Phát triển thị trường chứng khoán ở nước ta hiện nay

Bắt đầu từ thời Trung cổ ở một số nước phương Tây đã xuất hiện những hình thức sơ khai của thị trường chưng khoán. Những thành phố có vị trí địa lí thuận lợi các lái buôn và các thương gia đã tụ họp trong các phiên chợ để thương lượng trao đổi hàng hoá. Các cuộc trao đổi này chỉ có trao đổi miệng với nhau chứ không cần giấy tờ cũng không cần có hàng hoá hay mẫu mã trước mắt. Mới đầu chỉ là các cá nhân riêng lẻ sau đó tụ họp thành chợ hàng hoá về sau nó trở thành một thị trường. Phiên họp đầu tiên của thị trường chứng khoán diễn ra vào năm 1453 tại một quảng trường gần ngôi nhà của một nhà buôn môi giới mang tên Vander Burse tại thành phố Bruges của nước Bỉ. Tuy nhiên đến năm 1547 thị trấn Brugesmaats đi sự phồn vinh bởi vì eo biển Evin, cửa biển nơi dãn các con tàu thuyền vào buôn bán ở thị trấn này đã bị cát biển lấp mất. Lần đầu tiên vào năm 1531 ở Anvers một thành phố cổ của Bỉ đã triển khai các nghiệp vụ về chứng khoán. Thị trường này khá phát triển cho đến khi Tây Ba Nha xâm chiếm Anvers các vua chúa Tây Ba Nha và Pháp chấm dứt trả nợ thị trường chứng khoán dần suy sụp vào cuối thế kỷ thứ XVI. Theo hình mẫu của thị trường chứng khoán Anvers người ta lập thị trường chứng khoán ở các thành phố: Lion (Pháp-1545), Luân đôn (Anh-1566). và Amtécđam (Hàlan-1608). Vào thế kỷ XVIII thị trường chứng khoán Amtécđam có tới 44 loại chứng khoán được gioa dịch bao gồm cả cổ phiếu và trái phiếu. ở Anh sở giao dịch vốn xuất hiện vào năm 1773, ở Mỹ thị trường chứng khoán được hình thành vào năm 1792.

doc35 trang | Chia sẻ: ducpro | Lượt xem: 2101 | Lượt tải: 3download
Bạn đang xem trước 20 trang tài liệu Phát triển thị trường chứng khoán ở nước ta hiện nay, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
phÇn I kh¸i qu¸t chung vÒ thÞ tr­êng chøng kho¸n 1. lÞch sö h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn cña thÞ tr­êng chøng kho¸n. B¾t ®Çu tõ thêi Trung cæ ë mét sè n­íc ph­¬ng T©y ®· xuÊt hiÖn nh÷ng h×nh thøc s¬ khai cña thÞ tr­êng ch­ng kho¸n. Nh÷ng thµnh phè cã vÞ trÝ ®Þa lÝ thuËn lîi c¸c l¸i bu«n vµ c¸c th­¬ng gia ®· tô häp trong c¸c phiªn chî ®Ó th­¬ng l­îng trao ®æi hµng ho¸. C¸c cuéc trao ®æi nµy chØ cã trao ®æi miÖng víi nhau chø kh«ng cÇn giÊy tê còng kh«ng cÇn cã hµng ho¸ hay mÉu m· tr­íc m¾t. Míi ®Çu chØ lµ c¸c c¸ nh©n riªng lÎ sau ®ã tô häp thµnh chî hµng ho¸ vÒ sau nã trë thµnh mét thÞ tr­êng. Phiªn häp ®Çu tiªn cña thÞ tr­êng chøng kho¸n diÔn ra vµo n¨m 1453 t¹i mét qu¶ng tr­êng gÇn ng«i nhµ cña mét nhµ bu«n m«i giíi mang tªn Vander Burse t¹i thµnh phè Bruges cña n­íc BØ. Tuy nhiªn ®Õn n¨m 1547 thÞ trÊn Brugesmaats ®i sù phån vinh bëi v× eo biÓn Evin, cöa biÓn n¬i d·n c¸c con tµu