Đề tài Điều kiện và khả năng huy động vốn trên Thị trường chứng khoán của doanh nghiệp

Thị trường chứng khoán Việt Nam mới ra đời đầu năm 2000. Thuật ngữ “Thị trường chứng khoán” còn khá mới mẻ đối với công chúng Việt Nam. Trong khi đó ở nhiều nước trên thế giới, thị trường chứng khoán đã phát triển rất sôi động. Vai trò quan trọng nhất của TTCK là huy động vốn đầu tư cho nền kinh tế. Trong nền kinh tế hiện đại, TTCK trở thành một kênh huy động vốn chủ yếu đối với các doanh nghiệp. TTCK ỏ Việt nam quy mô còn nhỏ bé nhưng đã bước đầu xây dựng được một hệ thống tương đối hoàn chỉnh. Đã có nhiều doanh nghiệp thực hiện việc huy động vốn qua kênh này. Đề án này nghiên cứu về điều kiện và khả năng huy động vốn của doanh nghiệp trên TTCK trên góc độ vĩ mô. Tập trung trình bày về các cơ sở lý luận về TTCK và cách thức huy động vốn cũng như điều kiện và khả năng huy động vốn của doanh nghiệp qua kênh quan trọng này Đề tài gồm 3 phần Phần I. Cơ sở lý luận về chứng khoán và TTCK Phần II. Điều kiện và khả năng huy động vốn trên TTCK của doanh nghiệp Phần II. Thực trạng và giải pháp phát triển TTCK đáp ứng nhu cầu huy động vốn đầu tư của doanh nghiệp

doc27 trang | Chia sẻ: ducpro | Lượt xem: 2911 | Lượt tải: 2download
Bạn đang xem trước 20 trang tài liệu Đề tài Điều kiện và khả năng huy động vốn trên Thị trường chứng khoán của doanh nghiệp, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
Lêi nãi ®Çu ThÞ tr­êng chøng kho¸n ViÖt Nam míi ra ®êi ®Çu n¨m 2000. ThuËt ng÷ “ThÞ tr­êng chøng kho¸n” cßn kh¸ míi mÎ ®èi víi c«ng chóng ViÖt Nam. Trong khi ®ã ë nhiÒu n­íc trªn thÕ giíi, thÞ tr­êng chøng kho¸n ®· ph¸t triÓn rÊt s«i ®éng. Vai trß quan träng nhÊt cña TTCK lµ huy ®éng vèn ®Çu t­ cho nÒn kinh tÕ. Trong nÒn kinh tÕ hiÖn ®¹i, TTCK trë thµnh mét kªnh huy ®éng vèn chñ yÕu ®èi víi c¸c doanh nghiÖp. TTCK á ViÖt nam quy m« cßn nhá bÐ nh­ng ®· b­íc ®Çu x©y dùng ®­îc mét hÖ thèng t­¬ng ®èi hoµn chØnh. §· cã nhiÒu doanh nghiÖp thùc hiÖn viÖc huy ®éng vèn qua kªnh nµy. §Ò ¸n nµy nghiªn cøu vÒ ®iÒu kiÖn vµ kh¶ n¨ng huy ®éng vèn cña doanh nghiÖp trªn TTCK trªn gãc ®é vÜ m«. TËp trung tr×nh bµy vÒ c¸c c¬ së lý luËn vÒ TTCK vµ c¸ch thøc huy ®éng vèn còng nh­ ®iÒu kiÖn vµ kh¶ n¨ng huy ®éng vèn cña doanh nghiÖp qua kªnh quan träng nµy §Ò tµi gåm 3 phÇn PhÇn I. C¬ së lý luËn vÒ chøng kho¸n vµ TTCK PhÇn II. §iÒu kiÖn vµ kh¶ n¨ng huy ®éng vèn trªn TTCK cña doanh nghiÖp PhÇn II. Thùc tr¹ng vµ gi¶i ph¸p ph¸t triÓn TTCK ®¸p øng nhu cÇu huy ®éng vèn ®Çu t­ cña doanh nghiÖp PhÇn I C¬ së lý luËn vÒ chøng kho¸n vµ thÞ tr­êng chøng kho¸n. I. ThÞ tr­êng chøng kho¸n. 1. Kh¸i niÖm. ThÞ tr­êng chøng kho¸n lµ thÞ tr­êng cã tæ chøc, lµ n¬i mµ c¸c chøng kho¸n ®­îc