả ............................................................................................... 111 3.1.2 Kiểm định tính dừng của dữ liệu .................................................................... 116 Ước lượng các mô hình họ GARCH ..................................................................... 116 3.2.1 Ước lượng các mô hình họ GARCH trước điểm gãy cấu trúc ....................... 116 3.2.2 Ước lượng các mô hình họ GARCH sau điểm gãy cấu trúc .......................... 126 3.2.2.1 Xác định điểm gãy cấu trúc ..................................................................... 128 3.2.2.2 Ước lượng các mô hình họ GARCH sau điểm gãy cấu trúc ................... 130 Kết quả ước lượng VaR và kiểm định mô hình ..................................................... 134 3.3.1 Tính toán VaR với mô hình TGARCH - GED trước điểm gãy cấu trúc ....... 135 iv 3.3.2 Tính toán VaR với mô hình TGARCH – GED sau điểm gãy cấu trúc .......... 141 Kiểm định hiệu ứng lây lan rủi ro giữa các thị trường .......................................... 148 3.4.1 Kiểm định hiệu ứng lây lan rủi ro giữa các thị trường bằng mô hình MGARCH .................................................................................................................................. 149 3.4.2 Kiểm định bằng mô hình 2 biến DCC-GARCH với phân phối t-student ....... 150 3.4.3 Kiểm định bằng mô hình 3 biến DCC-MGARCH với phân phối t-student ... 151 3.4.4 Kiểm định hiệu ứng lây lan rủi ro giữa các thị trường bằng mô hình Copula 152 3.4.4.1 Tạo các giả quan sát cho copula nhiều chiều ........................................... 153 3.4.4.2 Quy trình kiểm định hiệu ứng lây lan bằng mô hình copula nhiều chiều 153 Kết luận chương 3 ............................................................................................................ 162 CHƯƠNG 4: MỘT SỐ HÀM Ý CHÍNH SÁCH VÀ KIẾN NGHỊ CHO VIỆT NAM .. 164 Hàm ý chính sách đối với Chính phủ và các cơ quan quản lý Nhà nước .............. 164 4.1.1 Về vấn đề hoạch định và quản lý ngân sách ................................................... 164 4.1.2 Về biến động giá xăng dầu và chỉ số CPI ....................................................... 165 4.1.3 Nghiên cứu, xây dựng và ban hành khung pháp lý cho các sản phẩm phái sinh, các công cụ phòng ngừa rủi ro ................................................................................. 166 Kiến nghị ................................................................................................................ 168 4.2.1 Kiến nghị đối với Chính phủ và các cơ quan quản lý Nhà nước .................... 168 4.2.2 Kiến nghị ngân hàng và các tổ chức tài chính ................................................ 170 4.2.3 Kiến nghị đối với doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu ................................... 172 4.2.4 Kiến nghị đối với các đối tượng tiêu dùng trực tiếp ....................................... 175 4.2.5 Đối với đời sống xã hội ................................................................................... 177 Kết luận chương 4 ............................................................................................................ 179 KẾT LUẬN VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO ................................................ 180 Kết luận chung ............................................................................................................. 180 Những gợi ý nghiên cứu tiếp theo ............................................................................... 182 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CÓ LIÊN QUAN ....................................... 186 TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................................... 188 PHỤ LỤC 01 ........................................................................................................................ 1 v PHỤ LỤC 02 ...................................................................................................................... 18 PHỤ LỤC 03 ...................................................................................................................... 22 PHỤ LỤC 04 ...................................................................................................................... 38 PHỤ LỤC 05 ...................................................................................................................... 43 vi DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1. 1 : Ba sự phân biệt sự bất định ............................................................................. 13 Bảng 2. 1 Tóm tắt ký hiệu các biến ................................................................................. 105 Bảng 2. 2 Thời gian quan sát số liệu cho các mặt hàng M92, NAP, DO5, F18, WTI và BRE .......................................................................................................................................... 106 Bảng 3. 1 Tóm tắt thống kê mô tả giá giao ngay theo ngày của các mặt hàng ............... 112 Bảng 3. 2 Thống kê mô tả theo TSSL của các mặt hàng ................................................. 115 Bảng 3. 3 Kiểm định tính dừng của dữ liệu (ADF test) ................................................... 116 Bảng 3. 4 Bảng tóm tắt lựa chọn AR(p) và MA(q) ......................................................... 