thuyÒn vµo bu«n b¸n ë thÞ trÊn nµy ®· bÞ c¸t biÓn lÊp mÊt. LÇn ®Çu tiªn vµo n¨m 1531 ë Anvers mét thµnh phè cæ cña BØ ®· triÓn khai c¸c nghiÖp vô vÒ chøng kho¸n. ThÞ tr­êng nµy kh¸ ph¸t triÓn cho ®Õn khi T©y Ba Nha x©m chiÕm Anvers c¸c vua chóa T©y Ba Nha vµ Ph¸p chÊm døt tr¶ nî thÞ tr­êng chøng kho¸n dÇn suy sôp vµo cuèi thÕ kû thø XVI. Theo h×nh mÉu cña thÞ tr­êng chøng kho¸n Anvers ng­êi ta lËp thÞ tr­êng chøng kho¸n ë c¸c thµnh phè: Lion (Ph¸p-1545), Lu©n ®«n (Anh-1566)... vµ AmtÐc®am (Hµlan-1608). Vµo thÕ kû XVIII thÞ tr­êng chøng kho¸n AmtÐc®am cã tíi 44 lo¹i chøng kho¸n ®­îc gioa dÞch bao gåm c¶ cæ phiÕu vµ tr¸i phiÕu. ë Anh së giao dÞch vèn xuÊt hiÖn vµo n¨m 1773, ë Mü thÞ tr­êng chøng kho¸n ®­îc h×nh thµnh vµo n¨m 1792. Nh×n chung thÞ tr­êng chøng kho¸n ph¸t triÓn kh¸ m¹nh vµo nöa cuèi thÕ kû XIX trong mèi liªn hÖ chÆt chÏ víi sù ph¸t triÓn néi th­¬ng vµ ngo¹i th­¬ng. Tõ thÕ kû thø XX thÞ tr­êng chøng kho¸n Niu Yoãc ®ãng vai trß quan träng nhÊt (1990-gi¸ trÞ giao dÞch 397,7 tû USD), quy m« lín thø hai lµ Tokyo (1990-gi¸ trÞ gao dÞch 300 tû USD). Nh­ng ®Õn n¨m 1929 cuéc khñng ho¶ng kinh tÕ thÕ giíi ®· lµm cho thÞ tr­êng chøng kho¸n NiuYãoc, thÞ tr­êng chøng kho¸n T©y ¢u, B¾c ¢u vµ NhËt B¶n l©m vµo khñng ho¶ng. Sau chiÕn tranh thÕ giíi lÇn II c¸c thÞ tr­êng chøng kho¸n ®­îc phôc håi vµ ph¸t triÓn. Nh­ng cuéc khñng ho¶ng tµi chÝnh 1987 mét lÇn n÷a lµm cho thÞ tr­êng chøng kho¸n chao ®¶o. Vµ gÇn ®©y vµo cu«Ý n¨m 1997 ®Çu n¨m 1998 cuéc khñng ho¶ng tµi chÝnh tiÒn tÖ Ch©u ¸ ®· lµm cho thÞ tr­êng chøng kho¸n c¸c n­íc trong khu vùc khñng ho¶ng trÇm träng ph¶i ®ãng cöa nhiÒu ngµy. Tr¶i qua c¸c cuéc khñng ho¶ng vµ cho ®Õn nay thÞ tr­êng chøng kho¸n ®ang phôc håi vµ tiÕp tôc ph¸t triÓn ë hÇu hÕt c¸c n­íc vµ ngµy cµng chøng tá vai trß to lín trong nÒn kinh tÕ cña mçi quèc gia vµ trªn thÕ giíi. 2. thÞ tr­êng chøng kho¸n vµ c¸c nguyªn t¾c c¬ b¶n vÒ ho¹t ®éng cña thÞ tr­êng chøng kho¸n. ThÞ tr­êng chøng kho¸n kh«ng ph¶i lµ c¬ quan mua vµo b¸n ra c¸c lo¹i chøng kho¸n. ThÞ tr­êng chøng kho¸n còng kh«ng së h÷u chøng kho¸n. ThÞ tr­êng chøng kho¸n chØ lµ n¬i giao dÞch, ë ®ã viÖc mua b¸n chøng kho¸n ®­îc thùc hiÖn bëi nh÷ng ng­êi m«i giíi chøng kho¸n. Nh­ vËy, thÞ tr­êng chøng kho¸n kh«ng ph¶i lµ n¬i giao dÞch mua -b¸n chøng kho¸n cña nh÷ng ng­êi muèn mua hay b¸n chøng kho¸n mµ lµ cña nh÷ng ng­êi m«i giíi, thÞ tr­êng chøng kho¸n còng kh«ng liªn quan ®Õn gi¸ c¶ c¸c lo¹i chøng kho¸n. Gi¸ chøng kho¸n ®­îc h×nh thµnh theo hÖ thèng b¸n ®Êu gi¸ hai chiÒu: ng­êi m«i giíi mua c¹nh tranh víi nh÷ng ng­êi m«i giíi kh¸c ®Ó ®¹t gi¸ thÊp nhÊt, ng­êi m«i giíi b¸n c¹nh tranh víi nh÷ng ng­êi m«i giíi kh¸c ®Ó ®¹t ®­îc g¸ cao nhÊt. thÞ tr­êng chøng kho¸n lµ thÞ tr­êng do mang tÝnh tù do