Thực trạng xuất khẩu lao động ở Việt Nam

ứng trên các góc độ nghiên cứu khác nhau, người ta đã đưa ra rất nhiều định nghĩa nhằm làm sáng tỏ: “việc làm là gì? ”. Và ở các quốc gia khác nhau do ảnh hưởng của nhiều yếu tố (như điều kiện kinh tế, chính trị, luật pháp…) người ta quan niệm về việc làm cũng khác nhau. Chính vì thế không có một định nghĩa chung và khái quát nhất về việc làm. ãTheo bộ luật lao động_ Điều 13: “ Mọi hoạt động tạo ra thu nhập, không bị pháp luật cấm đều được thừa nhận là việc làm”. Trên thực tế việc làm nêu trên được thể hiện dưới 3 hình thức: + Một là, làm công việc để nhận tiền lương, tiền công hoặc hiện vật cho công việc đó. + Hai là, làm công việc để thu lợi cho bản thân mà bản thân lại có quyền sử dụng hoặc quyền sở hữu (một phần hay toàn bộ) tư liệu sản xuất để tiến hành công việc đó. + Ba là, làm các công việc cho hộ gia đình mình nhưng không được trả thù lao dưới hình thức tiền lương, tiền công cho công việc đó. Bao gồm sản xuất nông nghiệp, hoạt động kinh tế phi nông nghiệp do chủ hộ hoặc 1 thành viên khác trong gia đình có quyền sử dụng, sở hữu hoặc quản lý. Khái niệm trên nói chung là khá bao quát nhưng chúng ta cũng thấy rõ hai hạn chế cơ bản. Hạn chế thứ nhất: hoạt động nội trợ không được coi là việc làm trong khi đó hoạt động nội trợ tạo ra các lợi ích phi vật chất và gián tiếp tạo ra lợi ích vật chất không hề nhỏ. Hạn chế thứ hai: khó có thể so sánh tỉ lệ người có việc làm giữa các quốc gia với nhau vì quan niệm về việc làm giữa các quốc gia có thể khác nhau phụ thuộc vào luật pháp, phong tục tập quán,…Có những nghề ở quốc gia này thì được cho phép và được coi đó là việc làm nhưng ở quốc gia khác lại bị cấm. Ví dụ: đánh bạc ở Việt Nam bị cấm nhưng ở Thái Lan, Mỹ đó lại đựơc coi là một nghề thậm chí là rất phát triển vì nó thu hút khá đông tầng lớp thượng lưu. ã Theo quan điểm của Mac: “Việc làm là phạm trù để chỉ trạng thái phù hợp giữa sức lao động và những điều kiện cần thiết (vỗn, tư liệu sản xuất, công nghệ,…) để sử dụng sức lao động đó). Sức lao động do người lao động sở hữu. Những điều kiện cần thiết như vốn, tư liệu sản xuất, công nghệ,… có thể do người lao động có quyền sở hữu, sử dụng hay quản lý hoặc không. Theo quan điểm của Mac thì bất cứ tình huống nào xảy ra gây nên trạng thái mất cân bằng giữa sức lao động và điều kiện cần thiết để sử dụng sức lao động đó đều có thể dẫn tới sự thiếu việc làm hay mất việc làm. Tuỳ theo các mục đích nghiên cứu khác nhàu mà người ta phân chia việc làm thành nhiều loại.

doc40 trang | Chia sẻ: lvbuiluyen | Lượt xem: 2945 | Lượt tải: 2download
Bạn đang xem trước 20 trang tài liệu Thực trạng xuất khẩu lao động ở Việt Nam, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
