Đề tài Giải thích tác động tràn của FDI đến khu vực kinh tế trong nước

FDI có thể ảnh hưởng tới nền kinh tế ở tất cả các lĩnh vực kinh tế, văn hoá và xã hội. Tuy nhiên, đối với các nước đang phát triển, nhất là các nước nghèo, kỳ vọng lớn nhất của việc thu hút FDI chủ yếu là nhằm mục tiêu tăng trưởng kinh tế. Kỳ vọng này dường như được thể hiện trong tư tưởng của các nhà kinh tế và các nhà hoạch định chính sách với ba lý do chính. Một là, FDI góp phần làm tăng thặng dư của tài sản vốn, góp phần cải thiện cán cân thanh toán nói chung cà ổn định kinh tế vĩ mô. Hai là, các nước đang phát triển thường có tỷ lệ tích luỹ vốn thấp và vì vậy, FDI thường được coi là nguồn vốn quan trọng để bổ sung đầu tư trong nước nhằm mục đtiêu tăng trưởng kinh tế. Ba là, FDI tạo cơ hội cho các nước nghèo tiếp cận công nghệ tiên tiến hơn, dễ dàng chuyển giao công nghệ hơn, thúc đẩy quá trình phổ biến kiến thức, nâng cao kỹ năng quản lý và trình độ lao động.v.v Tác động này được xem là các tác động tràn của FDI, góp phần làm tăng năng suất của các doanh nghiệp trong nước và cuối cùng là đóng góp vào tăng trưởng kinh tế nói chung. Trên thực tế không phải nước nào cũng đạt được cùng một lúc hai kỳ vọng này. Một số nước thu hút được dòng vốn FDI khá lớn nhưng tác động tràn hầu như không xảy ra. Ở một tình thế khác, vốn FDI vào một nước có thể làm tăng vốn đầu tư cho nền kinh tế nhưng đóng góp của nguồn vốn này vào tăng trưởng là thấp. Cả hai trường hợp trên đều được coi là không thành công với chính sách thu hút FDi chưa tận dụng triệt để và lãng phí nguồn lực này dưới góc độ tăng trưởng kinh tế, đặc biệt là của các nước đang phát triển.

doc31 trang | Chia sẻ: tuandn | Lượt xem: 1681 | Lượt tải: 4download
Bạn đang xem trước 20 trang tài liệu Đề tài Giải thích tác động tràn của FDI đến khu vực kinh tế trong nước, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
LỜI MỞ ĐẦU FDI có thể ảnh hưởng tới nền kinh tế ở tất cả các lĩnh vực kinh tế, văn hoá và xã hội. Tuy nhiên, đối với các nước đang phát triển, nhất là các nước nghèo, kỳ vọng lớn nhất của việc thu hút FDI chủ yếu là nhằm mục tiêu tăng trưởng kinh tế. Kỳ vọng này dường như được thể hiện trong tư tưởng của các nhà kinh tế và các nhà hoạch định chính sách với ba lý do chính. Một là, FDI góp phần làm tăng thặng dư của tài sản vốn, góp phần cải thiện cán cân thanh toán nói chung cà ổn định kinh tế vĩ mô. Hai là, các nước đang phát triển thường có tỷ lệ tích luỹ vốn thấp và vì vậy, FDI thường được coi là nguồn vốn quan trọng để bổ sung đầu tư trong nước nhằm mục đtiêu tăng trưởng kinh tế. Ba là, FDI tạo cơ hội cho các nước nghèo tiếp cận công nghệ tiên tiến hơn, dễ dàng chuyển giao công nghệ hơn, thúc đẩy quá trình phổ biến kiến thức, nâng cao kỹ năng quản lý và trình độ lao động.v.v… Tác động này được xem là các tác