nhÊt trong c¸c lo¹i thÞ tr­êng. 2.1. C¬ cÊu thÞ tr­êng chøng kho¸n ThÞ tr­êng chøng kho¸n chÝnh thøc ®­îc thÓ hiÖn b»ng Së gao dÞch chøng kho¸n (Së chøng kho¸n ). Th«ng th­êng trong mét Së giao dÞch chøng kho¸n cã hai lo¹i thÞ tr­êng cïng ®ång thêi tham gia - gäi lµ c¬ cÊu cña mét thÞ tr­êng chøng kho¸n, gåm thÞ tr­êng s¬ cÊp vµ thÞ tr­êng thø cÊp. 2.1.1. ThÞ tr­êng s¬ cÊp: lµ thÞ tr­êng chøng kho¸n ®­îc ph¸t hµnh ra lÇn ®Çu, nh»m môc ®Ých: - T¹o lËp doanh nghiÖp cæ phÇn. - Doanh nghiÖp huy thªm vèn. - C¸c cÊp chÝnh quyÒn ph¸t hµnh kú phiÕu... Trªn thÞ tr­êng s¬ cÊp ph¸t hµnh lÇn ®Çu c¸c chøng kho¸n ®­a vµo l­u th«ng, ®ã lµ giai ®o¹n ®éng viªn vèn tµi chÝnh. ViÖc ph¸t hµnh lÇn ®Çu c¸c chøng kho¸n lµ giai ®o¹n phøc t¹p nhÊt, v× nÕu x¸c ®Þnh kh«ng ®óng c¸c ®iÒu kiÖn ph¸t hµnh cã thÓ lµm cho chøng kho¸n kh«ng tiªu thô ®­îc vµ g©y mÊt uy tÝn cho ng­êi ph¸t hµnh. Do vËy, ®¹i ®a sè tr­êng hîp tæ chøc ph¸t hµnh chøng kho¸n ®Òu cã sù tham gia cña ng©n hµng ®Çu t­, c¸c ng©n hµng kh¸c vµ c¸c c«ng ty chuyªn doanh. Trªn thùc tÕ cã nhiÒu c¸ch ph¸t hµnh chøng kho¸n, song phæ biÕn nhÊt lµ qua giao dÞch chøng kho¸n, qua Ng©n hµng, qua c¸ch b¸n ®Êu gi¸ hay b¸n trùc tiÕp cho c¸c nhµ ®Çu t­. Cã c¶ c«ng bè trªn bo¸ chÝ vµ ph¸t thanh cã sù tho¶ thuËn tr­íc víi c¸c nhµ ®Çu t­. ViÖc l«i quÊn ®­îc c¸c ng©n hµng cã uy tÝn vµo mua tr¸i phiÕu lµ rÊt quan träng v× danh tiÕng cña hä khi qu¶ng c¸o ph¸t hµnh sÏ ®¶m b¶o ch¾c ch¾n, hÊp dÉn ®èi víi c¸c nhµ ®Çu t­. Tuú thuéc cung - cÇu, gi¸ chøng kho¸n ë thÞ trõ¬ng s¬ cÊp cã thÓ cao h¬n hoÆc thÊp h¬n gi¸ danh nghÜa. Cã lo¹i tr¸i phiÕu ®­îc thu nhËp Ên ®Þnh s½n so víi gi¸ danh nghÜa vµ Ên ®Þnh thêi h¹n l­u hµnh. Ngoµi ra víi lo¹i chøng kho¸n thanh to¸n thu nhËp b×nh th­êng, th× gi¸ trÞ thÞ tr­êng phô thuéc vµo thêi gian ng¾n lóc thanh to¸n. 2.1.2. ThÞ tr­êng thø cÊp: Lµ c¸c lo¹i chøng kho¸n ®­îc ph¸t hµnh ( qua thÞ tr­êng s¬ cÊp ) ®­îc mua ®i b¸n l¹i. C¸c nhµ ®Çu t­ cã thÓ b¸n chøng kho¸n vµo bÊt cø lóc nµo, h×nh thøc nµy linh ho¹t, mÒm dÎo h¬n so víi tÝn dông th«ng th­êng. ThÞ tr­êng thø cÊp cã mét sè d¹ng: Së giao dÞch chøng kho¸n th«ng th­êng, "thÞ tr­êng g¾n víi Së giao dÞch chøng kho¸n". ThÞ tr­êng Së giao dÞch chøng kho¸n. ThÞ tr­êng nµy cã c¬ chÕ rÊt phøc t¹p, lµm m«i giíi cho sù biÕn ®éng cung - cÇu, cho phÐp x¸c ®Þnh gi¸ hiÖn thùc cña cæ phiÕu, tr¸i phiÕu. Kh«ng cã thÞ tr­êng nµy th× c¸c chøng kh¸n kh«ng thÓ gi÷ ®­îc vai trß quan träng cña chóng trong nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng hiÖn nay. Ng­êi ta cßn ph©n biÖt Së giao dÞch chøng kho¸n chÝnh thøc vµ chøng kho¸n kh«ng chÝnh thøc. ë Së giao dÞch chØ cho phÐp b¸n ra chøng kho¸n cña c¸c h·ng ®éc quyÒn lín. ë Së giao dÞch kh«ng chÝnh thøc b¸n ra bÊt kú chøng