mua b¸n theo c¸c qui t¾c ®· ®­îc Ên ®Þnh. Chøng kho¸n ®­îc hiÓu lµ c¸c lo¹i giÊy tê cã gi¸ hay bót to¸n ghi sæ, nã cho phÐp chñ së h÷u cã quyÒn yªu cÇu vÒ thu nhËp vµ tµi s¶n cña tæ chøc ph¸t hµnh hoÆc quyÒn së h÷u. C¸c quyÒn yªu cÇu nµy cã sù kh¸c nhau gi÷ c¸c lo¹i chøng kho¸n, tuú theo tÝnh chÊt së h÷u cña chóng. ThÞ tr­êng chøng kho¸n kh«ng gièng víi thÞ tr­êng c¸c hµng ho¸ th«ng th­êng kh¸c v× hµng ho¸ cña thÞ tr­êng chøng kho¸n lµ mét lo¹i hµng ho¸ ®Æc biÖt, lµ quyÒn së h÷u vÒ t­ b¶n. Nh­ vËy, cã tthÓ nãi b¶n chÊt cña thÞ tr­êng chøng kho¸n lµ thÞ tr­êng thÓ hiÖn mèi quan hÖ gi÷a cung vµ cÇu cña vèn ®Çu t­ mµ ë ®ã, gi¸ c¶ cña chøng kho¸n chøa ®ùng nh÷ng th«ng tin vÒ chi phÝ vèn hay gi¸ c¶ cña vèn ®Çu t­. ThÞ tr­êng chøng kho¸n lµ h×nh thøc phat triÓn bËc cao cña nÒn s¶n xuÊt vµ l­u th«ng hµng ho¸. 2. LÞch sö h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn cña thÞ tr­êng chøng kho¸n ThÞ tr­êng chøng kho¸n ®­îc coi lµ ®Æc tr­ng c¬ b¶n, lµ biÓu t­îng cña nÒn kinh tÕ hiÖn ®¹i. Ng­êi ta cã thÓ ®o l­êng vµ dù tÝnh sù ph¸t triÓn kinh tÕ qua diÔn biÕn trªn thÞ tr­êng chøng kho¸n. H×nh thøc s¬ khai cña TTCK ®· xuÊt hiÖn c¸ch ®©y hµng tr¨m n¨m. Vµo kho¶ng thÕ kû 15, ë c¸c thµnh phè trung t©m th­¬ng m¹i cña c¸c n­íc ph­¬ng t©y, trong c¸c chî phiªn hay héi chî, c¸c th­¬ng gia th­êng tô tËp t¹i c¸c qu¸n cµ phª ®Ó th­¬ng lîng mua b¸n, trao ®æi hµng ho¸. §Æc ®iÓm cña ho¹t ®éng nµy lµ c¸c th­¬ng gia chØ trao ®æi b»ng lêi nãi víi nhau vÒ c¸c hîp ®ång mua b¸n mµ kh«ng cã sù xuÊt hiÖn cña bÊt cø hµng ho¸, giÊy tê bµo. §Õn cuèi thÓ kû 15 “khu chî riªng” ®· trë thµnh thÞ tr­êng ho¹t ®éng th­êng xuyªn víi nh÷ng quy ­íc x¸c ®Þnh cho c¸c cuéc th­¬ng th­¬ng l­în. Nh÷ng quy ­íc nµy dÇn trë thµnh c¸c quy t¾c cã tÝnh chÊt b¾t buéc víi c¸c thµnh viªn tham gia. Buæi häp ®Çu tiªn diÔn ra n¨m 1453 t¹i mét l÷ qu¸n t¹i gia ®×nh Vanber t¹i tµnh phèi Bruges (BØ). Tr­îc l÷ qu¸n cã mét b¶ng hiÖu vÏ 3 tói da vµ ch÷. Ba tói da t­îng tr­ng cho ba néi dung cña thÞ tr­êng: thÞ tr­êng hµng ho¸, thÞ tr­êng ngo¹i tÖ vµ thÞ tr­êng chøng kho¸n ®éng s¶n cßn ch÷ bourse cã nghÜa lµ mËu dÞch thÞ tr­êng hay cßn gäi lµ n¬i bu«n b¸n chøng kho¸n. §Õn n¨m 1547, thÞ tr­êng ë thµnh phè Bruges bÞ sôp ®æ do cöa biÓn Evin n¬i dÉn c¸c tµu thuyÒn vµo bu«n b¸n t¹i thµnh phè bÞ c¸t biÓn lÊp mÊt. Tuy nhiªn, vµo n¨m 1531 thÞ tr­êng nµy ®· ®­îc dêi tíi thµnh phè c¶ng Anvers(bØ), tõ ®ã thÞ tr­êng nµy ph¸t triÓn nhanh chãng. Mét thÞ tr­êng nh­ vËy còng ®­îc thµnh lËp ë London vµo thÕ kû 18 sau ®ã mét lo¹i thÞ tr­êng t¹i Ph¸p, §øc, ý vµ mét sè n­íc B¾c ¢u vµ Mü còng ®­îc thµnh lËp. Sau mét thêi gian ho¹t ®éng thÞ tr­êng ®· chøng tá kh«ng ®¸p øng ®­îc yªu cÇu cña c¶ 3 giao dÞch kh¸c