động tràn của FDI, góp phần làm tăng năng suất của các doanh nghiệp trong nước và cuối cùng là đóng góp vào tăng trưởng kinh tế nói chung. Trên thực tế không phải nước nào cũng đạt được cùng một lúc hai kỳ vọng này. Một số nước thu hút được dòng vốn FDI khá lớn nhưng tác động tràn hầu như không xảy ra. Ở một tình thế khác, vốn FDI vào một nước có thể làm tăng vốn đầu tư cho nền kinh tế nhưng đóng góp của nguồn vốn này vào tăng trưởng là thấp. Cả hai trường hợp trên đều được coi là không thành công với chính sách thu hút FDi chưa tận dụng triệt để và lãng phí nguồn lực này dưới góc độ tăng trưởng kinh tế, đặc biệt là của các nước đang phát triển. Đề tài “Giải thích tác động tràn của FDI đến khu vực kinh tế trong nước” sẽ tập trung giải thích và làm rõ tác động gián tiếp của FDI tới tăng trưởng kinh tế. Môc lôc Trang Lêi më ®Çu 2 PhÇn mét: Lý luËn chung I. FDI 1. C¸c kh¸i niÖm 4 2. Vai trß cña FDI ®èi víi sù ph¸t triÓn kinh tÕ ë c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn 5 II. T¸c ®éng trµn cña fdi: 1. Kh¸i niÖm 8 2. C¸c kªnh chñ yÕu xuÊt hiÖn t¸c ®éng trµn 8 PhÇn hai: T¸c ®éng trµn cña FDI ®Õn khu vùc kinh tÕ trong n­íc I. T×nh h×nh thu hót FDI cña ViÖt Nam trong nh÷ng n¨m qua 10 II. T¸c ®éng trµn cña FDI ®Õn khu vùc kinh tÕ trong n­íc 1. Kªnh di chuyÓn lao ®éng 14 2. Kªnh phæ biÕn vµ chuyÓn giao c«ng nghÖ 15 3. Kªnh liªn kÕt s¶n xuÊt 16 4. Kªnh c¹nh tranh 18 III. Ph©n tÝch ®Þnh l­îng t¸c ®éng trµn 1. T¸c ®éng trµn cña FDI tíi n¨ng suÊt lao ®éng cña doanh nghiÖp 20 trong n­íc 2. Kh¶ n¨ng hÊp thô t¸c ®éng trµn cña khu vùc kinh tÕ trong n­íc 22 PhÇn ba: Mét sè gi¶i ph¸p 26 KÕt luËn Tµi liÖu tham kh¶o Phần một LÝ LUẬN CHUNG I. FDI 1. Các khái niệm: Đầu tư trực tiếp nước ngoài là hình thức đầu tư trong đó người bỏ vốn đầu tư và người sử dụng vốn đầu tư là một chủ thể. Có nghĩa là các doanh nghiệp, các cá nhân người nước ngoài trực tiếp tham gia vào quá trình quản lý, sử dụng vốn đầu tư và vận hành các kết quả đầu tư nhằm thu hồi vốn đã bỏ ra. Theo IMF thì đầu tư trực tiếp nước ngoài là một tổ chức kinh tế (nhà đầu tư trực tiếp) thu được lợi ích lâu dài từ một doanh nghiệp đặt tại một nền kinh tế khác. Mục đích của nhà đầu tư trực tiếp là muốn có nhiều ảnh hưởng trong việc quản lý doanh nghiệp đặt tại nền kinh tế đó. Theo luật đầu tư trực tiếp nước ngoài thì đầu tư trực tiếp nước ngoài là việc tổ chức, cá nhân người nước ngoài đưa vào Việt Nam vốn bằng tiền hoặc bất kỳ tài sản nào được chính phủ Việt Nam chấp thuận để hợp tác kinh doanh trên cơ sở hợp đồng hoặc thành lập xí nghiệp liên doanh hoặc doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài theo quy định của luật này. Kể từ năm 1996 thì khái niệm đầu tư trực tiếp nước ngoài được hiểu là việc nhà đầu tư nước ngoài đưa vào Việt Nam vốn bằng tiền hoặc bất cứ tài sản nào khác để