kho¸n nµo. C¸c tæ chøc nµy cã ®iÒu lÖ x¸c ®Þnh nguyªn t¾c tæ chøc, qu¶n lý thµnh phÇn héi viªn, ®iÒu kiÖn thu n¹p vµ c¸c chøc n¨ng cña c¬ quan chøng kho¸n chøng kho¸n. C¬ quan l·nh ®¹o th­êng lµ uû ban chøng kho¸n. Thµnh viªn lµ c¸c kho¸n ®Þnh viªn vµ nh÷ng ng­êi m«i giíi chøng kho¸n chÝnh thøc. Së giao dÞch chøng kho¸n lµm t¨ng c­êng qu¸ tr×nh tÝch tô vµ tËp trung t­ b¶n. Th«ng qua Së giao dÞch chøng kho¸n nhiÒu kho¶n tiÕc kiÖm nhá c¸c lo¹i còng biÕn thµnh vèn t­ b¶n, ®ã lµ c¸c kho¶n do ng©n hµng vµ c¸c c¬ quan tiÕc kiÖm thu nhËp ®­îc, nh÷ng kho¶n nµy ®­îc chuyÓn sang chøng kho¸n thóc ®Èy gia t¨ng tÇng líp ng­êi thùc lîi. Trong ®iÒu kiÖn hiÖn ®¹i Së giao dÞch chøng kho¸n lµ c­ quan thóc ®Èy t¨ng c­êng ®Çu c¬ chøng kho¸n. ThÞ tr­êng thø cÊp lµ c«ng viÖc hµng ngµy cña bÊt cø thÞ tr­êng chøng kho¸n nµo: ®ã lµ viÖc mua b¸n chøng kho¸n ®· ph¸t hµnh, gåm cã cæ phiÕu vµ cæ phÇn gi÷a nh÷ng ng­êi ®Çu t­ mµ v× mét nguyªn nh©n hoÆc mong muèn nµo ®ã ®Ó thay ®æi nh÷ng quyÕt ®Þnh ®Çu t­ cña m×nh. §©y lµ mmét thÞ tr­êng th­êng thu hót sù chó ý cñan d©n chóng vµ nã lµ n¬i giao dÞch hµng ngµy gi÷a c¸c nhµ m«i giíi chøng kho¸n vµ th©n chñ cña hä. Trong mét thÞ tr­êng víi bÊt kú mét quy m« nµo ®Òu cã mét chØ sè theo dâi gi¸ c¶ ®­îc nhiÒu ng­êi biÕt ®Õn nh­ lµ mét c¸c phong vò biÓu cña thÞ tr­êng trong n­íc hay quèc tÕ. ThÞ tr­êng s¬ cÊp vµ thÞ tr­êng thø cÊp th­êng phô thuéc lÉn nhau. HiÓn nhiªn, thÞ tr­êng thø cÊp sÏ kh«ng tån t¹i nÕu kh«ng cã sù ph¸t hµnh chøng kho¸n kh¶ nh­îng t¹i thÞ tr­oõng s¬ cÊp. Sù thµnh c«ng cña thÞ tr­êng thø cÊp cßn chi phèi sù thµnh c«ng cña thÞ tr­êng s¬ cÊp. Nh­ vËy, thÞ tr­êng chøng kho¸n bao gåm c¶ hai thÞ tr­êng thø cÊp vµ s¬ cÊp. 2.2. C¸c lo¹i chøng kho¸n ®­îc mua b¸n trªn thÞ tr­êng chøng kho¸n. Chøng kho¸n lµ mét danh tõ chung ®Ó chØ c¸c lo¹i chøng th­: cæ phiÕu, tr¸i phiÕu.. 2.2.1. Cæ phiÕu: Cæ phiÕu lµ lo¹i chøng th­ chøng minh quyÒn së h÷u cña mét cæ ®«ng víi mét doanh nghiÖp cæ phÇn. Cæ ®«ng lµ ng­êi cã cæ phÇn thÓ hiÖn b»ng cæ phiÕu. Ng­êi cã cæ phiÕu cã c¸c quyÒn h¹n vµ tr¸ch nhiÖm ®èi víi c«ng ty, ®­îc chia l·i theo kÕt qu¶ kinh doanh, ®­îc quyÒn bÇu cö, øng cö vµo ban qu¶n lý vµ ph¶i chÞu tr¸ch nhiÖm vÒ sù lç l·i, ph¸ s¶n cña c«ng ty. Cæ phiÕu cã thÓ ®­îc ph¸t hµnh lóc vËn ®éng thµnh lËp c«ng ty, hoÆc lóc c«ng ty cÇn gäi thªm vèn ®Ó më réng, hiÖn ®¹i ho¸ s¶n xuÊt kinh doanh. §Æc tÝnh cña cæ phiÕu lµ chñ së h÷u cã thÓ ®­îc h­ëng lîi nhiÒu h¬n gi¸ trÞ ghi trªn cæ phiªó (mÖnh gi¸) nh­ng còng cã thÓ kh«ng ®­îc chia lêi, thËm chÝ mÊt lu«n c¶ sè vèn ®· bá ra, nÕu c«ng ty lµm ¨n kh«ng cã hiÖu qu¶. Tãm l¹i, lîi Ých cña ng­êi cã cæ phiÕu hoµn toµn phô thuéc vµo kÕt qu¶ kinh doanh cña c«ng ty. 2.2.2. Tr¸i phiÕu: Kh¸c víi cæ phiÕu tr¸i phiÕu ®em l¹i cho ng­êi ®Çu t­ ,t­ c¸ch chñ nî cña c«ng ty (tr¸i phiÕu c«ng ty) hay chÝnh phñ (tr¸i phiÕu chÝnh phñ). Ng­êi vay lµ ng­êi ph¸t hµnh tr¸i phiÕu sÏ cam kÕt víi chñ nî ba ®iÒu chñ yÕu hay lµ ba th«ng sè chÝnh cña mét tr¸i phiÕu ®ã lµ: 1 - MÖnh gi¸ cæ phiÕu: Kho¶n vay sÏ ®­îc hoµn tr¶ khi tr¸i phiÕu ®Õn h¹n. MÖnh gi¸ cña tr¸i phiÕu cã thÓ chÝnh lµ gi¸ b¸n còng cã thÓ cao h¬n hay thÊp h¬n. 2 - L·i suÊt cuèng phiÕu: Lµ tû lÖ l·i hµng n¨m æn ®Þnh trªn mÖnh gi¸ tr¸i phiÕu. L·i suÊt nµy cè trong suèt thêi h¹n cña tr¸i phiÕu vµ cã thÓ ®­îc thanh to¸n mçi n¨m mét lÇn hay nhiÒu lÇn tuú tho¶ thuËn. 3 - Thêi h¹n cña tr¸i phiÕu: T¹i thêi ®iÓm mµ bªn ph¸t hµnh ph¶i hoµn tÊt viÖc thanh to¸n c¸c kho¶n l·i ®Þnh kú ®ång thêi hoµn tr¶ mÖnh gi¸ tr¸i phiÕu. ThÞ tr­êng chøng kho¸n cho phÐp ng­êi vay cã thÓ ph¸t hµnh nh÷ng tr¸i phiÕu cã thêi h¹n kh¸c nhau, ng­êi ®Çu t­ kh«ng nhÊt thiÕt ph¶i chê ®Õn khi tr¸i phiÕu ®¸o h¹n míi ®­îc nhËn l¹i vèn gèc cña m×nh mµ cã thÓ trao ®æi, mua b¸n trªn thÞ tr­êng chøng kho¸n. 2.3. C¸c nguyªn t¾c ho¹t ®éng c¬ b¶n cña thÞ tr­êng chøng kho¸n. 2.3.1. Nguyªn t¾c trung gian cña mua b¸n chøng kho¸n. ThÞ tr­êng chøng kho¸n hoÆt ®éng kh«ng ph¶i trùc tiÕp do nh÷ng ng­êi muèn mua hay b¸n chøng kho¸n thùc hiÖn, mµ do c¸c trung gan m«i giíi gäi lµ kinh kü thùc hiÖn. §©y lµ nguyªn t¾c trung gian c¬ b¶n cho tæ chøc vµ hoÆt ®éng cña thÞ tr­êng chøng kho¸n. Nguyªn t¾c trung gian nµy nh»m ®¶m b¶o c¸c lo¹i chøng kho¸n ®­îc giao dÞch lµ chøng kho¸n thùc vµ thÞ tr­êng ho¹t ®éng lµnh m¹nh, ®Òu ®Æn hîp ph¸p vµ ph¸t triÓn, b¶o vÖ ®­îc lîi Ých cña ng­êi tiÕt kiÖm vµ ®Çu t­ (ng­êi mua chøng kho¸n). V× nh÷ng ng­êi tiÕt kiÖm vµ ®Çu t­ kh«ng thÓ xÐt ®o¸n ®­îc gi¸ trÞ thùc sù cña tõng lo¹i chøng kho¸n, vµ còng kh«ng cã thÓ cù ®o¸n ®­îc mét c¸ch chÝnh x¸c gi¸ trÞ t­¬ng lai cña nã. Do ®ã, nÕu kh«ng cã nh÷ng nhµ m«i giíi cã nh÷ng sù ph©n tÝch cÇn thiÕt dùa trªn nh÷ng yÕu tè x¸c ®¸ng ®Ó cã nh÷ng nhËn xÐt kü l­ìng th× ng­êi mua chøng kho¸n cã thÓ bÞ lÇm lÉn hoÆc bÞ lõa g¹t. XÐt vÒ tÝnh chÊt kinh doanh, kinh kü cã hai lo¹i: m«i giíi chøng kho¸n vµ chuyªn gia chøng kho¸n . M«i giíi chøng kho¸n: Lµ lo¹i kinh kü chØ ®­îc th­¬ng l­îng mua b¸n chøng kho¸n theo lÖnh cña kh¸ch hµng vµ ¨n hoa hång. Th­¬ng gia chøng kho¸n: Cßn gäi lµ kinh doanh chøng kho¸n, lµ lo¹i kinh kü thùc hiÖn mua vµ b¸n cho chÝnh m×nh, h­ëng lêi tõ c¸c lo¹i nghiÖp vô ®ã. Ng­êi m«i giíi vµ th­¬ng gia chøng kho¸n t¹i sµn giao dÞch chøng kho¸n lµ nh÷ng ng­êi ®¹i diÖn cho c¸c c«ng ty m«i giíi chøng kho¸n. Nãi chung c¸c cong ty m«i giíi chøng kho¸n ®Òu ®ång thêi thùc hiÖn hai lo¹i nghiÖp vô: võa lµ ng­êi m«i giíi võa lµ ng­êi kinh doanh. 