nhau. V× thÕ, thÞ tr­êng hµng ho¸ ®­îc t¸ch ra thµnh c¸c khu th­¬ng m¹i, thÞ tr­êng ngo¹i tÖ ®­îc t¸ch ra vµ ph¸t triÓn thµnh thÞ tr­êng hèi ®o¸i. ThÞ tr­êng chøng kho¸n ®éng s¶n trë thµnh thÞ tr­êng chøng kho¸n. Nh­ vËy, thÞ tr­îng chøng kho¸n ®­îc h×nh thµnh cïng víi thÞ tr­êng hµng ho¸ vµ thÞ tr­êng hèi ®o¸i. Qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña thÞ tr­êng chøng kho¸n ®· tr¶i qua nhiÒu b­íc th¨ng trÇm. LÞch sö ®· ghi nhËn hai ®ît khñng ho¶ng lín, ®ã lµ khi c¸c thÞ tr­êng chøng kho¸n lín ë Mü, T©u ¢u, B¾c ¢u, NhËt B¶n bÞ sôp ®æ chØ trong vµi giê vµo “ngµy thø n¨m ®en tèi”, 29/10/1929 vµ “ngµy thø hai ®en tèi” 19/10/1987. Song, tr¶i qua c¸c cuéc khñng ho¶ng, cuèi cïng thÞ tr­êng chøng kho¸n l¹i ®­îc phôc håi vµ tiÕp tôc ph¸t triÓn, trë thµnh mét thÓ chÕ tµi chÝnh kh«ng thÓ thiÕu ®­îc trong nÒn kinh tÕ vËn hµnh theo c¬ chÕ thÞ tr­êng. 3. Ph©n lo¹i TTCK 3.1. C¨n cø theo tÝnh chÊt ph¸p lý cã thÞ tr­êng chøng kho¸n chÝnh thøc vµ thÞ tr­êng chøng kho¸n phi chÝnh thøc. ThÞ tr­êng chøng kho¸n chÝnh thøc hay cßn gäi lµ Së giao dÞch chøng kho¸n lµ n¬i mua b¸n lo¹i chøng kho¸n ®­îc niªm yÕt cã ®Þa ®iÓm vµ thêi biÓu mua b¸n râ rÖt, gi¸ c¶ ®­îc x¸c ®Þnh theo h×nh thøc ®Êu gi¸ hoÆc ®Êu lÖnh. ThÞ tr­êng chøng kho¸n phi chÝnh thøc hay cßn gäi lµ thÞ tr­êng OTC lµ n¬i mua b¸n chøng kho¸n bªn ngoµi Së giao dÞch, kh«ng cã ngµy giê nghØ hay thñ tôc quyÕt ®Þnh mµ do tho¶ thuËn gi÷a ng­êi mua vµ ng­êi b¸n. 3.2.. C¨n cø vµo qu¸ tr×nh lu©n chuyÓn chøng kho¸n cã thÞ tr­êng ph¸t hµnh vµ thÞ tr­êng giao dÞch. ThÞ tr­êng ph¸t hµnh hay cßn gäi lµ thÞ tr­êng s¬ cÊp lµ n¬i c¸c chøng kho¸n ®­îc ph¸t hµnh lÇn ®Çu bëi c¸c nhµ ph¸t hµnh ®­îc b¸n cho c¸c nhµ ®Çu t­. 3.3.. C¨n cø vµo ph­¬ng thøc giao dÞch cã thÞ tr­êng giao ngay vµ thÞ tr­êng t­¬ng lai. ThÞ tr­êng giao ngay lµ thÞ tr­êng mua b¸n chøng kho¸n theo gi¸ cña ngµy giao dÞch nh­ng viÖc thanh to¸n vµ chuyÓn giao chøng kho¸n sÏ diÔn ra tiÕp theo sau ®ã vµi ngµy theo qui ®Þnh. ThÞ tr­êng t­¬ng lai lµ thÞ tr­êng mua b¸n chøng kho¸n theo mét lo¹t hîp ®ång ®Þnh s½n, gi¸ c¶ ®­îc tho¶ thuËn trong ngµy giao dÞch nh­ng viÖc thanh to¸n vµ chuyÓn giao chøng kho¸n sÏ diÔn ra trong mét ngµy kú h¹n nhÊt ®Þnh trong t­¬ng lai. 3.4.. C¨n cø vµo ®Æc ®iÓm hµng ho¸ trªn thÞ tr­êng chøng kho¸n cã thÞ tr­êng tr¸i phiÕu, thÞ tr­êng cæ phiÕu vµ thÞ tr­êng ph¸t sinh. * ThÞ tr­êng tr¸i phiÕu lµ n¬i mua b¸n c¸c tr¸i phiÕu. * ThÞ tr­êng cæ phiÕu lµ n¬i mua b¸n c¸c cæ phiÕu. * ThÞ tr­êng ph¸t sinh lµ n¬i mua b¸n c¸c c«ng cô cã nguån gèc chøng kho¸n. 4. Vai trß cña thÞ tr­êng chøng kho¸n. 4.1. §èi víi chÝnh phñ. ThÞ tr­êng chøng kho¸n cung cÊp c¸c ph­¬ng tiÖn ®Ó huy ®éng vèn vµ sö dông c¸c nguån vèn mét c¸ch