117 Bảng 3. 5 Kiểm tra hiệu ứng ARCH ................................................................................ 117 Bảng 3. 6 Ước lượng GARCH của chuỗi dữ liệu M92 với các độ trễ khác nhau .......... 118 Bảng 3. 7 Ước lượng GARCH của chuỗi dữ liệu NAP với các độ trễ khác nhau ........... 118 Bảng 3. 8 Ước lượng GARCH của chuỗi dữ liệu D05 với các độ trễ khác nhau ............ 119 Bảng 3. 9 Ước lượng GARCH của chuỗi dữ liệu F18 với các độ trễ khác nhau ............ 120 Bảng 3. 10 Ước lượng các loại mô hình GARCH cho TSSL chuỗi dữ liệu M92 ........... 120 Bảng 3. 11 Ước lượng các loại mô hình GARCH cho TSSL chuỗi dữ liệu NAP ........... 121 Bảng 3. 12 Ước lượng các loại mô hình GARCH cho TSSL chuỗi dữ liệu D05 ............ 121 Bảng 3. 13 Ước lượng các loại mô hình GARCH cho TSSL chuỗi dữ liệu F18 ............ 122 Bảng 3. 14 Kết quả ước lượng mô hình TGARCH-GED (1,1) cho TSSL các chuỗi dữ liệu M92, NAP, D05, F18 (trước điểm gãy) ........................................................................... 123 Bảng 3. 15 Kết quả ước lượng điểm gãy cấu trúc của 4 chuỗi M92, NAP, D05, F18 .... 128 vii Bảng 3. 16 Tóm tắt các giai đoạn xác định điểm gãy cấu trúc của các chuỗi dữ liệu ..... 130 Bảng 3. 17 Bảng danh sách các biến giả tương ứng từng chuỗi dữ liệu.......................... 131 Bảng 3. 18 Kết quả ước lượng mô hình TGARCH-GED (1,1) cho TSSL các chuỗi dữ liệu M92, NAP, D05, F18 (sau điểm gãy) .............................................................................. 131 Bảng 3. 19 Kết quả tính toán UpVaR và DownVaR ở mức ý nghĩa 95% với bậc tự do GED .......................................................................................................................................... 137 Bảng 3. 20 Kết quả tính toán UpVaR và DownVaR ở mức ý nghĩa 99% với bậc tự do GED .......................................................................................................................................... 138 Bảng 3. 21 Thống kê số lần vượt ngưỡng VaR (95%) và VaR(99%) ............................. 140 Bảng 3. 22 Thống kê số lần vượt ngưỡng VaR (95%) và VaR(99%)của 10 ngày dự báo .......................................................................................................................................... 140 Bảng 3. 23 Kết quả tính toán UpVaR và DownVaR ở mức ý nghĩa 95% với bậc tự do GED .......................................................................................................................................... 144 Bảng 3. 24 Kết quả tính toán UpVaR và DownVaR ở mức ý nghĩa 99% với bậc tự do GED .......................................................................................................................................... 145 Bảng 3. 25 Thống kê số lần vượt ngưỡng VaR(95%) và VaR(99%) .............................. 146 Bảng 3. 26 Thống kê số lần vượt ngưỡng VaR (95%) và VaR(99%) của 10 ngày dự báo .......................................................................................................................................... 146 Bảng 3. 27 Kết quả ước lượng của mô hình DCC-MGARCH với phân phối t-student .. 150 Bảng 3. 28 Kết quả ước lượng của mô hình DCC-MGARCH với phân phối t-student .. 151 Bảng 3. 29 Kiểm định tính độc lập của mô hình copula 2 biến ....................................... 154 Bảng 3. 30 Kiểm định tính độc lập của mô hình copula 3 biến ....................................... 154 Bảng 3. 31 Kiểm định sự phù hợp (Goodness-of-fit) của mô hình copula 2 biến ........... 155 Bảng 3. 32 Kiểm định sự phù hợp (Goodness-of-fit) của mô hình copula 3 biến ........... 156 Bảng 3. 33 Ước lượng các tham số của mô hình copula 2 biến ...................................... 157 viii Bảng 3. 34 Ước lượng các tham số của mô hình copula 2 biến ...................................... 158 Bảng 3. 35 Ước lượng các tham số của mô hình copula 3 biến ...................................... 159 Bảng 3. 36 Kiểm định tham số của mô hình copula 3 biến ............................................. 160 ix DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 1. 1 Mô hình cân bằng cung-cầu ............................................................................... 20 Hình 1. 2 Ma trận rủi ro giá xăng dầu ................................................................................ 23 Hình 2. 1 Biến động giá của Vàng, Đường, S&P 500 và WTI (giai đoạn 9/1985- 9/2015) ............................................................................................................................................ 61 Hình 2. 2 Biến động giá dầu thô WTI (giai đoạn 1970-09/2015) ...................................... 62 Hình 2. 3 Mối quan hệ giữa thị trường tài chính (sẩn phẩm phái sinh) và thị trường vật chất (sản phẩm thực). ................................................................................................................. 64 Hình 2. 4 Các dạng hợp đồng của thị trường sản phẩm phái sinh (tài chính) và thị trường vật chất. .............................................................................................................................. 65 Hình 2. 5 So sánh khối lượng giao dịch của NYMEX và Brent ở thị trường tương lai và thị trường vật chất .........................................................................................
Luận văn liên quan