2.3.2. Nguyªn t¾c ®Þnh gi¸ cña mua b¸n chøng kho¸n. ViÖc ®Þnh gÝa chøng kho¸n trªn thÞ tr­êng chøng kho¸n hoµn toµn thuéc vÒ c¸c nhµ kinh kü. Mçi kinh kü ®Þnh gi¸ mçi lo¹i chøng kho¸n t¹i mét thêi ®iÓm tuú theo sù xÐt ®o¸n, kinh nghiÖm vµ kü thuËt riªng cña m×nh vµ tuú thuéc vµo sè cung cÇu chøng kho¸n cã trªn thÞ tr­êng. ViÖc ®Þnh gi¸ chøng kho¸n ®­îc thùc hiÖn qua mét sù th­¬ng l­îng gi÷a nh÷ng kinh kü cÇn mua vµ nh÷ng kinh kü cÇn b¸n. Gi¸ c¶ chøng kho¸n sÏ ®­îc x¸c ®Þnh khi hai bªn ®· thèng nhÊt. TÊt c¶ c¸c thµnh viªn cã liªn quan trªn thÞ tr­êng chøng kho¸n kh«ng ai cã thÓ can thiÖp vÒ sù t¸c ®éng qua l¹i cña sè cung vµ cÇu, vµ còng kh«ng ai cã quyÒn ®Þnh gi¸ chøng kho¸n mét c¸ch ®éc ®o¸n. V× thÕ ng­êi ta nãi thÞ tr­êng chøng kho¸n lµ thÞ tr­êng tù do mang tÝnh tù do nhÊt trong c¸c lo¹i thÞ tru­êng. 2.3.3. Nguyªn t¾c c«ng khai cña thÞ tr­êng chøng kho¸n. TÊt c¶ c¸c ho¹t ®éng trªn thÞ tr­êng chøng kho¸n ®Òu ®­îc c«ng khai ho¸. C¸c lo¹i chøng kho¸n ®­îc ®­a ra mua b¸n trªn thÞ tr­êng chøng kho¸n, t×nh h×nh tµi chÝnh vµ kÕt qu¶ kinh doanh cña c¸c c«ng ty ph¸t hµnh sè l­îng chøng kho¸n vµ gi¸ c¶ tõng lo¹i chøng kho¸n (gi¸ rao b¸n, giao mua, gi¸ kÕt thóc cña phiªn giao dÞch vµ gi¸ c¶ tr­íc ®ã) ®Òu ®­îc th«ng b¸o th«ng qua thÞ tr­êng vµ b¸o c¸o. Khi kÕt thóc mét cuéc giao dÞch, sè l­îng chøng kho¸n ®­îc mua b¸n vµ gi¸ c¶ ®· thèng nhÊt ®­îc lËp tøc th«ng b¸o ngay. §ã lµ nguyªn t¾c c«ng khai cña thÞ tr­êng chøng kho¸n nh»m ®¶m b¶o quyÒn lîi cho ng­êi mua b¸n chøng kho¸n kh«ng bÞ "hí" trong mua b¸n chøng kho¸n, ng­êi mua chøng kho¸n dÔ dµng chän lùa lo¹i chøng kho¸n theo ý thÝch cña m×nh. 2.4. C¸c chñ thÓ tham gia thÞ tr­êng chøng kho¸n. 2.4.1. Nhµ ph¸t hµnh chøng kho¸n. Lµ nh÷ng ng­êi muèn huy ®éng vèn trªn thÞ tr­êng b»ng c¸ch ph¸t hµnh vµ b¸n c¸c chøng kho¸n bao gåm c¸c c«ng ty chÝnh phñ vµ c¸c chÝnh qutÒn ®Þa ph­¬ng. C¸c c«ng ty muèn huy ®éng vèn ®Çu t­ th­êng ph¸t hµnh tr¸i phiÕu c«ng ty hoÆc cæ phiÕu.ChÝnh phñ ph¸t hµnh tr¸i phiÕu chÝnh phñ nh»m huy ®éng tiÒn ®Ó thùc hiÖn c¸c môc tiªu cña chÝnh phñ. ChÝnh quyÒn ®Þa ph­¬ng ph¸t hµnh tr¸i phiÕu ®Þa ph­¬ng ®Ó huy ®éng tiÒn ®Ó thùc hiÖn c¸c môc tiªu cña ®Þa ph­¬ng. 2.4.2. Nhµ ®Çu t­ chøng kho¸n. Lµ nh÷ng ng­êi cã tiÒn nhµn rçi, muèn ®Çu t­ b»ng c¸ch mua chøng kho¸n trªn thÞ tr­êng nh÷ng ng­êi nµy rÊt ®«ng gåm c¸c c¸ nh©n, hé gia ®×nh, c¸c tæ chøc, c¸c quü ®Çu t­... 2.4.3. C¸c tæ chøc trung gian. Nhµ kinh doanh vµ m«i giíi chøng kho¸n: Lµ nh÷ng ng­êi ho¹t ®éng d­íi danh nghÜa cña mét c«ng ty chøng kho¸n. Hä lµ nh÷ng ng­êi cã chuyªn m«n cao vµ rÊt thµnh th¹o trong ph©n tÝch vµ giao dÞch chøng kho¸n. Trªn thÞ tr­êng chøng kho¸n chØ cã c¸c nh©n viªn cña c¸c c«ng ty chøng kho¸n míi ®­îc phÐp trùc tiÕp giao dÞch mua b¸n chøng kho¸n trªn thÞ tr­ên tËp trung. Trong nh÷ng ng­êi nµy cã hai