Ch­¬ng I Mét sè vÊn ®Ò lý luËn I. ViÖc lµm vµ t¹o viÖc lµm ViÖc lµm. Kh¸i niÖm vµ ph©n lo¹i. §øng trªn c¸c gãc ®é nghiªn cøu kh¸c nhau, ng­êi ta ®· ®­a ra rÊt nhiÒu ®Þnh nghÜa nh»m lµm s¸ng tá: “viÖc lµm lµ g×? ”. Vµ ë c¸c quèc gia kh¸c nhau do ¶nh h­ëng cña nhiÒu yÕu tè (nh­ ®iÒu kiÖn kinh tÕ, chÝnh trÞ, luËt ph¸p…) ng­êi ta quan niÖm vÒ viÖc lµm còng kh¸c nhau. ChÝnh v× thÕ kh«ng cã mét ®Þnh nghÜa chung vµ kh¸i qu¸t nhÊt vÒ viÖc lµm. Theo bé luËt lao ®éng_ §iÒu 13: “ Mäi ho¹t ®éng t¹o ra thu nhËp, kh«ng bÞ ph¸p luËt cÊm ®Òu ®­îc thõa nhËn lµ viÖc lµm”. Trªn thùc tÕ viÖc lµm nªu trªn ®­îc thÓ hiÖn d­íi 3 h×nh thøc: + Mét lµ, lµm c«ng viÖc ®Ó nhËn tiÒn l­¬ng, tiÒn c«ng hoÆc hiÖn vËt cho c«ng viÖc ®ã. + Hai lµ, lµm c«ng viÖc ®Ó thu lîi cho b¶n th©n mµ b¶n th©n l¹i cã quyÒn sö dông hoÆc quyÒn së h÷u (mét phÇn hay toµn bé) t­ liÖu s¶n xuÊt ®Ó tiÕn hµnh c«ng viÖc ®ã. + Ba lµ, lµm c¸c c«ng viÖc cho hé gia ®×nh m×nh nh­ng kh«ng ®­îc tr¶ thï lao d­íi h×nh thøc tiÒn l­¬ng, tiÒn c«ng cho c«ng viÖc ®ã. Bao gåm s¶n xuÊt n«ng nghiÖp, ho¹t ®éng kinh tÕ phi n«ng nghiÖp do chñ hé hoÆc 1 thµnh viªn kh¸c trong gia ®×nh cã quyÒn sö dông, së h÷u hoÆc qu¶n lý. Kh¸i niÖm trªn nãi chung lµ kh¸ bao qu¸t nh­ng chóng ta còng thÊy râ hai h¹n chÕ c¬ b¶n. H¹n chÕ thø nhÊt: ho¹t ®éng néi trî kh«ng ®­îc coi lµ viÖc lµm trong khi ®ã ho¹t ®éng néi trî t¹o ra c¸c lîi Ých phi vËt chÊt vµ gi¸n tiÕp t¹o ra lîi Ých vËt chÊt kh«ng hÒ nhá. H¹n chÕ thø hai: khã cã thÓ so s¸nh tØ lÖ ng­êi cã viÖc lµm gi÷a c¸c quèc gia víi nhau v× quan niÖm vÒ viÖc lµm gi÷a c¸c quèc gia cã thÓ kh¸c nhau phô thuéc vµo luËt ph¸p, phong tôc tËp qu¸n,…Cã nh÷ng nghÒ ë quèc gia nµy th× ®­îc cho phÐp vµ ®­îc coi ®ã lµ viÖc lµm nh­ng ë quèc gia kh¸c l¹i bÞ cÊm. VÝ dô: ®¸nh b¹c ë ViÖt Nam bÞ cÊm nh­ng ë Th¸i Lan, Mü ®ã l¹i ®ù¬c coi lµ mét nghÒ thËm chÝ lµ rÊt ph¸t triÓn v× nã thu hót kh¸ ®«ng tÇng líp th­îng l­u. Theo quan ®iÓm cña Mac: “ViÖc lµm lµ ph¹m trï ®Ó chØ tr¹ng th¸i phï hîp gi÷a søc lao ®éng vµ nh÷ng ®iÒu kiÖn cÇn thiÕt (vçn, t­ liÖu s¶n xuÊt, c«ng nghÖ,…) ®Ó sö dông søc lao ®éng ®ã). Søc lao ®éng do ng­êi lao ®éng së h÷u. Nh÷ng ®iÒu kiÖn cÇn thiÕt nh­ vèn, t­ liÖu s¶n xuÊt, c«ng nghÖ,… cã thÓ do ng­êi lao ®éng cã quyÒn së h÷u, sö dông hay qu¶n lý hoÆc kh«ng. Theo quan ®iÓm cña Mac th× bÊt cø t×nh huèng nµo x¶y ra g©y nªn tr¹ng th¸i mÊt c©n b»ng gi÷a søc lao ®éng vµ ®iÒu kiÖn cÇn thiÕt ®Ó sö dông søc lao ®éng ®ã ®Òu cã thÓ dÉn tíi sù thiÕu viÖc lµm hay mÊt viÖc lµm. Tuú theo c¸c môc ®Ých nghiªn cøu kh¸c nhµu mµ ng­êi ta ph©n chia viÖc lµm thµnh nhiÒu lo¹i. Theo møc ®é sö dông thêi gian lµm viÖc ta cã viÖc lµm chÝnh vµ viÖc lµm phô + ViÖc lµm chÝnh: lµ viÖc lµm mµ ng­êi lao ®éng dµnh nhiÒu thêi gian nhÊt hay cã thu nhËp cao nhÊt. + ViÖc lµm phô: lµ viÖc lµm mµ ng­êi lao ®éng dµnh nhiÒu thêi gian nhÊt sau c«ng viÖc chÝnh. Ngoµi ra, ng­êi ta cßn chia viÖc lµm thµnh viÖc lµm b¸n thêi gian, viÖc lµm ®©ú ®ñ, viÖc lµm cã hiÖu qu¶,.. b) C¸c ®Æc tr­ng cña