cã hiÖu qu¶ cho nÒn kinh tÕ quèc d©n. ChÝnh phñ huy ®éng vèn b»ng viÖc b¸n tr¸i phiÕu vµ dïng sè tiÒn ®ã ®Ó ®Çu t­ vµo c¸c dù ¸n cÇn thiÕt cña m×nh. ThÞ tr­êng chøng kho¸n cßn gãp phÇn thùc hiÖn qu¸ tr×nh cæ phÇn ho¸. ChÝnh thÞ tr­êng chøng kho¸n cã thùc míi cã thÓ tuyªn truyÒn sù cÇn thiÕt cña thÞ tr­êng chøng kho¸n mét c¸ch tèt nhÊt. Tõ ®ã khuyÕn khÝch viÖc cæ phÇn ho¸ nhanh lªn c¸c doanh nghiÖp quèc doanh. ThÞ tr­êng chøng kho¸n lµ n¬i ®Ó thùc hiÖn c¸c chÝnh s¸ch tiÒn tÖ. L·i suÊt thÞ tr­êng cã thÓ t¨ng lªn hoÆc gi¶m xuèng do viÖc chÝnh phñ mua hoÆc b¸n tr¸i phiÕu. Ngoµi ra thÞ tr­êng chøng kho¸n lµ n¬i thu hót c¸c nguån vèn ®Çu t­ gi¸n tiÕp tõ n­íc ngoµi qua viÖc n­íc ngoµi mua chøng kho¸n. 4.2. §èi víi c¸c doanh nghiÖp. ThÞ tr­êng chøng kho¸n gióp c¸c c«ng ty tho¸t khái c¸c kho¶n vay cã chi phÝ tiÒn vay cao ë c¸c ng©n hµng. C¸c doanh nghiÖp cã thÓ ph¸t hµnh cæ phiÕu hoÆc tr¸i phiÕu. HoÆc chÝnh thÞ tt­êng chøng kho¸n t¹o ra tÝnh thanh kho¶n ®Ó cho c«ng ty cã thÓ b¸n chøng kho¸n bÊt kú lóc nµo ®Ó cã tiÒn. Nh­ vËy, thÞ tr­êng chøng kho¸n gióp c¸c doanh nghiÖp ®a d¹ng ho¸ c¸c h×nh thøc huy ®éng vèn vµ ®Çu t­. ThÞ tr­êng chøng kho¸n lµ n¬i ®¸nh gi¸ gi¸ trÞ cña doanh nghiÖp vµ cña c¶ nÒn kinh tÕ mét c¸ch tæng hîp vµ chÝnh x¸c (kÓ c¶ gi¸ trÞ h÷u h×nh vµ v« h×nh) th«ng qua chØ sè gi¸ chøng kho¸n trªn thÞ tr­êng. Tõ ®ã t¹o ra mét m«i tr­êng c¹nh tranh lµnh m¹nh nh»m n©ng cao hiÖu qu¶ sö dông vèn, kÝch thÝch ¸p dông c«ng nghÖ míi, c¶i tiÕn s¶n phÈm. ThÞ tr­êng chøng kho¸n cßn lµ n¬i gióp c¸c tËp ®oµn ra m¾t c«ng chóng. ThÞ tr­êng chøng kho¸n chÝnh lµ n¬i qu¶ng c¸o Ýt chi phÝ vÒ b¶n th©n doanh nghiÖp. 4.3. §èi víi nhµ ®Çu t­. ThÞ tr­êng chøng kho¸n lµ n¬i mµ c¸c nhµ ®Çu t­ cã thÓ dÔ dµng t×m kiÕm c¸c c¬ héi ®Çu t­ ®Ó ®a d¹ng ho¸ ®Çu t­, gi¶m thiÓu rñi ro trong ®Çu t­. 5. C¸c nguyªn t¾c c¬ b¶n vÒ ho¹t ®éng cña thÞ tr­êng chøng kho¸n. 5.1. Nguyªn t¾c trung gian. Trªn thÞ tr­êng chøng kho¸n, c¸c giao dÞch th­êng ®­îc thùc hiÖn th«ng qua tæ chøc trung gian vµ m«i giíi lµ c¸c c«ng ty chøng kho¸n. Trªn thÞ tr­êng s¬ cÊp, c¸c nhµ ®Çu t­ th­êng kh«ng mua trùc tiÕp cña nhµ ph¸t hµnh mµ mua tõ c¸c nhµ b¶o l·nh ph¸t hµnh. Trªn thÞ tr­êng thø cÊp, th«ng qua nghiÖp vô m«i giíi kinh doanh c¸c c«ng ty chøng kho¸n mua chøng kho¸n gióp c¸c nhµ ®Çu t­, hoÆc mua chøng kho¸n cña nhµ ®Çu t­ nµy ®Ó mua vµ b¸n cho c¸c nhµ ®Çu t­ kh¸c. Nguyªn t¾c nµy nh»m ®¶m b¶o c¸c lo¹i chøng kho¸n ®­îc giao dÞch lµ chøng kho¸n thùc vµ gióp thÞ tr­êng ho¹t ®éng lµnh m¹nh, b¶o vÖ quyÒn lîi cña c¸c nhµ ®Çu t­. 