tiến hành hoạt động đầu tư theo quy định của luật đầu tư nước ngoài. Tóm lại, đầu tư trực tiếp nước ngoài tại một quốc gia là việc nhà đầu tư ở một nước khác đưa vốn bằng tiền hoặc bất kỳ một tài sản nào khác vào quốc gia đó để có được quyền sở hữu và quản lý hoặc quyền kiểm soát một thực thể kinh tế tại quốc gia đó với mục tiêu tối đa hoá lợi ích của mình. Như vậy đầu tư trực tiếp nước ngoài bao giờ cũng là một dạng quan hệ kinh tế có nhân tố nước ngoài: chủ đầu tư, vốn đầu tư, địa điểm đầu tư từ các quốc gia khác nhau. Nhân tố nước ngoài ở đây không chỉ thể hiện ở sự khác biệt về quốc tịch hoặc lãnh thổ cư trú thường xuyên của các bên tham gia vào quan hệ đầu tư trực tiếp nước ngoài mà còn thể hiện ở việc di chuyển tư bản trong đầu tư trực tiếp vượt ra khỏi biên giới một quốc gia. Qua đó ta có thể thấy được đầu tư trực tiếp nước ngoài hiện nay có hai đặc điểm nổi bật đó là: có sự di chuyển tư bản trong phạm vi quốc tế và chủ đầu tư trực tiếp tham gia vào quá trình hoạt động sử dụng vốn và quản lý đối tượng đầu tư. Trong thực tiễn, FDI được thực hiện theo những hình thức khác nhau, trong đó những hình thức được áp dụng phổ biến bao gồm: + Hợp tác kinh doanh trên cơ sở hợp đồng hợp tác kinh doanh + Doanh nghiệp liên doanh + Doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài Ngoài những hình thức đầu tư trên, còn một vài hình thức đầu tư 100% vốn nước ngoài khác như BOT (xây dựng - kinh doanh - chuyển giao), BTO (xây dựng - chuyển giao - kinh doanh), BT (x©y dùng - chuyÓn giao)… 2. Vai trò FDI đối với sự tăng trưởng và phát triển kinh tế ở các nước đang phát triển: 2.1. FDI bæ sung vèn cho nÒn kinh tÕ: Tõ thÕ kû tr­íc, nhµ kinh tÕ häc Paul Samuelson ®· ®­a ra lý thuyÕt “vßng luÈn quÈn cña sù chËm tiÕn vµ có huých tõ bªn ngoµi”. Theo lý thuyÕt nµy, ®a sè c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn ®Òu thiÕu vèn, do kh¶ n¨ng tÝch luü vèn h¹n chÕ. “Nh÷ng n­íc dÉn ®Çu trong ch¹y ®ua t¨ng tr­ëng ph¶i ®Çu t­ Ýt nhÊt 20% thu nhËp quèc d©n vµo viÖc t¹o vèn. Tr¸i l¹i, nh÷ng n­íc n«ng nghiÖp l¹c hËu th­êng chØ cã thÓ tiÕt kiÖm ®­îc 5% thu nhËp quèc d©n. H¬n n÷a, phÇn nhiÒu trong kho¶n tiÕt kiÖm nhá bÐ nµy ph¶i dïng ®Ó cung cÊp nhµ cöa vµ nh÷ng c«ng cô gi¶n ®¬n cho sè d©n ®ang t¨ng lªn”. Trong cuèn “Nh÷ng vÊn ®Ò h×nh thµnh vèn ë c¸c n­íc chËm ph¸t triÓn”, R.Nurkes ®· tr×nh bµy cã hÖ thèng viÖc gi¶i quyÕt vÊn ®Ò vèn . Theo «ng, xÐt vÒ l­îng cung ng­êi ta thÊy kh¶ n¨ng tiÕt kiÖm Ýt ái, t×nh h×nh ®ã lµ do møc ®é thÊp cña thu nhËp thùc tÕ. Møc thu nhËp thùc tÕ ph¶n ¸nh n¨ng suÊt lao ®éng thÊp, ®Õn l­ît m×nh, n¨ng suÊt lao ®éng th¸p phÇn lín do t×nh tr¹ng thiÕu t­ b¶n g©y ra. ThiÕu t­ b¶n l¹i lµ kÕt qu¶ cña kh¶ n¨ng tiÕt kiÖm Ýt ái ®­a l¹i. Vµ thÕ lµ c¸i vßng ®­îc khÐp kÝn. Trong c¸i “vßng luÈn quÈn cña sù nghÌo ®ãi” ®ã, nguyªn nh©n c¬ b¶n lµ thiÕu vèn. Do vËy, më cöa cho ®Çu t­ trùc tiÕp n­íc ngoµi ®­îc «ng xem lµ gi¶i ph¸p thùc tÕ nhÊt ®èi víi c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn. Samuelson còng cho r»ng, ®Ó ph¸t triÓn kinh tÕ ph¶i cã có huých tõ bªn ngoµi nh»m ph¸ vì c¸i “vßng luÈn quÈn” ®ã, ph¶i cã ®Çu t­ cña n­íc ngoµi vµo c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn. Theo «ng, nÕu cã qu¸ nhiÒu trë ng¹i ®èi víi viÖc ®i t×m nguån tiÕt kiÖm trong n­íc ®Ó t¹o vèn th× t¹i sao kh«ng dùa nhiÒu h¬n vµo c¸c nguån bªn ngoµi? “Ch¼ng ph¶i lý thuyÕt kinh tÕ ®· tõng nãi víi chóng ta r»ng, mét n­íc giµu sau khi ®· hót hÕt nh÷ng dù ¸n ®Çu t­ cã lîi nhuËn cao cho m×nh, còng cã thÓ lµm lîi cho chÝnh nã vµ n­íc nhËn ®Çu t­ b»ng c¸ch ®Çu t­ vµo nh÷ng dù ¸n lîi nhuËn cao ra n­íc ngoµi ®ã sao”. FDI kh«ng chØ bæ sung nguån vèn ®Çu t­ ph¸t triÓn mµ cßn lµ mét luång vèn æn ®Þnh h¬n so víi c¸c luång vèn ®Çu t­ quèc tÕ kh¸c, bëi FDI dùa trªn quan ®iÓm dµi h¹n vÒ thÞ tr­êng, vÒ triÓn väng t¨ng tr­ëng vµ kh«ng t¹o ra nî cho chÝnh phñ n­íc tiÕp nhËn ®Çu t­, do vËy, Ýt cã khuynh h­íng thay ®æi khi cã t×nh huèng bÊt lîi. 2.2. FDI cung cÊp c«ng nghÖ míi cho sù ph¸t triÓn: Cã thÓ nãi c«ng nghÖ lµ yÕu tè quyÕt ®Þnh tèc ®é t¨ng tr­ëng vµ sù ph¸t triÓn cña mäi quèc gia, ®èi víi c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn th× vai trß nµy cµng ®­îc kh¼ng ®Þnh râ. Bëi vËy, t¨ng c­êng kh¶ n¨ng c«ng nghÖ lu«n lµ mét trong nh÷ng môc tiªu ­u tiªn ph¸t triÓn hµng ®Çu cña mäi quèc gia. Tuy nhiªn, ®Ó thùc hiÖn môc tiªu nµy ®ßi hái kh«ng chØ cÇn nhiÒu vèn mµ cßn ph¶i cã mét tr×nh ®é ph¸t triÓn nhÊt ®Þnh cña khoa häc - kü thuËt. Lªnin còng ®· tõng kh¼ng ®Þnh: “Kh«ng cã kü thuËt ®¹i t­ b¶n chñ nghÜa ®­îc x©y dùng trªn nh÷ng ph¸t minh míi nhÊt cña khoa häc hiÖn ®¹i, kh«ng cã mét tæ chøc nhµ n­íc cã khoa häc khiÕn cho hµng triÖu ng­êi ph¶i tu©n theo hÕt søc nghiªm ngÆt mét tiªu chuÈn thèng nhÊt trong c«ng viÖc s¶n xuÊt vµ ph©n phèi s¶n phÈm th× kh«ng thÓ nãi ®Õn chñ nghÜa x· héi ®­îc”. §Çu t­ n­íc ngoµi (®Æc biÖt lµ FDI) ®­îc coi lµ nguån quan träng ®Ó ph¸t triÓn kh¶ n¨ng c«ng nghÖ cña n­íc chñ nhµ. Vai trß nµy ®­îc thÓ hiÖn qua hai khÝa c¹nh chÝnh lµ chuyÓn giao c«ng nghÖ s·n cã tõ bªn ngoµi vµo vµ sù ph¸t triÓn kh¶ n¨ng c«ng nghÖ cña c¸c c¬ së nghiªn cøu, øng dông cña n­íc chñ nhµ. §©y lµ nh÷ng môc tiªu quan träng ®­îc n­íc chñ nhµ mong ®îi tõ c¸c nhµ ®Çu t­ n­íc ngoµi. ChuyÓn giao c«ng nghÖ th«ng qua con ®­êng FDI th­êng ®­îc thùc hiÖn chñ yÕu bëi c¸c TNC (c«ng ty xuyên quèc gia), d­íi c¸c h×nh thøc chuyÓn giao trong néi bé gi÷a c¸c chi nh¸nh cña mét TNC vµ chuyÓn giao gi÷a c¸c chi nh¸nh cña c¸c TNC. PhÇn lín c«ng nghÖ ®­îc chuyÓn giao gi÷a c¸c chi nh¸nh cña c¸c TNC sang n­íc chñ nhµ (nhÊt lµ c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn ®­îc th«ng qua c¸c doanh nghiÖp 100% vèn