viÖc lµm Nghiªn cøu c¸c ®Æc tr­ng cña viÖc lµm chÝnh lµ viÖc t×m hiÓu c¬ cÊu hoÆc cÊu tróc d©n sè cã viÖc lµm theo c¸c tiªu chÝ kh¸c nhau nh»m lµm râ c¸c khÝa c¹nh cña vÊn ®Ò viÖc lµm. Bao gåm cã: + CÊu tróc d©n sè cã viÖc lµm theo giíi vµ tuæi. Cho biÕt trong sè nh÷ng ng­êi cã viÖc lµm th× tØ lÖ nam, n÷ lµ bao nhiªu; ®é tuæi nµo lµ lùc l­îng lao ®éng chÝnh (chiÕm phÇn ®«ng trong lùc l­îng lao ®éng). + Sù thay ®æi quy m« viÖc lµm theo vïng (n«ng th«n- thµnh thÞ). Cho biÕt kh¶ n¨ng t¹o viÖc lµm ë hai khu vùc nµy còng nh­ tiÒm n¨ng t¹o thªm viÖc lµm míi trong t­¬ng lai. + C¬ cÊu viÖc lµm theo ngµnh kinh tÕ. Cho biÕt ngµnh kinh tÕ nµo trong nÒn kinh tÕ quèc d©n cã kh¶ n¨ng thu hót ®­îc nhiÒu lao ®éng nhÊt ë hiÖn t¹i vµ t­¬ng lai; sù dÞch chuyÓn lao ®éng gi÷a c¸c ngµnh nµy. Trong nÒn kinh tÕ quèc d©n ngµnh kinh tÕ ®­îc chia lµm 3 khu vùc lín. Khu vùc I: ngµnh n«ng nghiÖp vµ l©m nghiÖp; khu vùc II: ngµnh c«ng nghiÖp, x©y dùng, giao th«ng vËn t¶i, khai th¸c má, n¨ng l­îng; khu vùc III: dÞch vô. + C¬ cÊu viÖc lµm theo nghÒ. Cho biÕt nghÒ nµo hiÖn t¹i ®ang t¹o ra ®­îc nhiÒu viÖc lµm nhÊt vµ xu h­íng lùa chän nghÒ nghiÖp trong t­¬ng lai cña ng­êi lao ®éng. + CÊu tróc viÖc lµm theo thµnh phÇn kinh tÕ. Cho biÕt hiÖn t¹i lùc l­îng lao ®éng ®ang tËp trung nhiÒu nhÊt trong thµnh phÇn kinh tÕ nµo vµ xu h­íng dÞch chuyÓn lao ®éng gi÷a c¸c thµnh phÇn kinh tÕ trong t­¬ng lai. Thµnh phÇn kinh tÕ ®­îc chia dùa trªn quan hÖ së h÷u vÒ t­ liÖu s¶n xuÊt. + Tr×nh ®é v¨n ho¸ vµ ®µo t¹o cña d©n sè theo nhãm tuæi vµ giíi tÝnh, theo vïng. Sù ph©n chia ë trªn chØ mang tÝnh chÊt t­¬ng ®èi víi môc ®Ých ®Ó ng­êi ®äc m­êng t­îng ®­îc vÊn ®Ò. Trong thùc tÕ c¸c ®Æc tr­ng trªn lu«n cã t¸c ®éng qua l¹i lÉn nhau.VÝ dô: ta cã cÊu tróc d©n sè cã viÖc lµm theo giíi vµ tuæi ë khu vùc thµnh thÞ; cÊu tróc d©n sè cã viÖc lµm theo giíi vµ tuæi theo vïng, l·nh thæ… C¸c chØ tiªu ®o l­êng Tû lÖ ng­êi cã viÖc lµm: lµ tû lÖ % cña sè ng­êi cã viÖc lµm so víi d©n sè ho¹t ®éng kinh tÕ. Tû lÖ ng­êi cã viÖc lµm ®Çy ®ñ: lµ tû lÖ % cña sè ng­êi cã viÖc lµm ®Çy ®ñ so víi d©n sè ho¹t ®éng kinh tÕ. D©n sè ho¹t ®éng kinh tÕ (dsh®kt) lµ mét bé phËn d©n sè cung cÊp hoÆc s½n sµng cung cÊp søc lao ®éng cho s¶n xuÊt cña c¶i vËt chÊt vµ dÞch vô. Dsh®kt = Nh÷ng ng­êi ®ang lµm viÖc + nh÷ng ng­êi thÊt nghiÖp. Nh÷ng ng­êi ®ang lµm viÖc = Nh÷ng ng­êi trong ®é tuæi lao ®éng + ngoµi ®é tuæi lao ®éng ®ang tham gia lµm viÖc trong c¸c ngµnh cña nÒn kinh tÕ quèc d©n. Nh÷ng ng­êi thÊt nghiÖp lµ nh÷ng ng­êi trong ®é tuæi lao ®éng, cã kh¶ n¨ng lao ®éng, cã nhu cÇu t×m viÖc nh­ng hiÖn t¹i ch­a t×m ®­îc viÖc. T¹o viÖc lµm. a) Kh¸i niÖm T¹o viÖc lµm lµ qu¸ tr×nh t¹o ra sè l­îng vµ chÊt l­îng t­ liÖu s¶n xuÊt; sè l­îng vµ chÊt l­îng søc lao ®éng vµ c¸c ®iÒu kiÖn kinh tÕ x· héi cÇn thiÕt kh¸c ®Ó kÕt hîp t­ liÖu s¶n xuÊt vµ søc lao ®éng. Nh­ vËy, muèn t¹o viÖc