lo¹i ho¹t ®éng: Lo¹i chuyªn mua b¸n chøng kho¸n cho ng­êi kh¸c ®Ó ¨n hoa hång gäi lµ m«i giíi chøng kho¸n: Lo¹i mua b¸n chøng kho¸n cho chÝnh m×nh gäi lµ kinh doanh chøng kho¸n. Ng­êi tæ chøc thÞ tr­êng vµ ngußi ®iÒu hoµ vµ qu¶n lý thÞ tr­êng: lµ nh÷ng tæ chøc chñ yÕu t¹o nªn thÞ tr­êng chøng kho¸n, b¶o ®¶m toµn bé vÒ ph­¬ng diÖn kü thuËt vµ nghiÖp vô cña nghµnh c«ng nghiÖp chøng kho¸n. 3. chøc n¨ng vµ vai trß cña thÞ tr­êng chøng kho¸n. 3.1. Chøc n¨ng cña thÞ tr­êng chøng kho¸n. Thø nhÊt: ThÞ tr­êng chøng kho¸n lµ cÇu nèi liÒn gi÷a nh÷ng ng­êi thõa vèn vµ nh÷ng ng­êi thiÕu vèn th«ng qua mua b¸n cæ phiÕu, tr¸i phiÕu trªn thÞ tr­êng. ThÞ tr­êng chøng kho¸n sinh ra ®Ó huy ®éng vãn nhµn dçi ph¸t triÓn s¶n xuÊt gãp phÇn t¹o c«ng ¨n viÖc lµm æn ®Þnh ®êi sèng d©n c­, æn ®Þnh x· héi. Th­ hai: ThÞ tr­êng chøng kho¸n tù ®éng ®iÒu hoµ gi÷a nh÷ng n¬i thõa sang n¬i thiÕu vèn gãp phÇn giao l­u vµ ph¸t triÓn kinh tÕ. Thø ba: ThÞ tr­êng chøng kho¸n ®¶m b¶o th«ng tin chÝnh x¸c kÞp thêi cho c¸c nhµ ®Çu t­ vµ nhµ kinh doanh chøng kho¸n vÒ t×nh h×nh cung - cÇu, thÞ gi¸ cña chøng kho¸n trªn thÞ tr­êng m×nh vµ trªn thÞ tr­êng chøng kho¸n h÷u quan. Thø t­: ThÞ tr­êng chøng kho¸n ®¶m b¶o cho c¸c lo¹i chøng kho¸n ®­îc phÐp l­u hµnh cã n¬i mua b¸n thuËn tiÖn theo quy luËt cung cÇu nh­ mäi hµng ho¸ kh¸c. 3.2. Vai trß cña thÞ tr­êng chøng kho¸n. 3.2.1. Nh÷ng mÆt tÝch cùc. Thø nhÊt: Lµ c«ng cô khuyÕn khÝch d©n chóng tiÕt kiÖm vµ sö dông nguån vèn tiÕc kiÖm vµo c«ng cuéc ®Çu t­: ThÞ tr­êng chøng kho¸n ra ®êi t¹o ®iÒu kiÖn cho c¸c doanh nghiÖp, c¸c c¬ së tµi chÝnh, tÝn dông huy ®éng dµi h¹n nguån vèn tiÕt kiÖm vµ ®Ó dµnh trong d©n chóng. V× thÞ tr­êng chøng kho¸n, mét ®Þnh chÕ gi¶i quyÕt ®­îc c¸c yÕu ®iÓm c¸c tæ chøc tµi chÝnh tÝn dông: Ng­êi cã chøng kho¸n khi cÇn tiÒn cã thÓ ®­a chøng kho¸n ra thÞ tr­êng b¸n l¹i. Thø hai: Gióp Nhµ n­íc thùc hiÖn ch­¬ng tr×nh ph¸t triÓn x· héi: BÊt cø nhµ n­íc nµo còng ph¶i cã ng©n s¸ch ®Ó thùc hiÖn ch­¬ng tr×nh ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi. §Ó cã vèn cho chi tiªu Nhµ n­íc ph¶i thu thuÕ, thu phÝ...Nh­ng th«ng th­êng kh«ng ®ñ chi tiªu do ®ã Nhµ n­íc ph¶i ph¸t hµnh chøng kho¸n (tr¸i phiÕu) trªn thÞ tr­êng chøng kho¸n _mét h×nh thøc Nhµ n­íc vay tiÒn cña d©n. Thø ba: Lµ c«ng cô gi¶m ¸p lùc l¹m ph¸t: Ng©n hµng Nhµ n­íc víi vai trß ®iÒu hoµ l­u th«ng tiÒn tÖ, khi xuÊt hiÖn hiÖn t­îng l¹m ph¸t Ng©n hµng Nhµ n­íc sÏ ®­a ra b¸n c¸c lo¹i kú phiÕu trªn thÞ tr­êng chøng kho¸n víi laÜ suÊt cao ®Ó thu hót bít sè tiÒn l­u th«ng tõ ®ã lµm gi¶m l¹m ph¸t. Thø t­: Thu hót vèn tõ n­íc ngoµi: Th«ng qua thÞ tr­êng chøng kho¸n c¸c nhµ ®Çu t­ n­íc ngoµi cã thÓ bá vèn ®Çu t­ b»ng c¸ch mua b¸n chøng kho¸n ¨n chªnh lÖch hoÆc c¸c doanh nghiÖp trong