n­íc ngoµi vµ doanh nghiÖp liªn doanh mµ bªn n­íc ngoµi n¾m phÇn lín cæ phÇn d­íi c¸c h¹ng môc chñ yÕu nh­ tiÕn bé c«ng nghÖ, s¶n phÈm c«ng nghÖ, c«ng nghÖ thiÕt kÕ vµ x©y dùng, kü thuËt kiÓm tra chÊt l­îng, c«ng nghÖ qu¶n lý, c«ng nghÖ marketing. Theo sè liÖu thèng kª cña trung t©m nghiªn cøu TNC cña Liªn hîp quèc, c¸c TNC ®· cung cÊp kho¶ng 95% trong sè c¸c h¹ng môc c«ng nghÖ mµ c¸c chi nh¸nh cña TNC ë c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn nhËn ®­îc trong n¨m 1993. Cïng víi h×nh thøc chuyÓn giao trªn, chuyÓn giao c«ng nghÖ gi÷a c¸c chi nh¸nh cña c¸c TNC còng t¨ng lªn nhanh chãng trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y. Trong giai ®o¹n 80-96 c¸c TNC ®· thùc hiÖn kho¶ng 8254 hîp ®ång chuyÓn giao c«ng nghÖ theo kªnh nµy, trong ®ã 100 TNC lín nhÊt thÕ giíi chiÕm b×nh qu©n kho¶ng 35%. Bªn c¹nh viÖc chuyÓn giao c¸c c«ng nghÖ s½n cã, th«ng qua FDI, c¸c TNC cßn gãp phÇn lµm t¨ng n¨ng lùc ngiªn cøu vµ ph¸t triÓn (R&D) c«ng nghÖ cña n­íc chñ nhµ. §Õn n¨m 1993 ®· cã 55% chi nh¸nh cña c¸c TNC lín vµ 45% chi nh¸nh cña c¸c TNC võa vµ nhá thùc hiÖn c¸c ho¹t ®éng R&D ë c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn. Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, xu h­íng nµy cßn tiÕp tôc t¨ng nhanh ë c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn ch©u ¸. MÆt kh¸c, trong qu¸ tr×nh sö dông c¸c c«ng nghÖ n­íc ngoµi (nhÊt lµ ë c¸c doanh nghiÖp liªn doanh) c¸c doanh nghiÖp trong n­íc häc ®­îc c¸ch thiÕt kÕ, chÕ t¹o tõ c«ng nghÖ nguån, sau ®ã c¶i biÕn cho phï hîp víi ®iÒu kiÖn sö dông cña m×nh. §©y lµ mét trong nh÷ng t¸c ®éng tÝch cùc quan träng cña FDI ®èi víi viÖc ph¸t triÓn c«ng nghÖ ë c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn. 2.3. FDI gióp ph¸t triÓn nguån nh©n lùc vµ t¹o viÖc lµm: Ph¸t triÓn nguån nh©n lùc vµ t¹o viÖc lµm lµ nh©n tè quan träng thóc ®Èy t¨ng tr­ëng kinh tÕ. Môc tiªu cña nhµ ®Çu t­ n­íc ngoµi lµ thu ®­îc lîi nhuËn tèi ®a, cñng cè chç ®øng vµ duy tr× thÕ c¹nh tranh trªn thÞ tr­êng thÕ giíi. Do ®ã, hä ®Æc biÖt quan t©m ®Õn viÖc tËn dông nguån lao ®éng rÎ ë c¸c n­íc tiÕp nhËn ®Çu t­. Sè lao ®éng trùc tiÕp lµm viÖc trong c¸c doanh nghiÖp FDI ngµy cµng t¨ng nhanh ë c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn. Ngoµi ra, c¸c ho¹t ®éng cung øng dÞch vô vµ gia c«ng cho c¸c dù ¸n FDI còng t¹o ra thªm nhiÒu c¬ héi viÖc lµm. Trªn thùc tÕ, ë c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn, c¸c dù ¸n FDI sö dông nhiÒu lao ®éng ®· t¹o nhiÒu viÖc lµm cho phô n÷ trÎ. §iÒu nµy kh«ng chØ mang l¹i cho hä lîi Ých vÒ thu nhËp cao mµ cßn gãp phÇn quan träng vµo sù nghiÖp gi¶i phãng phô n÷ ë c¸c n­íc nµy. FDI còng cã t¸c ®éng tÝch cùc trong ph¸t triÓn nguån nh©n lùc cña n­íc chñ nhµ th«ng qua c¸c dù ¸n ®Çu t­ vµo lÜnh vùc gi¸o dôc ®µo t¹o. C¸c c¸ nh©n lµm viÖc cho c¸c doanh