lµm cÇn 3 yÕu tè c¬ b¶n: t­ liÖu s¶n xuÊt, søc lao ®éng vµ c¸c ®iÒu kiÖn KTXH kh¸c ®Ó kÕt hîp t­ liÖu s¶n xuÊt vµ søc lao ®éng. Ba yÕu tè nµy l¹i chÞu t¸c ®éng cña nhiÒu yÕu tè kh¸c. C¸c yÕu tè ¶nh h­ëng ®Õn qu¸ tr×nh t¹o viÖc lµm. + Nh©n tè ®iÒu kiÖn tù nhiªn, vèn, c«ng nghÖ: lµ c¸c tiÒn ®Ò vËt chÊt ®Ó tiÕn hµnh bÊt cø mét ho¹t ®éng s¶n xuÊt nµo. §iÒu kiÖn tù nhiªn do thiªn nhiªn ­u ®·i. Vèn do tÝch luü mµ cã hoÆc ®­îc t¹o ra tõ c¸c nguån kh¸c. C«ng nghÖ do tù s¸ng chÕ hoÆc ¸p dông theo nh÷ng c«ng nghÖ ®· cã s½n. Nh©n tè nµy cïng víi søc lao ®éng nãi nªn n¨ng lùc s¶n xuÊt cña mét quèc gia. + Nh©n tè b¶n th©n ng­êi lao ®éng trong qu¸ tr×nh lao ®éng. Bao gåm: thÓ lùc, trÝ lùc, kinh nghiÖm qu¶n lý, s¶n xuÊt cña ng­êi lao ®éng. Ng­êi lao ®éng cã ®­îc nh÷ng thø nµy l¹i phô thuéc vµo ®iÒu kiÖn sèng, qu¸ tr×nh ®µo t¹o vµ tÝch luü kinh nghiÖm cña b¶n th©n, sù kÕ thõa nh÷ng tµi s¶n ®ã tõ c¸c thÕ hÖ tr­íc. + C¬ chÕ, chÝnh s¸ch kinh tÕ- x· héi cña mçi quèc gia: ViÖc lµm ®­îc t¹o ra nh­ thÕ nµo, chñ yÕu cho ®èi t­îng nµo, víi sè l­îng dù tÝnh bao nhiªu,… phô thuéc vµo c¬ chÕ, chÝnh s¸ch KT-XH cña mçi quèc gia trong tõng thêi kú cô thÓ. + HÖ thèng th«ng tin thÞ tr­êng lao ®éng: ®­îc thùc hiÖn bëi chÝnh phñ vµ c¸c tæ chøc kinh tÕ, c¸ nh©n cã nhu cÇu tuyÓn dông lao ®éng th«ng qua c¸c ph­¬ng tiÖn th«ng tin ®¹i chóng nh­ b¸o chÝ, truyÒn h×nh, ®µi ph¸t thanh,…C¸c th«ng tin bao gåm th«ng tin vÒ: sÏ häc nghÒ ë ®©u? nghÒ g×? khi nµo? t×m viÖc ë ®©u?... C¸c chÝnh s¸ch t¹o viÖc lµm. Chóng ta cÇn ph©n biÖt viÖc lµm vµ t¹o viÖc lµm. T¹o viÖc lµm lµ mét qu¸ tr×nh nh­ ®· nãi ë trªn, cßn viÖc lµm lµ kÕt qu¶ cña qu¸ tr×nh Êy. Muèn cã ®­îc nhiÒu viÖc lµm cÇn cã c¸c chÝnh s¸ch t¹o viÖc lµm hiÖu qu¶. Cã thÓ kÓ ra mét sè c¸c chÝnh s¸ch t¹o viÖc lµm nh­: + ChÝnh s¸ch t¹o vèn ®Ó ph¸t triÓn kinh tÕ; + ChÝnh s¸ch di d©n ®i vïng kinh tÕ míi; + ChÝnh s¸ch gia c«ng s¶n xuÊt hµng tiªu dïng cho xuÊt khÈu; + ChÝnh s¸ch ph¸t triÓn ngµnh nghÒ truyÒn thèng; + ChÝnh s¸ch ph¸t triÓn h×nh thøc héi, hiÖp héi ngµnh nghÒ lµm kinh tÕ vµ t¹o viÖc lµm. + ChÝnh s¸ch xuÊt khÈu lao ®éng; ….. Nh­ vËy trong sè c¸c gi¶i ph¸p t¹o viÖc lµm th× xuÊt khÈu lao ®éng lµ mét gi¶i ph¸p còng ®­îc quan t©m nh­ng cßn kh¸ míi mÎ víi nhiÒu ng­êi. VËy xuÊt khÈu lao ®éng lµ g×? II. XuÊt khÈu lao ®éng Kh¸i niÖm vµ néi dung. a) Kh¸i niÖm. XuÊt khÈu lao ®éng lµ ho¹t ®éng mua_b¸n hµng ho¸ søc lao ®éng néi ®Þa cho ng­êi sö dông lao ®éng n­íc ngoµi. + Ng­êi sö dông lao ®éng n­íc ngoµi ë ®©y lµ chÝnh phñ n­íc ngoµi hay c¬ quan, tæ chøc kinh tÕ n­íc ngoµi cã nhu cÇu sö dông lao ®éng trong n­íc. + Hµng ho¸ søc lao ®éng néi ®Þa: muèn nãi tíi lùc l­îng lao ®éng trong n­íc s½n sµng cung cÊp søc lao ®éng cña m×nh cho ng­êi sö dông lao ®éng n­íc ngoµi. + Ho¹t ®éng mua_ b¸n : thÓ hiÖn ë chç ng­êi lao ®éng trong n­íc sÏ b¸n quyÒn sö dông søc lao ®éng cña m×nh trong mét kho¶ng thêi gian nhÊt ®Þnh cho ng­êi sö dông lao ®éng n­íc ngoµi ®Ó nhËn vÒ mét kho¶n tiÒn d­íi h×nh thøc tiÒn l­¬ng (tiÒn c«ng). Cßn ng­êi sö dông n­íc ngoµi sÏ dïng tiÒn cña m×nh mua søc lao ®éng cña ng­êi lao ®éng, yªu cÇu hä ph¶i thùc hiÖn c«ng viÖc nhÊt ®Þnh nµo ®ã (do hai bªn tho¶ thuËn) theo ý muèn cña m×nh. Nh­ng ho¹t ®éng mua_b¸n nµy cã mét ®iÓm ®Æc biÖt ®¸ng l­u ý lµ: quan hÖ mua_b¸n ch­a thÓ chÊm døt ngay ®­îc v× søc lao ®éng kh«ng thÓ t¸ch rêi ng­êi lao ®éng. Quan hÖ nµy khëi ®Çu cho mét quan hÖ míi_quan hÖ lao ®éng. Vµ quan hÖ lao ®éng sÏ chØ thùc sù chÊm døt khi hîp ®ång lao ®éng ký kÕt gi÷a hai bªn hÕt hiÖu lùc hoÆc bÞ xo¸ bá hiÖu lùc theo tho¶ thuËn cña hai bªn. b) Néi dung XuÊt khÈu lao ®éng gåm hai néi dung: + §­a ng­êi lao ®éng ®i lµm viÖc cã thêi h¹n ë n­íc ngoµi; +XuÊt khÈu lao ®éng t¹i chç (XKL§ néi biªn): ng­êi lao ®éng trong n­íc lµm viÖc cho c¸c doanh nghiÖp FDI, c¸c tæ chøc quèc tÕ qua Internet. Do sù giíi h¹n ph¹m vi bµi viÕt em xin ®­îc ®Ò cËp ®Õn vÊn ®Ò xuÊt khÈu lao ®éng t­¬ng øng víi néi dung 1_ ®­a ng­êi lao ®éng ®i lµm viÖc cã thêi h¹n ë n­íc ngoµi. Ng­êi lao ®éng ë ®©y bao gåm: ng­êi lao ®éng lµm c¸c c«ng viÖc nh­ lao ®éng phæ th«ng, s¶n xuÊt, gióp viÖc,…(nh÷ng c«ng viÖc Ýt ®ßi hái vÒ tr×nh ®é chuyªn m«n); chuyªn gia; tu nghiÖp sinh. Chuyªn gia: lµ nh÷ng ng­êi lao ®éng cã tr×nh ®é chuyªn tõ bËc ®¹i häc trë lªn; Tu nghiÖp sinh (TNS): (Míi chØ cã ë NhËt B¶n, Hµn Quèc) chØ nh÷ng ng­êi lao ®éng ch­a ®¸p øng ®­îc yªu cÇu vÒ tr×nh ®é chuyªn m«n cña n­íc nhËp khÈu lao ®éng vµ nÕu muèn vµo lµm viÖc ë c¸c n­íc nµy hä ph¶i ®­îc hîp ph¸p ho¸ d­íi h×nh thøc TNS nghÜa lµ võa lµm võa ®­îc ®µo t¹o tiÕp tôc vÒ tr×nh ®é chuyªn m«n kü thuËt. C¸c h×nh thøc xuÊt khÈu lao ®éng. H×nh thøc xuÊt khÈu lao ®éng: lµ c¸ch thøc thùc hiÖn viÖc ®­a ng­êi lao ®éng ®i lµm viÖc cã thêi h¹n ë n­íc ngoµi do nhµ n­íc quy ®Þnh. ë ViÖt Nam cho ®Õn nay ®· tån t¹i mét sè h×nh thøc sau: a) Thêi kú nÒn kinh tÕ kÕ ho¹ch ho¸ tËp trung: xuÊt khÈu lao ®éng chñ yÕu th«ng qua c¸c hiÖp ®Þnh liªn chÝnh phñ vµ nghÞ ®Þnh th­; b) B­íc sang thêi kú míi_ thêi kú xuÊt khÈu lao ®éng chÞu t¸c ®éng cña thÞ tr­êng th× nã bao gåm c¸c h×nh thøc sau: * Cung øng lao ®éng theo c¸c hîp ®ång cung øng lao ®éng ®· ký kÕt víi bªn n­íc ngoµi. Néi dung: C¸c doanh nghiÖp xuÊt khÈu lao ®éng sÏ tuyÓn lao ®éng ViÖt Nam ®i lµm viÖc ë n­íc ngoµi theo c¸c hîp ®ång cung øng lao ®éng. §Æc ®iÓm: + C¸c doanh nghiÖp tù m×nh ®¶m nhiÖm tÊt c¶ c¸c kh©u tõ tuyÓn chän ®Õn ®µo t¹o ®Õn ®­a ®i vµ qu¶n lý ng­êi lao ®éng ë n­íc ngoµi; + C¸c yªu cÇu vÒ tæ chøc lao ®éng do phÝa n­íc tiÕp nhËn ®Æt ra; + Quan hÖ lao ®éng ®­îc ®iÒu chØnh bëi ph¸p luËt cña n­íc tiÕp nhËn; + Qu¸ tr×nh lµm viÖc lµ ë n­íc ngoµi, ng­êi lao ®éng chÞu sù qu¶n lý trùc tiÕp cña ng­êi sö dông lao ®éng n­íc ngoµi; + QuyÒn vµ nghÜa vô cña ng­êi lao ®éng do