n­íc thµnh lËp c«ng ty cæ phÇn råi ®em b¸n cæ phÇn trªn thÞ tr­êng chøng kho¸n. Nh­ vËy thu hót vèn ®Çu t­ n­íc ngoµi qua thÞ tr­êng chøng kho¸n lµ mét ph­¬ng thøc ®Çu t­ rÊt h÷u hiÖu. Thø n¨m: ThÞ tr­êng chøng kho¸n l­u ®éng ho¸ mäi nguån vèn trong n­íc, c¸c cæ phiÕu, tr¸i phiÕu t­îng tr­ng cho mét sè vèn ®­îc mua ®i b¸n l¹i trªn thÞ tr­êng chøng kho¸n nh­ mét thø hµng ho¸. Ng­êi cã vèn ng­êi (ng­êi së h÷u chøng kho¸n) kh«ng sî vèn cña m×nh bÞ bÊt ®éng v× khi cÇn hä sÏ b¸n l¹i c¸c cæ phiÕu, tr¸i phiÕu nµy ®Ó thu tiÒn vÒ ®Ó chi tiªu hoÆc ®Çu t­ vµo lo¹i cæ phiÕu tr¸i phiÕu kh¸c. Mét khi ®Çu t­ vµo chøng kho¸n dÔ dµng vµ cã lîi ®èi víi mäi tÇng líp d©n chóng th× c¸c mãn tiÒn tiÕt kiÖm lín nhá ®Òu s½n sµng tõ bá lÜnh vùc bÊt ®éng ho¸ ®Ó tham gia vµo qu¸ tr×nh ®Çu t­. Thø s¸u: Thóc ®Èy c¸c doanh nghiÖp lµm ¨n ®µng hoµng h¬n. Nhê cã thÞ tr­êng chøng kho¸n c¸c doanh nghiÖp míi cã thÓ ®em b¸n, ph¸t hµnh c¸c cæ phiÕu, tr¸i phiÕu cña hä. Ban qu¶n lý thÞ tr­êng chøng kho¸n chØ chÊp nhËn nh÷ng cæ phiÕu, tr¸i phiÕu cña nh÷ng c«ng ty cã ®ñ ®iÒu kiÖn kinh doanh hîp ph¸p, tµi chÝnh lµnh m¹nh cã doanh lîi ...vµ c«ng chónh còng chØ mua cæ phiÕu cña nh÷ng c«ng ty thµnh ®¹t. Víi sù lùa chän tù do cu¶ ng­êi mua cæ phiÕu, ®Ó b¸n ®­îc cæ phiÕu nh÷ng nhµ qu¶n lý c¸c doanh nghiÖp ph¶i tÝnh to¸n lµm ¨n ®µng hoµng cã hiÖu qu¶ kinh tÕ. H¬n n÷a luËt lÖ cña thÞ tr­êng chøng kho¸n b¾t buéc c¸c doanh nghiÖp tham gia thÞ tr­êng chøng kho¸n ph¶i c«ng bè c«ng khai b¸o c¸o c©n ®èi tµi chÝnh, kÕt qu¶ kinh doanh hµng quý, hµng n¨m...qua ®ã c«ng chóng cã c¬ héi nhËn ®Þnh, ®¸nh gi¸ ®­îc c«ng ty. ViÖc mua cæ phiÕu cña c«ng ty mét c¸ch tù do khiÕn ng­êi cã cæ phiÕu trë thµnh chñ së h÷u c«ng ty, hä cã thÓ kiÓm so¸t c«ng ty mé c¸ch dÔ dµng qua c¸c c¬ quan qu¶n lý c«ng ty vµ nhËn biÕt ®­îc kh¶ n¨ng ho¹t ®éng cña c«ng ty qua sù chÊp nhËn cña thÞ tr­êng chøng kho¸n. Tõ ®ã thóc ®Èy c«ng ty ph¶i lµm ¨n ®µng hoµng h¬n, tèt h¬n. 3.2.2. Nh÷ng mÆt tiªu cùc. Th­¬ng gia chøng kho¸n th­êng ®Èy gi¸ lªn hoÆc d×m gi¸ xuèng ®Ó thu lîi g©y thiÖt h¹i cho nh÷ng ng­êi chØ cã sè chøng kho¸n Ýt ái v× trªn thÞ tr­êng chøng kho¸n gi¸ c¶ hoµn toµn phô thuéc vµo cung cÇu auyÕt ®Þnh qua sù tho¶ thuËn gi÷a ng­êi mua vµ ng­êi b¸n. MÆt kh¸c, cã t×nh tr¹ng ®Çu c¬ hµng ho¸ g©y nªn sù khan hiÕm hµng ho¸ mét c¸ch gi¶ t¹o, dÉn ®Õn gi¸ c¶ chøng kho¸n t¨ng gÊp nhiÒu lÇn gi¸ trÞ chÝnh thøc cña nã. Khi sù viÖc ®­îc lµm s¸ng tá th× hÇu hÕt c¸c lo¹i chøng kho¸n ®Òu ®­îc ®¨ng ký b¸n ra nh­ng kh«ng cã ng­êi mua dÉn ®Õn sù sôp ®æ cña thÞ tr­êng chøng kho¸n. phÇn II thùc tr¹ng vµ ph­¬ng h­íng ®Ó tiÕp tôc ph¸t triÓn thÞ tr­êng chøng kho¸n ë viÖt nam. 1. Thùc tr¹ng thÞ tr­êng chøng kho¸n viÖt nam trong thêi gian quA. Sù ra ®êi vµ ®i vµo ho¹t ®