5.2. Nguyªn t¾c ®Þnh gi¸. ViÖc ®Þnh gi¸ chøng kho¸n trªn thÞ tr­êng phô thuéc hoµn toµn vµo c¸c nhµ trung gian m«i giíi. Mçi nhµ trung gian m«i giíi ®Þnh gi¸ mçi lo¹i chøng kho¸n t¹i mét thêi ®iÓm tuú theo sù xÐt ®o¸n vµ tïy vµo sè cung cÇu chøng kho¸n cã trªn thÞ tr­êng. ViÖc ®Þnh gi¸ chøng kho¸n ®­îc thùc hiÖn th«ng qua cuéc th­¬ng l­îng gi÷a nh÷ng ng­êi trung gian m«i giíi cÇn mua vµ cÇn b¸n. Gi¸ c¶ ®­îc x¸c ®Þnh khi hai bªn ®· thèng nhÊt. TÊt c¶ c¸c thµnh viªn cã liªn quan trªn thÞ tr­êng kh«ng ai cã thÓ can thiÖp vµo sù t¸c ®éng qua l¹i cña sè cung cÇu chøng kho¸n trªn thÞ tr­êng vµ còng kh«ng ai cã quyÒn ®Þnh gi¸ chøng kho¸n mét c¸ch ®éc ®o¸n. V× thÕ thÞ tr­êng chøng kho¸n ®­îc coi lµ thÞ tr­êng tù do nhÊt trong c¸c thÞ tr­êng. 5.3. Nguyªn t¾c c«ng khai ho¸. TÊt c¶ c¸c ho¹t ®éng trªn thÞ tr­êng chøng kho¸n ®Òu ®­îc c«ng khai ho¸ vÒ c¸c lo¹i chøng kho¸n ®­îc ®­a ra mua b¸n trªn thÞ tr­êng, còng nh­ t×nh h×nh tµi chÝnh vÒ kÕt qu¶ kinh doanh cña c«ng ty ph¸t hµnh vµ sè l­îng chøng kho¸n vµ gi¸ c¶ tõng lo¹i ®Òu ®­îc c«ng khai trªn thÞ tr­êng vµ trong c¸c b¸o c¸o. Khi kÕt thóc mét cuéc giao dÞch sè l­îng chøng kho¸n ®­îc mua b¸n, gi¸ c¶ tõng lo¹i ®Òu ®­îc lËp tøc th«ng b¸n ngay. Nguyªn t¾c nµy nh»m ®¶m b¶o quyÒn lîi cho ng­êi mua vµ ng­êi b¸n chøng kho¸n kh«ng bÞ hí trong mua b¸n chøng kho¸n vµ ng­êi mua chøng kho¸n dÔ dµng chän lo¹i chøng kho¸n theo së thÝch cña m×nh. II. Chøng kho¸n. 1. Kh¸i niÖm. Chøng kho¸n lµ nh÷ng giÊy tê cã gi¸ x¸c ®Þnh sè vèn ®Çu t­ vµ nã x¸c nhËn quyÒn ®ßi nî hay quyÒn së h÷u vÒ tµi s¶n, bao gåm nh÷ng ®iÒu kiÖn vÒ thu nhËp trong mét kho¶ng thêi gian nµo ®ã vµ cã kh¶ n¨ng chuyÓn nh­îng. 2. Ph©n lo¹i. 2.1. C¨n cø theo tiªu thøc ph¸p lý cã chøng kho¸n v« danh vµ chøng kho¸n kÝ danh. Chøng kho¸n v« danh lµ lo¹i chøng kho¸n kh«ng ghi râ hä tªn chñ së h÷u. ViÖc chuyÓn nh­îng lo¹i nµy rÊt dÔ dµng, kh«ng cÇn thñ tôc ®¨ng ký r­êm rµ. Chøng kho¸n ký danh lµ lo¹i chøng kho¸n ghi râ hä tªn chñ së h÷u. ViÖc chuyÓn nh­îng lo¹i nµy ®­îc thùc hiÖn b»ng thñ tôc ®¨ng ký t¹i c¬ quan ph¸t hµnh. 2.2. C¨n cø theo tÝnh chÊt thu nhËp cã chøng kho¸n cã thu nhËp æn ®Þnh, chøng kho¸n cã thu nhËp kh«ng æn ®Þnh vµ chøng kho¸n hçn hîp. Chøng kho¸n cã thu nhËp æn ®Þnh lµ c¸c tr¸i phiÕu thu nhËp cña nã kh«ng phô thuéc vµo kÕt qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh cña c«ng ty. Chøng kho¸n cã thu nhËp kh«ng æn ®Þnh lµ c¸c cæ phiÕu th­êng, thu nhËp cña nã phô thuéc vµo kÕt qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh cña c«ng ty vµ chÝnh s¸ch tr¶ cæ tøc. Chøng kho¸n hçn hîp lµ cæ phiÕu ­u ®·i, cã mét phÇn thu nhËp lµ kh«ng phô thuéc vµo kÕt qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh cña c«ng ty. 2.3. C¨n cø theo chñ thÓ ph¸t hµnh cã chøng kho¸n ChÝnh phñ vµ chøng kho¸n c«ng ty. Chøng kho¸n ChÝnh phñ lµ c¸c chøng kho¸n do c¸c c¬ quan cña ChÝnh phñ trung ­¬ng hay chÝnh quyÒn ®Þa ph­¬ng ph¸t hµnh nh­ tr¸i phiÕu kho b¹c, tr¸i phiÕu c«ng tr×nh, tr¸i phiÕu ChÝnh phñ, c«ng tr¸i Nhµ n­íc. Chøng kho¸n c«ng ty lµ chøng kho¸n do c¸c doanh nghiÖp, c«ng ty cæ phÇn ph¸t hµnh nh­ tr¸i phiÕu, cæ phiÕu vµ c¸c c«ng cô cã nguån gèc chøng kho¸n. 3. Tr¸i phiÕu. 