phÝa n­íc ngoµi b¶o ®¶m. §­a ng­êi lao ®éng ®i lµm viÖc ë n­íc ngoµi theo hîp ®ång nhËn thÇu, kho¸n c«ng tr×nh ë n­íc ngoµi, ®Çu t­ ra n­íc ngoµi. Néi dung: C¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam tróng thÇu, nhËn kho¸n c«ng tr×nh ë n­íc ngoµi hoÆc ®Çu t­ d­íi h×nh thøc liªn doanh liªn kÕt chia s¶n phÈm hoÆc c¸c h×nh thøc ®Çu t­ kh¸c. H×nh thøc nµy ch­a phæ biÕn nh­ng sÏ ph¸t triÓn trong t­¬ng lai cïng víi qu¸ tr×nh héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ vµ khu vùc. §Æc ®iÓm: + C¸c doanh nghiÖp xuÊt khÈu lao ®éng ViÖt Nam sÏ tuyÓn chän lao ®éng ViÖt Nam nh»m thùc hiÖn c¸c hîp ®ång kinh tÕ, hîp ®ång liªn doanh_ liªn kÕt gi÷a ViÖt Nam vµ n­íc ngoµi; + C¸c yªu cÇu vÒ tæ chøc lao ®éng, ®iÒu kiÖn lao ®éng do doanh nghiÖp xuÊt khÈu lao ®éng ViÖt Nam ®Æt ra; + C¸c doanh nghiÖp xuÊt khÈu lao ®éng ViÖt Nam cã thÓ trùc tiÕp tuyÓn dông lao ®éng hoÆc th«ng qua c¸c tæ chøc cung øng lao ®éng trong n­íc; + Doanh nghiÖp xuÊt khÈu lao ®éng ViÖt Nam trùc tiÕp ®­a lao ®éng ®i n­íc ngoµi, qu¶n lý lao ®éng ë n­íc ngoµi còng nh­ ®¶m b¶o c¸c quyÒn lîi cña ng­êi lao ®éng ë n­íc ngoµi. V× vËy quan hÖ lao ®éng t­¬ng ®èi æn ®Þnh; + C¶ ng­êi sö dông lao ®éng ViÖt Nam vµ lao ®éng ViÖt Nam ®Òu ph¶i tu©n thñ theo quy ®Þnh cña ph¸p luËt, phong tôc tËp qu¸n cña n­íc ngoµi. Lao ®éng ViÖt Nam ®i lµm viÖc ë n­íc ngoµi theo hîp ®ång lao ®éng gi÷a c¸ nh©n ng­êi lao ®éng víi ng­êi sö dông lao ®éng n­íc ngoµi. H×nh thøc nµy ë ViÖt Nam cßn rÊt Ýt v× nã ®ßi hái ng­êi lao ®éng ph¶i cã tr×nh ®é häc vÊn, ngo¹i ng÷ tèt, giao tiÕp réng, t×m hiÓu râ c¸c th«ng tin vÒ ®èi t¸c. §Æc ®iÓm cña xuÊt khÈu lao ®éng. XuÊt khÈu lao ®éng lµ mét ho¹t ®éng kinh tÕ ®ång thêi còng lµ ho¹t ®éng mang tÝnh x· héi cao. XuÊt khÈu lao ®éng lµ ho¹t ®éng kinh tÕ ë tÇm vi m« vµ vÜ m«. Nãi xuÊt khÈu lao ®éng lµ ho¹t ®éng kinh tÕ v× nã ®em l¹i lîi Ých cho c¶ hai bªn tham gia (bªn cung vµ bªn cÇu). ë tÇm vÜ m« bªn cung lµ n­íc xuÊt khÈu lao ®éng, bªn cÇu lµ n­íc nhËp khÈu lao ®éng. ë tÇm vi m« bªn cung lµ ng­êi lao ®éng mµ ®¹i diÖn cho hä lµ c¸c tæ chøc kinh tÕ lµm c«ng t¸c xuÊt khÈu lao ®éng (gäi t¾t lµ doanh nghiÖp xuÊt khÈu lao ®éng ), bªn cÇu lµ ng­êi sö dông lao ®éng nø¬c ngoµi. Dï ®øng ë gãc ®é nµo th× víi t­ c¸ch lµ chñ thÓ cña mét ho¹t ®éng kinh tÕ c¶ bªn cung vµ bªn cÇu khi tham gia ho¹t ®éng xuÊt khÈu lao ®éng ®Òu nh»m môc tiªu lµ lîi Ých kinh tÕ. Hä lu«n lu«n tÝnh to¸n gi÷a chi phÝ ph¶i bá ra víi lîi Ých thu ®­îc ®Ó cã quyÕt ®Þnh hµnh ®éng cuèi cïng sao cho lîi nhÊt. ChÝnh v× thÕ bªn c¹nh c¸c quèc gia chØ ®¬n thuÇn lµ xuÊt khÈu hay nhËp khÈu lao ®éng th× cßn cã c¶ nh÷ng quèc gia võa xuÊt kh©u võa nhËp khÈu lao ®éng. TÝnh x· héi thÓ hiÖn ë chç: dï c¸c chñ thÓ tham gia xuÊt khÈu lao ®éng víi môc tiªu kinh tÕ nh­ng trong qu¸ tr×nh tiÕn hµnh xuÊt khÈu lao ®éng th× còng ®ång thêi t¹o ra c¸c lîi Ých cho x· héi