nghiÖp cã vèn ®Çu t­ n­íc ngoµi cã c¬ héi häc hái, n©ng cao tr×nh ®é b¶n th©n khi tiÕp cËn víi c«ng nghÖ vµ kü n¨ng qu¶n lý tiªn tiÕn. C¸c doanh nghiÖp FDI còng cã thÓ t¸c ®éng tÝch cùc ®Õn viÖc c¶i thiÖn nguån nh©n lùc ë c¸c c«ng ty kh¸c mµ hä cã quan hÖ, ®Æc biÖt lµ c¸c c«ng ty b¹n hµng. Nh÷ng c¶i thiÖn vÒ nguån nh©n lùc ë c¸c n­íc tiÕp nhËn ®Çu t­ cßn cã thÓ ®¹t hiÖu qu¶ lín h¬n khi nh÷ng ng­êi lµm viÖc trong c¸c doanh nghiÖp FDI chuyÓn sang lµm viÖc cho c¸c doanh nghiÖp trong n­íc hoÆc tù m×nh thµnh lËp doanh nghiÖp míi. §Çu t­ n­íc ngoµi cßn cã vai trß ®¸ng kÓ ®èi víi t¨ng c­êng søc khoÎ vµ dinh d­ìng cho ng­êi d©n n­íc chñ nhµ th«ng qua c¸c dù ¸n ®Çu t­ vµo ngµnh y tÕ, d­îc phÈm, c«ng nghÖ sinh häc vµ chÕ biÕn thùc phÈm. 2.4. FDI gióp më réng thÞ tr­êng vµ thóc ®Èy xuÊt khÈu: XuÊt khÈu lµ yÕu tè quan träng cña t¨ng tr­ëng. Nhê cã ®Èy m¹nh xuÊt khÈu, nh÷ng lîi thÕ so s¸nh cña yÕu tè s¶n xuÊt ë n­íc chñ nhµ ®­îc khai th¸c cã hiÖu qu¶ h¬n trong ph©n c«ng lao ®éng quèc tÕ. C¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn tuy cã kh¶ n¨ng s¶n xuÊt víi møc chi phÝ cã thÓ c¹nh tranh ®­îc nh­ng vÉn rÊt khã kh¨n trong viÖc th©m nhËp thÞ tr­êng quèc tÕ. Bëi thÕ, khuyÕn khÝch ®Çu t­ n­íc ngoµi h­íng vµo xuÊt khÈu lu«n lµ ­u ®·i ®Æc biÖt trong chÝnh s¸ch thu hót FDI cña c¸c n­íc nµy. Th«ng qua FDI c¸c n­íc tiÕp nhËn ®Çu t­ cã thÓ tiÕp cËn víi thÞ tr­êng thÕ giíi, v× hÇu hÕt c¸c ho¹t ®éng FDI ®Òu do c¸c TNC thùc hiÖn. ë tÊt c¶ c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn, c¸c TNC ®Òu ®ãng vai trß quan träng trong viÖc më réng xuÊt khÈu do vÞ thÕ vµ uy tÝn cña chóng trong hÖ thèng s¶n xuÊt vµ th­¬ng m¹i quèc tÕ. §èi víi c¸c TNC, xuÊt khÈu còng ®em l¹i nhiÒu lîi Ých cho hä th«ng qua sö dông c¸c yÕu tè ®Çu vµo rÎ, khai th¸c ®­îc hiÖu qu¶ theo quy m« s¶n xuÊt (kh«ng bÞ h¹n chÕ bëi quy m« thÞ tr­êng cña n­íc chñ nhµ) vµ thùc hiÖn chuyªn m«n ho¸ s©u tõng chi tiÕt s¶n phÈm ë nh÷ng n¬i cã lîi thÕ nhÊt, sau ®ã l¾p r¸p thµnh phÈm. 2.5. FDI thóc ®Èy qu¸ tr×nh chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ: Yªu cÇu chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ kh«ng chØ lµ ®ßi hái cña b¶n th©n sù ph¸t triÓn néi t¹i nÒn kinh tÕ mµ cßn lµ ®ßi hái cña xu h­íng quèc tÕ ho¸ ®êi sèng kinh tÕ ®ang diÔn ra m¹nh mÏ hiÖn nay. FDI lµ mét bé phËn quan träng cña ho¹t ®éng kinh tÕ ®èi ngäi, th«ng qua ®ã c¸c quèc gia sÏ tham gia ngµy cµng nhiÒu vµo qu¸ tr×nh liªn kÕt kinh tÕ gi÷a c¸c n­íc trªn thÕ giíi, ®ßi hái mçi qgh ph¶i thay ®æi c¬ cÊu kinh tÕ trong n­íc cho phï hîp víi sù ph©n c«ng lao ®éng quèc tÕ. Sù chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ cña mçi quèc gia phï hîp víi tr×nh ®é ph¸t triÓn chung trªn thÕ giíi sÏ t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho ho¹t ®éng FDI. Ng­îc l¹i, chÝnh FDI l¹i gãp phÇn thóc ®Èy nhanh qu¸ tr×nh chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ ë n­íc chñ nhµ, v× nã lµm xuÊt hiÖn nhiÒu lÜnh vùc vµ ngµnh nghÒ kinh tÕ míi vµ gãp phÇn n©ng cao nhanh chãng tr×nh ®é kü thuËt vµ c«ng nghÖ ë nhiÒu ngµnh kinh tÕ, ph¸t triÓn n¨ng suÊt lao ®éng cña c¸c ngµnh nµy. MÆt kh¸c, d­íi t¸c ®éng cña FDI, mét sè ngµnh nghÒ ®­îc kÝch thÝch ph¸t triÓn, nh­ng còng cã mét sè ngµnh nghÒ bÞ mai mét vµ dÇn bÞ xo¸ bá. II. TÁC ĐỘNG TRÀN CñA FDI: 1. Khái niệm: Kỳ vọng lớn nhất của các nước đang phát triển trong việc thu hút đầu tư nước ngoài là nhằm mục tiêu tăng trưởng kinh tế với hai lý do chính. Thứ nhất, đầu tư nước ngoài được coi là một nguồn vốn quan trọng để bổ sung vốn đầu tư trong nước. Thứ hai, đầu tư nước ngoài tạo cơ hội cho các nước nghèo tiếp cận công nghệ tiên tiến hơn, dễ dàng chuyển giao công nghệ hơn, thúc đẩy quá trình phổ biến kiến thức, nâng cao kỹ năng quản lý và trình độ lao động... Tác động này được xem là tác động tràn của đầu tư nước ngoài, góp phần làm tăng năng suất của các doanh nghiệp trong nước và cuối cùng là đóng góp vào tăng trưởng kinh tế nói chung. Vậy Tác động tràn là tác động gián tiếp xuất hiện khi có mặt của các doanh nghiệp FDI làm cho các doanh nghiệp trong nước thay đổi hành vi của mình như thay đổi công nghệ, thay đổi chiến lược sản xuất kinh doanh… Có 4 kênh xuất hiện tác động tràn nhiều nhất: kênh di chuyển lao động, kênh phổ biến & chuyển giao công nghệ, kênh liên kết sản xuất và kênh cạnh tranh. 2. Các kênh chủ yếu xuất hiện tác động tràn: 2.1. Kênh di chuyển lao động: Lao động có kỹ năng chuyển từ doanh nghiệp FDI tới doanh nghiệp trong nước được coi là một kênh quan trọng có thể tạo ra tác động tràn tích cực. Tác động tràn xảy ra nếu như số lao động này sử dụng kiến thức đã học được trong thời gian làm việc tại các doanh nghiệp FDI vào công việc trong doanh nghiệp trong nước. Có hai cách để tạo ra tác động tràn. Đó là số lao động này tự thành lập Công ty riêng hoặc làm thuê cho các doanh nghiệp trong nước, nhất là trong cùng ngành mà doanh nghiệp FDI đang hoạt động. 2.2. Kênh phổ biến & chuyển giao công nghệ: Đây là một kênh rất quan trọng để tạo ra tác động tràn tích cực của FDI. Sự chuyển giao có 3 loại: Chuyển giao trong nội bộ doanh nghiệp là hình thái chuyển giao giữa công ty đa quốc gia (MNC) với công ty con tại nước ngoài tức doanh nghiệp FDI. Hình thái thứ hai là chuyển giao công nghệ giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp bản xứ hoạt động trong cùng ngành. Người quản lý bản xứ làm việc trong doanh nghiệp FDI sau khi học hỏi được nhiều kinh nghiệm có thể mở công ty riêng cạnh tranh lại với công ty FDI. Đối với doanh nghiệp FDI đây là một sự tổn thất nhưng đối với kinh tế của nước nhận FDI thì đây là hiện tượng tốt vì công nghệ được lan truyền sang toàn xã hội góp phần