3.1. §Æc ®iÓm. Tr¸i phiÕu lµ giÊy tê cã gi¸ x¸c ®Þnh sè vèn ®Çu t­ vµ x¸c nhËn quyÒn ®ßi nî bao gåm nh÷ng ®iÒu kiÖn vµ thu nhËp trong mét kho¶ng thêi gian nµo ®ã vµ cã kh¶ n¨ng chuyÓn nh­îng. Tõ kh¸i niÖm trªn ta thÊy tr¸i phiÕu cã ®Æc ®iÓm lµ cã thu nhËp æn ®Þnh, cã kh¶ n¨ng chuyÓn nh­îng, cã thêi gian ®¸o h¹n. §ång thêi tr¸i chñ kh«ng cã quyÒn tham gia bÇu cö, øng cö vµo Héi ®ång qu¶n trÞ. Nh­ng tr¸i phiÕu ®em l¹i cho tr¸i chñ quyÒn ®­îc ­u tiªn trong ph©n chia lîi nhuËn còng nh­ thanh lý tµi s¶n khi c«ng ty ph¸ s¶n. 3.2.Mét vµi lo¹i tr¸i phiÕu. Tr¸i phiÕu cã l·i suÊt cè ®Þnh lµ tr¸i phiÕu cho l·i suÊt cè ®Þnh ngay t¹i thêi ®iÓm ph¸t hµnh. Tr¸i phiÕu cã l·i suÊt th¶ næi lµ tr¸i phiÕu cho l·i suÊt ®­îc ®iÒu chØnh theo tõng thêi kú. Tr¸i phiÕu kh«ng cã l·i lµ tr¸i phiÕu kh«ng cho l·i suÊt th­êng kú, nã ®­îc mua víi gi¸ thÊp so víi mÖnh gi¸. Toµn bé tiÒn lêi vµ gi¸ trÞ t¨ng thªm sÏ b»ng ®óng mÖnh gi¸ vµo ngµy ®¸o h¹n. Tr¸i phiÕu thu nhËp lµ tr¸i phiÕu ®­îc ph¸t hµnh bëi c¸c c«ng ty ®ang trong thêi kú tæ chøc l¹i. C«ng ty ph¸t hµnh høa sÏ tr¶ sè gèc khi tr¸i phiÕu hÕt h¹n nh­ng chØ høa tr¶ l·i nÕu c«ng ty cã ®ñ thu nhËp. Tr¸i phiÕu cã thÓ thu håi lµ tr¸i phiÕu cho phÐp c«ng ty cã thÓ mua l¹i tr¸i phiÕu vµo mét thêi gian nµo ®ã. Tuy nhiªn tr¸i phiÕu kh«ng thÓ thu håi mét vµi n¨m sau khi chóng ®­îc ph¸t hµnh. Tr¸i phiÕu cã thÓ chuyÓn ®æi lµ tr¸i phiÕu cho phÐp ng­êi gi÷ nã ®­îc chuyÓn ®æi sang mét sè l­îng cæ phiÕu nhÊt ®Þnh víi gi¸ x¸c ®Þnh. Tr¸i phiÕu phiÕu kÌm giÊy b¶o ®¶m lµ tr¸i phiÕu cho phÐp, ng­êi gi÷ nã cã quyÒn mua thªm mét sè l­îng cæ phiÕu nhÊt ®Þnh cña ®¬n vÞ ph¸t hµnh ë mét gi¸ x¸c ®Þnh (mét giÊy b¶o ®¶m ë gãc tr¸i phiÕu b»ng mét cæ phiÕu). Tr¸i phiÕu Euro lµ tr¸i phiÕu ph¸t hµnh b»ng ®ång tiÒn cña n­íc ph¸t hµnh t¹i mét n­íc kh¸c. Tr¸i phiÕu Dollar lµ tr¸i phiÕu ph¸t hµnh b»ng ®ång §«la Mü ë c¸c n­íc ngoµi n­íc Mü. Tr¸i phiÕu Yankee lµ tr¸i phiÕu cña c¸c c«ng ty vµ ChÝnh phñ n­íc ngoµi ph¸t hµnh b»ng §«la Mü vµ ®­îc giao dÞch ë thÞ tr­êng Mü. 4. Cæ phiÕu. 