nh­ gi¶i quyÕt c«ng ¨n viÖc lµm cho mét bé phËn ng­êi lao ®éng, gãp phÇn æn ®Þnh vµ c¶i thiÖn cuéc sèng cho ng­êi d©n, n©ng cao phóc lîi x· héi, ®¶m b¶o an ninh chÝnh trÞ … XuÊt khÈu lao ®éng lµ mét ho¹t ®éng mang tÝnh c¹nh tranh m¹nh. C¹nh tranh lµ quy luËt tÊt yÕu cña thÞ tr­êng. Trong c¹nh tranh ai m¹nh th× th¾ng, yÕu th× thua. Vµ khi xuÊt khÈu lao ®éng vËn ®éng theo quy luËt thÞ tr­êng th× tÊt yÕu nã ph¶i chÞu sù t¸c ®éng cña quy luËt c¹nh tranh vµ mang tÝnh c¹nh tranh. Sù c¹nh tranh ë ®©y diÔn ra gi÷a c¸c n­íc xuÊt khÈu lao ®éng víi nhau vµ gi÷a c¸c doanh nghiÖp xuÊt khÈu lao ®éng trong n­íc víi nhau trong viÖc dµnh vµ thèng lÜnh thÞ tr­êng xuÊt khÈu lao ®éng. C¹nh tranh gióp cho chÊt l­îng nguån lao ®éng xuÊt khÈu ngµy cµng ®­îc n©ng cao h¬n vµ ®em l¹i lîi Ých nhiÒu h¬n cho c¸c bªn ®ång thêi còng ®µo th¶i nh÷ng c¸ thÓ kh«ng thÓ vËn ®éng trong vßng xo¸y Êy. Kh«ng cã sù giíi h¹n theo kh«ng gian ®èi víi ho¹t ®éng xuÊt khÈu lao ®éng. ThÞ tr­êng xuÊt khÈu lao ®éng víi mét quèc gia xuÊt khÈu lao ®éng cµng phong phó vµ ®a d¹ng bao nhiªu th× cµng tèt. Nã lµm t¨ng c¸c lo¹i ngo¹i tÖ, gi¶m rñi ro trong xuÊt khÈu lao ®éng vµ nã còng thÓ hiÖn kh¶ n¨ng c¹nh tranh m¹nh mÏ cña quèc gia ®ã. XuÊt khÈu lao ®éng thùc chÊt còng lµ viÖc mua_b¸n mét lo¹i hµng ho¸ ®Æc biÖt v­ît ra ph¹m vi biªn giíi quèc gia. Së dÜ vËy v× hµng ho¸ ë ®©y lµ søc lao ®éng_ lo¹i hµng ho¸ kh«ng thÓ t¸ch rêi ng­êi b¸n. Cßn tÝnh chÊt ®Æc biÖt cña quan hÖ mua_ b¸n ®· ®ù¬c tr×nh bµy ë phÇn II.1 C¸c nh©n tè ¶nh h­ëng ®Õn xuÊt khÈu lao ®éng. a)Nhãm nh©n tè kh¸ch quan. * §iÒu kiÖn kinh tÕ chÝnhtrÞ, t×nh h×nh d©n sè_ nguån lao ®éng cña n­íc tiÕp nhËn lao ®éng. C¸c n­íc tiÕp nhËn lao ®éng th­êng lµ c¸c n­íc cã nÒn kinh tÕ ph¸t triÓn hoÆc t­¬ng ®èi ph¸t triÓn nh­ng trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn kinh tÕ cña m×nh hä l¹i thiÕu hôt nghiªm träng lùc l­îng lao ®éng cho mét hoÆc mét vµi lÜnh vùc nµo ®ã. V× thÕ hä cã nhu cÇu tiÕp nhËn thªm lao ®éng tõ n­íc kh¸c. Sù thiÕu hôt lao ®éng cµng lín trong khi m¸y mãc ch­a thÓ thay thÕ hÕt ®­îc con ng­êi th× nhu cÇu thuª thªm lao ®éng n­íc ngoµi lµ ®iÒu tÊt yÕu. Ngoµi ra, xuÊt khÈu lao ®éng cßn chÞu nhiÒu t¸c ®éng tõ sù ph¸t triÓn kinh tÕ cã æn ®Þnh hay kh«ng cña n­íc tiÕp nhËn. NÕu nÒn kinh tÕ cã nh÷ng biÕn ®éng xÊu bÊt ngê x¶y ra th× ho¹t ®éng xuÊt khÈu lao ®éng còng sÏ gÆp rÊt nhiÒu khã kh¨n. ChÝnh trÞ còng ¶nh h­ëng tíi xuÊt khÈu lao ®éng. NÕu n­íc tiÕp nhËn cã t×nh h×nh chÝnh trÞ kh«ng æn ®×nh th× hä cã thÓ còng kh«ng cã nhu cÇu tiÕp nhËn thªm lao ®éng vµ n­íc xuÊt khÈu lao ®éng còng kh«ng muèn ®­a ng­êi lao ®éng cña m×nh tíi ®ã. Sù c¹nh tranh cña c¸c n­íc xuÊt khÈu lao ®éng kh¸c Sù c¹nh tranh nµy mang t¸c ®éng hai chiÒu. ChiÒu tÝch cùc: thóc ®Èy ho¹t ®éng xuÊt khÈu lao ®éng cña n­íc m×nh kh«ng ngõng tù n©ng cao chÊt l­îng hµng ho¸ søc lao ®éng ®Ó t¨ng