tăng cường nội lực. Một thí dụ khác của hình thái nµy là xí nghiệp bản xứ đã có s½n và hoạt động cạnh tranh trong cùng lãnh vực với doanh nghiệp FDI có thể quan sát, nghiên cứu hoạt động của doanh nghiệp FDI từ đó cải thiện hoạt động của mình. Có thể gọi hình thái thứ hai liên quan đến chuyển giao công nghệ là sự chuyển giao hàng ngang giữa các doanh nghiệp vì là sự chuyển giao giữa các doanh nghiệp độc lập và ở trong cùng một ngành. Hình thái thứ ba là chuyển giao hàng dọc giữa các doanh nghiệp trong đó doanh nghiệp FDI chuyển giao công nghệ sang các doanh nghiệp bản xứ sản xuất sản phẩm trung gian (điển hình là sản phẩm công nghiệp phụ trợ như phụ tùng, linh kiện xe máy) cung cấp cho doanh nghiệp FDI, hoặc trường hợp doanh nghiệp bản xứ dùng sản phẩm của doanh nghiệp FDI để sản xuất ra thành phẩm cuối cùng (chẳng hạn doanh nghiệp bản xứ dùng nguyên liệu chất dẻo - plastic - do doanh nghiệp FDI cung cấp để sản xuất các loại đồ dùng trong nhà). Trong cả hai trường hợp, công nghệ được chuyển giao từ doanh nghiệp FDI sang doanh nghiệp bản xứ, và đây là hiệu quả lan toả lớn nhất, quan trọng nhất nên các nước đang phát triển đặc biệt quan tâm và đưa ra các chính sách làm tăng hiệu quả nµy. 2.3. Kênh liên kết sản xuất Kênh liên kết sản xuất là một kênh rất quan trọng tạo ra tác động tràn. Tác động “ngược chiều” có thể xuất hiện nên các doanh nghiệp trong nước cung cấp nguyên liệu hoặc phân phối sản phẩm của các doanh nghiệp nước ngoài. Mức độ tác động càng cao nếu khối lượng sản phẩm phân phối hoặc nguyên liệu cung cấp càng nhiều, tức là quan hệ tỷ lệ thuận. Liên kết sản xuất bao gåm hai hình thức là liên kết dọc (sản phẩm của doanh nghiệp này là nguyên liệu đầu vào của doanh nghiệp kia) và liên kết ngang (các doanh nghiệp cùng sản xuất một loại sản phẩm). 2.4. Kênh cạnh tranh Sự xuất hiện của các doanh nghiệp FDI có thể tạo ra áp lực cạnh tranh lớn cho các doanh nghiệp trong nước, trước hết là đổi mới doanh nghiệp trong cùng nhóm ngành. Trong khu vực doanh nghiệp FDI chịu sức ép cạnh tranh lớn nhất giữa các doanh nghiệp này với nhau thì các doanh nghiệp trong nước lại cho rằng họ đang chịu sức ép cạnh tranh mạnh ngang nhau từ các doanh nghiệp FDI và chính các doanh nghiệp trong nước. Trong khi doanh nghiệp FDI chịu áp lực mạnh nhất về sản phẩm như chủng loại, mẫu mã, thì các doanh nghiệp trong nước lại đánh giá cao nhất về công nghệ có trình độ cao hơn từ các doanh nghiệp FDI Phần hai TÁC ĐỘNG TRÀN CỦA FDI ĐẾN KHU VỰC KINH TẾ TRONG NƯỚC I. TÌNH HÌNH THU HÚT FDI CỦA VIỆT NAM TRONG NHỮNG NĂM QUA: Từ đầu thập niên 1990, kinh tế vĩ mô của Việt Nam được ổn định, tốc độ phát triển kinh tế cũng lên quỹ đạo và ở mức tương đối cao. Quan hệ với Trung Quốc và các nước khác trong khu vực đã bình thường hoá. Nhật đã quyết định viện trợ trở lạ
Luận văn liên quan