4.1. Kh¸i niÖm Cæ phiÕu lµ nh÷ng giÊy tê cã gi¸ x¸c ®Þnh sè vèn ®Çu t­ vµ nã x¸c nhËn quyÒn së h÷u vÒ tµi s¶n vµ nh÷ng ®iÒu kiÖn vÒ thu nhËp trong mét kho¶ng thêi gian nµo ®ã vµ cã kh¶ n¨ng chuyÓn nh­îng. Cã hai lo¹i cæ phiÕu lµ cæ phiÕu th­êng vµ cæ phiÕu ­u ®·i. 4.2. Cæ phiÕu th­êng. Cæ phiÕu th­êng lµ cæ phiÕu kh«ng cã thêi gian ®¸o h¹n, kh«ng cã thu nhËp æn ®Þnh mµ thu nhËp cña nã phô thuéc vµo kÕt qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh hay chÝnh s¸ch chi tr¶ cæ tøc cña c«ng ty. Cæ phiÕu th­êng cã kh¶ n¨ng chuyÓn nh­îng dÔ dµng. Ng­êi n¾m gi÷ cæ phiÕu th­êng cã quyÒn tham gia bÇu cö vµo Héi ®ång qu¶n trÞ nh­ng kh«ng ®­îc ­u tiªn trong ph©n chia lîi nhuËn còng nh­ thanh lý tµi s¶n khi c«ng ty ph¸ s¶n. Ngoµi ra cæ phiÕu th­êng cßn ®em l¹i quyÒn ®Æt mua cæ phiÕu míi cho c¸c cæ ®«ng. 4.3. Cæ phiÕu ­u ®·i. Cæ phiÕu ­u ®·i lµ lo¹i cæ phiÕu cã sù ­u tiªn h¬n cæ phiÕu th­êng trong viÖc ph©n chia lîi nhuËn còng nh­ chi tr¶ cæ tøc vµ thanh lý tµi s¶n khi c«ng ty ph¸ s¶n. Cæ phiÕu ­u ®·i còng nh­ cæ phiÕu th­êng lµ nã kh«ng cã thêi gian ®¸o h¹n. Nã tån t¹i ë sù tån t¹i cña c«ng ty. Nã còng cã kh¶ n¨ng chuyÓn nh­îng nh­ng ph¶i thªm mét sè ®iÒu kiÖn nhÊt ®Þnh. Cæ tøc cña cæ phiÕu ­u ®·i lÉn cæ phiÕu th­êng ®Òu kh«ng ph¶i lµ nî cña c«ng ty do ®ã kh«ng cã thu nhËp æn ®Þnh trong ®iÒu kiÖn b×nh th­êng vµ nã cã thÓ ®­îc mua l¹i bëi nhµ ph¸t hµnh. Cæ phiÕu ­u ®·i cßn cã mét sè ®iÒu kho¶n kÌm theo. Thø nhÊt, cæ phiÕu ­u ®·i cã tÝnh chÊt tham dù trong ph©n chia lîi nhuËn khi c«ng ty lµm ¨n cã l·i, v­ît mét møc nµo ®ã. Thø hai, cæ phiÕu ­u ®·i cã tÝnh chÊt bá phiÕu. Trong ®iÒu kiÖn b×nh th­êng, cæ phiÕu ­u ®·i kh«ng cã tÝnh chÊt bá phiÕu. Nh­ng khi c«ng ty lµm ¨n thua lç, cæ phiÕu ­u ®·i sÏ cã tÝnh chÊt bá phiÕu. Thø ba, cæ phiÕu ­u ®·i cã tÝnh chÊt tÝch luü hay kh«ng tÝch luü tøc lµ do c«gn ty lµm ¨n kh«ng hiÖu qu¶, c«ng ty sÏ kh«ng tr¶ cæ tøc. Nh­ng khi c«ng ty lµm ¨n cã l·i c«ng ty cã thÓ tr¶ cæ tøc cho nh÷ng n¨m bÞ thua lç tr­íc ®ã hoÆc kh«ng tr¶ cæ tøc cña nh÷ng n¨m ch­a tr¶ ®­îc. 5. C¸c c«ng cô ph¸t sinh. 5.1. Kh¸i niÖm. C«ng cô ph¸t sinh lµ nh÷ng c«ng cô ®­îc ph¸t hµnh trªn c¬ së nh÷ng c«ng cô ®· cã nh­ cæ phiÕu nh»m nhiÒu môc tiªu kh¸c nhau nh­ ph©n t¸n rñi ro, b¶o vÖ lîi nhuËn hoÆc t¹o lîi nhuËn. 5.2. Mét sè c«ng cô ph¸t sinh lµ quyÒn lùa chän vµ hîp ®ång t­¬ng lai. QuyÒn lùa chän lµ mét c«ng cô cho phÐp ng­êi n¾m gi÷ nã ®­îc mua (nÕu lµ quyÒn chän mua) hoÆc b¸n (nÕu lµ quyÒn chän b¸n mét khèi l­îng nhÊt ®Þnh hµng ho¸ víi mét møc gi¸ x¸c ®Þnh vµ trong mét thêi h¹n nhÊt ®Þnh. C¸c hµng ho¸ nµy cã thÓ lµ cæ phiÕu, tr¸i phiÕu hay hîp ®ång t­¬ng lai. Hîp ®ång t­¬ng l¹i lµ mét tho¶ thuËn trong ®ã mét ng­êi mua vµ mét ng­êi b¸n chÊp thuËn thùc hiÖn mét giao dÞch t¹i mét thêi ®iÓm x¸c ®Þnh trong t­¬ng lai víi mét møc gi¸ ®­îc Ên ®Þnh vµo ngµy h«m nay. Hîp ®ång t­¬ng lai ®­îc niªm yÕt trªn së giao dÞch, nã xo¸ bá rñi ro tÝn dông v× nã ®­îc c«ng ty thanh to¸n bï trõ phôc vô nh­ lµ mét trung gian trong tÊt c¶ c¸c giao dÞch. Ng­êi b¸n vµ ng­êi mua ®Òu b¸n mua qua c«ng ty thanh to¸n bï