tÝnh c¹nh tranh trªn thÞ tr­êng, t¹o ra sù ph¸t triÓn míi cho ho¹t ®éng xuÊt khÈu lao ®éng. ChiÒu tiªu cùc: c¹nh tranh kh«ng lµnh m¹nh hoÆc tÝnh c¹nh tranh yÕu sÏ bÞ ®µo th¶i. §iÒu kiÖn giao th«ng vËn t¶i, th«ng tin liªn l¹c gi÷a quèc gia xuÊt khÈu lao ®éng vµ quèc gia tiÕp nhËn. NÕu nh÷ng ®iÒu kiÖn nµy tèt sÏ gãp phÇn lµm gi¶m chi phÝ trong ho¹t ®éng xuÊt khÈu lao ®éng còng nh­ thuËn lîi trong qu¸ tr×nh ®­a lao ®éng ®i vµ nhËn lao ®éng vÒ. V× thÕ ho¹t ®éng xuÊt khÈu lao ®éng sÏ diÔn ra th­êng xuyªn vµ m¹nh mÏ h¬n. b) Nhãm nh©n tè chñ quan. Bao gåm hÖ thèng c¸c quan ®iÓm, chÝnh s¸ch vµ chñ tr­¬ng cña nhµ n­íc vÒ ho¹t ®«ng xuÊt khÈu lao ®éng. NÕu coi träng xuÊt khÈu lao ®éng, x¸c ®Þnh ®óng vÞ trÝ cña nã trong ph¸t triÓn kinh tÕ_ x· héi sÏ t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho ho¹t ®éng xuÊt khÈu lao ®éng vµ ng­îc l¹i. §ång thêi víi qu¸ tr×nh nµy th× c«ng t¸c tæ chøc thùc hiÖn, kiÓm tra, gi¸m s¸t viÖc thùc hiÖn còng ¶nh h­ëng kh«ng nhá ®Õn hiÖu qu¶ cña ho¹t ®éng xuÊt khÈu lao ®éng. Rñi ro vµ h¹n chÕ trong xuÊt khÈu lao ®éng. Rñi ro trong xuÊt khÈu lao ®éng. Rñi ro trong xuÊt khÈu lao ®éng lµ nh÷ng biÕn cè bÊt ngê kh«ng may x¶y ra g©y thiÖt h¹i cho c¸c bªn tham gia xuÊt khÈu lao ®éng. Rñi ro trong xuÊt khÈu lao ®éng ®­îc ph¸t sinh bëi c¸c nguyªn nh©n sau: + Tõ phÝa ng­êi sö dông lao ®éng (®èi t¸c n­íc ngoµi). Khi ng­êi sö dông lao ®éng kh«ng may lµm ¨n thua lç, bÞ ph¸ s¶n,… dÉn ®Õn ph¶i c¾t gi¶m nh©n c«ng hay sa th¶i nh©n c«ng th× hîp ®ång lao ®éng sÏ bÞ chÊm døt tr­íc thêi h¹n.Trong tr­êng hîp nµy ng­êi bÞ h¹i sÏ lµ ng­êi lao ®éng vµ c¸c doanh nghiÖp xuÊt khÈu lao ®éng. Ng­êi lao ®éng bÞ mÊt viÖc lµm vµ ph¶i trë vÒ n­íc. Cã ng­êi th× ®· tÝch luü ®ñ tiÒn ®Ó gãp phÇn æn ®Þnh cuéc sèng khi vÒ nh­ng còng cã ng­êi th× l¹i r¬i vµo hoµn c¶nh nî chång chÊt. MÆt kh¸c, cã nh÷ng tr­êng hîp do ng­êi sö dông lao ®éng kh«ng tr¶ hoÆc ®¸nh mÊt hé chiÕu cña ng­êi lao ®éng nªn ng­êi lao ®éng kh«ng thÓ trë vÒ n­íc, khiÕn cho hä trë thµnh ng­êi nhËp c­ bÊt hîp ph¸p vµ ph¶i chÞu bÊt cø h×nh ph¹t nµo theo quy ®Þnh cña n­íc së t¹i. Cßn c¸c doanh nghiÖp xuÊt khÈu lao ®éng, hä ph¶i chÞu chi phÝ ph¸t sinh ®Ó ®­a ng­êi lao ®éng trë vÒ n­íc còng nh­ tiÒn ®Òn bï cho nh÷ng ng­êi lao ®éng nµy do hîp ®ång bÞ ph¸ vì mµ kh«ng ph¶i do lçi cña ng­êi lao ®éng. Theo tho¶ thuËn sè tiÒn ®ã sÏ ®­îc bªn sö dông lao ®éng hoµn tr¶ nh­ng nÕu hä kh«ng tr¶ th× c¸c doanh nghiÖp xuÊt khÈu lao ®éng còng khã mµ ®ßi ®­îc. NÕu cã khiÕu kiÖn th× thñ tôc rÊt r­êm rµ do sù kiÖn ph¸t sinh v­ît ra ngoµi biªn giíi quèc gia vµ chi phÝ rÊt tèn kÐm. V× thÕ, c¸c doanh nghiÖp xuÊt khÈu lao ®éng th­êng chÞu thiÖt. Khi ng­êi sö dông lao ®éng cè t×nh thùc hiÖn kh«ng nghiªm tóc hîp ®ång ®· ký nh­ c¾t gi¶m tiÓn l­¬ng, c¾t gi¶m c¸c lîi Ých cña ng­êi lao ®éng nh­: b¶o hiÓm x· héi, b¶o hiÓm y tÕ,..; ®¸nh ®Ëp
Luận văn liên quan