trõ. Hîp ®ång t­¬ng lai ®Òu ®­îc tiªu chuÈn hoÊ vÒ viÖc giao nhËn mét khèi l­îng cô thÓ cña mét hµng ho¸ cô thÓ ®¸p øng c¸c tiªu chuÈn chÊt l­îng tèi thiÓu, theo mét thêi h¹n ®­îc Ên ®Þnh tr­íc. Hîp ®ång t­¬ng lai cßn ®­îc chuyÓn giao theo gi¸ thÞ tr­êng tøc lµ bÊt kú mãn lîi nµo còng ®­îc giao nhËn hµng ngµy. Cô thÓ lµ nÕu gi¸ cña hµng ho¸ c¬ së biÕn ®éng kh¸c víi gi¸ ®· tho¶ thuËn (gi¸ thùc hiÖn hîp ®ång) th× bªn bÞ thiÖt h¹i do sù thay ®æi gi¸ nµy ph¶i tr¶ tiÒn cho bªn ®­îc lîi tõ sù thay ®æi gi¸ ®ã. ViÖc thanh to¸n nh­ thÕ ®­îc tiÕn hµnh hµng ngµy. PhÇn II §iÒu kiÖn vµ kh¶ n¨ng huy ®éng vèn qua ThÞ tr­êng chøng kho¸n ë viÖt nam I. M« h×nh thÞ tr­êng chøng kho¸n ViÖt Nam. 1. VÒ c¬ quan qu¶n lý thÞ tr­êng chøng kho¸n. §èi víi ViÖt Nam, Uû ban chøng kho¸n Nhµ n­íc ®· ®­îc thµnh lËp ®Ó qu¶n lý vµ gi¸m s¸t thóc ®Èy cho thÞ tr­êng ph¸t triÓn theo ®Þnh h­íng XHCN vµ b¶o vÖ quyÒn lîi cho c¸c nhµ ®©u t­. §©y lµ b­íc ®i ®óng phï hîp víi ®iÒu kiÖn cña ViÖt Nam vµ xu h­íng quèc tÕ. 2. VÒ trung t©m giao dÞch chøng kho¸n. Trung t©m giao dÞch chøng kho¸n t¹i thµnh phè Hå ChÝ Minh ®· ®­îc thµnh lËp. Cßn trung t©m giao dÞch chøng kho¸n t¹i Hµ Néi ®ang ®­îc xem xÐt thµnh lËp. HÖ thèng giao dÞch cña trung t©m tù ®éng ho¸ víi tr¹m lµm viÖc cã c«ng suÊt nhá. 3. VÒ së giao dÞch chøng kho¸n. 3.1. H×nh thøc së h÷u. §èi víi ViÖt Nam, Së giao dÞch chøng kho¸n sÏ do Nhµ n­íc sö h÷u, ®Ó ®¶m b¶o an toµn, c«ng b»ng theo ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa. ViÖc thµnh lËp, ®×nh chØ ho¹t ®éng hoÆc gi¶i thÓ Së giao dÞch chøng kho¸n do Thñ t­íng chÝnh phñ quyÕt ®Þnh theo ®Ò nghÞ cña Uû ban chøng kho¸n Nhµ n­íc. Së giao dÞch chøng kho¸n ViÖt Nam lµ mét tæ chøc ho¹t ®éng kh«ng v× lîi nhuËn ®Æt d­íi sù qu¶n lý trùc tiÕp cña Uû ban chøng kho¸n Nhµ n­íc. 3.2. Sè l­îng Së giao dÞch chøng kho¸n. §Ó tr¸nh nh÷ng bÊt lîi cña viÖc tån t¹i nhiÒu Së giao dÞch chøng kho¸n mµ c¸c n­íc ®ang gÆp ph¶i, chóng ta còng chØ nªn x©y dùng mét Së giao dichj chøng kho¸n thèng nhÊt víi c¸c sµn giao dÞch t¹i mét, hai thµnh phè ®­îc nèi m¹ng víi nhau. 3.3. §Þa ®iÓm thiÕt lËp Së giao dÞch chøng kho¸n. Së giao dÞch chøng kho¸n ®­îc ®Æt ë thµnh phè Hå ChÝ Minh v× hiÖn nay thµnh phè Hå ChÝ Minh lµ trung t©m th­¬ng m¹i tµi chÝnh lín nhÊt trong n­íc vµ ®Ó cho Së giao dÞch ph¸t triÓn. Víi hÖ thèng giao dÞch ®iÖn tö, c¸c c«ng ty m«i giíi t¹i Hµ Néi vÉn cã thÓ dÔ dµng sÏ ®­îc tiÕp cËn thÞ tr­êng. 3.4. Giao dÞch ngoµi Së. §èi víi ViÖt Nam, ®Ó c«ng khai ho¸ tÊt c¶ c¸c ho¹t ®éng giao dÞch, Nhµ n­íc ®ang xem xÐt thµnh lËp Së giao dÞch chøng kho¸n tËp trung cho tÊt c¶ c¸c chøng kho¸n (kÓ c¶ c«ng ty vµ vµ nhá) cã ®ñ ®iÒu kiÖn niªm yÕt, hay kh«ng ®ñ ®iÒu kiÖn niªm yÕt ®­îc mua b¸n